8 oktober 2016

de rente stijgt, maar ...

Centrale banken weten het niet meer. Niet dat ze het hiervoor wel geweten hebben, maar toch. Het grote monetaire experiment gaat de stoere fase van het blijspel verlaten. Het wordt een drama. Kniertje hoor je het al zeggen: de QE wordt duur betaald. De hoge heren komen goed weg, maar de gewone man mag inleveren, zit zonder baan of een onzekere, niet vaste baan. Het gaat fout met zijn pensioen.
De persmensen van de ECB zeggen dat er bij de laatste vergadering niet gediscussieerd is over het verminderen van QE, niet dat ze QE echt niet gaan verminderen.
De vroeger grootste duif Evans meldt dat hij een renteverhoging in december zo gek nog niet vindt als de economie niet verslechtert en de inflatie aantrekt (niet ondenkbaar bij de huidige olieprijzen).

De Bank of England zit sneller dan gedacht in de traditionele fase van aanval op pond bij te royaal monetair beleid.
Inflatie. Zou het toch kunnen?

In de VS wel, in het VK nu door de val van het pond ook (o, wat steeg de impliciete inflatie van de index linked bonds een boel vrijdag).
En dat op een moment dat er toch wel heel erg getwijfeld wordt aan QE. Politici beginnen een duit in het zakje te doen. Waar blijven de huilende weduwen die aan de benen van Draghi gaan hangen om hem te smeken de rente te verhogen zodat haar karige pensioentje niet geheel weg wordt gekort. Er zijn nog steeds geen demonstratie is op de Maliebaan tegen het onzalige beleid voor spaarders van de ECB, ook niet in Frankfurt.
De Amerikaanse rente is weer eens marginaal boven mijn modelrente. Misschien gaat het model breken, na decennia. De rente is te ver gedaald, te lang. De trendbreuk moet komen van een decennia lange daling van de rente naar een decennia lange stijging. De QE factor komt nu op de proppen as een nieuw gevaar, misschien zoals Richard Koo al jaren geleden riep. Als de centrale banken van QE af moeten, dan gaat de rente onvermijdelijk hoger worden dan de macro aangeeft.


Voorlopig blijft het verhaal dat de rente even boven de modelrente moet uitkomen, maar dat zonder een echte verandering van het monetaire beleid en zonder dat secular stagnation niet langer het basisscenario blijft, is noemenswaardige rentestijging nog steeds moeilijk.

4 oktober 2016

inflatie loopt iets op in de VS

via Minack
de daling van de olieprijs is uitgewerkt
en de invloed van de sterke dollar ook
(plaatjes van Minack uit zijn maandelijkse set)
De Phillipscurve waar de FED op bouwt.
Er lijkt sprake van meer pricing power bij bedrijven. Misschien dat de FED toch gelijk krijgt met meer inflatie als de werkloosheid te laag is

2 oktober 2016

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Angsten over Deutsche Bank, opluchting over hoe Hillary gehakt maakte van The Donald en een nietszeggend akkoord van de OPEC brachten per saldo de meeste aandelenkoersen omhoog en de olieprijzen. De rente bewoog niet veel, maar de rente proxies REITS en nutsbedrijven daalden behoorlijk. Caterpillar, vaak gezien als leading indicator voor investeringen en aan de leiband van Dr. Copper, steeg behoorlijk.
(plaatje Doug Short; Europa deed het slechter door Deutsche Bank)

Er was enig economisch nieuws: per saldo doormoddernieuws voor de Amerikaanse huizenmarkt en nieuwe orders, weer lage initial claims werkloosheid, maar een en ander wijst toch op lage groei in het vierde kwartaal, doormodderen, secular stagnation. De groei over het tweede kwartaal werd herzien van 1,1% naar 1,4%. Er zijn enige indicatoren dat het ietsje beter gaat in Duitsland en China (deflatie producentenprijzen verdwijnt snel leidend tot fors winstherstel van 19,5% vorige maand).
De belangrijkste indicator voor het welzijn van de industrie in de eurozone, de Duitse IFO, was veel hoger dan verwacht.

In de VS wijzen de hogere verkopen van trucks en chemical activity op iets betere groei. het consumentenvertrouwen verbeterde.Per saldo is een en ander genoeg voor licht opwaartse herzieningen voor de groei in het tweede halfjaar van 2016.

De verhalen over Deutsche Bank zijn dreigend genoeg om de belangen van de diverse fondsen aan onderpand, leningen en aandelen onder de loep te nemen. Een Lehman-moment is uiterst onwaarschijnlijk omdat DB er veel beter voor staat en indien nodig gegarandeerd gered wordt. Centrale banken moeten hierdoor vermoedelijk iets toeschietelijker voor banken en verzekeraars worden.

De slechte voorbereiding van Trump werd genadeloos afgestraft door Clinton. Zij staat voor gevestigde orde, Trump voor verandering en beter economisch beleid en daardoor blijft een overwinning van Trump mogelijk, al zien de wedkantoren na deze week hiervoor nog geen 30% kans (was 40%).


De OPEC lijkt ooit tot een kleine beperking van de olieproductie te kunnen gaan besluiten, zo oordeelt men na de besprekingen van afgelopen week in Algiers.Olieprijs flink omhoog hierdoor.

Het VK stuurt aan op harde brexit, rug recht houden over immigratie. Binnen een half jaar brexitverzoek indienen, zo lijkt men te hebben besloten.
India had enige schermutselingen met Pakistan, even niet goed voor de koersen aldaar. 
Shoko Chukin, sentiment voor midden en kleinbedrijf inJjapan verbeterde

overpeinzingen: S&P maar niet boven 2180, trump, OPEC en Deutsche Bank/ monetair beleid

De S&P zit te aarzelen rond 2180 en valt dan elke keer terug, maar slechts een paar muizenstapjes.
Wat moet de S&P door die 2180 brengen?
Er zijn enkele kandidaten.
1.     Hillary wint de verkiezingen, liefst met beloftes voor belastingverlaging bedrijfsleven in combinatie met leuke dingen voor de gewone vrouw en man en meer infrastructuurinvesteringen
2.      Trump wint na intrekken van erg protectionistische maatregelen via beloftes van enorme belastingverlagingen en meer infrastructuurinvesteringen
3.     Het winstseizoen over het derde kwartaal valt meer mee dan gebruikelijk, inclusief omzetgroei en betere guidance (goed mogelijk)
4.     ISM naar 55 (niet eenvoudig) op meevallende investeringsgroei en huizencijfers. Misschien is 53 al voldoende
5.     Centrale banken geven aan dat lange rente hoger moet en korte rente niet lager, maar dat ze nog heel lang lage rentes zien
6.     Meer geloof in fiscale stimulering en minder angst voor deflatie
7.     Meer inzetten op thema’s als technologie (dat is al gaande), financials gaan geholpen worden door centrale banken, hogere uitgaven defensie, schalieolie herstel, herstel Azië helpt exporteurs overal, maar vooral Duitsland
Doormodderen met secular stagnation.
Er zijn enige wolkjes in het Amerikaanse vastgoedverhaal, maar er wordt geen regen verwacht.
Het verhaal over Azië is aan het verbeteren, maar niet spectaculair. Deels komt dit uit herstel China, technologie.

Er zijn drie grote verhalen geweest afgelopen week:
Het debat tussen Trump en Clinton. Trump dolf het onderspit via een aanval op zijn businesspraktijken via het niet betalen van werknemers en belasting, maar vooral op zijn vrouwonvriendelijk behandelen van een voormalige miss Universe. Gemiddeld wordt de winnaar van het debat beloond met een 3% verbetering in de opiniepeilingen. We hebben nog geen 1% verbetering gezien, maar bij de wedkantoren ging de kans van Clinton om president te worden een dikke 10% omhoog inclusief het à la Trump eigen verergeren van beledigingen. Voor de zoveelste keer bewees Trump dat hij een te gevaarlijk temperament heeft voor het presidentschap. En voor de zoveelste keer zag je dat nauwelijks terug in de opiniepeilingen. De wedkantoren oordelen dat de republikeinen Trump echt wel blijven steunen en een deel van de blanke boze, traditioneel democratisch stemmende kiezers ook, maar dat de independents Trump als te groot risico zien, een steeds groter risico en dat hij daardoor de verkiezingen gaat verliezen.
Het instorten van Hillary op 9/11 deed de kans op winst in diverse swingstates gevaarlijk slinken. Ohio zou Trump stemmen en Florida zou too close to call zijn geworden. Dan nog kan Hillary winnen, maar als ze Colorado verliest, dan is Trump binnen. Zo niet, dan ziet het er goed uit voor de democraten om de meerderheid in de senaat te winnen (via de vicepresident).

Het tweede verhaal was de overeenstemming binnen de OPEC dat ze tot een overeenstemming moeten komen op de volgende vergadering. Dat zou dan kunnen leiden tot een afspraak de productie met 0,2 tot 0,7 miljoen vaten per dag te verminderen. Een zeer broze overeenkomst en een beperking met 0,2 miljoen zet geen zoden aan de dijk. Maar toch, het geeft aan dat bij een nieuwe val vn de olieprijs waarschijnlijk snel tot een productiedaling kan worden besloten. De productie van Iran en Irak is normaal en kan fractioneel worden verlaagd en dat is genoeg om tot een besluit te komen mocht het nodig zijn. Dat is een zeer stevige bodem onder de olieprijs, genoeg om weer meer in schalieolie te investeren en genoeg om de high yield spreads voor olieleningen in toom te houden. Het lijkt op rustige olieprijzen en dat is tot een verbeterend vertrouwen aan het leiden in o.a. de nodige Emerging Markets.

Het derde verhaal is Deutsche Bank.  Vanwege onoorbaar handelen met o.a. rommelhypotheken werd DB door Amerika aangeslagen voor een boete van $14 miljard, niet verwaarloosbaar voor een toko met beurswaarde van 18 miljard. Het was onmiddellijk duidelijk dat de boete uiteindelijk iets van $ 5 miljard zou worden, tenzij Amerikanen zouden volharden in het veel harder straffen van buitenlandse banken dan hun eigen banken.
Deze boete maakte van alles duidelijk. De Duitse staat moet inspringen, ook al wil men dit beslist niet. Staatssteun dus en geen boter op het hoofd meer voor steun aan Italiaanse banken. Ook duidelijk werd dat een grote bank als DB onmisbaar is voor de eurozone om niet helemaal afhankelijk te worden van Amerikaanse/Engelse handelsbanken. En het belangrijkste is dat centrale banken meer moeten gaan luisteren naar de noden van de banken en de kleine spaarders (dat is iedereen met minder dan $ 5 miljoen volgens de Amerikaanse estate taxes). Draghi kreeg de oren gewassen in het Duitse parlement, maar bleef daar luchtig onder, zijn beleid is immers een doorslaand succes voor de zuidelijke landen met de meerderheid van stemmen in de ECB.
De FED is zich aan het uitputten dat de rente verhoogd moet worden ook al is de groei erg laag en de inflatie ook.  De FED zit in de manipulatie business aldus Bianco en weet dit maar al te goed. Men wil daar kost wat kost van af, want het begint te gevaarlijk te worden. De benzine van groei werkgelegenheid vanwege te hoge werkloosheid dreigt op te raken. De lage rente heeft te veel zombiebedrijven overeind gehouden en erger nog, bedrijven gaan steeds meer investeren in projecten met zombierendementen (zoals inkoop eigen aandelen) en minder in rendabele zaken met normaal risico. Bij een komende recessie vallen die zombie-investeringen om. Nu al, nu er nog groei is en het daardoor (eindelijk in de VS) kan, moet je proberen die omvallende investeringen te vervangen door normale investeringen. Niet die omvallende investeringen een zombieleven gunnen via nog lagere rente. Dit soort verhalen hebben Williams en Fischer verteld via de arbeidsmarkt: voorkom een te lage werkloosheid want dit gaat daarna een extra zware recessie veroorzaken. Bij een enorm output gap moet je zo veel mogelijk zombiebedrijven overeind houden om de werkloosheid niet gigantisch te maken, maar als de werkloosheid normaal is geworden, dan moet je creatieve vernietiging zijn gang laten gaan. Zo niet, dan daalt de productiviteitsgroei verder en blijven we nog lang verhalen over secular stagnation horen.

De centrale banken zien elke dag duidelijker dat de limieten van monetair verruimen zijn bereikt, maar weten ook dat verkrappen zeer gevaarlijk is en hels moeilijk als je een recessie wil voorkomen. Normalisering van monetair beleid is uiteindelijk onvermijdelijk, maar kan haast niet zonder aanzienlijke fiscale stimulering. Die komt er, maar voorlopig zijn de (op bezuinigen gekozen) politici nog veel te bang hiervoor.

28 september 2016

Hillary wint, maar niet volgens de aanhangers van Trump

Het is een bijna onmogelijke zaak een debat met Trump te winnen. Dat kan alleen als The Donald Hillary veel te onbeschoft zou aanpakken. Maar hij slaagde er niet in een nieuwe groep te beledigen. De lat lag erg laag voor Trump en hij slaagde daarom met glans deze te nemen.
Bij Clinton lag de lat erg hoog, maar ook zij slaagde hier boven uit te komen. Kijk naar wat Clinton presteerde: ze kon op tal van punten haar veel betere voorbereiding uitbuiten met aanvallen, betere antwoorden. Ze was ‘smart but not wonky ‘. Ze kwetste Trump met haar onderbouwing dat Trump niet zo’n goede zakenman was, mensen niet betaalde, vaak failliet ging, rijk werd door zijn vader en het niet betalen van belasting en dat als dit zijn enige claim was dat hij een goede president kon zijn, hij niet verdiende te winnen. Ze stak daarmee terwijl hij het niet zag aankomen een dolk door het hart van de Trump campagne. Ze verloor haar waardigheid niet bij de denigrerende opmerkingen van Trump. Hij kon haar niet echt raken, miste heel wat mogelijkheden. Hij was niet ineens presidentieel, hij bleef de straatvechter, maar ontspoorde nergens echt. Technisch heeft Hillary extreem goed gepresteerd, maar The Donald leek zijn kansen toch licht te hebben verbeterd volgens sommige wedkantoren, maar even later was Clinton weer op voorsprong. Het spel is nog niet gespeeld.
Hillary heeft de ervaring, maar die is in en in slecht en via dit soort politici is Amerika in zo’n slechte positie geraakt, aldus Trump en dit blijft hangen.


De beurs kon er toch iets van omhoog, omdat het ook goed mis zou hebben kunnen gaan met Clinton. De Mexicaanse peso verzwakte niet nog verder. De valutamarkten zien Hillary als duidelijke winnaar.
For 4 hours, more people were searching for info on our future leaders on Google than for porn. We did it, America. (via IEX)
Het plaatje geeft aan dat Trump een veel grotere mediamagneet is dan Hillary. Heel even trok zij meer aandacht dan Trump. Misschien weet zij toch meer te profiteren van het debat dan Trump. Het lijkt een beetje op het zoeken naar wat Europa is op de dag na de brexitstemming. De gedragsverandering richting minder porno kijken was uiteraard slechts zeer kortstondig, moeder natuur laat niet met zich sollen.


De beurs raakt een beetje af van het idee dat de beurs instort als Trump wint.

De echte aanhangers van Trump vinden dat trump gewonnen heeft, ondanks zijn kapotte microfoon. https://mishtalk.com/2016/09/27/who-won-the-debate-my-view-and-some-surprising-polls/
Volgens een peiling van Time was Trump met 62% de duidelijke winnaar mmet 800.000 stemmen.
bron: Tweet van donald trump
Het is nog steeds niet duidelijk of Trump zo erg verloren heeft als de analyses aangeven. Deze analyses worden steeds negatiever, dus het kan een belangrijke reden worden waarom hij de slag om het presidentschap verliest. Jongeren geloven niet dat Clinton meer zal doen tegen climate change dan Trump, zij geloven Sanders dat Clinton volstrekt onbetrouwbaar is en alles doet en laat doen om president te worden. Zonder voldoende stemmen van de jongeren kan Hillary haast niet winnen.

27 september 2016

Woningmarktseminar van VBA

Er waren vier sprekers, twee onderzoekers en twee beleggers.
De inzichten waren meestal niet heel erg verrassend. Grote steden waar iets te beleven valt, dat is in trek. Amsterdam doet het geweldig met 15% prijsstijging, ex amsterdam gaan de huizenprijzen 3,7% omhoog (en ex grote steden 2,7%). De uitleg was goed gepresenteerd, met enthousiasme en soms zelfs een beetje zelfkritiek.

Wel hoe gemakkelijk je met beleggen in huurwoningen geld had kunnen verdienen, meer dan water.
Dan moest je natuurlijk wel wat slimme dingen doen (4000 woningen in Amsterdam kopen op het dieptepunt van de markt, een goedkope financiering regelen en optimaal profiteren van uitponden). Gewoon mensen verleiden weg te gaan uit hun huurwoning (op een nette manier wegpesten, een goed alternatief als koopwoning voor starters bieden). Je verbouwt voor een paar centen je appartement als het vrijkomt, zodat het in de vrije sector komt. En presto, de huur stijgt van € 400 naar € 1200. Je verricht een goede daad door het aantal scheefwoners te verminderen. Het aantal van 60% huurwoningen in Amsterdam is veel te hoog vergeleken met de 45% die te weinig verdient om in de vrije sector/koophuis te wonen.

De politiek gaat niet tegen dit uitponden, omzetten van sociale huurwoningen in. Toen ik begon met werken was uitponden not done voor een pensioenfonds. Je verminderde daardoor de huurmogelijkheden voor de mensen en je maakte de wachtrij voor een betaalbare huurwoning nog langer dan deze toch al was (en is). 

De man van de Rabo (de Vries) gaf een genuanceerd beeld aan die voorkeur voor de grote steden en de Randstad. Maar ook in die gebieden zijn er wijken die niet meedoen aan de prijsstijging. Hij haalde Urk aan als de ideale belegging, daar waren ze ongevoelig voor de crisis. Na 2008 daalden de huizenprijzen met 20% en nog steeds zitten we landelijk 14% onder de top. Hij verwacht een waardestijging van 5% in de komende twee jaar. Daarna ziet hij een afvlakking voor zo ver je zoiets kunt voorzien. 10% van de daling komt door de hervormingen op de huizenmarkt ( lagere hypotheekaftrek, meer eigen geld nodig, meer aflossen etc.). De betaalbaarheid van woningen met 17% landelijk is laag, lager dan de 29% van 2007. Daarom kan het verder omhoog.
De andere trend is naar meer eenpersoonshuishoudens door de vergrijzing (en studenten die ineens een studentenwoning moeten krijgen in plaats van een gewone kamer). Mensen van 75+ zeggen dat ze een andere woning moeten krijgen, maar dat dit niet lukt.

Ponds van de atlas van Nederlandse gemeenten vertelde enthousiast over waarom de waardestijging in sommige gemeenten zo veel hoger was dan elders. Werk nabij en veel te beleven (via vele factoren). Hij gaf als voorbeeld de Kanaleneilanden in Utrecht, met veel werk dichtbij en verbetering van de andere factoren. Stijging van hoog opgeleiden in je gemeenten en een monumentale grote stad staan borg voor veel waardestijging in de afgelopen jaren. Veel jongeren is ook een plus, zij verhuizen meer. Zoetermeer was slecht door de andere factoren dan werk.

Hij gaf goed aan dat het erom draait of de factoren verbeteren of niet, zelfs als dit van een laag niveau komt (Kanaleneilanden). Verbetert de locatie, koop dan. Zo denk ik al jaren. Eens dus.
Bouwinvest hield een goed verhaal. Zij hebben een benijdenswaardige allocatie over alleen de goede gebieden (Randstad 84%, Brabantse steden en Zwolle/Nijmegen). Veel aandacht voor ouderenwoningen natuurlijk, maar ook voor allerlei andere zaken. Enkele slides hierover werden naarstig gefotografeerd met de smartphone.

En zo ongeveer afsluitend vroeg Philip Menco aan de presentatoren wat er de komende vijf tot tien jaar wel eens heel anders gaat worden. Daar kwamen geen bevredigende antwoorden op. Ik zou zeggen rentestijging door hogere inflatie vanwege populisme (protectionisme, te hoge overheidsuitgaven aan niet-investeringen). Overheidsregulering (stoppen van uitponding, huurstop, lagere hypotheekaftrek etc.). Te veel bouwen (niet waarschijnlijk, maar vaak een reden) .
Verder zie ik als mogelijke tegenvaller dat men de koopkracht van de mensen die de komende jaren met pensioen gaan wordt overschat.Bij defined benefits heb je een goed pensioen in veel gevallen, maar als je nu via defined contribution spaarkapitaal een pensioen moet kopen, dan wordt het nu vaak sappelen. Met € 1 miljoen koop je nu een aanvullend pensioen van ongeveer € 36.000. Daarmee ga je geen superduur appartement huren geschikt voor bejaarde wensen. 

25 september 2016

financieel economisch nieuws van de afgelopen week

We zitten in het meest negatieve deel van de jaarcyclus, het meest negatieve deel van de gemiddeld slechtste beursmaand september. Daar tegen afgezet was het een veel betere beursweek dan verwacht.
Dat lag natuurlijk aan de centrale banken. Eerst was er de Bank of Japan die (naast beloftes een ruim monetair beleid te voeren totdat de inflatieverwachtingen 2% zijn) met rentedoelen voor de lange rente kwam (onduidelijk hoe men dit gaat uitvoeren; nu dreigt men alle staatsleningen met een kortere looptijd dan tien jaar te moeten opkopen) en zo de rentecurve wat steiler zal houden. Dat doet men, omdat men in Japan meer naar de noden van de banken en de verzekeraars kijkt. Financials hadden daardoor een goede week, ook buiten Japan want goed voorbeeld doet volgen. De zorgen om de kapitaalspositie van Deutsche bank nemen toe, dat moet toch ook een zorg voor de ECB zijn.
Dan was er de FED die de rente niet verhoogde terwijl men toch een beetje benauwd was voor een onverwachte verhoging en vooral voor een extreem hawkishe toelichting op o.a. de persconferentie. Er blijken drie FED-gouverneurs te zijn en niet twee die de rente zo ongeveer nooit meer willen verhogen en drie die de smaak van verhoging te pakken hebben. Al met al waren de beurzen blij met de behoorlijk lagere ‘dots’ van de FED. Een en ander wordt uitgelegd als een moeilijk klimaat om de rente meer dan één keer per jaar te verhogen. Men zal zich enorme moeite moeten getroosten voor twee verhogingen om zo’n woeste renteverhoging voor elkaar te krijgen. In Duitsland en Japan zakte de tienjaarrente na een opleving weer duidelijk onder het nulpunt. In de VS is volgens Gundlach de range van de 10 jaar rente verlegd van rondom 1,55% naar 1,70% als nieuw normaal.
De hele stijging van de beurs kwam onmiddellijk na het rentebesluit van de FED (zoals zo vaak, hierop inspelen blijft gemiddeld zo ongeveer het meest lucratieve spelletje op de beurs)

In de VS waren de vastgoedmarktcijfers tegenvallend (Architecture Billing Index, verkopen, starts) met uitzondering van het sentiment van de huizenbouwers NAHBMI. Nog geen breuk in de opgaande trend. Idem bij de 0,2% daling van de leading indicators.Flash PMI 0,6 omlaag, maar boven 50. Muddle through dus, 2% groei vierde kwartaal op zij best aangevend. Initial claims voor werkloosheid extreem laag op 252.000.

In Europa vielen de flash PMI's veelal iets mee. Idem voor Japan.
Export orders van Taiwan flink omhoog en dat is een leading indicator voor investeringen in de wereld.Het herstel van de koperprijzen eveneens. Het gaat beter in China.


Over enkele dagen begint het nieuwe kwartaal en daarmee de regen aan bedrijfsresultaten. Normaal is dat analisten dan pas echt capituleren voor hun winstvoorspelling voor het huidige jaar 2016 en en passant de schattingen van 2017 zuidwaarts nemen. Dat lijkt dit jaar niet zo nodig. 
De economische  groei in het derde kwartaal was meevallend en de verwachtingen voor 2017 zijn al laag (maar net als altijd als de ISM onder 55 staat aan erosie onderhevig, nu gelukkig iets minder dan normaal).
Technologie trekt de winstkar, gezondheidszorg, consumer discretionary, materials, industrials zijn vooralsnog redelijk.


Komende week kijkt men vooral naar het debat tussen Clinton en Trump, dat meer kijkers dreigt te trekken dan de superbowl. Clinton heeft de debatervaring, Trump de kunst de media te bespelen. Men verwacht vuurwerk, is bang voor ineenstorting van Hillary als klagende heks die geen antwoord heeft op emailbeschuldigingen. Kan Trump door blijven liegen of wordt hij eindelijk eens een keer daarop aangepakt? Verbazend blijft hoe uiteenlopend de berekeningen voor het aantal kiesmannen op 8 november zijn: van een grote overwinning van Clinton tot een duidelijke overwinning van Trump. De opiniepeilers zitten nog met de brexitkater en blijven daardoor onzekerder dan normaal.

24 september 2016

dottologie

Bij de FED-vergadering ging het er niet om of de FED de rente ging verhogen. Dat was duidelijk: dat zou niet gaan gebeuren. Waar het wel om ging was hoe de FED tot een hawkish niets doen zou komen.
Daarom was er veel aandacht voor de 'dots', de rentevoorspellingen van de FED, of althans wat de rente zou moeten gaan worden in de ogen van de FED-gouverneurs.
Waren er drie of meer gouverneurs die de rente niet wilden verhogen in 2016? ja, dat was het geval en dat werd aangegrepen als belangrijke hindernis om de rente te verhogen in december.Er waren drie tegenstemmers, die de rente nu al wilden verhogen.
De 'dots'moeten ingeleverd worden voor de vergadering begint. Er was er één die vond dat de rente drie keer verhoogd moest worden, waarbij ook die van de afgelopen vergadering. Dat gebeurde niet, maar er zin vier gouverneurs die de rente volgens hun dots de komende twee vergaderingen elk keer de rente willen verhogen. Dat is een meer dan de garde die niets meer wil in 2016.
Een gouverneur heeft zich aangesloten bij Bullard die in 2017 de rente niet wil verhogen. Bullard heeft overigens geen dot afgegeven vor de lange termijn. Hij vindt die dots onzin, hij heeft al een keer uitgelegd dat het volgens hem niet zo werkt: de economie met al zijn schulden en leverage kan helemaal geen hogere rente verdragen en pas als de markt aangeeft dat dit wel kan, moet je de rente verhogen. Dat kan nog heel lang duren, je komt in geen tijden op de oude normale evenwichtsrentes. Je zult al eerder in een recessie zitten.
De voorspellingen voor 2017 zijn fors afgekomen enlijken niet langer veel te enthousiast. Twee keer moet kunnen, al zeggen de marktvorsers dat de FED maar één keer hooguit stout mag zijn en onaardig mag zijn voor de markt. Ze moeten dat goed van te voren aangeven en dan mogen ze één keer per jaar met iets als een renteverhoging aankomen.

Een en ander verandert pas als het inflatieplaatje gaat veranderen of als de fiancial conditions in het honderd lopen.
De dots voor de evenwichtsrente zijn iets lager geworden, van 3% naar 2,875%. Dat had Bernanke al aangegeven en de beweging is slechts marginaal. Er zijn toch wat inflatiezorgen en zorgen over een te lage werkloosheid, zoals vooral Williams (San Francisco net als Yellen vroeger) verwoordde en bijvoorbeeld ook uit het FED spelletje komt dat ik van de week al behandelde.

Plaatjes zijn van Jim Bianco die als zo vaak de dots weer het beste behandelde.

22 september 2016

de grootste pensioenfondsen van Nederland

bron IPE
Het GAK had toen ik daar begon te werken fonds 5,11,23,24,26,35,37,42,46,76,83, 101, 103, 105,118 samen goed voor nu € 85 miljard
Toen ik begon te werken was er f 7,7 miljard ofwel € 3,5 miljard vermogen en dat verdubbelde elke vijf jaar. Dat tempo is niet doorgegaan, anders was het vermogen € 350 miljard geweest
Maar de groei is enorm geweest van de pensioenvermogens. en toch zijn ze arm. dankzij de financiële terroristen van de centrale banken zoals Draghi.

havikachtig niets doen: precies wat van de FED verwacht werd

Er was enige angst dat Fischer Yellen zou ophitsen om zich niet langer als muppet van de markt te gedragen en tegen de wil van de markt in de rente zou verhogen.
Nee dus. Er waren drie tegenstemmers, die wel de rente wilden verhogen. Eentje wilde vooraf de rente nog drie keer in 2016 verhogen.
De dots gingen omlaag, die van de lange termijn van 3% naar 2,9%. Twee verhogingen in 2017. De ervaring van de afgelopen jaren is dat het er minder zullen zijn. Maar misschien gebeurt het deze keer wel.
Er is ondertussen iets veranderd. We zijn van top tot teen nu op secular stagnation ingesteld. We nemen nu aan dat dit jaren zo blijft en centrale banken als echte zombies tegen elke prijs obligaties blijven kopen en wat de inflatie ook doet en de economische groei, dat de rente op nul of onder nul gehouden zal worden tot bijna lengte van dagen.
De markt rekent er vast op dat de greater fool lange leningen blijft kopen tegen elke prijs.
Daardoor is de termijnpremie volgens de mij bekende modellen negatief is geworden. D.w.z. je wordt naar rationele verwachting gestraft voor het nemen van duratierisico.
Goldman Sachs berekent dan dat bij normale termijnpremies, die rekening houden met 15 basispunten risicopremie voor duratierisco, de gecorrigeerde impliciete ingeprijsde rente inhoudt dat de FED de rente meer gaat verhogen dan de forward curve nu inprijst. Wie weet.

Dit verhaal probeert uit te leggen dat het niet meevalt te bepalen of het monetaire beleid wel zo ruim is. Plaatje van Vasco Cordia. Het lijkt op wat Yellen presenteerde op Jackson Hole. Zelfs het verleden is omzeker en sinds Lehman zelfs extra onzeker. De toekomst is uiteraard nog onzekerder en vandaar een ruime range. Dit soort berekeningen worden vaak gemaakt en steeds was er convergentie naar een reële rente van 2%. Alleen wanneer die convergentie moest beginnen schoof elk jaar een jaar verder naar de toekomst. Nu misschien niet.

De markt houdt helemaal geen rekening ermee dat centrale banken ineens heel anders over de rente kunnen gaan nadenken en de rente veel meer kunnen verhogen dan men nu denkt.
Andersom kan ook, als er een recessie komt kan de rente verder onder nul zakken dan je nu denkt.
Overigens, het begint er op te lijken dat bij een recessie sommige centrale banken de rente zullen moeten verhogen om de banken en verzekeraars te redden.

21 september 2016

En wat deed de Bank of Japan?

Geen al te nare dingen. Geen nog negatievere rente, doorgaan met QQE, maar niet extra en het inzicht dat de 10-jaar rente 0 moet zijn op het ogenblik om richting een inflatie van 2% te gaan. 
Dat viel tegen, maar de rest niet.
Totdat de inflatie 2% is, mag de geldhoeveelheid flink groeien en een hogere inflatie mag ook (al weet niemand hoe men boven de 2% moet komen, als zelfs 0% nauwelijks haalbaar lijkt).

Die guidance voor de tienjaarrente is verreweg het belangrijkste van wat de BoJ heeft besloten. Daarop reageert de beurs. 
Het roept herinneringen wakker aan de garanties die de FED gaf na de Tweede Wereldoorlog over de lange rente. In 1951 moest men dit loslaten, omdat er inflatie dreigde.
Een en ander betekent dat het bedrag aan QQE niet langer heilig is en aangepast zal worden als de rentedoelen hiertoe nopen.

De bankaandelen waren omhoog en de verzekeraars ook, ook in Europa, omdat Kuroda zijn oren zo liet hangen naar de noden van de banken en verzekeraars. Een steilere rentecurve en niet een nog negatievere rente. Goed voorbeeld doet volgen, nu moet de ECB ook over de brug komen om de banken te helpen en vooral ook de pensioenfondsen.

Japanse bankaandelen zijn goedkoop geworden versus de boekwaarde door die vermaledijde negatieve rente (plaatje Morgan Stanley)

Het geeft wel aan dat centrale banken zo ongeveer aan het einde van hun Latijn zijn om verder te verruimen. De bijwerkingen van het medicijn kunnen erger worden dan de oorspronkelijke genezende werking.

Yellen go, republicans want it so

Sinds vele decennia heeft de FED de rente niet verhoogd tegen de wil van de markt in. Als het niet ingeprijsd was, dan kwam er nooit, maar ook nooit een renteverhoging.
Daarom is een renteverhoging van de FED morgen iets met weinig kans.
Toch zijn er enkele economen die Yellen de rente zien verhogen in opdracht van Fischer. De FED moet niet langer een muppet van de markt zijn en de campagne van de democraten steunen.
De werkloosheid is dicht bij de natuurlijke werkloosheid, de inflatie stijgt en de financial conditions zijn goed genoeg. Niet verhogen is alleen te verdedigen uit verdedigen van het eigen hagje. trump heeft iets te duidelijk gezegd dat hij die landverraders bij de FED met een grote schop eruit zal trappen, en 'believe me', hij is heel goed in mensen ontslaan. "It can so much better!"
Een beurskrach zou de kansen van Trump flink helpen en een beurscorrectie is niet uitgesloten als de FED de rente tegen de wil van de markt in verhoogt, dat is een forse onverwachte schok die niet in de prijzen zit.

De FED heeft on line een spelletje gezet, waarbij je kunt solliciteren voor de baan van baas van de FED http://sffed-education.org/chairthefed/WebGamePlay.html. Het valt niet mee werkloosheid en inflatie in toom te houden. Daarvoor moet de rente onvoorstelbaar veel verhoogd worden en toch zou de dollar zwak zijn. Aandelenbubbels komen en gaan in de simulaties. Meestal lukt het niet om aangesteld te worden als FED chair vanwege het resultaat op het spel.


Een collega uit Londen dacht dat je het spel nooit kon winnen, maar dat is niet zo. Te lage werkloosheid is erg slecht volgens de FED en als je dat weet, dan is het spelletje niet zo moeilijk.

Het geeft wel behoorlijk extra inzicht over de FED: men gelooft heilig dat te lage werkloosheid heel veel inflatie gaat maken en dat moet vermeden worden. En de FED-rente kan veel hoger worden dan je denkt. 7% is goed mogelijk. 4% is al best laag in het spel. Het lijkt er meer op dat dit de centrale bank van Indonesië is, maar dat is toch echt niet zo.
plaatje Wall Street Journal. Niet een artikel van Hilsenrath (die de mening van de FED met hun censuur moet verkondigen), maar toch: het is een groeiend inzicht van de FED dat je een ernstige recessie krijgt als je de werkloosheid te ver onder de natuurlijke graad van werkloosheid duwt.
Recessies kwamen pas nadat de werkloosheid onder die barrière was gekomen, niet eerder.
Recessies zijn nodig om het kaf van het bedrijfsleven met te laag en te risicovol rendement op eigen vermogen te scheiden van het koren. Je moet creatieve vernietiging toelaten voordat de werkloosheid te laag is. Zonder creatieve vernietiging wordt het niets met het herstel van de productiviteit en daarmee inkomensgroei.
Williams van San Francisco en de berekeningen van de natuurlijke FED rate heeft dit verhaal luid verkondigd: verhoog de rente, want de ellende is niet te overzien als de werkloosheid te ver onder natuurlijke werkloosheid zakt. Precies zoals je ondervindt in het spelletje en zoals mijn collega ondervond. De te lage werkloosheid was reden genoeg je te ontslaan als FED gouverneur, want je moet de inflatie-ellende die dan gaat komen met bijbehorende recessie niet onderschatten.

18 september 2016

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

De markt maakt zich zorgen over de rente, vooral dat de FED gaat verrassen met een renteverhoging. Na de sussende woorden van Brainard en de tegenvallende detailhandelsverkopen en daling industriële productie, lijkt dit onwaarschijnlijk. De laatste dagen gaat de rente daarom weer een beetje naar beneden, men prijst de kansen op een verhoging in september weer uit.
De inflatiecijfers waren niet goed in de VS, kerninflatie +0,3% door o.a. meer stijging van medische kosten dan gedacht. De FED kan daarom samen met de lage werkloosheid een renteverhoging verdedigen.Kleine kans dus voor september.
De beurs maakt zich ook zorgen over de slinkende kans dat Clinton wint, maar men is minder bang dat Trump een recessie zal veroorzaken. De beurszorgen zijn buiten de VS groter (de koersstijging van Apple helpt). Biotech vloog omhoog op de lagere kans van een overwinning van Hillary.
De Bank of England verruimde niet verder, want brexit heeft nog niet gezorgd voor lagere groei, tegen de verwachtingen in. De brexitstimulering van centrale banken staat op de tocht en dat voedt de angst voor een nieuw taper tantrum van centrale banken.

Het vertrouwen van midden- en kleinbedrijf nam fractioneel af (NFIB). Initial claims voor werkloosheid blijven zeer laag. De Phillyfed herstelde, een (broodnodig) hogere ISM signalerend.

In China trokken geldgroei, detailhandelsverkopen en industriële groei weer wat aan.

Weinig nieuws in Europa, iets betere groei industriële productie in Italië. ZEW verwachtingen  in Duitsland stabiel. Inflatie bleef 0.

 Olieprijzen kregen een knauw op meer productie van Libië, Nigeria en Iran.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

overpeinzingen

De walls of worry zijn hoog. Wat gaan de centrale banken doen? Zijn die negatieve rentes wel goed voor investeringsgroei? De spaarder wordt erdoor getroffen, maar daar zitten centrale bankiers totaal niet mee. Ze pompen aandelenkoersen en vastgoedprijzen op, dus de totale beleggingsopbrengsten zijn goed. Kleine spaarders hebben pech gehad, maar zo hoort dat volgens centrale bankiers. Ze moeten maar langer doorwerken, dat is beter voor de economie. Banken gaan natuurlijk minder krediet geven als de rentes negatiever worden en dat is niet de bedoeling, maar tot dit inzicht weigeren de centrale bankiers te komen. Het wordt tijd voor een demonstratie voor de burelen van de ECB dat dit echt niet kan, het leidt tot haat zaaien tussen ouderen (het verwacht rendement is hoger dan de rekenrente en daardoor gaat het niet verkeerd met pensioenfondsen) en jongeren (negatieve rentes geven aan dat pensioenfondsen steeds armer worden). Een hogere korte rente doet wonderen voor de dekkingsgraad en de jongeren en ouderen voelen zich dan een stuk beter, in ieder geval in Nederland. Het bedrijfsleven investeert bij een hogere rente echt wel door, het zet allen het mes in terugkoop eigen aandelen en dividendverhogingen. Men ziet gewoon dat huishoudens meer sparen en bedrijven minder investeren bij negatieve rentes, maar toch gaat men ermee door en zijn er geen protestdemonstraties tegen zo’n oneerlijk rentebeleid.

Gaat de Bank of Japan echt de rente nog negatiever maken en nog meer kopen via QE, al slaat men de langlopende leningen over? De FED is er uit: ze doen gewoon niets in september en verhogen in december. De inflatie loopt eigenlijk te veel op in de VS, maar het gaat niet goed met de detailhandelsverkopen. Die strong patch van het derde kwartaal is weg aan het ebben, al zijn leading indicators weer pico bello, zowel voor de betrekkelijk korte termijn als de middellange termijn. Men volgt Brainard. Die wil de rente verhogen in het tempo van de slak die af aan het remmen is voor de bocht.

Ondertussen zijn er ook geluiden dat de rente de bodem heeft bereikt en nooit meer nog lager zal worden dan we net gezien hebben. Overheden gaan massaal fiscaal stimuleren, al kan de VS dat niet na een verkiezingsjaar zonder recessie. Er komt echt meer inflatie in de VS, de bevolking groeit terwijl er al jaren te weinig is gebouwd en dus huurstijging, de medische kosten gaan exploderen. Iets beleven is een prijzige zaak, toerisme groeit te hard.  Computers etc. dalen niet meer zo hard in prijs als vroeger.

De FED kijkt meer naar de arbeidsmarkt en inflatie dan naar de groei van het BNP. Die groei van het BNP geeft steeds minder goed aan, hoe het gaat met de gemiddelde mens. Het BNP is geconstrueerd op basis van industriële productie en via politieke druk moesten de overheidsuitgaven ook zwaar meegenomen worden (anders kon men geen keynesiaans stimuleringsbeleid verkopen). Nu de economie voor 88% uit diensten bestaat (inclusief die van de overheid) en 12% uit productie, begint het duidelijk te worden dat er iets mis is met de berekening van de cijfers. Armoede van pensioenfondsen die tot meer sparen nopen zit niet in de cijfers. Centrale banken stimuleren liever die 12% en niet die 88%. Zo denken we stiekem ook bijna allemaal: alleen produceren is echte groei, de rest is creatieve boekhouding, nodeloze franje (misschien met uitzondering van zorg).
Goed dus, die arbeidsmarkt en oplopende inflatie is reden genoeg om de rente te verhogen. Van mij moet dat niet alleen vanwege groeiende tekorten van pensioenfondsen, maar vooral ook om zombiebedrijven die geen normaal rendement behalen creatief te vernietigen en in te ruilen voor bedrijven met een voldoende rendement. Anders krijg je nooit meer groei van betekenis (secular stagnation dus) en als je de rente verder verlaagt, onder nul brengt, dan creëer je steeds meer zombiebedrijven.


 De consument in de VS heeft wel erg zijn best gedaan, terwijl de rest van de economie kromp. Dat kwam door de lage inflatie, maar ook door herstel van MEW, mortgage equity withdrawal.

 Er is een groeiend vertrouwen dat de waarde van een huis verder gaat stijgen. Daardoor gaat MEW verder stijgen en dat is een stut onder de groei van de consumptie (zo lang de rente niet te veel stijgt). De FED zou misschien MEW willen beperken om een bubbel à la 2006 te voorkomen. Wie weet.

Is dat slecht voor beurzen? Niet als de renteverhoging langzaam gaat bij minder deflatiegevaar en meer beloftes van fiscale stimulering. De wall of worry is hoog en na de presidentsverkiezingen gaat de amerikaanse beurs meestal eerst omhoog (totdat het duidelijk is dat men te veel fiscaal gestimuleerd heeft, maar dat lijkt deze keer niet het geval).