13 januari 2019

samenvatting financieel economsich nieuws van de afgelopen week

Koersen herstelden veder in het nieuwe jaar. Brazilië steeg al meer dan 10%. Tot woensdag konden de beurzen verder omhoog tuffen op de sussende woorden van Powell c.s. De FED notulen bevestigden dat de FED kon pauzeren vanwege de lage inflatie. Na woensdag stabiliseerden de koersen, op zich ook niet slecht, want dan gaat men geloven in minder volatiliteit.
We zijn gewend geraakt aan gemiddeld tegenvallend economisch nieuws (vooral van Duitsland/ Frankrijk) en neerwaartse bijstellingen van winstverwachtingen. Volgende week brandt het winstseizoen over het vierde kwartaal los en het ziet ernaar uit dat de winsten duidelijk gaan meevallen, maar wat de guidance zal zijn blijft gevaarlijk.
Men werd wat monterder over de onderhandelingen tussen China en de VS. Men doet kennelijk zijn best en oom Liu er bij is meestal een goed teken.
De Amerikaanse overheid zit nog steeds gedeeltelijk dicht. Volgens BAML kost dit 0,1% groei per twee weken direct en indirect minstens ook nog zoiets. Men verwacht dat Trump er een einde aan maakt via een noodtoestand maatregel waardoor het geld van de muur om Mexico met de nodige heisa uit het defensiebudget zou komen.

ISM non manufacturing daalde naar 57,4, ietsje meer dan verwacht, maar volgens oude regels toch nog op ruim 3% groei wijzend.
Initial claims voor werkloosheid daalden 15.000 naar 216.000, een laag aantal. Het Jolts arbeidsrapport gaf aan dat het aantal vacatures iets afneemt, maar nog steeds hoger is dan het aantal werklozen.
De inflatiecijfers waren redelijk, als verwacht. Hoofdlijn inflatie daalde vorige maand met 0,1% door de lagere benzineprijzen en kerninflatie was 0,2%.
Door de lagere olieprijzen zijn de banken de inflatieverwachtingen aan het verlagen voor 2019, vooral voor de hoofdlijn inflatie maar in mindere mate ook voor de kerninflatie. Dit remt de afname van de reële groeiverwachtingen (want hogere reële consumptie).
NFIB, het survey voor het vertrouwen van het Amerikaanse midden- en kleinbedrijf daalde iets, maar bleef zeer sterk.
Consumentenkrediet groeide iets minder sterk.

China zou 6-6,5% groei plannen voor 2019. De Chinese inflatiecijfers waren flink lager. Vorige week verruimde men de kredietvoorwaarden via verlaging van de reserve ratio requirements. China moet alle zeilen bijzetten om de groeiterugval (vooral in de industrie maar ook autoverkopen) om te buigen.

Na Apple had Samsung ook een tegenvallende update van de gang van zaken.


overpeinzingen


Het technisch plaatje van de beurzen ziet er nog erg breekbaar uit. De schrik zit er goed in. Is de recessie in de VS te vermijden? Is er voldoende herstel van liquiditeit om nieuwe stijging van de beurzen mogelijk te maken?
De economische data geven weinig aanleiding om een snelle recessie (binnen 9-12 maanden) te voorspellen in de VS. De financiële data geven een heel wat minder rooskleurig beeld. Ook de economische data van Europa en China zijn niet rustgevend. Zelfs in Amerika brokkelt de groei af.
Een terug testen van lows gebeurde vaak. En het kan goed zijn dat we al in een bear markt zitten.

De bankreserves nemen af, vooral vanaf ongeveer oktober. Dat viel samen met de val van de beurzen.


Het overheidstekort van de VS zet de liquiditeit onder druk, vooral inclusief het verkopen van leningen door de FED.
Ook hier laat het plaatje een behoorlijk goed verband zien tussen het extra moeten kopen van staatsleningen in de markt en daling van de beurzen.

De altijd interessante Jim Bianco had een conference call. Are we out of the woods? Het antwoord is waarschijnlijk niet. De FED heeft de ernst van de situatie ongeveer gezien en handelt er nu op. In december was dit nog niet zo. Vice-FED-voorzitter Clarida ging begin december nog vol voor de goede economische data, renteverhogingen en verkorting van de balans van de FED. De markten daalden daarop erg veel.
Powell heeft gemeld dat de lage inflatie en slechte financial conditions genoeg reden zijn voor een pauze. Andere FED-leden meldden dat die pauze minstens tot juli zou duren.

Volgens Bianco (maar ook bijvoorbeeld Mauldin) onderschat de FED de drukkende invloed van het verkorten van de balans van de FED, goed voor minstens 0,75% extra renteverhoging als men hier volgens plan mee doorgaat. De rentecurve is vrijwel vlak geworden. Een omgekeerde rentestructuur (10 jaar minus 3 maanden) voor meer dan tien dagen maakt een recessie vrijwel onvermijdelijk (na ongeveer tien maanden). De FED ontkent de kredietproblemen volgens de markt nog te veel.  Inclusief reflexitivity volgens Soros en FED San Francisco kan een omgekeerde rentestructuur een recessie veroorzaken. Ook deze keer, met nu als smoes dat de termijnpremie zo laag is dat het niet zou mogen.

6 januari 2019

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week


Beurzen trokken zich weinig aan van het maar dicht blijven van diverse delen van de Amerikaanse overheid vanwege het hakken in de zand zetten van democraten en Trump over de financiering van een deel van de muur om Mexico. Een voorproefje van het komend gevecht tussen Trump en de democraten over Trumps praktijken, het schuldenplafond, uitgaven. Zorgelijk weinig bereidheid tot compromis.

De beurs kreeg op donderdag last van Appleflauwte vanwege de omzetwaarschuwing voor iPhones in Azië met onverholen verwijten aan Trump. 
Na die appelmoesdag op de beurzen mocht Powell de schade repareren door het boetekleed aan te trekken dat hij wel rekening met de markt hield, dat de inflatie laag genoeg was om Sinterklaas te spelen  via in ieder geval niet verhogen van de rente totdat de markt het toestaat en dat als de financial conditions niet verbeterden die balansverkorting ook wel in de ijskast kon. Powell meldde niet op te stappen als Trump daarom vroeg en dat bemoedigde de markt want het is wettelijk lastig de voorzitter van de FED te ontslaan. Maar ook dat hij eigenlijk toch wel de rente wil verhogen als het kan (hij is de renteman en Trump de tarievenman). De rentecurve heeft afgelopen week via inversie van 2-10 jaar een rode kaart uitgedeeld aan de FED: deze is te ver gegaan met verkrappen en schade berokkend aan de groei en kan een recessie nog maar met moeite voorkomen via ruimer monetair beleid.

Door al die zalvende woorden van de FED was men heel blij met het reusachtige banengroeicijfer van 312.000 (178.000 verwacht) met stijgende werkloosheid van 3,7 naar 3,9% (volgens het andere survey) bij een dan uiteraard behoorlijk stijgende participatiegraad. Loonstijging 0,4% waardoor deze op jaarbasis van 3,1 naar 3,2% ging.

Het technisch beeld is nog zwak, trend volgende strategieën zit nog niet in de koopstand (men past op bij koersen onder 40-weeks gemiddelde), maar herbalancerende pensioenfondsen gaan wel zorgen vor enig koopwerk van aandelen.Sinds de kerst is er wel enig herstel, maar de techneuten zijn nog niet tevreden.
Idem voor de olieprijs. II bears zijn eindelijk in de meerderheid over de bulls en dat is een eindelijk sterk wordend contrair signaal.
Een nieuwe zorg is de hardnekkigheid van neerwaartse bijstellingen van de winsten, het hoofdargument waarom beurzen goedkoop zouden zijn.

De ISM maakte een smak van 5,2 omlaag naar 54,2, meer dan de consensus aangaf maar wel in lijn met de verslechtering van de voorlopende indicatoren van de diverse FED-districten en van wat de indicatoren van Norbert Ore van Strategas hadden aangegeven. Enige verder daling ligt voor de hand gezien de verslechtering van de orders bij iets te royale voorraden.
Autoverkopen waren sterk. Initial cliams voor werkloosheid stgen een tgenvallende 10.000. 

Het Italiaanse parlement keurde de compromisbegroting met Europa met tekort van (optimistisch berekend) 2,04% goed.

China had een beter dan gedachte service PMI maar de manufacturing PMI was  nog iets slechter dan gevreesd (Caixin/ Markit PMI -0,5 naar 49,7). De groei is echter beneden het doel, de huizenmarkt verzwakt verder, maar leading indicators hiervoor verbeteren (o.a. verhaal Morgan Stanley wijst hier op).
PMI’s in Europa verslechterden zoals verwacht ietsje verder.


1 januari 2019

Overpeinzingen en voorspellingen 2019


De koersdalingen van december waren behoorlijk angst aanjagend. Het macroverhaal van de brokers veranderde behoorlijk zonder dat de recente macro data daartoe aanleiding van betekenis gaven. Er was wel enig achterstallig onderhoud van die voorspellingen vanwege het achterwege blijven van neerwaartse aanpassingen van verwachte groei in de VS en voor de rest van de wereld voor 2019 sinds de geleidelijke verslechtering van de macro data wereldwijd in de tweede helft van 2018.
Een ander deel van het anders denken komt voort uit de dalingen van de beurs. Hierbij moet een verhaal gedicht worden en iedereen greep naar hetzelfde verhaal: we zitten aan het einde van de cyclus en koekenbakkers als Powell, Williams en die ellendeling in Zwitserland zitten met een sardonisch genoegen veel te veel te verkopen en de FED zit ook nog eens de rente te verhogen op grond van nog onzichtbaar inflatiegevaar. Precies volgens het boekje van laat cyclisch.
Na half 2019 valt de fiscale stimulus weg in de VS, ruzie tussen democraten en republikeinen verhindert nieuwe stimulering, is men bezig met vruchteloze pogingen Trump te impeachen op bevindingen van Mueller,  moet Europa de klap van Brexit verwerken en daarom zet men in op een recessie in de VS in 2020. Groei in China valt tegen.

Ondertussen is men het verhaal weer wat gaan aanpassen. Die brave wat minder schuimbekkende Trump heeft zijn oor te luisteren gelegd bij een hedge fund manager en die fluisterde hem in dat hij op moet houden over Powell zo negatief te twitteren, dat hij een deal met China moet sluiten en dat hij wat minder overheidsdienaren moet gaan ontslaan. En zowaar, het geschiedde. Trump twittert over een geweldige deal met China na tijdens een langdurig gesprek met Xi opnieuw in de charmante luren te zijn gelegd en hij heeft zowel Powell als Mnuchin nog niet ontslagen wat hij toch echt van plan was en waarschijnlijk nog is.

De markt is er uit: de FED heeft voor de laatste keer de rente verhoogd en de volgende actie is omlaag en dan moet men ook gaan communiceren over niet verder verkorten van de balans. De St Louis FED heeft wat geschreven over reflexiviteit van de rentecurve. Een omgekeerde rentecurve kan een recessie veroorzaken, niet alleen voorspellen. D.w.z. beste koekenbakkers van de FED bij deze inflatieverwachtingen moet de rente niet verhoogd maar verlaagd worden. De FED maakt zich niet druk over correcties op de beurs, maar als die de 12% ruim overschrijden, dan wordt men echt wel bezorgd. Gaat men iets zeggen over financiële stabiliteit, gaat men te rade bij andere leden van het Plunge Protection Team, doet men een belrondje met ECB, BOE en BOJ. Reflexiviteit zorgt dan voor een val van het vertrouwen van consument en producent en Soros weet dan uit te leggen dat een soort self fulfilling profhecy optreedt, vooral bij 20%+ dalingen.

Trump heeft grote infrastructuurinvesteringen beloofd in zijn verkiezingsprogramma van $ 1 triljoen +. Daar moet hij aan werken en democraten hebben er wel oren naar als dit niet alleen richting muur om Mexico en opvoering van de CO2-uitstoot gaat. Zonder extra stimulering ligt de economie er matigjes bij in 2020 en weet Trump dat men een democratische populist gaat kiezen als volgende president.

In Duitsland weet de CDU echt wel dat zonder fiscale stimulering AKK geen bondskanselier wordt. Omlaag met die belastingen en meer groen investeren. Een lichtend voorbeeld voor de opvolgster van Rutte die met niet te verwaarlozen kans Tusk mag opvolgen.

China moet de consumptie stimuleren, o.a. door auto's weer goedkoper te maken en het zorgstelsel te verbeteren. De infrastructuurknop begint wat sleeds te raken, subsidies voor verliesgevende staatsbedrijven mag wel een onsje minder. Doorgaand ruim monetair beleid is nodig om investeringsgroei in de juiste sectoren gaande te houden. Er moet rust in de tent komen over de handelstarieven, de regels voor intellectuele en crypto diefstal/ bemoeienis moeten duidelijk worden (want Chinees intellectueel eigendom begint snel groot genoeg te worden om te beschermen). Half 2019 moet dan de Chinese groei weer op de rails staan.

Dan wordt het weer tijd om ongebruikelijke voorspellingen te geven waarvan je vermoedt dat ze nie uitkomen, maar je weet het maar nooit. Vorig jaar was ik te optimistisch over aandelen, zag wel een correctie van 15% maar ook herstel. Rusland prees ik aan als verguisde belegging, maar zelfs daar leed men verlies, al was het wel bijna de beste beurs in de wereld in 2018. Iedereen geloofde in vervlakking van de rente en dus dacht ik: wie weet niet. Wel dus.

Mogelijk in 2019
1.       Wall Street stijgt meer dan 20% op een FED die haar leven betert en stopt met verkrappen, een Trump put die o.a. tot een handelsdeal met China leidt alhoewel de technologieoorlog gewoon doorgaat en er komt fiscale stimulering in het verkiezingsjaar via investeringen in infrastructuur, geen verlaging uitgaven voor defensie en een cadeautje voor de middenklasse. In Europa praat men over fiscale stimulering.

2.       Brexit is eind maart 2019 nog niet rond en men schuift de Doomsday verder vooruit waarna tweede helft 2019 een soortement zachte Brexit komt

3.       Groeiherstel in de tweede helft van 2019 van China helpt Europa en samen met fiscale stimulering komt er een keer over pessimisme in Europa na een zwakke eerste helft van 2019

4.       Groei in het eerste kwartaal 2019 in de VS wordt negatief. Het eerste kwartaal is vaak zwak, dit keer komt daar voorraadafbouw vooruitlopend op gedane inkopen in 2018 om hogere importtarieven te vermijden, zwakker consumentenvertrouwen na wat al te hoge kerstinkopen en een flinke daling van de ISM richting 50.

5.       De goudprijs stijgt flink. De dollar stabiliseert of wordt zwakker, terwijl men goud steeds meer als diversifier ziet nadat obligaties hun plicht verzaakt hebben bij dalingen van de aandelenbeurzen. De Chinese middenklasse begint langzaam toe te zijn aan het volhangen van juwelen van moeder de vrouw. Bitcoins zijn toch minder veilig dan blokjes goud.

6.       De rente daalt in de VS, maar stijgt in Europa. 10 jaar VS naar 2,5% en Duitse rente 10 jaar naar 0,5%. De ECB verhoogt de rente onder aanvoering van een nieuwe leider uit de haviklanden eind 2019 voor de eerste maal naar minder negatief. De FED denkt aan verlaging van de rente.


30 december 2018

Samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week


Na een ongebruikelijke paniekval op kerstavond dankzij de noodoproep van Mnuchin aan zes bankdirecteuren veerden de aandelenkoersen opmerkelijk zo,n 5% omhoog op tweede kerstdag en kwam er een soort wederopstanding na de nieuwe val op donderdag toegeschreven aan rebalancing door een grote institutionele belegger (een veilige voorspelling is dat dit meer gaat gebeuren in januari). Vrijdag was een saaie dag.
Een ander grillig koerspatroon dan de afgelopen paar maanden dt allerlei speculaties over het einde van de bear markt of juist een volgende stap  daarin, want de zorgen bleven over verkopende algoritmes, chartisten die blijven verkopen bij koersen onder 40-weeks gemiddelde, einde van de cyclus, de FED, Trump en zijn nimmer aflatende neigingen tot handelsoorlog, twitteroorlogen over FED, Mueller, Obama etc. Nieuw is het dichthoudenvan delen van de Amerikaanse overheid als drukmiddel van Trump om gedeeltelijke financiering van de muur om Mexico rond te krijgen.
Trump twittert er wel lustig op los dat er een deal met China op handen is en vanuit China klinken eveneens geluiden in die richting.
De Chicago ISM bleef verbazingwekkend hoog, de hangende verkopen van huizen in Amerika vielen ietsje terug, initial claims voor werkloosheid bleven andermaal minimaal, kerstverkopen lijken hoog te zijn geweest. Het consumentenvertrouwen kreeg een deuk zoals bij sterk dalende koersen gebruikelijk is.


Ray Dalio: de lange en korte cycli zijn als in 1937 (en vergelijking met Kondratieffgolf)


Ray Dalio, een van de succesvolste beleggers van het afgelopen decennium met zijn multi asset fondsen, zette zijn denken over de economische cycli uiteen op een post bij linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/help-put-recent-economic-market-moves-perspective-ray-dalio/?published=t


Hij ziet de economie groeien volgens wat de trend is qua productiviteitsstijging (en groei beroepsbevolking) met daaromheen cycli van de korte en lange schuldcyclus. Dan is er ook nog overheidsbeleid dat zorgt vor herstel en verstoring van drie marktevenwichten.
De productiviteitsstijging hangt af van wat human capital kan en het culturele en politieke klimaat dat ervoor zorgt dat meer of minder van dat human capital goed ingezet kan worden.

Beurzen reageren hel sterk op de schuldcycli, de monetaire cycli die de centrale banken proberen te sturen. Normaal is een korte schuldcyclus van 5 à 10 jaar en een lange cyclus van 50-75 jaar.
In het begin van de korte cyclus moet de centrale bank de groei aanwakkeren (omdat de bezettingsgraad te laag is) en dat gebeurt via lagere rentes. Na een bepaalde tijd (omdat de bezettingsgraad te hoog is, de werkloosheid te laag) moet de centrale bank de groei afremmen omdat dit anders zou leiden tot veel extra inflatie, te hoge schulden en nauwelijks meer groei. De centrale banken beginnen met dat afremmen als de groei heel hoog is en de winsten hard stijgen. De beurzen worden hier niet goed van en gaan dalen terwijl de fundamentals zo goed lijken. Na enige tijd krijgen de centrale banken hun zin en je ziet problemen met schuldbetalingen (door de hogere rente bij tegenvallende omzet- en winstgroei), wegvallende groei dus met tegenvallende winsten maar ook inflatie die over zijn hoogtepunt heen is. Beurzen lopen vooruit op die wegkwijnende winsten en schuldproblemen.
We zitten nu laat in de korte schuldcyclus. Zo kort was die cyclus deze keer niet, want de start was vanaf een extreem lage bezettingsgraad die langzamer dan normaal herstelde. Het duurde dus erg lang voordat er excessen waren die  de centrale bank moest tegengaan. [en ik vind dat die excessen er nog steeds niet zijn: de bezettingsgraad in de industrie is nog steeds lager dan normaal, de loonstijging is laag vergeleken met de productiviteitsstijging, er zijn relatief weinig verkeerde investeringen gedaan vanwege meer dan normale voorzichtigheid van bedrijven en banken. Zeer lage werklooseid heeft de afgelopen jaren niet geleid tot te hoge loonstijging, zie bijvoorbeeld Japan, Canada maar ook de VS en Noord Europa.]
De FED is volop bezig met verkrappen via een reeks van renteverhogingen met daaroverheen ook nog eens fikse verkorting van de balans (volgens berekeningen van Bernanke vroeger goed voor 0,75% extra verhogingen. De FED gaat door met zijn strijd en markten capituleren voor zo veel geweld, hoe mooi de winstgroei ook lijkt en hoe veel de waarderingen ook lijken te zijn verbeterd.

Er is ook nog een lange schuldcyclus van 50-75 jaar, nog wat langer dan de lange golf in de economie, de Kondratieffgolf. De centrale banken proberen van cyclus tot cyclus te komen tot lagere rente, aan het eind ook nog eens opkopen van schulden tot het niet meer gaat en de rente van cyclus tot cyclus moet stijgen. Zo’n omkeerpunt naar hogere rente was 1937 en in 2016 was er weer zo’n punt. Het omkeerpunt van steeds hogere rente per cyclus naar lagere rente was 1981.
Centrale banken hebben hun ammunitie opgebruikt met een rente van 0% plus eindeloos veel QE.

We zitten dus niet alleen aan het voor beurzen slechte eind van de korte cyclus maar ook nog eens aan het begin van het slechte deel van de lange schuldcyclus.

[ik vind dit een te negatieve analyse: centrale banken gingen in 1937 te snel over tot verkrappen, maar na 1942 kwam men tot inkeer en bleef de rente vergeleken met de economische groei laag tot ongeveer 1965. Dat waren goede tijden voor beurzen. De rente is momenteel historisch gezien laag en alhoewel de lange trend van de rente nu omhoog is, hoeft dit de beurzen niet erg te raken als de trend maar langzaam omhoog is en inflatie laag blijft.
De trend van de beurzen kan natuurlijk niet zo goed blijven als we gezien hebben van 2009-2018. We zitten nu met een lagere groei van de productiviteit en beroepsbevolking dan na 1942 en dat maakt het waarschijnlijk dat beurzen het minder goed zullen doen dan in de periode 1942-1965. Veel hangt ervan af of de animal spirits terugkomen, dat het bedrijfsleven meer durft te investeren in AI, climate change, the internet of things, big data, biotech etc. Er zijn mogelijkheden te over, maar men durft nog niet voldoende risico te nemen op nieuwe investeringen. Men voelt zich veel zekerder met oude investeringen en koopt eigen aandelen terug. Financial engeneering is (te) ver gegaan.
De kans is dus de terugkeer van de animal spirits, maar het risico is van oprukkend populisme en deglobalisering, minder internationale samenwerking.]

Dalio gaat ook in op de politiek. In 1937 was populisme, nationalisme sterk. De roep om sterke leiders was onweerstaanbaar. De afbrokkelende macht van de oude wereldleider (Engeland met het Gemenebest) werd uitgedaagd door opkomend Duitsland. Nu zie je weer zoiets: de macht van de VS lijkt te zijn getopt, men wil zich meer terugtrekken tot eigen land, America First (of zelfs America Alone), terwijl China aan komt stormen als nieuwe grootmacht. In de geschiedenis leidde dat vaak (Dalio telde 16*) tot grote oorlogen tussen de oude wereldmacht en de nieuwe uitdager. Er dreigt daarom nu weer een oorlog tussen de VS en China, maar veel hangt af van de leiders. Als deze verstandig zijn, hoeft een en ander niet gewelddadig te worden.  Amerika kan de opkomst van China (en straks India) niet tegenhouden, maar kan toch rijker worden.

Vergelijking met onze analyse van de Kondratieffgolf met schuivende machten door veranderingen in de tijdgeest
Dit  laatste deel van de analyse van Dalio sluit aan bij analyses over de redenen voor de opkomst van populisme tegenwoordig. Er is alom ontevredenheid. Men ziet de kinderen niet zo rijk worden als ze zelf. Globalisering is prachtig voor de Opkomende Landen, maar niet voor de middenklasse in het Westen. De rijkdom, de vrucht van de economische groei,  gaat te geconcentreerd naar de bovenlaag. Verwaaijen stelde in de NRC dat een nieuw akkoord van Wassenaar nodig is. De oude politiek werkt niet meer, zorgt niet meer voor welvaart voor iedereen, pakt problemen als climate change volstrekt onvoldoende aan. Het zorgt niet voor voldoende vaste banen (vooral bij lage en midden inkomens), maar creëert vooral flex-banen. Er is een verstandige migratiepolitiek nodig. Zorgkosten dreigen te zwaar te worden. Zoals al gesteld, financial engeneering zit investeringsgroei in de weg maar hogere zorglasten ook. De consument ziet stabilisatie van de consumptie ex zorg, alleen groei van de zorgconsumptie. Herverdeling via subsidies en belastingen zorgt ervoor dat de middenklasse weinig vooruitgang ziet en het maakt maar weinig uit of je veel of weinig werkt. Dat is allemaal onbevredigend.

De pendule van de tijdgeest is sinds het akkoord van Wassenaar en de start van de disinflatieperiode, de gunstige fase van de lange schuldcyclus, in 1982 voortdurend in de richting gegaan van sterker wordende macht van bedrijfsleven (Business in mijn boek met Ter Veer) en de rijkste ongeveer 10% (Individuen in ons boek) en ging ten koste van de macht van de overheid (G) die moest bezuinigen en de macht van de middenklasse (Employees in ons boek). Dat is een lange periode voor een lange golf. Er moet een keer komen in die trend na 1982 van sterker en zwakker wordende machten. Loongroei moet beter aansluiten bij de groei van de productiviteit. Piketty liet zien dat dit eigenlijk alleen maar is te verwachten bij hoge groei. Of bij een gemeenschappelijk doel zoals de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Dat kan nu weer bij gemeenschappelijke strijd tegen climate change en oplossen van problemen van vergrijzing.  



29 december 2018

Mnuchin jaagt beleggers stuipen op het lijf, maar Plunge Protection Team deed ziijn best op woensdag en donderdag


Munuchin belde een deel  van het plunge protection team (de zes opperhoofden van de grootste banken) met de vraag of ze genoeg liquiditeite hadden. Ja hoor riepen ze allemaal, want het gaat uitstekend. Een bank zal nooit vrijwillig vertellen dat ze een liquiditeitsprobleem hebben.

Hoezo liquiditeitsprobleem? Daar dacht de markt nog niet aan. Nieuwe reden voor plunge en zo kregen we de grootse koersval voor een kerstavond ooit.
 Trump deed weer de nodige duiten in het zakje dat die oelewapppers van economen en de FED, Powell niet begrepen dat er handelsoorlogen gevoerd moesten worden en muren rond Mexico gebouwd moeten worden die sluiting van de Amerikaanse overheid nodig hebben. Wat een onkunde, aldus Trump.
Maar hij beloofde Powell nog niet te ontslaan, want dat schijnt niet te kunnen is hem wijs gemaakt (net als Johnson in 1965). Eerst die prutser van een Mnuchin ontslaan.
Op boxing day, tweede kerstdag dan de grootste stijging met kerstmis aller tijden. Een technisch herstel.
Is dat het eind van de koersval? De techneuten zijn er niet uit. Ja, de nodige keren was dit soort koersbeweging een omslag, maar in een echte bearmarkt heb je wel zes of nog meer van dit soort herstelletjes in de eindeloos lijkende neergang. Zo heel veel houvast heb je dus niet aan zo’n 5% stijging. Alom wordt het positief beoordeld dat de stijging vastgehouden kon worden. Op kerstavond waren er enkele signalen die wezen op capitulatie, zoals de hoge put/call ratio van de afgelopen vijf dagen. Er waren heel veel koersen omhoog vanaf dieptepunten en dat is bemoedigend volgens diverse chartisten.
De omzetten waren heel hoog voor de tijd van het jaar, dus kennelijk hadden de bankdirecteuren niet zo gelogen tegen Mnuchin.
De dalingen zouden verergerd zijn door de algoritmehandel, asset allocatie gebaseerd op volgen van de trend en tanende hoop op compensatie uit de obligatiemarkt voor koersverliezen op aandelen.

Je kunt ook enigszins fundamenteel naar de koersen kijken, al waarschuwen de goeroes in koor dat de huidige koersbewegingen niets met fundamentals te maken hebben. Op basis van de beschikbare data had je de koersval niet goed kunnen afleiden en die beschikbare data zijn geen goed houvast voor wat 2019 te bieden heeft aan ellende.

De daling van de koersen is parallel gegaan met economische data die slechter waren dan we gewend waren en die verslechtering is hardnekkig geweest. Als die verslechtering doorzet dan kom je uiteraard in een recessie, maar dat die verslechtering maar door blijft zetten is onzeker.

Jim Bianco laat het bovenstaand plaatje zien (binnenkomende data vergeleken met het gemiddelde van het afgelopen jaar). Als de data weer de goede kant in gaan, dan horen de koersen te herstellen volgens de fundamentals. Je kunt er de relatief goede performance van Emerging Markets mee verklaren. Als de data voor de G10 weer de goede kant op buigen, dan zou dat een zeer sterke reden zijn voor hogere beurzen.
De koersdalingen worden ook toegeschreven aan de FED die maar aan blijft geven dat volgens de achteruitkijkspiegel het allemaal prima gaat en vooruitkijkend dat renteverhogingen nodig maakt, wat de beurzen ook doen. Je hort steeds meer dat de laatste verhoging een vergissing was en dat de balans van de FED niet zo maar verder verkort kan worden en dat de FED de arme beleggertjes niet zo in het ongewisse moet laten over die verkorting en niet zo veel van die enge renteverhogingen moet beloven in de naïeve hoop dat dit geen schade van betekenis aan de economie zal toebrengen. Dat doet het wel via afknijpen van de kredietgroei en geldgroei en via duikelend vertrouwen van consument en producent.

Trump krijgt ook de schuld, maar pas op de derde plaats. De handelsoorlog begint zich steeds meer te concentreren op een lang voortslepende technologieoorlog met China en men lijkt er wel uit te gaan komen met de meeste importtarieven. Daar moeten beurzen mee kunnen leven zou je zeggen. Een deel van de overheid dicht om Trumps speeltje van de muur om Mexico is vervelend, maar ook daar moeten beurzen tegen opgewassen zijn. Gedoe met dat onderzoek van Mueller, daar zijn we aan gewend geraakt en als het echt heel kwalijk zou zijn, dat had Mueller heel snel met dat kwalijke voor de draad moeten zijn gekomen.  Het slokt wel veel tijd op van Trump en zijn trawanten, tijd die beter besteed zou zijn aan stimulering van de economie in het verkiezingsjaar 2020, vooral via investeringen in infrastructuur.

Uiteindelijk is het een afwegen of je al door gedaalde koersen voldoende verleid kunt worden voor het kopen van aandelen met een mooi, voldoende zeker dividend en/of goede toekomstperspectieven. Alles op het laagste punt kopen gaat niet lukken, vaak kun je beter al beginnen voor het dieptepunt in plaats van pas beginnen te kopen na het dieptepunt als de markt het sein brand meester al heeft gegeven.

23 december 2018

Samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week


Powell verhoogde de FED-rente zoals verwacht met 0,25% maar gaf geen dovish hike (geen misssion accomplished, geen uitzicht op minder verkorting balans FED) en de markt nam dat niet. De trading range voor de S&P500 van 2600-2800 werd overtuigend neerwaarts doorboord. Het economisch nieuws valt tegen, credit spreads lopen hard op, mede door de omlaagvallende olieprijzen. De VIX ging richting 30. Het sentiment ging nog duidelijker kommer en kwel. Winstverwachtingen voor 2019 dalen.
Trump ontsloeg minister van defensie Mattis, ‘the only adult left in the room’, tot schrik van de hele wereld. Trump trok zich ondanks advies Mattis terug uit Syrië, o.a. om Erdogan een pleziertje te gunnen. Trump dreef sluiting van een deel van de overheid door omdat er per se funding voor zijn muur om Mexico moest komen volgens hem. Zo’n sluiting is een heel gedoe, maar hoort een non event voor de beurs te zijn.
De handelsoorlog met China wordt nu een technologieoorlog met waarschijnlijk minder geweld rond de tarieven.
De lange rente daalde omdat Powell te ver lijkt te zijn gegaan met zijn guidance toch de rente te willen verhogen, zij het niet zo veel als eerst gedacht en met accent op data dependent.

De Amerikaanse beurs daalt tegenwoordig harder dan die in Europa en Emerging Markets.

In de VS steeg persoonlijk inkomen met 0,2% en uitgaven 0,4% waar voor beide 0,3% was verwacht. Verkopen bestaande huizen omhoog, maar de voorraad stijgt (in Californië +31% op jaarbasis). Sentimentssurvey NAHBMI voor de huizenbouwers daalde van 60 naar 56. Housing starts en vergunningen echter behoorlijk omhoog. Voorlopers van de ISM (Phillyfed, Empire survey NY) daalden, die van Strategas zelfs flink.
Leading indicators +0,2% in november na -0,3% in oktober. BNP groei over het derde kwartaal werd 0,1% naar beneden bijgesteld naar 3,4%.
PCE inflatie was 0,1%, ook voor de kerninflatie (daar was 0,2% verwacht).


In Europa lijkt Italië tot een akkoord te zijn gekomen over de begroting. De gele hesjes protesteren door, maar minder fanatiek na de cadeautjes van Macron. In het VK zette May Corbyn enkele keren goed op zijn nummer (die ‘stupid woman’ toch). De Duitse autofabrikanten hebben in het Witte Huis vernomen dat Trump voorlopig afziet van extra tarieven op Europese auto’s.

Wereldwijd zijn economen hun verwachtingen neerwaarts aan het bijstellen vanwege de dalingen op de beurzen en de val van o.a. de olieprijs. Dat is een verlate reactie op al tijden wat tegenvallend macro nieuws. Men oordeelde eerst dat dit niet nodig was, maar door de val van de beurzen komen die neerwaartse bijstellingen er hoogstwaarschijnlijk wel.

Powell heeft vaasje laten vallen. Rooky Powell solliciteert naar ontslag door Trump


En zo luidt sinds Rutte ons welzijn afmeet aan de mate waarin we als maatschappij het vaasje vasthouden het nieuwe Ruttiaanse gezegde: breekt het vaasje, dan zijn we het haasje.

Powell heeft zelf in oktober gezegd: nee, we krijgen geen recessie, want dan moet er eerst iets breken en dat is nu niet aan de hand. Het monetair beleid is nog royaal, de olieprijzen zijn niet te hoog, er dreigt geen financiële crisis. Er is geen inflatieprobleem en dat moeten we zo houden door de rente te verhogen en eigenlijk hebben we daarbij wat lagere koersen nodig, slechtere financial conditions, want anders blijft de groei te hoog, te inflatoir.
Dat is allemaal gebaseerd op de achteruitkijkspiegel van data. Vooruit kijkend ziet iedereen afzwakking van de groei. Buiten de VS al duidelijker te zien. Dan is het tijd voor data dependent monetair beleid. Er hoort dan geen guidance meer te zijn naar hogere rente. Guidance hoort dan fini te zijn. Maar dat doet de FED niet. De FED geeft tonnen guidance via hun optimistische voorspellingen voor groei en vooral via de 'dots', de rentevoorspellingen van de individuele leden van de FED. Er is nog steeds zeer sterke guidance via die voorspellingen naar hogere rente en dat pikt de markt niet.
Heel wat nieuwe voorzitters van de FED, rookies, worden in hun eerste jaar geconfronteerd met een crisis en Powell lijkt geen uitzondering te worden (Yellen was zo’n uitzondering overigens).
Powell breekt overigens de anomalie dat je aandelen moet kopen voordat de voorzitter van de FED spreekt, want die gaan dan bijna altijd omhoog. Als Powell spreekt, gaan aandelen bijna altijd omlaag.

Foto’s zeggen vaak veel en bij Powell zie je één soort foto dat de overhand heeft: de zorgelijk kijkende, gepijnigde Powell, niet in lijn met zijn privé-vermogen van $100 miljoen +.

De markt is boos. Je kunt niet én de rente negen keer verhogen én de balans verkorten en dan zeggen: we gaan door en trekken ons niets aan van de kapitaalmarkt. De markt heeft het verkeerd en daar zet ik op in.

Tja, dat denk ik ook, maar dan zal de FED toch royaler moeten worden, de olieprijs weer aan moeten trekken, Trump ophouden met die tarievenoorlogen, zorgen voor investeringen in infrastructuur, de fiscal cliff vermijden in plaats van veroorzaken.

De kansen op een recessie binnen twaalf maanden in de VS zijn plotseling behoorlijk aan het stijgen, vooral volgens indicatoren van de markt (zoals yield curve, credit spreads, S&P500). Voorlopig is vooral de macro buiten de VS aan het verslechteren, maar dat slaat met grote kans over naar de VS via afnemend vertrouwen van producent en consument. Credit spreads gaan plotseling fors omhoog, ook voor het niet-energie deel. De financial conditions beginnen flink te verslechteren en verder verslechtering is nogal waarschijnlijk.
De groeivoorspellingen van economen voor het BNP en de winsten voor 2019 van de VS hebben nog bijna niet geleden onder die verslechtering van het economische nieuws. Dat gebeurt zelden en zal ook deze keer wel leiden tot aanpassing van de economen aan het nieuws.
D.w.z. ik geloofde tot voor kort in ongeveer 2,5% groei voor de VS in 2019 (eerste helft wat meer, tweede helft wat minder) en ongeveer 1,5% voor de EU, nu lijkt een en ander meer te wijzen op 1,5-2% groei in de VS en 1% groei voor de EU. Nog geen recessie, maar als het vaasje door iets nieuws breekt, dan zijn we het haasje.
Voorlopig -zonder nieuws over iets nieuws dat het vaasje breekt- kan men wel stellen dat de markten overdreven reageren op angsten over de macro. De FED heeft gelijk dat de nu beschikbare data nog prima zijn. De Powell put komt er echt wel als de inflatieverwachtingen dalen en dat gebeurt als men steeds banger wordt voor groei.


De markten weten het al: dit was de laatste verhoging van de FED en als ze zo door blijven gaan met de balans te verkorten, dan gaat het snel mis. Beurzen zakken verder weg, er komt paniek bij credits en de recessie is niet meer te vermijden.
Trump meet zijn succes af aan de  beurs en weet: hij heeft het vaasje mee helpen laten vallen en nu gaat de heer Mueller het breken.
In dit tempo staat de S&P op 0 voordat er een handelsakkoord met China verzonnen is.
Afgelopen week werd de nieuwe tweedeling steeds duidelijker: er is een handelsoorlog en een technologieoorlog. De technologieoorlog wordt steeds harder en de handelsoorlog gaat richting akkoord. Huawei krijgt nu ook buiten China last van andere landen die bang zijn voor o.a. hun cryptoveiligheid. Chinese hackers zijn betrapt o.a. bij Hewlett Packard.
Maar dit soort zaken zijn met andere dingen te bestraffen dan tarieven. 

Een van de problemen van de recente marktdalingen was dat er geen capitulatie zichtbaar was, geen overduidelijk te groot pessimisme. Nu begint er toch wel een groot pessimisme zichtbaar te worden. 

De put/call ratio begint eindelijk veel te hoog te worden, AAII bulls drogen op versus de bears, fear and greed indictaors wijzen steeds meer op extreme fear (maar deze indicator zit al een tijdje op extreme fear). De VIX is boven de 30 gekomen, vroeger een soort grens die aangaf dat je moest kopen als die weer onder de 30 kwam en je reden had dat de VIX onder 30 kon blijven (nu zaken als Powell Put, Trump put, meevallende winstcijfers nu de verwachtingen zo neerwaarts zijn bijgesteld).

Als plusje zou je kunnen nemen dat de huizenmarkt van de VS nu al enigszins positief reageert op de minieme daling van de lange rente. En verder dat de handelsoorlog uit de risicozone van tarievenoorlog lijkt te gaan. Insiders kopen hun eigen aandelen weer (=ze verkopen hun opties minder), ze zien weer waarde. En de tot op heden sterke ISM (maar deze gaat met grote kans behoorlijk dalen in de komende paar maanden, zo geven o.a. plotseling de indicatoren van Nortbert Ore van Strategas aan) wijst op zeer goede winstcijfers over het vierde kwartaal gecorrigeerd voor de sterke dollar, terwijl men hierover behoorlijk somber geworden is. Afschuwelijke guidance wordt verwacht. Op de noodrem trappen voor inkoop eigen aandelen.  

Verder: wat gebeurt er als er wel een recessie in de VS en Europa met te lage groei in China komt op korte termijn? Zonder grote extra schokken en een flinke daling van de investeringen staat hiervoor volgens het verleden een daling van 25-40% van top waarvan we de eerste ongeveer 20% gezien hebben. De FED zal dan echt het monetaire beleid verruimen (QE keert terug, de rente wordt verlaagd). Trump zal zijn infrastructuurplannetjes krijgen en iets doen voor de middenklasse.

Veel koersen staan nog niet op een niveau dat ik ze als privépersoon onweerstaanbaar goedkoop vindt. Ja, sommige dividendaandelen bieden heel wat meer inkomen dan de cash bij de banken, maar ze hebben allemaal een niet helemaal geruststellend verhaal (zoals instortende olieprijzen, stijgende credit spreads, leegstand). Maar is technologie al goedkoop genoeg? Wordt dit ooit zo goedkoop als ik zou willen? Nee, vast niet. Heerlijk helder Heineken in een vaasje zonder barst? Ook al zo’n kwaliteitsaandeel dat maar nooit goedkoop genoeg wordt in mijn ogen.

Maar gaat het lukken op het laagste punt te kopen? Dat lukt meestal niet, alleen maar als je op geregelde tijden steeds iets bijkoopt. 
Je moet op een gegeven moment tevreden zijn met 6%+ dividendrendement voor bijvoorbeeld Nederlandse bankaandelen, olieaandelen, vastgoed. En op een gegeven moment toch wat van die dure technologie kopen. Gezondheidszorg zal altijd wel goed gaan en eten blijven we ook wel doen. Cyclische aandelen zijn wel heel erg in de vuilnisbak gedaan, sommige zullen naderhand te goedkoop blijken te zijn geworden.
Het signaal dat je tevreden moet zijn, wetend dat de koersen best verder kunnen zakken, begint gegeven te worden door  oude rotten zoals Elfenbein.  

19 december 2018

Reactie rentestap FED en toelichting Powell


Markten hadden hoog gespannen verwachtingen over de toelichting van de FED over het monetaire beleid in 2019. Dat de rente verhoogd zou worden, stond bijna vast, maar in hoeverre zou de FED terugkomen op het gesignaleerde pad van ongeveer drie renteverhogingen in 2019 tot boven neutraal.
Werd de FED alleen maar data dependent of zou men gaan signaleren dat er voorlopig geen renteverhoging meer zou komen. Of nog mooier, zou Powell zeggen: mission accomplished. We hebben de rente genoeg verhoogd, de inflatie en werkloosheid zijn dicht bij het doel en we hoeven niets meer te doen als er niets verandert. De echte optimisten hadden gehoopt dat de FED zou gaan zeggen dat de balans van de FED wat minder snel verkort zou kunnen gaan worden. Die hoop boorde Powell de grond in.
De FED vindt nog steeds dat de rente verder verhoogd moet worden. Maar ze zeggen judges in plaats van expects dat de rente verhoogd gaat worden. Data dependent dus, data kunnen het oordeel veranderen, maar bij de visie van Powell dat het goed gaat met de economie en met het oordeel dat de inflatie niet erg lijkt te gaan dalen, maar eerder lijkt te gaan stijgen.
Powell gaf aan niet onder de indruk te zijn van de beursdalingen. Dat is overigens in lijn met de historie volgens Jim Bianco dat pas bij ongeveer -13% de FED zich zorgen begint te maken.
Powell maakte geen uitgebreide toespelingen op lagere groei vanwege slechtere fianncial conditions.  
Door een en ander lijkt de kans op recessie vanwege te krap monetair beleid door de FED te zijn verhoogd.
De positieve stemming op de beurs sloeg woensdag daarom om in opnieuw flink negatief.



Dit was niet het plan van de FED om de beer op afstand te houden, zo oordeelde de markt op woensdag. S&P500 -1,5% en (lange) rente duidelijk omlaag.

16 december 2018

Samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week


Ook deze week werd de markt niet bekoord door het vele goede nieuws. Populisme voerde hoogtij bij de klimaattop in Katowice waar niets terechtkwam van strengere doelen om de naderende klimaatramp af te zwakken dankzij Trump en Bolsonaro.
Het heeft lang geduurd, maar het sentiment begint nu echt bearish te worden, al bezweert iedereen wel dat dit nog geen echte capitulatie is.

China is toch heel duidelijk toe aan het geven in de handelsoorlog, het gaat sojabonen kopen, verlaagt de importtarieven op Amerikaanse SUV’s, stelt made in China 2025 bij etc. Men noemt het allemaal kleine concessies, maar toch, het begint echt ergens op te lijken. Het economische nieuws was vriendelijk in de VS en tegenvallend in China. Reden te meer voor China om de handel met de VS niet te laten instorten.

De cijfers van vrijdagmorgen bevestigen dat China minder hard groeit dan de regering zou willen. Detailhandelsverkopen groeiden slechts 8,1% waar 8,8% verwacht werd en we gewend zijn geraakt aan 10%+. Industriële productie groeide slechts 5,4% waar 5,9% verwacht werd en men eigenlijk stuurt op 6%. 

De inflatiecijfers in de VS waren als verwacht, deze keer niet lager dan verwacht. Toch lijken de inflatiecijfers voldoende goed om de FED te verleiden tot echt data dependent beleid, zonder guidance naar whatever it takes hogere rentes.
 wereldwijd waren de inflatiecijfers gunstig (zowel hoofdlijn als kern, voor komend kwartaal lijkt men de recente trend te kunnen doortrekken)

Macron capituleerde voor de gele hesjes en kwam met een behoorlijke economische stimulering waardoor het begrotingstekort van Frankrijk twee keer dat van Italië wordt. De EU is het met Italië op een akkoordje aan het gooien en moet welwillend zijn.
May ploetert voort met haar Brexit-voorstel, kreeg officieel geen steun voor haar bijstelling in Europa. Ze overleefde de motie van wantrouwen door haar eigen partij, zij het niet heel erg overtuigend, maar ze kan door en krijgt geen nieuwe motie van wantrouwen van de eigen partij in de komende 12 maanden. Labour denkt ook nog niet een motie van wantrouwen te kunnen gaan winnen. De kansen op een referendum lijken te zijn gestegen, de EU heeft geen probleem met uitstel van een Brexit en al helemaal niet met afstel.

Trump begint het benauwd te krijgen over wat Mueller aan het doen is, maar een impeachment is niet zo waarschijnlijk (al gokt men bij Predictit hierop met bijna 50%).

Initial claims voor werkloosheid vielen flink terug in de VS, de ietwat zorgwekkende opmars ongedaan makend. Retail sales waren +0,2%, ex benzine +0,5% en opwaartse herziening cijfers maand ervoor. Sterk dus. . Industriële productie +0,6%. Het vertrouwen van midden- en kleinbedrijf NFIB daalde.

Flash PMI’s waren zwakker in Europa, hoofdzakelijk door Frankrijk dat lijdt onder de onrust van de gele hesjes.

Zegt de rentecurve terecht dat de VS over ongeveer anderhalf jaar in een recessie raakt en dat je daarom nu al aandelen moet verkopen?


Er wordt de laatste tijd heel wat af geschreven over de vermaledijde invloed van een omgekeerde rentecurve op economie en beurzen.
De recessies in de VS na de Tweede Wereldoorlog werden allemaal voorafgegaan door inverteren van de rentecurve. Er was één vals signaal in de jaren zestig toen overmatig geld uitgeven aan defensie vanwege de Vietnamoorlog de recessie tegenhield.
Elke keer werd geroepen dat deze keer een omgekeerde rentestructuur niet zou leiden tot een recessie, maar vergeefs. Het gebeurde toch. Ook deze keer gebeurt het, maar deze keer zijn de meeste goeroes zich bewust van het onterecht negeren van het signaal van een omgekeerde rentestructuur. Ook deze keer is het een signaal dat er iets helemaal niet goed zit in de kredietmarkten. Dat de FED te ver is gegaan met verkrappen.

Markten reageren daarom heel negatief op inversie van de rentecurve, zelfs een dreiging hiervan. In het verleden stegen aandelenkoersen nog enige tijd door na een inversie, maar nu lijkt de grote bear markt al begonnen ruim voordat de rentecurve invers werd.

Ik denk dat je niet zo dogmatisch over vervlakkende rentestructuur moet denken, gesterkt door Amadoran. Want Aswath Damadoran laat zien http://aswathdamodaran.blogspot.com/2018/12/is-there-signal-in-noise-yield-curves.html?  dat de cijfers na 2008 anders uitwijzen.
Het verband tussen steilheid van de rentecurve en economische groei daarna is behoorlijk zwak, niet overtuigend en alleen wat  zichtbaar bij korte looptijden




Voor de beurskoersen zijn de verbanden nog zwakker geweest (sterke correlaties worden uiteraard weg gearbitreerd, dus verbazend is dat niet).


Beleggen op basis van de steilheid van de rentecurve is geen eenvoudige opgave kennelijk.

Gemiddeld is er na 1960 een positief verband geweest tussen steilheid van de rentecurve en beurskoersen daarna, maar na 2008 was het anders voor met name de kortere looptijden terwijl die over de hele periode juist het sterkste verband lieten zien.
Zo zou de vervlakkende rentecurve al een hele tijd laten zien dat de groei in de VS moet afzwakken, maar deze trok juist aan in 2018. Dat kwam door de belastingverlagingen van Trump, maar dat was toch geen geheim voor de markt.

Na 2008 wijst een hogere rente van de FED op toenemend vertrouwen in economische groei en minder angst voor deflatie.

Excellent verhaal. Het zet aan tot denken. Slik niet als zoete koek dat het fout gaat met de economische groei vanwege de vervlakking met de rentecurve, want na 2008 lijkt het verband van de curve met groei te zijn veranderd. Het verband van de rentecurve met de beurs is zwak en anders dan je denkt. Het gaat vooral om het korte stuk
.
De markt reageerde veel te negatief op de recente vervlakking van de rentecurve, vooral op de minuscule inversie tussen 3 en 5 jaar. Overigens is dat wel verklaarbaar. Omdat het signaal van een omgekeerde rentecurve zo vak ten onrechte in de wind is geslagen, zijn de meeste goeroes er nu beslist op uit die fout niet nog eens te maken. Ik zelf dacht dat ook, deze keer laat ik me niet foppen, maar de cijfers laten na 2008 iets anders zien. Andere reacties op vervlakkende rentecurve zijn niet nieuw. Wat is het voorspellende deel van de rentecurve? Dat is niet steeds hetzelfde. Damodoran laat zien dat gemiddeld 2 minus 1 jaar het belangrijkste is geweest. Maar het teken veranderde na 2008. Zelf heb ik hele tijden 30-10 jaar genomen, omdat dit beter voorspelde dan 10-2 jaar. Dat bleef allemaal niet constant. Dat is overigens iets dat steeds opging sinds ik naar beurskoersen en economie kijk: de gevonden sterke relaties verdwenen vrijwel altijd ineens als sneeuw voor de zon. Zonder waarschuwing anders dan dat er een bijzonder sterk geloof in was. Dat gold bijvoorbeeld voor beleggen in de waardestijl. Dat was bijna een dogma, totdat er enorm lange periodes kwamen waarin groei het beter deed. Nu hebben we zo’n periode met de superioriteit van aandelen met lage bèta, ook als beurzen mooi stijgen. Daar is de nodige twijfel aan ontstaan, maar natuurlijk doen dit soort aandelen het relatief goed als beurzen dalen en groeiverwachtingen ineenschrompelen.

De rentecurve is te veel vervlakt vergeleken met de economische groeivooruitzichten na 2008. Men ging geloven dat de rente altijd zou dalen, zelfs 0% bleek geen grens. Men ging steeds meer geloven in een negatieve correlatie tussen aandelen en obligaties. Totdat dit niet meer zo dudielijk was. Dit was een hoofdoorzaak voor de daling van de beurzen in oktober. Daarna kwam de negatieve correlatie overigens weer enigszins terug, resulterend in dalende beloning voor het nemen van duratierisico, de termijnpremie. Deze is nu zo veel gedaald dat weinig hulp van obligatie met hoge duraties meer verwacht kan worden bij daling van de beurzen.
De daling van de termijnpremie hangt ook samen met nieuwe regelgeving die pensioenfondsen en verzekeraars meer in lange duratie dwingt. Naast de opkomst van hedgefunds die zwaar inzetten op negatieve correlatie tussen aandelen en obligaties met hoge duratie.

Er is dus wel enige reden om niet slaafs het signaal van een vervlakkende rentecurve te volgen. Vooral als dit komt door groter optimisme van centrale banken over de economische groei op termijn.
Dit was tot voor kort het geval in de VS. Nu

De FED wist zo zeker dat de groei goed zou blijven dat men een zeer geloofwaardige sterke guidance gaf dat men de rente flink ging verhogen. Het kon en daar moest men gebruik van maken om zo meer ammunitie te hebben als er een recessie zou optreden.
Dat ging tegen het toenemend aantal wolkjes voor economische groei in: de afzwakking in de rentegevoelige sectoren (zoals door de FED verwacht), de sterke dollar (sterker dan FED dacht, met negatieve gevolgen voor groei Emerging Markets, grondstoffenprijzen), de handelsoorlog van Trump (niet door de FED in deze mate verwacht: het is slecht voor de wereldhandel en daarmee wereldeconomie en daarmee de export van de VS en de toegenomen onzekerheid is slecht voor de investeringsgroei die eveneens achterblijft bij wat de FED dacht). Het macroplatje voor de VS is desondanks toch nog goed omdat de inflatie goed is blijven liggen en nu gaat dalen door de lagere olieprijzen.

De FED krijgt enorme kritiek van Trump en schoorvoetend geeft men Trump een beetje gelijk. De FED moet de rentecurve niet laten inverteren als er geen echt inflatierisico is. De FED zou om de onafhankelijkheid te bewaren juist tegen Trump ingaan. Ik denk het niet. Powell verstart totaal als men hem iets over Trump vraagt. Trump maakt duidelijk dat hij Powell gaat ontslaan als deze de rente nog veel verder verhoogt. Powell is daar toch gevoelig voor, ook al hoeft hij met zijn vermogen van $100 miljoen+ er geen boterham minder om te eten.