3 april 2020

Scenarioanalyse diep negatief


Er is een Albanese meerderheid onder economen die een V-herstel voorspellen en moed putten uit hoe de coronacrisis tot op heden in China verliep met reeds zichtbaar herstel. Fiscale en monetaire hulp is ongekend groot en snel. Herstel binnen 3 maanden of 6 maanden (dan noemen sommigen het een U-herstel) en een enkeling ziet ook nog wel een W, maar met formidabel herstel na maart 2021. Dit wordt de kortste recessie uit de geschiedenis, wel diep, maar explosief sterk herstel. Een enkeling heeft het over even grote opleving en daarna een wat sloom herstel.
Weinig blijvende schade. Geen gedragsverandering die nadelig is voor het bedrijfsleven.

Op grond van deze analyse concludeert men dat aandelen eindelijk goedkoop zijn en in sommige gevallen zo ongeveer te geef. Wel waarschuwt men dat je niet in de verliezers moet gaan zitten. Ja werkelijk, je kunt beter in de winnaars van de komende jaren zitten (uiteraard ben ik het eens met dat laatste, maar dit is niet een eenvoudige opgave om de aandelen die de toekomst hebben op een koopje te verwerven. Uiteraard overweeg ik aankoop van Adyen, het enige aandeel van de AEX dat in 2020 niet omlaag is (tot op heden)).

Veelal noemt men een winstdaling van een dikke 20% voor de S&P500 in 2020. Het zou me zeer verbazen als de winstdaling kleiner zal zijn dan 50%. 100% sluit ik niet uit, als je de verliezen vol meetelt.

Ik denk dat er nog veel meer scenario’s mogelijk zijn en die zijn vrijwel allemaal veel slechter dan het Albanese V-herstel. Dat zijn overwegend slechte scenario’s die de markt in mijn ogen volstrekt onvoldoende heeft ingeprijsd.

Vooral een W-scenario wordt onvoldoende als risico verkondigd (periode recessie -herstel- recessie). Dat kan op diverse manieren gebeuren. De meest voor de hand liggende is een nieuwe lockdown als de coronabesmettingen weer terugkomen. Een andere mogelijkheid is grote maatschappelijke onrust. Die kan komen uit een te lange lockdown of uit verontwaardiging over onvoldoende steun aan zwakkeren/ zwakkere landen (zoals Nederland nu over zich heen heeft geroepen. Een eurocrisis behoort tot de mogelijkheden). 
Verder: Hoe krijg je een W? Na versoepeling uit de huidige six feet under economy naar de 1,5 meter economie komt er inderdaad herstel, maar om dit gaande te houden moet er een nieuwe grote fiscale stimuleringsronde komen. Die komt echter te laat, men moet eerst nieuwe afzwakking zien voordat men de zwaar gewonde overheidsfinanciën opnieuw op de proef stelt en verder door de grond jaagt. Bedrijven die wankel waren (al te veel schulden hadden, aan het eind van de cyclus al niet meer goed liepen) kregen extra krediet, maar moeten opnieuw weer krediet krijgen en dat gaat vaak niet gebeuren. Banken zijn te gammel geworden. Investeringen verder onder druk. De consument houdt de hand meer op de knip. De huizenmarkt verslechtert verder. De wereldhandel krimpt opnieuw.

Verder is er een financiële crisis ontstaan, heel anders dan in 2008, maar ook een zeer ernstige, misschien erger dan in 2008 (maar wel met meer hulp van de centrale banken). We hebben na 2009 een karrenvracht aan verhalen gezien over het Nieuwe Normaal waarin uitgelegd werd dat na een financiële crisis het herstel veel zwakker is dan normaal. Heel plausibel en dat zou kunnen betekenen dat het BNP van de westerse landen pas na 2022, misschien pas 2024,  terugkomt op het niveau van 2019.

De huidige tijden zijn bijzonder onvoorspelbaar. Er zijn nog heel veel andere mogelijkheden dan het consensus V-herstel of het door mij genoemde W-scenario. Vele zijn slechter dan de consensus, maar beter dan consensus is ook mogelijk, al zie ik niet zo goed hoe dat moet (iets als combinatie van snel vaccin, euforie, doorgaande fiscale en monetaire stimulering).


Ik weet natuurlijk ook niet wat er gaat gebeuren, maar bovenstaande analyse is voor mij een van de redenen om nog zeer voorzichtig te blijven.
N.B. In mijn werkzame leven was een overtuigend negatieve scenarioanalyse (of positieve) dominant voor de beleggingsvisie voor pensioenfondsen.




1 april 2020

Stel dat het beter gaat met de coronacrisis. Dat de lockdowns versoepeld gaan worden. Wat zijn aandelen dan waard vergeleken met de top in februari?


Markten prijzen aandelen meestal zo goed en zo kwaad als dat kan in op basis van wat twee jaar vooruit verwacht wordt aan winsten, rente en risico-opslag.

De verwachte omvang van het BNP 2021/2022 is nu behoorlijk lager, zelfs als er krachtig herstel komt. Het V-herstel in de tweede helft van 2020 met doorgaande verdere groei boven normaal in 2021 en daarna normale groei, de huidige consensus (wel met risico naar beneden volgens consensus),  is in mijn ogen hoogstwaarschijnlijk te optimistisch. Maar zelfs dan verwacht men een aanzienlijk lager BNP voor 2022 dan men in januari voorspelde.

De verwachte winst in 2022 voor de S&P500 was top down ongeveer +10% of beter versus 2019, nu schat ik ongeveer -20% in een gunstig scenario:
Inkoop eigen aandelen fors minder, minstens 50% minder
Dividenden lager
Schulden hoger
Diverse faillissementen
Deuk in balans banken
Winstgroei per aandeel structureel lager (door hogere schulden, minder groei export, hogere belastingen, minder inkoop eigen aandelen/ eerder nieuwe aandelenemissies)

Risicopremie hoger (je gaat niet meer uit van de extreem lage volatiliteit van de afgelopen jaren, je ziet faillissementen/ hoger kredietrisico, lagere dividenden, maar geen lagere lange rente)


Als je dat allemaal in een dividend discount model gaat stoppen lijkt het me kras dat je niet meer dan 20% lager uitkomt dan begin februari. Eerder 40%, misschien wel -60% als je er een echt normale risicopremie instopt, bijvoorbeeld koerswinstverhoudingen van het gemiddelde van na de Tweede Wereldoorlog, of wat ik intuïtief normaler zou vinden: de koerswinstverhouding voor de VS van 14 op basis van een jaar vooruit zoals Woody Brock me jaren geleden voorrekende op basis van de gerealiseerde risicopremies uit het verleden (13* twee jaar vooruit lijkt me beter op het ogenblik).


De tegenwerping is dat de koersen voorlopig hoger moeten zijn dan een berekening op de fundamentele waarde volgens dividend discount modellen, omdat centrale banken hier alles voor gaan doen om dat voor elkaar te krijgen. Vooral op korte termijn moeten ze alles doen voor herverkiezing van Trump, willen ze zonder gevaar voor eigen leven zich nog op straat kunnen vertonen. Zij gaan zo veel liquiditeit geven dat de markt de risico-opslag als beneden normaal gaat inprijzen, wellicht tot onder de bubbelniveaus van begin februari 2020. Verder denkt men dat er kans is op euforie als de coronavrees wegvalt en die moet je nu al deels meenemen (anders kom je nooit uit op een goed verhaal om nu buy the dip te preken).

Een andere reden voor hogere koersen is dat inflatie uit de hand gaat lopen en je reële assets moet hebben, dat schulden weggeïnfleerd zullen worden (zie Frankrijk ter bestrijding oorlogsschulden 1945-1950). Hogere inflatie zal vermoedelijk leiden tot stagflatie en daarbij horen lagere koerswinstverhoudingen hebben we na 1965 geleerd. Maar als we geen stagflatie krijgen, maar hoge groei, net als na 1950, ja dan zullen aandelenkoersen in de komende jaren enorm stijgen. Niet het meest kansrijke scenario in mijn ogen.

31 maart 2020

melt up scenario (in ieder geval tot rebalancing pensioenfondsen over hoogtepunt is)


Stijging door beleggers die geloven dat ergste achter de rug is, verwachte rebalancing van pensioenfondsen (JP Morgan: $850 miljard in VS alleen al; =oppassen na eerste week van april), coronanieuws dat piek achter de rug is in o.a. Italië, dat China weer bruist en dat aantal besmettingen in de VS minder dan verwacht oploopt. Meer geloof in op handen zijnde vaccins van o.a. Johnson& Johnson en Gilead, van Trumps mengseltje (=gevaarlijk, nieuwe besmettingsgolven zitten er dik in).
Geloof dat de FED alle koersen kan doen stijgen zoals altijd, FOMO is nog niet dood, buy the dip. Koersen herstellen in een kleine bear markt (zoals we tot nu toe gezien hebben) nog één keer tot een niveau dat de schade terugbrengt tot een draaglijk niveau (IJ in de vierjaarsanalyse). In plaats van verlies nemen vatten de meeste beleggers dan moed om na de tweede of derde val helemaal murf geslagen aandelen maar goedendag zeggen. Men ziet nu bloed door de straten vloeien. Zo erg kan het niet zijn. Over twee maanden gloort een fantastisch herstel.


Iedereen kan zich wel voor de kop slaan en moet op record hoge waarderingen dan kopen, want aandelen hebben haast geen risico zo garandeert de FED op bevel van Trump. Enorm winstherstel tot wel half de niveaus van 2019. Bedrijven gaan helemaal wild investeren, kopen record hoeveelheden eigen aandelen terug en verhogen dividenden. Natuurlijk gaan ze niet op de kosten bezuinigen, dat deden ze al jaren niet en nu zou het wel erg onvaderlandsvriendelijk zijn, net zoals ze daarom bijna niemand hebben ontslagen, waarom zou je als je omzet niet erg veel terugloopt. De consument gaat nu het weer kan tien keer per jaar op vakantie (vooral skivakanties naar Italië zijn in trek door de geboden korting), koopt eindelijk die Tesla van € 120.000 en gaat enkele keren per week uit eten (een klein beetje jammer is dat alleen de pizzeria’s het hebben overleefd) , gaat elke week naar de kapper en dokters hebben het idioot druk met inhaalvraag vanwege even weggestopte kwaaltjes. De verzorgingseconomie groeit als een tierelier met al die re-invaliderende coronapatiënten en andere patiënten die net wat te laat naar de dokter konden gaan.  Dat wakkert natuurlijk de groei flink aan. Explosieve stijging vraag door opgespaarde, uitgestelde consumptie.

Trump, de beste president sinds Herbert Hoover die zo goed zag dat COVID-19 slechts een tamelijk onschuldig griepje was en als eerste het geneesmiddel van anti malaria met nog wat dringend voorschreef aan zijn steeds dwepigere volgelingen, wordt met een landslide herkozen nadat hij heeft gezorgd voor wetgeving die Islamitisch bankieren verplicht maakt: banken mogen geen rente meer vragen op hypotheken en leningen aan bedrijven en particulieren. Aflossen hoeft ook niet meer, alle studieschulden zijn kwijt gescholden. Belastingen worden verlaagd uit besparingen vanwege afschaffing Obamacare. Iedereen ziet dat er veel fake news was rond COVID-19 en dat 99% weer gezond dan wel herstellend aan de slag is gegaan. Natuurlijk kwam er al een vaccin in september 2020, want goed testen was niet nodig.

Dat is allemaal nodig om het meest gunstige scenario van o.a. het CPB in Nederland voor elkaar te krijgen. Onze export krijgt maar beperkt klappen, ook al zakt de vraag in de wereld sterk terug. We kopen gewoon door. Investeringen blijven goed op peil. Deze keer gelukkig geen terugslag door oplopende voorraden vanwege overschatting vraag. Natuurlijk laten we ons niet bang maken voor zo’n virusje. In augustus waren we dat al lang vergeten. Hand in hand kameraden in ons knuffellandje. Nederland betaalt maar wat graag mee aan een soort Marshall-plan om de economieën in Zuid-Europa weer aan de praat te krijgen. Pensioenfondsen hoeven niet te korten, want de rente op Nederlandse staatsleningen is vanwege de BBB- rating in plaats van AAA rating gestegen naar 2%, eenzelfde rente als Italië nu heeft vanwege de ruimhartige toezeggingen van de ECB en straks ook Duitsland/Nederland om tot de laatste cent voor schulden van Italië gemaakt in Europees verband garant te staan.

Misschien gelooft u net als ik dat het hierboven geschetste optimistische scenario zich niet helemaal zo gaat voltrekken.

U kunt zich echter vastklampen aan de FED en de ECB. Die zorgen voor hogere koersen dan gerechtvaardigd volgens de normale economische scenario’s. Zij kopen namelijk onafhankelijk van de fundamentals. De koersen moeten dan hoger zijn dan die fundamentals aangeven. En ze proberen de koersen nog veel verder op te drijven, onder goedkeurende geluidjes van Trump.
Steeds meer beleggers beginnen te geloven dat je je niet tegen die opwaartse trend door oneindig opkopen door centrale banken. Koop toch nu er nog geen all time high is bereikt. Het is een emotionele markt die het zicht op de fundamentals is kwijt geraakt. Een ding weet je zeker: voorlopig kopen die centrale banken oneindig.
Natuurlijk loopt zo’n beleggingsstrategie normaal gesproken verkeerd af. Je moet niet veel te duur kopen als je er niet van uit kunt gaan dat de fundamentals gaan verbeteren.

Voorbeelden van irrationeel hoge koersen door de FED   

zie bijvoorbeeld bij High Yield (onvoorstelbaar bij uitstroom van gelden door particuliere beleggers en waarschijnlijk record groei high yield door downgrades).
de steun van de FED aan investment grade heeft meteen geleid tot onverzadigbare belangstelling
en meer bizar
natuurlijk zijn mortgage backed securities nu niet veiliger dan voor het uitbreken van de coronacrisis. maar als de FED maar genoeg koopt, dan...(koop je beslist geen "waarde ")

.

30 maart 2020

idiote discussie dat bestrijden COVID-19 te duur is, vergelijk de Nederlandse Deltawerken na de ramp van 1953


Ja, wat is dat bestrijden van de financiële gevolgen van corona duur. Bij zeer weinig doden tot nu toe in Amerika. 2200 miljard fiscale stimulering bij nu 2400 doden (gaat naar 100.000+). Dat is nu zo’n 900 miljoen per dode, maar zelfs bij 100.000 doden een flink bedrag.
Maar kijk eens naar het Nederlandse Deltaplan voor het versterken/ophogen van de dijken na de grote watersnoodramp van 1953. Realistisch zou zo’n overstroming als in 1953 maar eens in 50-100 jaar gebeuren. Dat is per jaar minder dan 50 doden. En het kost miljarden per jaar, nog steeds om de dijken te versterken. Dat is toch wel akelig duur per mens. Een mensenleven is dat toch niet waard.
Toch is er werkelijk niemand in Nederland van mening dat we helemaal stapelgek zijn om dit te doen, dat we dat geld beter kunnen besteden en er dan minder zelfmoorden, verkeersongelukken etc. gebeuren.
We hebben gezien dat er enorme schade was door het ondergelopen land, geen oogst. Verwoeste huizen in enorme aantallen. Enorme schade financieel. Enorme schade psychisch. Iedereen was bang onder zeeniveau te wonen, maar die angst verdween door het Deltaplan. Tiendubbel en dwars het geld waard.
  

22 maart 2020

tussen hoop en vrees, het is minder duidelijk of beurzen nog veel omlaag gaan


Op diverse plekken zie je dat er snel een vaccin zal zijn (Gilead bijvoorbeeld), maar deskundigen waarschuwen dat het niet zo snel kan gaan, normaal zou twee jaar zijn. This time is different, korter, maar zes maanden (non educated guess) lijkt me toch wel een minimum.
Verder zijn er hoopvolle geluiden die verbeteringen in de geneeswijze zien. Trump zet in op anti-malaria behandeling, in Nederland praat men over TBC-vaccins, er zijn nog meer mogelijkheden en die zouden op korte termijn enigszins kunnen helpen (van 20 naar 15 dagen op intensive care zou al geweldige vooruitgang zijn).

Beurzen kijken verder naar afzwakking van de groei van het aantal geïnfecteerden. Meevallers zijn mogelijk.

Als dat in Italië gaat afzwakken, zou dat gunstig zijn voor beurzen. Nederland zit net als Italië op 21% stijging per dag. New York tijdelijk hoger (vanwege snelle groei testen).

Mensen kunnen zich exponentiële stijging niet goed voorstellen. Na één week nog niet eens totale ophokplicht kunnen we ons haast niet meer voorstellen dat we zo licht over het coronavirus dachten slechts één week of twee weken geleden. Maar we leren nu snel hoe de coronacrisis te analyseren.

De mondkapjeslanden, die uitgebreid testen en mensen temperaturen) lijken dat voor elkaar te krijgen, maar in Europa is men nog niet zo ver. Social distancing is een moeilijke zaak in het Westen. Supermarkten zijn een soort Russische roulette voor ouderen geworden. ‘Flatten the curve’ roept nu iedereen als een soort ‘may the force be with you’. 

Er is nu een lockdown of iets dat er op lijkt in grote delen van het Westen. De schrik die dat teweegbrengt zal volgende week in New York wellicht maximaal zijn. Overigens zijn de Italiaanse beurzen nauwelijks meer gedaald dan andere Europese beurzen, hetgeen vreemd is gezien de veel massievere maatregelen en de failliete Italiaanse overheid die voor tientallen procenten overheidstekort de economie nog enigszins overeind moet houden en à la Griekenland gered moet gaan worden (iedereen slikt dat nu even als zoete koek, maar Wilders staat straks, als de corona-uitbraak enigszins is bedwongen, vast wel klaar om die spaghettivreters eens mores te leren: hij zal roepen: eigen land eerst, Nederland heeft ook veel steun nodig; deze reactie is onzeker, tijden van crisis dempen polarisatie/ populisme enorm).

 De economische verwachtingen zijn in een dramatische val terechtgekomen, harder dan ooit eerder gebeurde. Tot ruim een week geleden dacht de helft van de economen dat de VS niet in een recessie zou komen en de economen die dat wel dachten zagen maar een beperkte daling van de groei. Dat is nu behoorlijk veranderd. Sommigen denken dat de paniekknop is ingedrukt, ik denk van niet.


De verwachtingen lijken nu meer realistisch te zijn, al is het geweldige herstel voor het derde en vierde kwartaal nog zeer kwetsbaar voor neerwaartse bijstellingen. De klap in het tweede kwartaal met faillissementen, kredietrampen moet haast wel nog enige tijd doorwerken, vooral als de lockdownperiode tot augustus of langer duurt en er daarna eerst nog een periode met beperkte ophokplicht volgt. Bedrijven zullen nog wel even extra voorzichtig zijn met investeringen en met alle geweld eerst even wat cash willen opbouwen.

Interessant is tegen welke voorwaarden bedrijven gered gaan worden door de overheid. Deze keer krijgt consument de poet, het bedrijfsleven moet waarschijnlijk relatief bloeden (voor het eerst sinds 1981). Blijft er dan iets over voor aandeelhouders? Worden bedrijven die bijna al hun vrije cashflow ingezet hebben voor terugkoop eigen aandelen (bijvoorbeeld luchtvaart) extra gestraft?  Wat doet men met bedrijven die flinke salarisverhogingen voor hun top aan implementeren zijn (zoals bij Goldman Sachs)? Worden het reddingen als bij Fannie Mae (overheid legt zeer lang beslag op winsten, aandeelhouderswaarde vrijwel 0)? Of als bij ING (terugbetaling lukte betrekkelijk eenvoudig, maar was wel loden last, herkapitalisatie op beurs was onvermijdelijk (daarna pas grote winst voor aandeelhouder))? Is de crisis zo kort dat de pijn na een jaar weg is voor de sterke bedrijven? Positief lijkt dat de meeste banken met wat extravagante hulp van centrale banken het deze keer zouden kunnen redden, al zal de stroppenpot even met catastrofale bedragen moeten worden verhoogd. Zelfs als een bank op marktwaarde geen vermogen meer heeft, kan herstel toch wel mogelijk zijn, zo leerde men bij de financiële crisis in de VS na 1990, de tequilacrisis.


Problematisch is dat we overal horen dat je moet kopen omdat het coronabloed door de straten vloeit. De crisis duurt maar even en er komt nooit eerder vertoonde fiscale en monetaire stimulering.  

Dat heeft veel te vroeg aankopen uitgelokt van flink gedaalde aandelen. Dat is nog steeds een teken dat de markt niet gecapituleerd heeft, dat het beleggingsverhaal nog negatiever kan worden. Ja, de economie wordt gered, maar met toch nog grote kleerscheuren voor het bedrijfsleven. De beursschade is nog behoorlijk kleiner dan in 2008/9 terwijl de economische schade misschien erger is.

Toch blijf ik nu periodiek mondjesmaat bijkopen, want je moet tevreden zijn met zo’n lage koersen. AEX 600 was goed te verdedigen om niet bij te kopen, maar AEX 400 niet (alhoewel iedereen precies andersom geadviseerd werd: koop toch bij AEX 600 en nu op 400 word je zeer nadrukkelijk op de risico’s gewezen). Wie weet stijgt het aantal besmettingen ineens niet meer exponentieel, vindt men geneeswijzen die de coronaschade wat indammen.  

19 maart 2020

1929, maar we hebben geleerd


De val van top van beurzen in februari lijkt het meest op de val na de krach van 1929 en de ergste dagen van de Lehman crisis in 2008.
(in 2020 begon het net als in 1929 met twee monsterdalingen)

In 1929 kwam er spoedig een flink herstel dat tot in 1930 duurde waarna een nog veel grotere val optrad en ook in de paar jaren erna waren er grote dalingen van de koersen met tussentijds flink herstel. De FED hielp niet en pas onder Roosevelt kwam er forse fiscale stimulering.

In 2008 kwam er veel sneller hulp van FED en fiscus, waardoor er geen depressie kwam. De centrale banken bleven daarna maar verder stimuleren, fiscale stimulering was echter op tot 2018. De eurocrisis dempte de groei, maar die van China hielp juist weer tot ongeveer 2016.

In 2020 kwam er veel sneller en veel meer hulp dan in 2008, maar de problemen zijn nu veel groter. De groei in het tweede e vermoedelijk ook derde kwartaal van 2020 zal veel negatiever zijn dan in 2008. Het economisch leven ligt veel meer stil, maar er is lang niet zo’n financiële crisis als in 2008/9 met een kredietmarkt die geen enkel idee had wat iets waard zou moeten zijn. Er komen in 2020 waarschijnlijk wel de nodige kredietproblemen, maar die hoeven niet zo ontwrichtend te zijn als in 2008 wanneer de coronacrisis niet te lang aanhoudt (na augustus minder wordt en er een vaccin beschikbaar is rond kerstmis of maart 2021)

 De economie moet stilliggen anders komt er door het coronavirus een drama in de gezondheidszorg, waarbij de meeste ernstig zieke patiënten niet meer geholpen kunnen worden. Deze lockdown is niet lang op te brengen, vooral niet voor de jeugd. Daardoor zal het virus nog enige tijd de kop op blijven steken. Positief is wel dat een vaccin eerder dan normaal ter beschikking al komen, niet na 2 tot 3 jaar, maar ik denk binnen een jaar. Er lijken ondertussen ook behandelingen komen die enigszins tot redelijk zullen gaan werken voor heel wat mensen, waardoor totale lock down wellicht niet lang nodig is.

Als een vaccin wel 2+ jaar weg is en er ondertussen geen verzachtende behandelingen komen maar mutaties van het virus dan kan een en ander veel erger worden en blijven we in het 1929-scenario met elk jaar grote dalingen van beurzen met af en toe flink herstel.

Ondertussen heb ik het eerste teentje uit onze te hoge liquiditeiten in de markt gestoken met aankoop van een sterk tech aandeel en sterk afgebrand aandeel. Ja, dat was niet op het diepste punt, maar je moet tevreden zijn dat je eindelijk weer eens tegen een niet te dure prijs aandelen kunt kopen. Over enkele jaren zullen de koersen wel hoger zijn en kan ik weer van de dividenden genieten. Ik hoop dat de daling eerder stopt dan in 1929 omdat er nu meer hulp is van overheden en centrale banken.

De rente op staatsleningen stijgt ondertussen voortvarend tegen de renteverlagingen van de FED en enorme liquiditeitsinjecties en stijgende risicoaversie in. Het is zonneklaar dat overheden enorm moeten gaan lenen en daarmee een staatsschuld gaan opbouwen die in de eurocrisis als te zorgelijk werd geacht. Het bedrijfsleven zal ook zwaar moeten gaan lenen en dat bij banken die enorm moeten gaan reserveren voor verliezen op kredieten (=steun van centrale banken en misschien overheden onvermijdelijk, anders gaan te veel bedrijven failliet).

Trump beloofde $850 miljard aan steun en Mnuchin zei dat dit eerder $1200 zou gaan worden en leden van de FED riepen dan $2500 miljard nodig is (ongeveer in lijn met Nederland dat plannen voor € 10-20 heeft en in ieder geval geen problemen heeft om tot € 90 miljard te gaan).   

15 maart 2020

Is er nog wat verstandigs op te merken


Velen doen van schrik in hun broek, kopen dat af met het inslaan van grote hoeveelheden toiletpapier. Dat helpt natuurlijk niet zo heel erg veel.

Is er genoeg ellende verdisconteerd? Het zou kunnen, maar ik denk nog van niet. De helft van de economen ziet nu een recessie in de VS, dat horen er meer te worden. Een diepe recessie moet men gaan zien, niet iets dat zo voorbij is met inhaalgroei. Dan pas kan het gaan meevallen tenzij er wonderen gebeuren (vaccin, geneesmiddelen binnen enkele maanden, snel succes van quarantaine etc.)

Er gebeuren te vel onvoorspelbare dingen. Waarom stijgt de rente ineens en daalt de goudprijs? Hoe moet je nu je risico’s afdekken, als zelfs de safe havens niet meer werken? Dan dreigt nog meer afbouw van risico (aandelen, credits, grondstoffen, vastgoed etc.)

Ernstige kredietproblemen voor vooral kleinbedrijf; run op kredietlijnen, banken gaan die beperken

Massale ontslagen in diverse sectoren
Onzekerheid
Ouderen die bang zijn en bol staan van aandelen
Te weinig intensive care in VS


Trump is met enkele met coronavirus besmette personen omgegaan o.a. in zijn lustoord Mar a Lago, maar testte gelukkig negatief voor coronavirus. Hij staat voor de moeilijke beslissing om het land dicht te gooien en zo een flinke recessie te creëren en daardoor de verkiezingen zelfs van een volgens hem zo goed als dode Biden te verliezen. Als Trump te weinig maatregelen neemt, dan dreigen er letterlijk grote rampen.

Mish, https://moneymaven.io/mishtalk/economics/how-much-recession-warning-did-you-expect-DofxP3jx60S2n-AR5FHusw die de mythe doorprikt dat de aandelenmarkt een jaar van tevoren een recessie voorspelt. Nee dus. Niet in 2020 en niet de vorige keer eind 2007.
Ik had daarvoor vorig jaar gewaarschuwd. Ik stelde dat daling van de beurzen samen zou gaan met een voldoende grote val van vertrouwen en bijna meteen een recessie zou veroorzaken. Zonder schok zou er met goede kans geen recessie komen voor de verkiezingen

Recessie door schokken lijkt nu inderdaad te gaan gebeuren, al had ik natuurlijk niet iets als een coronavirus voorspeld. De obligatiemarkt had overigens wel op tijd gewaarschuwd (omgekeerde rentestructuur), maar net als bijna altijd is die waarschuwing in de wind geslagen. Ja, wie had dit nu kunnen verwachten. Inderdaad, dit had ik ook niet verwacht, maar einde cyclus is de economie gevoelig voor schokken. Een coronavirus hoort de groei maar tijdelijk te drukken, maar dat zou behoorlijk kunnen tegenvallen. Fiscale stimulering in de VS stuit op een nu al groot begrotingstekort, al stijgend bij meer dan 2% economische groei. Bedrijfsschulden zijn veel te hoog geworden na veel te veel en te dure inkoop eigen aandelen in plaats van gezonde investeringen en een ogenschijnlijk te sterke balans te maken (die in goede tijden zorgt voor achterblijven op de beurs). Kleine bedrijven zitten plotseling in de klem, banken zijn niet happig nu het kredietrisico flink op te voeren.
In slechte tijden zie je hoe snel de koerswinsten uit de goede tijden verdampen. Het is nu wel heel erg snel gegaan. 

Er wordt gerekend op inhaalgroei als de pandemie bedwongen lijkt. Zo lang er geen vaccin is, zal men echter voorzichtig moeten blijven. Toerisme etc. zal nog wel een tijdje zwaar in de klem zitten. Kan je nog wel terug, als ter plekke ineens weer een corona-opleving komt na een eerder sein veilig. De intensive care capaciteit is onvoldoende in veel landen, waaronder de VS en Nederland (er is veel minder capaciteit dan in Italië). Er zijn aanbodproblemen en vraag is verdwenen voor bepaalde diensten en sectoren.

Aandelen zijn nog steeds niet goedkoper dan twee jaar geleden, terwijl in o.a. Europa de winsten per aandeel niet gestegen zijn. Winsten gaan nu waarschijnlijk dalen en koerswinstverhoudingen bereiken in dat soort situaties voorlopig niet meer de oude hoogtes. Het vertrouwen is aangetast, vooral van ouderen en die bezitten relatief veel aandelen. Waarom zouden winsten in Europa ineens langdurig mooi gaan stijgen, terwijl dat al zo lang niet meer echt gebeurde over periodes van 5+ jaar.
Dividend moet hoger zijn dan rente om risicomijdende beleggers over de streep te trekken.
Is het een mythe dat de FED altijd de aandelen omhoog krijgt? Misschien, zegt Jim Bianco, je zou komende tijd lelijk teleurgesteld kunnen raken over hoe weinig de FED de koersen omhoog kan krijgen, onmachtig als ze is tegen het coronavirus.

Na 2008 lukte het, je moest wel geduld hebben overigens, maar Europese bankaandelen en diverse andere waarde-aandelen zijn niet meer teruggekomen op de oude hoogtes. Iets dergelijks is mogelijk als er breuken in de tijd zijn. Je zag het recent met winkels. Wat is bijvoorbeeld Wereldhave en het vroeger superveilig geachte Unibail Rodamco Westfield toch enorm gedaald.

Wat een rare olieruzie tussen Rusland en Saoedi-Arabië. Men wil andere landen lesje leren. Rusland moet naar OPEC luisteren, schalieolie in de VS moet naar Rusland luisteren. Saoedi-Arabië heeft door laten rekenen wat er gebeurt bij olieprijs van $12-20.  

Het zou een breuk in de tijd zijn als men inderdaad geen (reële) winst- en dividendgroei zou gaan verwachten, o.a. door meer inflatie vanwege deglobalisering en hogere kosten voor o.a. gezondheidszorg en daarmee noodgedwongen veel minder inkoop eigen aandelen.   Dan moeten dividenden echt veel hoger zijn dan de rente, wil het voor risico gecorrigeerd aantrekkelijk zijn om in aandelen te beleggen.

het kan natuurlijk meevallen

Trump wil koersen omhoog bluffen
De FED gaat all in
men komt met fiscale steun, kredietgaranties, betaalde werktijdverkorting etc.
rebalancen zorgt voor grote aankopen van pensioenfondsen
Zomer komt, sociale onthouding werkt in Azië en die mondkapjes houden besmetting anderen tegen

12 maart 2020

paniek verergert


En die daling van maandag was onvoldoende. Een olieschok + kredietschok hoort meer dan 10% koersschade op te leveren.
Trump begint langzaam te beseffen dat het coronavirus geen hoax is, maar een echt probleem, speciaal voor ouderen en zwakkeren, niet helemaal zijn doelgroep, maar toch. Het virus laat zich niet afbluffen door Trump. Ondanks de enorme kennis van Trump over het virus die de grootste experts paf deed staan (vanwege zijn onkunde, maar dat begint hij nu pas te beseffen), worden er nu wat meer maatregelen getroffen. Het is allemaal de schuld van Europa, anders was er niets gebeurd.
Dat boezemt nog steeds geen vertrouwen in bij beleggers. Er moeten meer maatregelen genomen worden zoals in China en Italië. Zelfs Goldman Sachs moet nu toch gaan voorspellen dat economische groei negatief wordt.

Mnuchin weet het: er moeten zo veel mogelijk maatregelen genomen worden om de economische pijn te verlichten, de verspreiding van het coronavirus is niet te stoppen. Men neemt toch maatregelen om verspreiding te stoppen, want men wil nog niet van opa en oma en zwakkeren af. Dat kost eigenlijk veel te veel in de ogen van Trump en daarom moeten degenen die het hardste economisch getroffen worden zoals biljoenairs met veel aandelen geholpen worden met belastingverlagingen.

Aandelenbeurzen lijden enorm van het afbouwen van speculatie op basis van onbegrensd geloof in hogere beurzen vanwege de FED en Trump. Gamma versnelt de neergang. Veel bedrijven moeten hun vermogenspositie gaan versterken door emissies in plaats van terugkopen aandelen.

Alle koerswinsten sinds het aantreden van Trump zijn nu bijna verdampt. Wat sterke Trump economie. Trump kende twee bear markten op de beurs (2018 en 2020), hij is nog erger dan Carter (dat is in ieder geval nog een nobel mens, al zat het hem als president niet mee).

Maar beurskoersen houden eens op met dalen. Op zeker moment moet men tevreden zijn dat men zo goedkoop mag kopen (zelf denk ik aan 380-400 voor de AEX en 2000-2250 voor S&P500, maar misschien is dat te hebberig)

10 maart 2020

overpeinzing


Ineens een bloedbad door paniek rond het coronavirus verergerd door een olieruzie tussen free rider Rusland en OPEC-meester Saoedi-Arabië. Ongekende daling van de Amerikaanse rente op staatsleningen en ongekend harde stijging van BBB leningen van oliebedrijven (zogenaamd investment grade, tenminste als de olieprijs niet al te laag blijft). De snelste daling van top tot bear markt (13 dagen, dit brak het oude record van 42 dagen in 1929. In 1987 was de beurs vanaf augustus aan het dalen, vrij langzaam tot de crash kwam).

Tot maandag was het sentiment nog niet echt bearish. nu begint het ergens op te lijken.

Credit spreads waren nog niet veel opgelopen. Credit spreads waren beslist niet de canary in the coal mine. Nu drukken de credit spreads, liquiditeitsproblemen, te hoge schuldenlasten o.a. de Amerikaanse economie in een recessie. 

De bestrijdingsmaatregelen voor het coronavirus zijn overigens al voldoende om een recessie te krijgen. Het wordt kennelijk een grote daling van het BNP. Hopelijk kort, maar als de credit markt tegenwerkt, het vertrouwen om te investeren weg blijft, kan het toch wel enige tijd duren. De winstverwachtingen zijn nog vrijwel niet aangepast aan de corona-ellende.
Goud biedt bescherming, maar eventjes niet. Men zegt dat dit komt door verkopen om aan margin calls vanwege verliezen op andere zaken te voldoen.

Er lijkt nu sprake van een recessie, daling van de investeringen en een grote schok met waarschijnlijk nog meer schokken. Meestal staat daar een daling van de koersen van ongeveer 40% voor. Maar deze keer is er meer geloof dat de daling tijdelijk is en dat er grote steun komt van centrale banken samen met fiscale stimulering.   

5 maart 2020

coronavirus en herstel bosbranden

even voorzichtig in Dubai. Kapje opzetten gekocht in Murwillumbah ter bescherming tegen landbouwgiffen. En tegen mensenmassa's in Dubai.
In Queensland, de Sunshine State van Australië, bekijkt men het uiteraard zonniger
En je moet het herstel van moeder natuur niet onderschatten. Het herstel van de bosbranden in Australië is prachtig. Hieronder een plaatje uit de verbrande bossen bij Drake. Op die zwarte basten groeit ineens van alles. Blaadjes etc.

terug uit down under

De voorspelde correctie is inderdaad opgetreden. Het coronavirus is hard aan het toeslaan. Boomers en de nog oudere silent generation dreigen beslist niet OK meer te zijn. Volatiliteit scherp omhoog en dar versnelde de neergang, maar ook het herstel van gisteren (vooral dankzij de val van de kansen van Bernie Sanders).
Is de huidige correctie genoeg? Dat zou me zeer verbazen.Er moeten draconische maatregelen getroffen worden zo laat China zien. Italië begint nu ook. De valpartij van de koersen in China was verrassend beperkt. Idem voor Zuid-Korea. Een technische recessie wordt voorspeld met vrijwel gegarandeerd sterk V-herstel nog dit jaar inclusief onmatige stimulering van centrale banken. Een V-herstel kan alleen als eerst de economische groei ver terugvalt.

De verwachtingen zijn erg hoog en men bagatelliseert de gevolgen van het coronavirus. De Spaanse griep en Sars waren niet erg voor de beurzen. De creditmarkt signaleert nog steeds geen recessie (de staatsleningenmarkt wel).
Het kan nog geruime tijd duren voor de epidemie op haar hoogtepunt is (2021 en niet over een of twee maanden) en het virus kan muteren zodat het ook in 2021 kan toeslaan. Seattle wordt een soort Wuhan, zo dreigt. Toerisme krijgt enorme klappen. Geen goed klimaat om eens lekker te gaan investeren. Kostenbesparing wordt aantrekkelijker met bijbehorende ontslagen.
Paniek ligt voor de hand, vooral in de VS, waar veel zieke mensen noodgedwongen al besmettend doorwerken en waar men uitermate moeilijk deed over testen.

23 januari 2020

Oldilocks naar Nieuw Zeeland en Australië

Morgen gaan we naar familie in Australië (niet in bosbrandgebied, wel met voor hun normale overstromingen ) daarna naar Nieuw Zeeland. Even weinig bloggen dus waarschijnlijk.
Hierbij een update van de beleggingskaart met de Oldilocksaanpassing.
 De koersen zijn flink gestegen en de S&P500 lijkt nog 3400-3500 te kunnen aantikken voordat er een correctie komt (of erger). Dat zou heel goed al kunnen starten tijdens mijn vakantie naar Down Under..
Voor de AEX zou dat betekenen dat we weer onder Joost komen (570-580 AEX, S&P500 onder 3000), zoals ik al eerder blogde.
Op mijn afscheidscollege heb ik diverse redenen gegeven waarom de komende tien jaar het niet zo goed met de beurzen zal gaan als de afgelopen tien jaar.
De belangrijkste reden was de verschuiving van de machten richting populisme, deglobalisering, minder bevoordelen bedrijfsleven/ rijken vooral omdat ze mee moeten betalen aan klimaatbeheersing en hogere zorgkosten.
Het zal dan niet zo goed gaan met de winsten, eigenlijk zoals we de afgelopen jaren in Europa al hebben gezien. Centrale banken zullen royaal moeten blijven, maar kunnen niet in dezelfde mate royaler worden als ze de afgelopen jaren voor elkaar kregen.
Rond 2024/26 zou het dan plotseling veel slechter gaan, een samenballing van tegenslagen over klimaat, zorgkosten, China en wat we nu nog niet weten. Dat is nog te ver weg, maar u bent alvast gewaarschuwd (=afdeling OK Doomer hopelijk).

19 januari 2020

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

De Amerikaanse beurzen stegen opnieuw verder, zelfs de small/mid caps doen mee. Diverse Emerging Markets ook, maar Europa kan het alweer niet bijhouden.
Zoals verwahct werd op 15 januari het fase 1 handelsverdrag van de VS met China getekend. De senaat tekende het nieuwe Nafta (USMCA) en Trump straks ook.
Dat veroorzaakte niet veel koersstijging (sojabonen werden zelfs flink goedkoper), maar de trend omhoog zot er goed in en steeds overmoediger lacht men de voorzichtige belegger uit. Het sentiment raakt steeds meer oververhit, maar het kan nog wilder (of niet, ineens kan het voorbij zijn). 10% correctie brengt je in de VS terug tot niet eens de koersen van oktober, toen de niet QE liquiditeit van de FED rijkelijk begon te vloeien.

Er was angst voor de inflatiecijfers, maar die vielen mee. Kerninflatie was in de VS maar 0,1% (0,2% verwacht). Buiten de VS waren er wel enkele tegenvallers, o.a. India.

In de VS daalden de initial claims tot een ongelooflijk lage 204.000. Het Jolts-rapport gaf een verdere daling van het aantal vacatures aan (maar er zijn er nog steeds meer van dan werklozen).
Het sentiment van de huizenbouwers NAHBMI daalde iets, maar blijft huizenhoog. Hypotheekaanvragen om een huis te kopen stijgen voortvarend. Housing starts bijzonder flink omhoog (o.a. door zachte decemberweer)
Phillyfed, de belangrijkste voorloper van ISM, steeg flink, vooral de verwachtingen en nieuwe orders. Onvervulde orders waren echter zwak. Vertrouwen midden- en kleinbedrijf (NFIB) was wel wat zwakker(dan verwacht).
Detailhandelsverkopen beter dan verwacht (+0,5% ex auto's).

De cijfers van China waren deels zoals gewoonlijk precies in de prik (BNP groei 6%), deels iets beter dan verwacht (industriële productie +6,9%,(1% beter dan verwacht) en retail sales +8% (0,1% beter dan verwacht). Import en export groeiden veel meer dan verwacht.

overpeinzingen: is het 1996 (=OK Doomer) of 2000 (=doom)


Koersen boven Bollinger banden, teken van overbought, vooral bij semi conductors
Tesla 1000 roept men.

Toch lijkt sentiment nog wat verder oververhit te kunnen raken. Buiten Amerika gaat het niet zo hard omhoog. De wereldindex lijkt nog wat te kunnen stijgen en de S&P500 zou dan naar 3500 kunnen. Niet heel veel verder. Het meest populair is dat het gaat als in 1996, maar zelfs dan zijn we toe aan enkele maanden pauze.
Ik blijf erbij dat het meer lijkt op 1999/2000. Stijging omdat iedereen de koersen ziet stijgen en vooral de technologiesector verder omhoog. Nee, waarderingen zijn nog hartstikke laag gezien de rente zo hoort men alom. De groei gaat aantrekken, winstvooruitzichten zullen gaan verbeteren.. De FED blijft superlief. Excelsior dus. Men durft haast niet meer short te gaan, don’t fight the FED. En andere centrale banken zij de rente aan het verlagen (bijvoorbeeld Zuid-Afrika, Turkije etc. China verruimt via lagere RRR).
 Stel dat het ongeveer gaat als in 1996 met de economie. Met aantrekkende winstverwachtingen. Dan gaan waarde-aandelen het goed doen en schuift men met zijn centjes vanuit dure tech naar goedkope banken, olie, Emerging Markets etc. Rotatie en dat is meestal niet zo’n goed nieuws voor de beurzen. Tesla 300 wordt het dan en niet 1000. Als de FED dan blijft verruimen zoals Trump heeft bevolen, dan blijven de beurzen eerst een tijdje vlak zoals in 1996.
De consensus zit nu op het 1996-scenario. Geen recessie en aantrekkende winsten en FED die ruim monetair beleid blijft voeren. Greenspan+. Geen angst voor bubbels, ook al zeggen sommige FED-leden hier wel bang voor te zijn. Al die sombere oude goeroes krijgen nu OK Doomer naar hun hoofd i.p.v. OK Boomer.
Er is wel ammunitie voor aantrekken van de economie: de handelsoorlog verbetert, financial conditions zijn extreem gunstig, de huizensector trekt aan, verwachtingen van CEO’s verbeteren waardoor men meer zou gaan investeren. China gaat wat beter.

Maar er is ook ammunitie dat het nog niet zo hard de goede kant op gaat. Duitsland, Italië en nu ook weer Frankrijk blijven zorgenkinderen. Het gaat beter in Japan straks, maar nog niet goed. De yuan is te sterk geworden, China gaat niet verder met de opwaardering (mission accomplished, VS zegt dat China de valuta niet meer manipuleert (… dus wel, maar toch…). 

Consumptie in de VS komt in gedrang door lagere stijging reële lonen en minder groei werkgelegenheid (vanwege onvoldoende geschikte nieuwe medewerkers, langdurige werkloosheid stijgt weer (aantal continuing claims werkloosheidsuitkering stijgen, ook al dalen de initial claims hiervoor). 

Er is nauwelijks extra fiscale stimulering in de VS, vergeleken met 2019 een verslechtering. De problemen met Boeing gaan de groei in het eerste kwartaal drukken. De export van de VS lijkt toch niet echt te gaan aantrekken, de wereldhandel ligt er nog steeds slecht bij.

12 januari 2020

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Beurzen bleven uitermate kalm op alle turbulentie in het Midden-Oosten. Iran draaide bij, ging zelfs onderuit door de ongelukkige, rampzalige raketaanval op een burgertoestel. Dat bracht veel ontevredenheid/ onstabiliteit in Iran aan het licht, niet allen tegenover Amerika.
Na de flinke stijging van de olieprijs een flinke val.

De dienstensector is wereldwijd sterk. ISM non manufacturing in de VS steeg naar een onverwacht sterke 55 (+1,1).
In Europa gaat het herstel wat minder goed, o.a. door de aanhoudende stakingen in Frankrijk die het vertrouwen ondermijnen.
Maar er lijkt enig herstel in o.a. Duitsland, inflatie iets hoger. Nieuwe orders niet meer dalend.
In Japan herstelt consumentenvertrouwen ook.
In China lijkt er weer wat verbetering te zijn in de cijfers. producentenprijzen dalen minder, goed voor de winsten.
In de VS viel de groei van de werkgelegenheid iets tegen met 145.000 (160.000 verwacht en neerwaartse bijstellingen vorige maanden). Werkloosheid bleef 3,5%. loonstijging viel iets tegen, maar dit kan door iets ongelukkige peildatum komen.
Initial claims voor werkloosheid daalden weer naar zeer lage niveaus en dat houdt de recessievrees goed in toom.
Nieuwe orders daalden 0,7%(-0,8% verwacht).
Vervoer per spoor bijna -10% op jaarbasis.
Problemen bij Boeing gaan maar niet weg en is reden voor diverse economen minder groei in het eerste kwartaal te verwachten in de VS. Diverse effectenhuizen zijn hun verwachtingen voor 2020 echter aan het verhogen, moed puttend uit de extra liquiditeit van de FED in 2019 en verbetring in de handelsoorlog (China gaat niet alleen veel meer landbouwproducten importeren, maar van alles)

overpeinzingen


De angsten over oorlog in het Midden-Oosten waaiden wel heel erg snel over. Iran bleek toch niet zo precies om te gaan met raketten (en dat terwijl Iran uitpuilt van de jonge technici, net als China en Rusland).

(plaatje via blog a dash of insight van Jeff Miller)
 Niemand wil oorlog, de Iraanse economie kan het al lang niet meer verdragen en Trump wil herkozen worden en dat gaat alleen met een sterke economie. Daarom gelooft iedereen ook vol overtuiging dat het goed zal gaan met de handelsoorlog tussen de VS en China. Beide partijen hebben groei broodnodig.
Olieprijzen wel heel erg fors omlaag, maar dit betekent niet dat olieprijzen in 2020 niet wat onbehaaglijk veel zouden kunnen stijgen
(blog Bespoke)
Jeff Miller begon deze week ineens wat te tobben over inflatie in de VS. Wat meer inflatie en weg is de hoop op nog veel meer extra liquiditeit van de FED en het zal waarschijnlijk wel komen door hogere arbeidskosten per eenheid product en dat is niet goed voor de winstmarge.
De inflatieverwachtingen volgens index linked bonds zoals TIPS zijn nog heel laag, maar verrassend weinig opgelopen door hogere olie- en goudprijzen, lage VIX en zo langzamerhand onbegrijpelijk lage credit spreads, stijgende ISM prices.
 Steeds meer beleggers springen op de rijdende trein van hogere koersen, zich steeds minder zorgen makend over een recessie in de VS (althans voor 2020), handelsoorlogen, Iran, Sanders c.s., winstverwachtingen, renteverhogingen van de FED. FOMO, fear of missing out. Men durft veel minder short te gaan.  

De grootste angst zou volgens peilingen overoptimisme zijn (overdreven koersmomentum), gevolgd door angsten voor recessie, winsten en pas een tijd later geopolitiek.
(te veel tweets van Trump dat het erg goed gaat op de beurs is een contrair signaal, deze tweet was slordig met 409 i.p.v. 401)
John Mauldin piekert verder over de steeds snellere opbouw van schulden, zo ongeveer afgedwongen door de lage rente. Extra schuld leidt tot steeds minder extra groei, vooral in China, maar ook in de VS en Europa. Natuurlijk is dit een onhoudbare trend, maar het is te verleidelijk en zelfs Mauldin ziet dit niet misgaan op korte termijn. Centrale banken zijn steeds meer gedwongen de rente te laag te houden. En dat is onproductief, de productiviteit drukkend. Bernanke meldt dat onder 2% het beleid van centrale banken niet meer zo effectief is.
Gundlach/ Bianco stelden dat negatieve rentes of wat daar op leidt tot het failliet van banken leidt. Sinds rente 0 is in Japan zijn de Japanse banken ruim 80% in koers gedaald en in de EU was dit vaak zelfs 90%. In de VS staan de banken op all time highs, mede dankzij herkapitalisering na 2008, iets dat in  Europa niet/onvoldoende gebeurde.

5 januari 2020

financieel economisch nieuws van de afgelopen week


Trump bewees maar eens zijn onvoorspelbaarheid met zijn Franz Ferdinand- achtige aanslag op Irans bewierookte held, de oppermachtige generaal Soleimani. Bevestiging dat je nooit meer zaken met Amerika moet doen klinkt het luid in bijna het hele Midden-Oosten. Het Iraakse parlement nam een (voor Amerika niet rechtsgeldige) motie aan om Amerikaanse troepen weg te sturen van Iraakse bodem. Voorbeeld van treurige malarkey volgens sleepy Joe Biden.  Nog hogere olie- en goudprijzen dus. Toch iets lagere rente. Nauwelijks lagere beurzen (Iran doet toch niets, hogere olieprijzen vaak goed voor beurs, FED to the rescue, Trump populairder). Stemming beurzen opperbest.

Dat is een beproefd recept voor een president onder het vuur van impeachment. En ja hoor, zijn approval rate bereikte voor het eerst 50%. Nog wat uitgekiend wapengekletter en die oudjes van de democraten (zoals zelfs Obama zegt) worden inderdaad met een landslide verslagen. 

De ISM daalde onverwachts naar een schamele 47,2 in plaats van zoals verwacht te stijgen naar 49. Ongetwijfeld fake news volgens Trump, die wel zal gaan aandringen op ontslag van die recalcitrante luitjes bij de ISM. ISM prices paid wel omhoog, de recent opkomende inflatieangsten voedend. Pillenfabrikanten vragen 6% hogere prijzen in VS.

De Amerikaanse huizenmarkt lijkt nu echt te gaan herstellen met meer  ‘pending home sales’ en hogere omzet bouw. Initial claims voor werkloosheid weer laag. Stijging persoonlijk inkomen goed en daarmee ook persoonlijke consumptie.

Wereldwijd vielen de PMI’s over het algemeen mee, vooral in Zuid-Korea (niet zo in China). China gaat extra stimuleren, ook monetair (verlaging van reserve ratio voor reserves), belangrijkste reden voor uitbundige stemming op 2 januari. Apple door $300.

Handelsbalans VS lijkt mee te gaan vallen door lagere importen die samengaan met lagere voorraadopbouw (daardoor samen niet zo’n grote positieve bijdrage aan groei).
Consumentenvertrouwen viel tegen. Duke CFO survey draaide naar meer optimisme, vooral over eigen bedrijf.

Overpeinzingen: Gaat de aanslag op generaal Soleimani de koersen omlaag brengen?


Voorlopig lijkt dit nog niet het geval. Handelaren zitten (vooralsnog) nog steeds erg lang gamma (=buy the dip houding) en dat remt koersdalingen. De historie leert dat een ernstig conflict in het Midden-Oosten meestal niet de koersen omlaag bracht. Enkele keren wel (eerste en tweede oliecrisis, de inval van Saddam Hoessein in Koeweit) en af en toe ontstond een grote bull markt (Golfoorlog 2003).

De voorlopige analyse is dat Iran niet zo veel kan doen ter vergelding van de aanslag op Soleimani c.s. De VS moet echter ineens veel meer troepen naar het Midden-Oostensturen dan aanvankelijk de bedoeling van Trump was, die wilde zich immers terugtrekken uit het Midden-Oosten nu de VS weer zelfvoorzienend zijn in olie. De VS lijkt onherstelbare averij te hebben opgelopen in de publieke opinie  van Irak/ Syrië, is een onbetrouwbare bondgenoot gebleken. De VS heeft gezien hoe de Iraanse invloed via de Hezbollah-militias steeds groter is geworden (niet alleen in Irak maar ook in Syrië, Libanon en Jemen), vooral sinds de gezamenlijke bestrijding van IS. Moet de VS Irak opgeven of à la Vietnam met steeds grotere inzet een verliezende oorlog starten?  Wat is in vredesnaam (…) de strategie van Trump in het Midden-oosten?
Volstrekt onduidelijk dus, niet gecommuniceerd met het volk/ congres, zoals Buttigieg terecht fulmineert (Pelosi c.s. werden vooraf niet geïnformeerd over de acties in Irak, wel tal van kornuitjes van Trump op Mar-a-Lago).
Boze tongen beweren uiteraard dat de aanslag bedoeld is om de aandacht van impeachment af te leiden en dient ter verhoging van de kans op herverkiezing van Trump (en ja hoor, zijn approval rate is gestegen, voor het eerst 50%).

Trump is niet de enige die met een verwarrende strategie (troepen moeten teruggetrokken worden volgens zijn verkiezingsbeloftes, maar Trump zendt wel eerst steeds meer troepen) groot inzet (de dood van Soleimani leidt natuurlijk niet tot minder aanslagen op Amerikanen zoals ter verdediging van de aanslag gemeld maar tot meer aanslagen).
De FED kreeg het voor elkaar het volgende op te merken: Chicago Fed leader Evans says to Bloomberg TV about rate hike cycle: "I don't think it was a mistake, but it was a misunderstanding” of what was happening to the economy.
Het was kennelijk een soort misverstand hoe de economie/ repomarkt werkt en daarom was het niet verkeerd dat de rente verhoogd en verlaagd werd en dat de repomarkt met extra liquiditeit gered werd. De verlaging van de rente zou volgens de notulen van de FED wel tot extra speculatie hebben geleid (vreemd, iedereen roept dat de extra liquiditeit een ‘melt up’ aan het veroorzaken is).

Ondertussen was het sentiment tot vrijdag zorgelijk optimistisch geworden, eindelijk vergelijkbaar met begin 2018.

  • Net als begin 2018 gaan de beleggingscommissies rebalancen na de grote stijging van de aandelenkoersen/ daling van de obligatiekoersen.
  • De FED gaat wat overliquiditeit terugnemen na het jaareinde, maar beloofde voor sinterklaas te blijven spelen in de komende maanden.
  • Het ontluikende optimisme over de Amerikaanse economie wordt niet gesteund door de ISM (die viel onverwachts verder terug), niet langer met extra fiscale stimulering (ex defensie-uitgaven), niet door verder herstellend consumentenvertrouwen, niet door stijgende olieprijzen/ hogere inflatie/ hogere stijging arbeidskosten per eenheid product, wel door de huizenmarkt en minder pessimisme van CFO’s (draai in Duke Survey). Met de winstverwachtingen gaat het niet heel erg goed om het maar eens een beetje eufemistisch te stellen en dat tegen een groeiende schare bankeconomen in die steeds stelliger roepen dat het wel goed komt met die winsten, echt wel beter zal gaan.
  • De verwachte daling van de onzekerheid door de ronduit meest fantastische fase 1 deal die Amerika ooit gezien heeft op vermoedelijk 15 januari met start van fase 2 onderhandelingen wordt nu ernstig op de proef gesteld door Trumps acties in Irak. Ook de enorme hoeveelheid geld die Sanders heeft opgehaald ter versterking van zijn nu uitpuilende verkiezingskas vergeleken met bijvoorbeeld Biden wijzen op een flink hogere kans op Sanders als president (‘feel the Bern’ is een negatief thema voor o.a.  healthcare aandelen). D.w.z. grote onzekerheid over uitkomst verkiezingen in november.
  • De waarderingen zijn nu heel wat ongunstiger dan eind 2018 (earnings yield op basis verwachte earnings jaar vooruit toen 7,02%, vorige week 5,28%, nu door groot optimisme voor winsten Q4 2020 die deze week in de jaar vooruit verwachte winst kwamen 5,46%).

Dat betekent niet dat de grote bear markt nu onafwendbaar is. Waarderingen zijn hoog, maar niet erg overdreven bij huidige rente en inflatie, als er geen recessie komt in 2020. Die kans op recessie is flink afgenomen en nu weer betrekkelijk laag, zij het plotseling wel weer stijgend. Ik vertrouw die green shoots niet, maar ik kan het heel goed mis hebben en dat er wel redelijke groei (2,5%+) in de VS komt in 2020.
Al met al voor mij niet genoeg reden om mijn overliquiditeit om te zetten in aandelen, alhoewel olieaandelen erg aantrekkelijk lijken met hun hoge dividendrendement en bescherming tegen nieuwe fratsen van Trump en Iran.   

3 januari 2020

Mogelijke verrassingen voor 2020


De consensus is er uit: geen recessie in de VS, maar 2% groei (dankzij vooral groei consumptie) en inflatie ook zo iets. Beurzen zo’n 7-10% omhoog net als altijd verwacht wordt. Rente omhoog. Er worden goede vorderingen gemaakt in de handelsoorlogen. Brexit gaat zonder al te veel problemen. Niks bijzonders over olieprijs, alle grondstoffenprijzen wat omhoog. Trump wordt herkozen (al zijn wedkantoren hier nog niet erg overtuigend positief over, maar de financiële vorsers zijn bijna unaniem: bij zo veel inkomensgroei en geen recessie wordt een president altijd herkozen)

Misschien dat de green shoots zo mooi worden dat groei positief gaat verbazen. Wie weet valt productiviteitsgroei mee. De huizenmarkt trekt sterk aan. Investeringen kunnen meevallen als de CEO’s plotseling weer overwegend positief worden.

Tegenvallers liggen meer voor de hand:
  • Winstdaling door te hard stijgende arbeidskosten per eenheid product (buiten Amerika de afgelopen tien jaar ook buiten recessies heel normaal)
  • Groei werkgelegenheid veel minder dan 80.000
  • Tegenvallende inflatie door o.a. stijging olieprijzen en stijging arbeidskosten per eenheid product
  •  De rente daalt uiteindelijk toch weer
  • Brexit gaat natuurlijk niet zonder rimpeltjes
  • Kredietproblemen, schulden van bedrijven in de VS en China zijn veel te hoog, heel vee schuld staat op het randje van investment grade (en kan last krijgen van downgrades, ook zonder recessie)
  • Sanders wordt nieuwe president van de VS (drama voor beurzen)
  • Beurzen worden benauwd voor 2021 (bezuinigingen onder Trump, belastingverhogingen onder Sanders)
  •  Terrorisme, bijvoorbeeld grote aanslag met drones


Wat te denken van de Amerikaanse aanslag op belangrijkste Iraanse generaal/ Iraakse hezbollah militia-aanvoerder in Bagdad?


Trump was het zat, dat getreiter van Iran, het organiseren van aanvallen op o.a. de Amerikaanse ambassade. Het was een totale misrekening van de zich helemaal veilig wanende generaal van Iraans Qud-divisie die de afgelopen decennia al duizenden Amerikaanse militairen heeft gedood, Assad door dik en dun gesteund heeft (en daarmee wel ISIS effectief bestreed). Obama zou het niet gedurfd hebben, maar Trump wel, die geloofde zijn generaals wel dat dit een extreem gevaarlijke terrorist met volop buitengewoon overtuigend historisch bewijs was die aanslagen op Amerikanen in Irak aan het beramen was.

Iran moet iets terugdoen en niet een beetje, dit druist in tegen hun eer en imperiale ambities (die toch al steeds meer belemmerd werden door Erdogan, Poetin) . Ze hebben al laten zien dat ze eenvoudig de halve olieproductie van Saoedi-Arabië kunnen uitschakelen. Een ongelukje in de straat van Hormoez kan heel wat olietransport blokkeren (Shell durft niet meer uit te varen in de Perzische Golf schijnt).
De president van Irak veroordeelde de aanslag, net als de meeste andere landen die bang zijn voor te veel escalatie. Te doldriest van Trump oordeelt men, maar ik kan Trump toch geen ongelijk geven.  Je moet op een gegeven moment de politiek van pappen en nat houden verlaten. 

Wat is dat voor rare oorlogvoering van Iran in Irak en enkele andere landen in het Midden-Oosten. Iran heeft daar vele vrienden, maar ook veel vijanden (bijvoorbeeld grote demonstratie tegen Iran in Najaf (Hezbollah is niet overal populair) tegen Iraanse inmenging in Irak). Al die buitenlandse troepen die het leven onveilig maken in zo veel landen in het Midden-Oosten.
Israël zou staan te popelen om Iraanse kernreactoren eens lekker plat te bombarderen.
Esper (minister van defensie VS) dreigt met preventieve acties als Iran Amerikaanse burgers/militairen gaat aanvallen (bijvoorbeeld bij nog een keer troepen VS bij Kirkoek aanvallen inclusief bombarderen van olievelden aldaar).

De NRC ziet de aanslag als het einde van de Amerikaanse invloed in Irak. Trump wil troepen terugtrekken uit het Midden-Oosten en zou het troepenaantal van 5000 nu in Irak moeten verhogen tot misschien wel 100.000 om Irak echt onder controle te krijgen. Dat gaat niet gebeuren en daarom zou Trump alle troepen moeten gaan terugtrekken. Amerika kan zelf genoeg olie produceren.

Aandelenkoersen reageren voorlopig vrijwel niet op de aanslag. Iran stelt op olie-exportgebied niet zo veel meer voor. Iran is bijna bankroet door de sancties van Trump en al die dure buitenlandse oorlogen zijn niet populair onder de Iraanse bevolking. Beurzen geloven nog heilig in de wat beter zichtbare green shoots van herstel industrie (al werkt Boeing niet erg mee en is de druk van beleggers om rendabeler (=minder, niet meer in de te dure velden) schalieolie te produceren) en de heilzame liquiditeitsinjecties van de FED (al lijken die te stoppen, nu de enorme vraag van banken volgens de laatste cijfers verzadigd lijkt)

Een van de potentiële verrassingen van 2020 is een olieprijs van $80-100 en dat zou een flinke tegenslag zijn voor de groei van de reële consumptie.

1 januari 2020

Overpeinzing: groei werkgelegenheid gaat tegenvallen en inflatie loopt iets meer op dan consensus


Ik denk dat investeringen erg moeten gaan meevallen wil er meer dan 80.000 groei werkgelegenheid per maand gemiddeld gaan komen in 2020.
Verder denk ik dat inflatie iets meer op gaat lopen dan men nu denkt. Niet onrustbarend, maar genoeg om samen met lagere groei werkgelegenheid de groei van het persoonlijk inkomen en daarmee consumptie onder druk te zetten.
China en India kampen met lagere groei dan men beloofd heeft en men probeert extra groei te forceren, maar dat mag dan weer niet gaan via te grote schuldengroei in China. Een van de dingen die dit uitlokt is dat men extra fossiele brandstoffen aan het gebruiken is. Genoeg voor stijgende olieprijzen.
In de VS onderschat men waarschijnlijk de stijging van de arbeidskosten per eenheid product. Ondanks het geklaag over uitblijvende loonstijging bij lage werkloosheid zien we toch nog steeds een sterk verband met stijging arbeidskosten per eenheid product en bezettingsgraad (en werkloosheid).

De kosten voor de benefits (pensioenen, zorgverzekeringen) stijgen behoorlijk en daardoor is er zelfs bij lage loonstijging toch druk op de loonkosten.
Er zijn gelukkig nog genoeg andere zaken (internet, geringe pricing power etc.) die ervoor zorgen dat de inflatie niet al te veel lijkt te gaan stijgen voorlopig.



Via blog Calculated Risk: De bevolkingsgroei van de VS over 2018/19 is neerwaarts herzien. De politiek van Trump werpt haar vruchten af: immigratie is behoorlijk terug aan het lopen. Daarnaast daalt het aantal geboorten ietsje meer dan verwacht en sterven er ietsje meer mensen (wel als verwacht). Bevolkingsgroei over 2018/2019 wordt nu geschat op 0,47% (1,5 miljoen groei tot 328 miljoen). Vóór 2016 was dit 2 miljoen+.
De participatiegraad is sinds dieptepunt in 2015 van 62,4 punt gestegen tot 62,9 en gaat volgens BLS volgend jaar naar 63,2 (en daarmee zou groei werkgelegenheid ongeveer 1,5 miljoen kunnen zijn). Maar dat gaat daarna volgens de schattingen van de overheid (BLS) vanwege vergrijzing dalen tot 61,2 in 2028.
De komende tien jaar gaat de participatiegraad door de demografie zo’n 0,2 punt per jaar dalen, ofwel 0,3% en dat bij bevolkingsgroei van nog geen 0,5% (even veronderstellend dat immigratie stabiliseert op huidig niveau). Daaruit valt nog maar weinig groei van de werkgelegenheid te destilleren, misschien zo’n 350.000 per jaar (in een goede maand werd dit cijfer in de huidige cyclus al bereikt. Dat is veel minder dan de 2 miljoen waar volgens economen Amerika recht op heeft.
Groei van de werkgelegenheid gaat dus waarschijnlijk flink afzwakken en Amerika kon de afgelopen decennia geen recessie voorkomen bij groei van de werkgelegenheid lager dan 1,8 miljoen.

 De groei van de werkgelegenheid heeft nu nog momentum, waardoor de afzwakking van de werkgelegenheidsgroei geremd wordt. Maar ik denk dat we er aan moeten gaan wennen dat werkgelegenheidsgroei in de VS niet iets is als 150-200.000 gemiddeld per maand maar lager dan 80.000 (of eerder 30.000 als je de recessies meeneemt)
Calculated Risk voorspelt dat de participatiegraad in 2020 daalt van 63,2 naar 63 of ietsje lager. Bij de huidige bevolkingsgroei betekent dit banengroei van gemiddeld 30.000 per maand.
De participatiegraad van de kerngroep werkenden, het cohort 25-54-jarigen is eindelijk gestegen tot de niveaus van 2007.  Verdere stijging zal moeilijk zijn, gezien o.a. de neerwaartse druk van verslaving aan pijnstillers en opiaten en toenemende obesitas.