10 februari 2010

Een nieuwe bubbel: verhalen over Griekenland


De E-mailbox begint verstopt te raken met verhalen over Griekenland. Collega’s vragen of ik nog meer verhalen over Griekenland nodig heb. Nee dus, tenzij ze iets nieuws te melden hebben. Het kan niet anders of de aandacht voor Griekenland moet nu afnemen, waardoor meestal het thema minder destructief wordt.
Griekenland is het slechtste jongetje in de klas qua overheidstekort, tekort lopende rekening, vergrijzing en overdadig beroep van de banken op de ECB.

Het is daardoor onontkoombaar geworden dat in Europees verband een reddingsboei naar Griekenland wordt toegeworpen in de vorm van een min of meer gegarandeerde liquiditeitsteun, zij het onder de nodige voorwaarden.
Gisteren maakte Griekenland bekend dat de uitgaven in december onvoorzien met € 6 miljard waren opgelopen. Men herzag het tekort 2009 van € 29 miljard naar € 38 miljard, ofwel van ruim 12% naar 16% BNP (publicatie van deze herziening in commentaar van GS leidde om 13.45 tot een daling van 2 punten van de AEX).
Het begrotingstekort van Griekenland had men niet meer onder controle, terwijl de pensioenbeloften in de komende jaren gaan zorgen voor fors hogere uitgaven (pensioenkosten gaan in Griekenland harder stijgen dan in welk EU land ook). Fiscale discipline ontbreekt in Griekenland. In de toerismesector vond men het door de crisis niet meer nodig om belasting te betalen, de fiscus moet dat toch eindelijk wel eens gaan begrijpen. Dat biedt kansen voor Griekenland: het is duidelijk dat men een deel van de zwarte economie wit gaat maken. Dan wordt schuld/BNP lager. Men moet dus enorm op gaan passen met voorspelling van de BNP-groei in Griekenland. Men gaat fiscaal flink afknijpen (8% reductie van overheidstekort belooft men, iets dat niemand gelooft, maar uitgaand van 16 i.p.v. 12% wordt het al gemakkelijker). Maar via het witten van het BNP kan de groei nog heel behoorlijk zijn.
Tot op heden is het verzet tegen de begrotingstekortreductiemaatregelen in Griekenland verrassend klein geweest. 2/3 steunt de (zeer onpopulaire) regering. Eens kijken of de stakingen van het overheidspersoneel deze week op niets uitlopen.

Italië wordt plotseling gezien als het sterkste land van de PIGS (Portugal, Italië, Griekenland en Spanje). Italië heeft het kleinste begrotingstekort, stimuleerde de economie helemaal niet in de Kredietcrisis. Het groeimodel van Italië is niet gebroken, wat wel het geval is bij Griekenland en Spanje (en Ierland).

9 februari 2010

Amerika, het land zonder zorg voor gezondheid en klimaat






Het onder- en bovenstaande is op basis van plaatjes van Strategas. Het is een politieke analyse waarom de democraten verloren in Massachusetts, de staat waar de democraten altijd horen te winnen (zelfs reagan kon hier niet winnen).

Ik dacht dat het overheidstekort veel zwaarder telde als reden om tegen de democraten te stemmen (de invloed van het tea party denken). Het is jobs, jobs, jobs en vooral ook de afkeer van het healthcare plan van Obama. Men heeft geen zin om voor de medische kosten van nieuwe mensen op te draaien in de VS, maar wil graag de eigen dure gesubsidieerde regeling houden. Amerikanen blijven dus voorlopig gemiddeld wat eerder doodgaan dan de rest van de OECD-landen. Zo is Amerika zijn eigen vorm van euthanasie aan het ontwikkelen (geen goede [eu] dood [thanasie], maar goedkope dood, [iets als fthenosthanasie]).
Het ziet er naar uit dat het banenherstel net op tijd komt voor de democraten om een totale verkiezingsramp te voorkomen. Ik denk dat Han de Jong van de ABN AMRO gelijk heeft dat we deze keer een jobrich recovery krijgen (zie plaatje van hem).

Het ziet er naar uit dat een zwaar verdund healthcare plan nog kans van slagen heeft (56%).

Opvallend is ook dat een beter milieu (cap & trade wetgeving) helemaal niet heeft gespeeld in de keuze.
Dat is het terrein waar je de scherpste tweedeling ziet tussen democraten (vinden wel dat iets moet gebeuren) en republikeinen (global warming is onzin, vertrouw op God en het komt goed). Het is volkomen duidelijk dat de Groene Revolutie niet door Amerika gedragen kan en wil worden. Gelukkig hebben we China, de nieuwe redder van de wereld.

de mores van Liechtenstein


Het Financieele Dagblad meldt in het artikel "Liechtenstein vergoedt zwartspaarder" dat een dochter van de Liechtensteinse bank LGT aan een Duitse zwartspaarder € 7,3 miljoen moet betalen volgens het vonnis van de Liechtensteinse rechtbank. De spaarder was te laat verwittigd van de diefstal van het CD'tje dat aan Duitsland was verkocht. Bij diverse fraudeurs had men dat wel gedaan en deze konden op tijd bij de Duitse fiscus aankloppen om vervolging te voorkomen. Bij deze onroerend goed speculant was dit niet gedaan en deze nalatigheid is nu bestraft. Het bankgeheim is in Liechtenstein kennelijk nog steeds in goede handen. De bank moet een goede huisvader zijn anders...

8 februari 2010

kredietgroei gaat straks op gang komen in VS




Door sterke groei van de industriële productie gaat kredietgroei weer op gang komen. Net als altijd duurt het even na een flinke val van de industriële productie voor de kredietvraag weer op gang komt in de VS.Dat moet ook om de investeringen (capex) in software & equipment te financieren die er volgens de ISM orders en het survey van de Phillyfed (FED-bank van district Philadelphia) eraan komt.

De super bowl voorspelt een goed beursjaar voor 2010



Yardeni heeft de super bowl indicator nog eens goed berekend. Als de juiste soort wint, dan steeg de beurs in de VS gemideld ruim 15%. Dit jaar kon het niet fout, want beide finalisten hadden de juiste afkomst.

Overigens, aan de spelers van de twee teams werd door journalisten gevraagd wie de man was waarvan het plaatje ook is bijgevoegd. Bianco meldt: "Our favorite answer came from the Indianapolis Colts Defensive End Daniel Muir. He took one look and immediately said “a crook.” When asked why, he said “he has that look about him that says he will take everything you own.“ When asked what the “Fed” does, he said “lock you up.” Dare we say that Mr. Muir “gets it”? "

7 februari 2010

Herstel volgens het boekje in de VS: inkomensgroei herstelt

De indicatoren voor de industrie wijzen zeer overwegend in de richting van een zeer krachtig V-herstel van de groei. Het verloop van de ISM, toonaangevende indicator voor het vertrouwen van het bedrijfsleven, is precies volgens het geniddelde V-herstel van de vorige 9 diepe recessies.
In de Kredietcrisis zag je inkomensgroei fors wegvallen ten opzichte van het BNP en sinds ongeveer augustus zie je dat het nationaal inkomen weer sterker groeit dan het BNP. Dat herstel van de inkomensgroei is sterker bij het bedrijfsleven (waar de val ook veel groter was) dan bij de consument. Inkomensgroei verbetert relatief meestal goed ten opzichte van het BNP als de industriële productie harder groeit dan het BNP. Dat is nu duidelijk gaande. In het verleden was de relatieve groei van de industriële productie ten opzichte van het BNP een aardige vooruitlopende indicator voor de kredietgroei. Met de enorme val van de industriële productie in 2008 en de eerste maanden van 2009 stortte de kredietgroei met enige vertraging ook in. Nu de industrie weer opkrabbelt, kun je op vrij korte termijn weer herstel van de kredietgroei verwachten. Iedereen bezweert dat dit deze keer niet mogelijk is vanwege de precaire situatie van het banksysteem, maar ik denk dat er ook deze keer weer kredietgroei komt als de industriële productie harder blijft groeien dan het BNP. De kredietgroei zal in de VS uiteraard wel lager zijn dan bij de vorige V-herstellen omdat het bedrijfsleven een recordhoeveelheid cash bezit en de cashflow zo ontzettend groot is ten opzichte van de investeringen.
Ook bij de consument zal de kredietgroei weer op gang komen als het vertrouwen herstelt. Als men weer meer duurzame consumptiegoederen gaat kopen zal men net als altijd in de VS die voor een belangrijk deel weer financieren. De val van de consumptie van duurzame consumptiegoederen verklaart prima de val van het consumentenkrediet, daar heb je verder geen extra spaarzaamheid voor nodig. Ook hier geldt dat de benodigde kredietgroei voorlopig wat minder zal zijn dan gebruikelijk omdat men voorlopig niet zijn hele inkomen uitgeeft.

Doorgaand herstel leidt wereldwijd tot zeer hoge groei in 2010

In tegenstelling tot wat de doemzeggers ons voorhouden gaat het herstel van de Kredietcrisis volgens het boekje van een normaal herstel na een diepe recessie en niet volgens het boekje van een financiële crisis in Latijns Amerika, zoals Reinhardt en Rogoff ons voorhouden.
De VS kan in 2010 ongeveer 4% groei laten zien, Europa 1,5-2% en Emerging Markets ongeveer 7-8% (China 12%, India 9%, Rusland, Indonesië en Brazilië 5-6% etc.). Wereldwijd kom je dan uit op een groei die boven de 4% uitkomt, misschien zelfs richting 5% gaat. Dat zijn groeicijfers die de wereld zelden ziet. Alleen 2003-2007 zag zulke cijfers. Het westen zag in de jaren 50 en eerste helft 60 betere cijfers dan in 2003-2007, maar in de meeste Emerging Markets zag men toen veel minder groei, waardoor je wereldwijd toch lager uitkwam dan in de periode 2003-2007.

De neergang van de Kredietcrisis trok de groei overal in de wereld omlaag. Zelden zag men zo'n hoge correlatie tussen de groei van de diverse landen. Meestal is de correlatie in de range 0 tot 0,2 (ja echt, zo laag, zoals Woody Brock ook steeds voorhoudt), maar in de Kredietcrisis was dit ineens 0,8. Het begint er naar uit te zien dat de correlatie bij het herstel nog steeds hoger is dan normaal, maar lager dan 0,8 (misschien 0,5 geleidelijk weer wegzakkend naar de normale range 0-0,2 na 2011 denk ik). In sommige landen zal -zoals bijna steeds gebeurde in de afgelopen tientallen jaren- de groei zich losmaken van de algemene trend van bijvoorbeeld de VS. Sommige landen, het zijn er gelukkig niet zo veel, hebben wel erg veel problemen en gaan gedwongen hun begrotingstekort snel op orde brengen of lukt het niet de orde op zaken te stellen. Dat dreigt het geval te zijn met o.a. Griekenland, Spanje, Portugal en diverse niet zo belangrijke Emerging Markets. Belangrijk en voorlopig nog onduidelijk is of Japan en het VK mee in de problemen blijven.
Aan de andere kant zijn er landen die redelijk ongeschonden uit de crisis aan het komen zijn zoals de meeste belangrijke Emerging Markets en o.a. Duitsland en Frankrijk.
China heeft een eigen dynamiek die tot op heden zorgt voor heel stabiele groei. Het wordt steeds moeilijker voor te stellen dat dit goed blijft gaan. De eerste jaren vermoedelijk nog wel maar dan moet er toch veel tegenwind komen voor China: de demografie wordt ongunstig, er moeten veel verkeerde investeringen fout gaan als je zo ontzettend veel investeert (ongelukken door overspeculatie in vastgoed, overcapaciteit van staal etc.).
Men maakt zich op het ogenblik wel erg druk over het ontsporen van enkele landen. Dat is de afgelopen tientallen jaren heel gebruikelijk geweest en hoeft helemaal niet zo besmettend te werken op de reële economie als men wel denkt. In de reële economie zijn de correlaties tussen landen meestal laag, maar in de financiële economie zijn de correlaties hoog (prijzen op de kapitaalmarkt worden gedomineerd door verwachtingen en die hangen veel meer met elkaar samen dan de werkelijkheid). Het probleem van Griekenland is dan ook de financiële besmetting via de verwachting dat in meerdere landen het fout zal gaan met staatsleningen. De invloed op de reële wereldeconomie zal klein zijn als Griekenland kopje onder gaat.

6 februari 2010

Werkloosheid VS daalt naar 9,7%



Het aantal banen dat erbij kwam in de VS over januari viel tegen. In de eerste schatting was het namelijk -20.000 terwijl de consensus op +13.000 rekende. De verschillen zijn minimaal als je het uitdrukt in de totale beroepsbevolking (0,01%).
De werkloosheid wordt berekend met behulp van een ander survey en dat gaf aan dat de werkgelegenheid met 0,5 miljoen was gestegen. De werkloosheid daalde daarom van 10% naar 9,7%. Deze maand werden de cijfers van het afgelopen jaar herzien en dat leidde tot een extra daling van ruim 900.000. Het beeld verandert hierdoor niet: een dramatische daling van de werkgelegenhied tot maart en daarna een flink afzwakkende daling. De verbeterende trend is door het laatste cijfer beslist niet gebroken. De daling in januari werd vooral veroorzaakt door de bouw, geen echte verrassing gezien het koude weer. De overheid ontsloeg vorige maand weer opnieuw meer mensen dan ze aannam (diverse staten moeten bezuinigen en kunnen dat alleen maar door ambtenaren te ontslaan. Als het eer wat beter gaat met de financiën van deze staten gaat de overheid net als altijd weer flink banen aannemen). Maar het aantal uitzendkrachten steeg weer en dat is een zeer goede leading indicator voor groei van de werkgelegenheid. Ook in de industrie groeide het aantal banen (voor het eerst sinds begin 2007). De gemiddelde werkweek werd weer langer waardoor het aantal gewerkte uren weer steeg. Het inkomen uit arbeid is daardoor verder aan het stijgen. Zie de grafieken va JP Morgan. Je ziet een zonder meer practig verbeterende trend. Verdere verbetering van de werkgelegenheidsgroei in het komend jaar blijft heel waarschijnlijk.

de tijdgeest en de topmannen van Goldman Sachs en Toyota




De tijdgeest eist matigheid bij de bonussen van bankiers. De baas van Goldman Sachs Blankfein buigt voor de tijdgeest en neemt genoegen met een -in de ogen van Amerikanen- wel heel erg kleine bonus voor zo'n winstgevend bedrijf- van slechts $ 9 miljoen (in aandelen, niet opties of cash) bij een vast salaris van slechts $ 600.000 (lager dan dat van Zalm). Dat is heel wat lager dan het geruchtencircuit dat dacht dat Blankfein een bonus van $100 miljoen zou krijgen, omdat hij dat toch beslist waard was voor Goldman Sachs. Het gemiddelde voor bazen van banken is $ 18 miljoen (het gemiddelde van rendabele en niet rendabele banken). Bijvoorbeeld de baas van JP Morgan kreeg $ 18 miljoen, ook al gezien als matig gezien de enorme winst van JP Morgan in 2009.
Nu hoeft u zich geen zorgen te maken over het magere salaris van Blankfein. Volgens de NYT heeft hij sinds 2000 $ 181 miljoen bonus gehad.

De baas van de winnende autofabrikant in 2009, Toyota, kleinzoon van de oprichter, moest plotseling heel diep door het stof door de enorme terugroepacties van auto's met misschien ondeugdelijke remmen. Hij moet nog wennne aan de mores in de VS. In Japan maak je een keer je excuus, je buigt met je neus tot je de grond zo ongeveer raakt en dan treedt je terug in de schaduw. Het bedrijf laat vervolgens de schade over zich komen. In de VS is dat niet genoeg. Je moet je voortdurend blijven verontschuldigen en zeggen wat je er aan gaat doen. In de VS kun je de schade meer toerekenen aan individuen dan in Japan.

5 februari 2010

Griekenland heeft liquiditeitsprobleem, niet solvabiliteitsprobleem



De overheidsschuld van Griekenland heeft een lange gemiddelde looptijd (langer dan de Nederlandse of Amerikaanse). De gemiddelde rente die Griekenland op de staatsschuld moet betalen gaat daarom niet al te snel omhoog, alleen door de nieuwe emissies tegen hogere rente. Een herstructurering van de schulden met bijvoorbeeld gedeeltelijke afstempeling is daardoor uiterst onwaarschijnlijk in de komende paar jaar.
Het probleem van Griekenland is een liquiditeitsprobleem en niet een solvabiliteitsprobleem. Tot april heeft Griekenland overigens geen nieuw geld nodig, daarna wel (omgekeerde van Griekse financieringsbehoefte in 2009).
N.B. Griekenland staat nu voldoende in het nieuws, erger kan het haast niet. Het thema moet dus wel haast aandacht gaan verliezen en daardoor minder negatief worden voor de markten.
Het thema Griekenland is erg negatief voor de markten omdat het de markten met de neus op de werkelijkheid drukt: uit de hand lopende overheidstekorten zijn slecht. Je mag niet te veel uit de pas lopen anders dwingt de markt je tot het accepteren van aanzwellende ellende. Het thema zorgt voor een eind aan zorgeloos geld bij drukken door centrale banken van de VS, VK en Japan. Het VK heeft al moeten zeggen dat men stopt en Japan heeft het geld drukken niet hervat uit angst voor marktreacties ondnaks de enorme druk van het Ministerie van Financiën, een druk waarvoor de Bank of Japan vrijwel altijd bezwijkt. De yen moet immers flink verzwakken om de Japanse economische groei via exportgroei weer op gang te brengen nu men de overheidsinvesteringen gedwongen fors aan het terugbrengen is.

Een en ander heeft ervoor gezorgd dat de correctie BC wat erger is geworden dan normaal in een vierjaarscyclus. Normaal is een pauze na een grote stijging door een slecht maar niet al te slecht thema. Dat lokt winstnemingen uit. Omdat de fundamentals flink blijven verbeteren (zoals nu ook het geval is) kan de correctie niet groot worden. Nu spelen er twee elkaar versterkende thema's over liquiditeit (China en andere Emerging Markets moeten liquiditeit terugbrengen en Griekenland brengt zorgen over staatsleningen), waardoor de markt wat meer terugmoet dan normaal voor de fase BC van de vierjaarscyclus.

Investeringen in VS gaan flink omhoog



De ISM, de belangrijkste index voor het Amerikaanse vertrouwen van het bedrijfsleven, is gestegen tot een hoogte waarbij hoge groei van de investeringen hoort. Helaas gaat de ISM vermoedelijk niet veel meer stijgen.
Het plaatje van ASR (Absoulte Strategy research) laat zien waarom de vaste investeringen in software & equipment (capex) 15% gaan stijgen in 2010.
Het momentum van de global leading indicators van Goldman sachs laat een ongeveer even roosskleurig beeld zien voor de wereldeconomie: de groei is flink aan aan het trekken.

4 februari 2010

Griekse griep besmet pigs



De kapitaalmarkt is een oplossing aan het forceren voor Griekenland. De huidge staatsschuld van Griekenland heeft gelukkig een lange looptijd, zodat via het geven van liquiditeit de problemen snel weg zouden gaan: het is voorlopig een liquiditeitscrisis, geen solvabiliteitscrisis.
De beurzen zijn er wel over ontdaan dat de in Griekse ogen drastische maatregelen van gisteren niet erg hielpen. De problemen zijn nu over aan het slaan naar de rest van de pigs (Portugal, Italië, Griekenland en Spanje). Ierland hoort niet in het rijtje na wel voldoende drastische maatregelen. De EU moet Griekenland nu onder een soort fiscale controle gaan zetten. (het plaatje is van Royal Bank of Scotland, de cartoon komt uit Het Parool).
Toch is de teerling geworpen voor Griekenland: nu de EU het herstelplan heeft geaccepteerd moet de EU Griekenland ook echt redden, dat is daarmee onontkoombaar geworden. Het tempo van de geforceerde hulp wordt versneld als de besmetting van de Pigs toeneemt.

Super Bowl Indicator



Een veel bekendere en betrouwbaardere indicator voor de beurs dan de PSV indicator is de Super Bowl Indicator. Dit weekend is het weer zo ver. Als een club uit de oude AFC wint, dan dalen de beurzen en anders stijgen de koersen in het desbetreffende jaar. Deze indicator is de bekendste bijgeloofindicator. Tot 1997 was het 28 van de 31 keer raak. Daarna is er een beetje de klad in gekomen maar de score is toch nog steeds een respectabele 34 van de 43 keer juist (waaronder ook vorig jaar).
Adverteren tijdens de super bowl is een hype. Het levert heel veel publiciteit op. Het internetbedrijf Sock Puppets (zie klein plaatje voor hun advertentie sock puppet) was het succesvolst in 2000 voor de somma van $1.2 miljoen voor het spotje. Het was de laatste internetbedrijfemissie. Hun antwoord op waarom je op internet zou shoppen voor je huisdier sloeg geweldig aan: "Because Pets Can't Drive!" (That ad was ranked #1 by USA Today's Ad Meter and had the highest recall of any ad that ran during the Super Bowl). Het bedrijf is uiteraard al lang failliet.
Het gaat slecht met Amerika en dat zie je terug in de tarieven voor 30 seconden adverteren tijdens de super bowl finale dat gedaald is naar "slechts" $2.5 miljoen(plaatje van Bianco, die opmerkt dat je veel minder waar voor je geld krijgt dan vroeger).

3 februari 2010

Vooruitzichten kredietgroei in Europa verbeteren sterk



De grafieken van ASR over de geneigdheid van het bankwezen om kredieten te verstrekken in de eurozone laten een heel mooie, verbeterende trend zien. Het ziet er weer goed uit voor de groei van hypotheken en voor het midden- en kleinbedrijf wordt de situatie snel minder benard.
Overigens het verband tussen geldgroei en economische groei is niet sterk, enigszins negatief voor M1 en M2 (niet positief!) en niet erg sterk positief voor kredietgroei.