Posts tonen met het label ter veer. Alle posts tonen
Posts tonen met het label ter veer. Alle posts tonen

22 februari 2014

De Amerikaanse Hollandgekte volgens Gerhard ter Veer

Het is al weer een jaar geleden dat Gerhard ter Veer overleed. Daarom post ik een dreaming die hij in 1999 schreef, die we niet konden plaatsen in ons boek.
Gerhard interesseerde zich voor van alles en las de nodige boeken. Een ervan ging over Hollandgekte en dat inspireerde hem tot de onderstaande dreaming:


Ineens is het mode iets door een bepaalde bril te bekijken. Dat doet men een tijdje en dan gooit men het weg. Een curieus voorbeeld hiervan is de Hollandgekte. Ook de Kondratieffgolf heeft hier last van: in bepaalde tijden wil men het alleen maar uitleggen via technologische vernieuwingen, dan weer alleen met demografie, oorlogen, marxistische denkbeelden van neergaande winstmarges, schuldenproblemen etc. Dat moet men zich goed realiseren in een zoektocht naar hoe men een theorie over de samenleving gaat uitleggen en verkondigen.

 Een mooi voorbeeld van zo’n bepaalde bril bij de zoektocht naar het verleden was de Hollandgekte.

In het Engels heeft het woord Dutch vaak een ongunstige bijklank. Toch is Nederland in de Amerikaanse geschiedenis een korte tijd heel positief beoordeeld. In de zoektocht van de Amerikanen naar hun verleden nemen namelijk de jaren 1880 tot 1920 een bijzondere plaats in, toen men in alle sectoren van de samenleving gevoelig bleek voor al wat Nederlands was. Op het hoogtepunt van wat de kunsthistoricus Annette Scott([1]) de Hollandgekte noemt, vertelde anno 1903 de Ladies’ Home Journal haar miljoenen lezers in Amerika dat niet Engeland, maar Nederland het moederland van de Verenigde Staten was:

-en dat  de mannen die New York stichtten geen Engelsen waren, maar meest Hollanders; dat de puriteinen, de Pilgrim fathers, die zich in Plymouth vestigden twaalf jaar in Holland hadden gewoond; dat de puriteinen die zich elders in Massachutes vestigden hun hele leven onder Hollandse invloed hadden gestaan; dat New Jersey net als New York gekoloniseerd was door de Hollandse West Indische Compagnie; dat Connecticut tot leven was gewekt door Thomas Hooker die tevoren lang in Nederland verbleef; dat Roger Williams die Rhode Island stichtte een Nederlandse geleerde was; en dat William Penn, de stichter van Pennsylvania, een Hollandse moeder had.

De geschiedenis van Nederland bleek van grote betekenis voor de Amerikanen niet alleen vanwege het verzet tegen een vreemde despoot maar ook om de ideeën die de Nederlandse kolonisten naar Noord Amerika brachten: godsdienstvrijheid, vrije pers, gratis onderwijs, registers van grondeigendom, plaatselijk zelfbestuur en vrije verkiezingen.

Wat het meest overtuigend overkwam was het feit dat de onafhankelijkheidsverklaring van de VS gebaseerd was op die van de republiek van de Verenigde Nederlanden en dat de federale  grondwet soms letterlijk van de Nederlandse grondwet was overgeschreven.

De Hollandgekte uitte zich in reizen van Amerikanen (kunstliefhebbers en kunstenaars als eersten) naar Nederland dat het imago had van een idyllisch paradijs bevolkt door gezonde koeien, stoere, eerlijke nette mensen op klompen en pittoreske molens, dijken en grachten. Dit imago had zichtbaar invloed op de Amerikaanse cultuur: niet alleen schilderkunst en architectuur, maar ook interieur, meubelen en antiek, ja zelfs mode, literatuur, reclame en merknamen.

Rond 1920 stierf de Hollandgekte een zachte dood en werd het besef van de Nederlandse invloed op de Amerikaanse cultuur teruggebracht tot de oppervlakkige wetenschap dat New York City met zijn Wall Street ooit als Nederlandse kolonie begonnen was. Maar lang bleef men nog geloven dat Nederland nog zo was als in die tijd beschreven, b.v. dat iedereen er nog op klompen liep.
Het zou ons niet verbazen als vele mensen geloven dat wij ook een beetje lijden aan een gekte, namelijk die van Kondratieff. Eigenlijk is dat ook zo.


[1] Annette Scott: “Holland Mania: The unkown Dutch period in American art and culture”, The Overlook Press, 1998.

20 februari 2014

Ter Veer en Ramses

Het is al weer bijna een jaar geleden dat Gerhard ter Veer overleed en tijd voor een update van een van zijn dreamings: Ramses


Ramses keek eens terug op wat zijn grootvader over hem schreef. Dat was in een boek van papier, zo ging dat nog in 2009. Hij zou misschien wel 100 jaar worden schreef zijn opa en vandaag was het inderdaad zo ver.

Wat mochten de mensen toen toch vroeg met pensioen. 65 jaar, ongelooflijk. En dat allemaal omdat Bismarck bepaald had dat je met 65 jaar wel een pensioenaanvulling van de staat mocht krijgen, want je gemiddelde verwachte levensduur was dan toch niet veel meer dan een jaar. Zo lagen de zaken aan het eind van de 19de eeuw. Maar begin 21ste eeuw had men toch beter moeten weten.

In die tijden kon je tot 2010 eerst nog met vervroegd pensioen, zelfs nog voor je 65ste. Je kreeg dan vijf jaar salaris mee en je pensioen werd nog verder opgebouwd voor je als ware je nog in dienst. Volstrekt van den gekke als je er nu naar kijkt. Ik mocht ook vervroegd met pensioen, maar pas op mijn 82ste in plaats van mijn 85ste. Daar had ik voor moeten sparen, ik kreeg geen drie of zeven jaar salaris mee. Ik ben nu al 18 jaar met pensioen en hoop nog enkele jaren nog enigszins gezond te kunnen blijven. Alles gaat nu wel wat moeizamer, maar het kan nog en gelukkig helpt Juanita me goed, die is pas 96 en toen was ik ook nog heel wat viever.

Maar goed men kon toen nog niet weten dat de medische wetenschap zo rap zou voortschrijden en dat profeten als Kurzweil en Gray het bij het rechte eind hadden, al waren ze eerst als idiote fantasten afgedaan. Grappig eigenlijk dat het dieet van dokter Archibaldson een nog grotere invloed had op de extra levensduur in combinatie met verouderingsremmers zoals uitgevonden in 2032.
Daardoor heb ik op mijn honderdste nog de conditie die men vroeger gemiddeld op zijn tachtigste had.

De donkere dertiger jaren van de 21ste eeuw, de neergaande golf volgens mijn opa, heb ik goed doorstaan en de volgende neergaande golf van de jaren negentig wat minder die nog maar net achter de rug zijn.  Maar nu ben ik zo oud dat ik dat wel wel aan kan. Het is flink inleveren natuurlijk, maar in de jaren veertig en vijftig en zestig ben ik welgesteld geworden en dat ben ik nog steeds.

5 maart 2013

Gerhard ter Veer 1931-2013

Bij terugkomst uit Australië lag er slecht nieuws op de deurmat: het overlijdensbericht van Gerhard ter Veer. De laatste keer dat ik met hem sprak zei hij al dat het de laatste tijd slecht met hem ging en dat hij vanwege medische redenen van Spanje weer naar Zandvoort was verhuisd. Maar ik had niet gedacht dat dit ons laatste gesprek zou zijn.

Bij zijn tachtigste verjaardag kon ik nog bloggen dat het goed met hem ging als pensionado in Spanje. Hij vergenoegde zich o.a. over het mooie weer in Spanje vergeleken met dat in ons kikkerlandje en zei nog dat hij tevreden was, al was hij wel wat aan het verslijten.

De overlijdenskaart was heel toepasselijk, met het gedichtje over de zee. Hij hield van de zee en het strand.
In ons boek bijvoorbeeld hebben we het over de combinatie van het schuiven van de machten en de tijdgeest. Gerhard sprak altijd over de vlieger van de tijdgeest en die liet hij op op het strand voor zijn deur.

Ook ik zal hem missen. Hij was een echte Bourgondiër, vol enthousiasme, vol ideeën, wel nog al eens iets te recht voor zijn raap. Hij had geen verborgen agenda, je kon van hem op aan. Hij was een man met originele ideeën. Je kon plezier met hem hebben en iets van hem opsteken.
Hij was mijn belangrijkste leermeester voor beleggen. Ik zag nooit mensen die zo goed ondoorzichtige beleggingsverhalen zo goed kon doorprikken (dat heet contrair zijn, in de goede geest van het woord). Ik kon altijd goed met hem samenwerken, al waren we het nogal eens niet eens met elkaar. Maar meestal al weer snel lachend kwamen we er bijna altijd wel uit.
Hij had ook een prima doorzettingsvermogen. Zonder dat zou bijvoorbeeld ons boek nooit afgekomen/ gepubliceerd zijn.

Kortom, een bijzonder mens, ik ben blij hem goed gekend te hebben.

12 januari 2011

Gerhard ter Veer 80

Vandaag is mijn leermeester in de beleggingen 80 geworden.
Hij nam me een dikke dertig jaar geleden aan bij het GAK als begin van de afdeling beleggingsresearch van het GAK, de voorloper van PVF dat fuseerde met Achmea Global Investors dat fuseerde met F&C dat fuseerde met ISIS van Friends provident.

Ter Veer was in 1965 door Bianchi aangenomen als adjuncthoofd beleggingen om in aandelen te gaan beleggen. Hij ging toen een boek schrijven, waarin hij verkondigde dat je niet in aandelen moest beleggen, omdat aandelen bergaf aan het gaan waren in de Kondratieffgolf. In reële termen klopte dat zeer zeker.

Hij vroeg toen hij net aangenomen was aan Bianchi of er een beleggingsbeleid was. Bianchi zei: kijk maar eens of er iets onder mijn bureau ligt. Zie je wat? Nee, zei Gerhard. Dan hebben we geen beleggingsbeleid zei Bianchi. Gerhard zorgde dat daar verandering in kwam. Toen hij uiteindelijk Bianchi (na een tussenpaus) op ging volgen ging hij een afdeling beleggingsresearch opbouwen, waarvan ik het eerste lid werd.

Hij denkt nu al ruim 40 jaar na over de Kondratieffgolf. In zijn boek "Beleggingsbeleid in verleden en heden" uit 1971 kreeg dat al een prominente plaats. Ik las het tijdens mijn studie econometrie op aanraden van mijn studiebegeleider om iets meer te weten te komen van beleggen in de praktijk. Bij mijn sollicitatiegesprek met Gerhard kwam dat goed te pas. "Het boek van Ter Veer", zoals men het noemde op de afdeling, is dus voor mij een heel belangrijk boek geweest.
Ter Veer was mijn baas tot 1993, aanvankelijk in de functie adjunct hoofd en hoofd financiën (deze afdeling belegde in vastrentende waarden, obligaties voor pensioenfondsen en in korte gelden voor de bedrijfsverenigingen), later als directeur vermogensbeheer van PVF (nu ook met o.a. vastgoed erbij).
De kracht van Ter Veer is dat hij (achteraf) zwakke, algemeen geaccepteerde verhalen verbluffend eenvoudig kon doorprikken. Via vasthouden aan wat de golven normaal moesten betekenen kon hij vaak verrassend sterk contrair uit de hoek komen. Dat was vaak heel goed. De beste adviezen waren om bijvoorbeeld in 1982 echt veel meer in aandelen te gaan beleggen en om begin 1990 het aandelenbezit flink te verminderen. Ook zijn waarschuwingen eind jaren 90 om echt al je aandelen te verkopen was goed (het duurde wel een paar jaar voor het goed bleek). In 2003 was hij terecht weer heel positief over aandelen. En laten we hopen dat hij nu gelijk heeft dat je nu weer zwaar in aandelen moet zitten tot circa 2018.
Vaak was ik het met Ter Veer eens. Vaak waren de discussies met hem heel fel. Ik kan me nog een keer herinneren dat toen ik zijn kamer uitliep zijn secretaresse tot mijn (en zijn) verbazing vroeg of ik ontslagen was. Ik heb heel goede herinneringen aan al die discussies, vooral ook bij het schrijven van ons boek Beleggen op de golven.

Nu geniet hij van zijn pensioen in Motril in Spanje en laten we hopen dat hij nog de nodige jaren verder kan genieten.

14 november 2010

De Kondratieffgolf volgens ter Veer en Vermeulen

In de jaarlijkse bijeenkomst van de Vereniging Voor Beleggingsanalisten had van Duijn het startverhaal. Daarna was het mijn beurt om de visie op de lange golf te geven.
Zoals bekend, zie de grafiek bovenaan het blog, denken ter Veer en ik dat we wereldwijd in een voorspoedscenario zitten.
Wij denken in zes scenario's en niet in vier (de seizoenen, waardoor je helemaal in de war raakt wanneer je aandelen moet kopen). In 2003 zijn we wereldwijd aan vermoedelijk twee juglars (cyclus van de vaste investeringen) bezig met heel hoge groei in de wereld. Die hoge groei wordt gedragen door de opkomende landen als China en India, door de gunstige fase van de ICT-Revolutie waar we nu in zitten en straks ook weer de asseteconomy (extra groei door een deel van de waardestijging van bezittingen te gelde te maken).

We zijn het met van Duijn eens dat China het toonaangevende land is voor de vijfde Kondratieffgolf. India lijkt de zesde Kondratieffgolf zeer belangrijk te worden).
Dat kan de wereldgroei langer en meer stimuleren dan de opkomst van Japan: China heeft meer dan tien keer zo veel inwoners en moet qua BNP per hoofd nog een hele slag maken. Misschien zijn we te somber dat de huidige voorspoedperiode slechts twee juglars zal duren (de eerste juglar ging veel te vroeg naar beneden door de kredietcrisis, misschien moet je nu nog twee juglars krijgen). Toch zijn we beducht dat na ongeveer 2018 de groei in de wereld minder hoog zal worden door de demografische tegenwind in China en het Westen. Die demografische tegenwind in het Westen wordt nog even tegengehouden door langer doorwerken (de inhaalslag naar langer doorwerken (met als gevolg een niet dalende maar groeiende beroepsbevolking) zal rond 2020 aan tempo verliezen).

In de meeste westerse landen is er geen gewoon voorspoedscenario. Daarvoor is nodig dat werknemers (employees) sterk staan en dat staan ze niet. Alleen individuen/ kenniswerkers staan sterk en een groot deel van de al dan niet werkende middenklasse staat zwak, heeft te veel schulden en een inkomen dat niet stijgt met de groei van de productiviteit zo lang de werkloosheid veel te hoog is en het bedrijfsleven nog niet zeer veel investeert. De werkgelegenheidsgroei in de VS hangt namelijk sterk af van de investeringsgroei in de afgelopen twee jaar, die gaat na half 2011 (twee jaar na dieptepunt 2009) sterk aantrekken, dus er komt licht in de werkloosheidstunnel, maar je moet wel geduld hebben.
Er is door de inkomensstijging van individuen en de hogere winsten in het bedrijfsleven wel een redelijke stijging van het nationaal inkomen in de VS te verwachten, maar dat voelt voorlopig niet aan als een voorspoedscenario.
In sommige westerse landen lijkt zich wel een betrekkelijk gewoon voorspoedscenario aan het ontwikkelen: o.a. Australië, Canada, Duitsland, Scandinavië, Korea, Singapore en hopelijk ook Nederland.
In de opkomende landen zijn individuen vaak nog niet zo sterk als macht en is de werkloosheid wel zo laag dat er goede loonstijging mogelijk is. Daar heb je wel het klassieke voorspoedscenario van sterke macht bedrijfsleven en werknemers en een overheid die zwak is (moet ontbureaucratiseren zoals in India, de geld op de knip moet houden, alleen voor betere infrastructuur moet zorgen, het stelsel van sociale zekerheid verbeteren staat er nog niet als punt een op de agenda).
In de opkomende landen woont 85% van de mensheid en in het leeuwendeel van die landen gaat het beter daan ooit, dat is dominant voor de bepaling of de wereld in een voorspoedscenario zit (er zijn opkomende landen waar het niet goed gaat, maar er zijn ook westerse landen waar het wel goed gaat, dus per saldo gaat het veel beter met de doorsnee mens in de wereld dan ze ooit hebben meegemaakt).
De potentiële groei van de opkomende landen is veel hoger dan in de westerse en stijgt zelfs. Van Ark heeft de potentiële groei van opkomende landen wereldwijd bijgesteld van 5,9% naar 6,3% (de westerse landen moeten het met 1,9% doen, iets te laag hoop ik).
Dus onze hoofdstelling blijft dat de groei in de wereld voor 70-80% getrokken wordt door opkomende landen.

Naast de hogere groei in opkomende landen is men ook veel te pessimistisch over de groeimogelijkheden door de technologische vooruitgang via de ICT-Revolutie. Die is in 1982 gestart en nog steeds aan kracht aan het winnen. Human en social ccapiytal heeft een sprong gemaakt door internet. De netwerken zijn enorm gegroeid, waardoor volgens de wet van Metcalfe de kracht is geëxplodeerd. Ideeën in overvloed en omdat de wreld nu plat is, zijn deze werldwijd gemakkelijk te implementeren. De wtenschappelijke kennis groeit angstaanjagend snel, veel en veel harder dan in het verleden. Dus met innovaties nodig om het voorspoedscenario gaande te houden zit het extreem goed.
We zitten sinds 2003 in de gunstigste derde fase van productiviteitsontwikkeling van de ICT Revolutie. Deze duurt het langste en kent de hoogste stijging van de productiviteit.
De ICT Revolutie gaat ondersteund worden dor de Groene Revolutie. We hebben niet langer te maken met rood China, maar groen China. Alternatieve energie zal sterk opkomen en andere zaken zoals de schone elektrische auto komen er ook aan.

Economische groei is per definitie groei van de werkgelegenheid plus groei van de productiviteit en als beide stijgen, zoals voor de hand ligt, dan krijg je hoge groei. Het is een heel veilige voorspelling dat het komend decennium de groei in de wereld hoger zal zijn dan in het vorige decennium.
Over tien jaar zal men verbaasd zijn dat we voor het welzijn in de wereld in 2010 zo erg keken naar de Angelsaksische wereld (daardoor worden we gedoctrineerd in de pers) en zo weinig naar China en andere opkomende landen. Iedereen kon toch zien dat er enorme welvaartsgroei zou komen in China, India en vele andere landen? Waarom waren we toen zo somber zal men zeggen? De groei in de wereld hangt niet af van tegenslag in Griekenland, Portugal en Ierland of van reductie van schulden in het Westen, maar van productiviteitsstijging, daling van de werkloosheid in de wereld.