Posts tonen met het label rentebubbel. Alle posts tonen
Posts tonen met het label rentebubbel. Alle posts tonen

13 augustus 2016

De rente stijgt, maar je kunt er toch niet zo zeker van zijn

Rente omhoog
Economisch nieuws valt mee, scenarioanalyse zegt dat secular stagnation stemmen gaat verliezen aan scenario’s waarin de rente hoger hoort te zijn, de S&P staat te hoog en stijgt verder met de dollar niet te sterk. Inflatietrend is iets omhoog op huren, gezondheidszorg, importprijzen, iets betere pricing power en inflatieverwachtingen zijn te ver gedaald. FED verhoogt rente in december, anders gaan ze af, kunnen ze de rente nooit meer verhogen (ongeveer zelfde motivatie als eind 2015 voor eerste verhoging). Er is groeiende aversie tegen negatieve rente (remt groei door hogere besparingen particulieren en minder investeringen bedrijfsleven, lagere pensioenen).
Er wordt te veel gespeculeerd op rentedaling door de portfoliomanagers (ongebruikelijk), er is capitulatie onder de economen (JP Morgan: vijf van de zeven indicatoren die we gebruiken wijzen op rentestijging, maar gezien hun afnemende voorspelkracht geloof ik ze niet meer. Met name voor Amerikaanse staatsleningen wijst alles op rentestijging in hun indicatoren).

Rente omlaag
Er komt geen renteverhoging in december, daarvoor is macro niet goed genoeg (geen 2%+ groei en geen PCE van 2%, zwakte in loonstijging na revisies, ook al komt dit vooral door lagere bonussen)
De Bank of Japan, ECB en BOE kopen meer leningen dan de overheden aan nieuwe schulden maken. Dit betekent aldaar druk op de rente en extra vraag naar Amerikaanse staatsleningen. De Amerikaanse rente moet lager zijn dan het ijzersterke traditionele verband met het voortschrijdend gemiddelde van de korte rente aangeeft.
De gecombineerde aankopen van de centrale banken wijzen volgens een zeer overtuigend plaatje van Bianco op duidelijk verder dalende rentes.

De markt dicteert al decennia de rente aan de FED. De markt wil geen hogere rente en de FED buigt zich in allerlei bochten om uit te eggen waarom ze de rente niet verhogen al hebben ze dat via hun ‘dots’ wel voorspeld.
Bernanke legt het uit met de echt nog niet afgelopen trend van dalende potentiële groei, dalende evenwichtswerkloosheid en dalende geschatte neutrale FED-rente. De neutrale FED-rente daalt hard en gaat volgens hem verder omlaag. Dat zet druk op de lange rente.

Eindgedachte
Ik geloof in een stijgende rente. Dat is rationeel, elke scenarioanalyse komt daar op uit. Maar de rente wordt steeds meer door andere factoren bepaald dan groei en inflatie in de VS. Institutionele vraag vanwege regelgeving, vraag door centrale banken, gewenste enorme valutavoorraden (tendens sinds de Aziëcrisis van 1998, dit verklaart voor een groot deel waarom de rente na 1998 zo gedaald is terwijl de inflatieverwachtingen en inflatietrend zo constant horizontaal bleven), het beïnvloedt de rente steeds erger. Vooralsnog zijn die andere krachten, die ik zombiekrachten noem, een zeer krachtige druk richting nog lagere rente.
Die zombiekrachten kunnen de andere kant op gaan, als er meer overtuigende studies komen dat negatieve rentes slecht zijn, te lage rentes de animal spirits uitblaast. Dat het niet goed is de markten zo erg te verstoren. Centrale banken kunnen op het idee komen om hun balansen te verkorten door aflossende leningen niet te herbeleggen. Dat zou een enorme rentestijging betekenen volgens Bianco (en mij). Zo ver is het nog niet. Zombiekrachten zijn tijdelijk overwinnelijk als het neerwaartse rentemomentum overdreven wordt, te veel capitulatie is voor een dalende rente. Dat lijkt tijdelijk het geval.


De grote draai in de rente is pas echt onvermijdelijk als de machtsposities BEGI keren, dus als bedrijfsleven (geen verdere daling winstbelasting, dichten van ergste belastingontwijking) en upper class individuen zwakker worden en overheid en employees (hogere minimumlonen, aow, uitkeringen) sterker worden.

17 juni 2016

Bullard legt uit dat de markt gelijk heeft: geen renteverhogingen meer van de FED, huidige steady state houdt aan

De FED deed afgelopen woensdag niets. Er was werkelijk niemand die dacht dat ze de rente zouden verhogen. Dat gebeurde dus ook niet, want de FED durft steeds duidelijker al meer dan een decennium niet tegen de markt in te gaan. Zelfs de strenge gouverneur Mester ging akkoord en stemde niet tegen, terwijl zij de vorige keer nog uitbundig liet merken dat de FED de rente te laag liet.

Er was van te voren door de nodige mensen (waaronder mezelf) gedacht dat Yellen de kans op een renteverhoging in juli omhoog zou praten om die vergadering zo een open vergadering te maken, waarbij men als men dat wenselijk zou achten e rente zou kunnen verhogen. Niets van dat al. Yellen gaf aan dat het moeilijk zou zijn de rente in juli te gaan verhogen.

Ellen Zentner had al aangegeven hoe moeilijk het was om de rente te verhogen: de arbeidsmarkt verliest kracht, de inflatieverwachtingen zijn gedaald en het buitenland baart weer zorgen via nu vooral de brexit.
Jim Bianco gaf aan dat de FED een perfecte wereld nodig heeft om de rente te verhogen. In de twee afgelopen vergaderingen was eerst de arbeidsmarkt OK, maar de groei niet, in de afgelopen vergadering was de groei enigszins OK, maar de arbeidsmarkt niet.
Geen verhoging dus als een van die twee factoren niet in orde is. Ook geen verhoging als er een risk off situatie is waarbij de financial conditions te restrictief zijn.

Bij nader inzien was er bij de laatste vergadering toch nog iets geks: er was een gouverneur die de rente niet liet stijgen in de komende twee jaar en die bovendien geen voorspelling had gegeven voor de natuurlijke rente (er zijn daar slechts 16 en niet 17 stippen. Was dat laatste moedwillig of censuur?


Wie was die schuinmarcheerder? Iedereen gokte op Brainard of Evans, maar nee, het bleek Bullard te zijn, van het zo vaak extreem conservatieve St. Louis.
Bullard https://www.stlouisfed.org/~/media/Files/PDFs/Bullard/papers/Regime-Switching-Forecasts-17June2016.pdf had ongeveer het verhaal van de markt. De voorspelling is dat de komende jaren meer van hetzelfde gaan laten zien: 2% economische groei, de werkloosheid blijft constant en de inflatie stijgt heel weinig en blijft onder 2%.
Waarom zou je dan de rente moeten veranderen?
Dat hoeft pas als je of te veel groei en/of inflatie ziet of het omgekeerde.

In vorige maanden/jaren dacht Bullard dat de groei zou gaan herstellen boven trend/ werkloosheid zou dalen en inflatie zou oplopen. Dan moet je je voorbereiden op rentestijging. Nu heeft hij dit soort rare gedachtes van te hoge groei en inflatie niet meer. Van eind 2013 tot begin 2015 was er 2,75% groei, boven trend, en toch bleef de kern PCE-inflatie constant. Het risico van te hoge inflatie is afgenomen.
En Bullard vindt zich een optimist met zijn voorspelling dat het gunstige scenario van trendgroei en lage inflatie en werkloosheid nog een tijdje aan zal houden.

Overigens, als je die redenering had aangehouden was de rente vorig jaar niet verhoogd. Op dat moment was de inflatieverwachting en groeiverwachting lager dan op het moment dat er nieuwe rondes QE nodig werden geacht. Toch verhoogde men de rente. Men had het nu eenmaal rond getoeterd en kon niet meer terug zonder enorm af te gaan. De FED verdient daarom billenkoek volgens Summers. De groei in de wereld is nodeloos in gevaar gebracht. De financial conditions verslechterden dramatisch door al dat gehamer dat de rente verhoogd moest worden. De groei zakte weg, de olieprijs stortte in en vele Emerging Markets zijn het verderf ingestort. Dit had geen verrassing mogen zijn, het scenario van Secular Stagnation was immers echt wel bekend bij de FED. 

http://thereformedbroker.com/2016/06/16/maybe-stop-forecasting-where-you-think-rates-will-go/ Sir Lawrence Summers en Josh Brown hebben een vermoeden wat er met de lijnen voor 2016/2017/2018 gaat gebeuren. Men gaat net als Bullard naar de markt luisteren.

Bullard stelt dat de VS sinds 2011 in een regiem van lage productiviteitsstijging zit. De basisveronderstelling is dat dit nog wel een tijdje zo zal blijven. Je kunt naar een lange periode van hogere productiviteitsstijging gaan, zo leert het verleden, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit nu gaande is. Het is wel een opwaarts risico voor groei en daarmee de reële rente.
Maar we zitten nu in een regiem van lage productiviteitsstijging en zeer lage reële rente. Dit zijn zeer persistente scenario’s.
Bullard stelt dat de extreem lage reële rente vooral een gevolg is van extreem hoge liquiditeitspremies voor veilige staatsleningen. Als dat niet verandert dan moet je de rentetheorie die convergentie naar r* (r-star) vervangen door r †(r-daggar). (achterliggend is ook dat de steady state niet een goed evenwicht hoeft te zijn, maar dat een steady state met te lage productiviteit en/of te lage reële rente ook mogelijk is; de invisible hand van de economie leidt niet altijd tot het optimale walhalla zonder ingrijpen bijvoorbeeld à la Keynes)

Bullard c.s. geven het bovenstaand plaatje voor zijn nieuw verhaal voor wat de rente moet doen.We zitten op het ogenblik niet in een recessie (anders wel acte van de FED), we zitten in een regiem waarin de markt een lage reële rente afdwingt, vanwege liquiditeitsvoorkeur (r daggar) en zo lang dit duurt geen actie FED en lage productiviteitsstijging  λ en zo lang dit duurt geen actie FED.
Het kan tamelijk plotseling afgelopen zijn met dat regiem van lage productiviteitsstijging en lage reële rente, maar dat is onvoorspelbaar (in ieder geval Bullard wil het niet voorspellen)  en lijkt de komende tijd voorlopig niet te gaan gebeuren. Actie FED dus pas nodig als er een recessie komt, de markt een hogere rente wil en/of de arbeidsproductiviteitsstijging meevalt.

Het is erg eerlijk dat Bullard toegeeft dat (ook) de FED niet weet wanneer de regiems van productiviteitsstijging en reële rente veranderen. De FED werd na 1965 totaal verrast door de daling van de productiviteitsstijging en onderschatte de inflatie daardoor. De laatste jaren was dit in mindere mate ook het geval. Greenspan zag in 1995 wel dat de productiviteitsstijging aan het accelereren was. eerst was hij daarom de geweldige maestro, maar doordat er bubbels ontstonden is hij nu de op een na meest verguisde ex FED baas.
Het verhaal van Bullard maakt plausibel dat er voor de rente op lange termijn een sterk opwaarts risico is, maar dat je wellicht (te) veel geduld moet hebben voor het optreedt..

30 mei 2015

Godot gaat de rente verhogen in de VS, maar nu komt hij wel, echt.

Het lijkt allemaal maar gekkenwerk, die plannen van de FED om de rente te gaan verhogen. De economische groei valt tegen, de lievelingsindicator Labor Market Conditions Index (plaatje Morgan Stanley, Zentner) is weer weggezakt onder nul, de voorspellingen voor de economische groei voor 2015 moeten naar beneden worden bijgesteld en de lonen stijgen niet harder en weinig wijst erop dat er plotseling vaart in zou komen te zitten.
 Inflatie is te laag en de stijging van de olieprijzen van de laatste tijd lijkt te zijn gestopt en zou wel eens opnieuw kunnen gaan dalen (maar door dalende voorraden in de VS is de olieprijs aan het stijgen).
Er is wel een beetje hulp vanuit de stijgende Employment Cost Index, de dalende werkloosheid en zeer lage intial claims voor werkloosheid, maar je kunt uit de economische cijfers zelfs met fantasie nog niet eruit halen dat het zo veel beter gaat met de Amerikaanse economie vergeleken met de afgelopen paar jaar.
Die aandrang, kennelijk niet te beheersen behoefte, om de rente te verhogen, komt kennelijk ergens anders vandaan. De FED staat bij de ooit komende recessie met lege handen als daarvoor de rente niet verhoogd wordt. Dan kan men de rente niet of nauwelijks nog verlagen en uitbreiding van de balans heeft groeiende nadelen.
Het is dus net als bij het stoppen van extra QE: de economische cijfers gaven de logica daarvan niet aan, maar toch gebeurde het.
De FED gaat de rente dus verhogen en liefst beginnend in 2015, want in een verkiezingsjaar is minder prettig voor de FED, dat leidt tot gemopper van de politiek en wie weet komt die tot akelige nieuwe regels die de vrijheid van de FED zullen gaan insnoeren (audit de FED roept men al).
De FED moet iets doen wat nooit eerder is geprobeerd, nooit is goed gegaan sinds 2008 bij geen enkele centrale bank in het Westen: de rente verhogen, QE wegdoen en dat nog wel met nieuwe instrumenten. Allemaal nooit eerder uitgeprobeerd.
De markt lacht de FED uit. De korte rente blijft 0, ook als je de rente zou willen verhogen. Je doet het toch niet en als je het we doet zal de markt niet volgen. De korte rente blijft 0.
Er zijn nu veel te veel vrije reserves (11% van hun kapitaal). Banken hoeven niet te reageren op het beperkt terugtrekken van vrije reserves door de FED. Dat was heel anders toen de vrije reserves in de buurt van $100 miljard lagen, maar niet nu het eerder $3000 miljard is. Toen maakte $10 miljard terugtrekken indruk van de vrije reserves, nu merken ze het niet eens. 
De FED weet dat ook wel. Daarom gaan ze de markt op met reverse repo’s. Daarmee kun je geldmarktfondsen de repo rente geven. Maar daar zit nu een maximum op van $300 miljard (meer durft de FED nu nog niet). Er is minstens $1500 miljard nodig. Dan echter komen bepaalde banken in problemen, dus dat gaan ze bij de FED niet doen. I rest my case zegt de markt. Weg met de dots, de voorspellingen van de FED over hun rente zeggen niets..
De FED moet dus de balans verkorten, anders kan het niet. Dat durven ze ook niet. Nee, de FED kan voorlopig de rente niet omhoog krijgen, pas als ze net zo brutaal worden als Volcker dan gaat dat lukken.
En toch dus, dat kleine dametje gaat het samen met haar secondant Fischer voor elkaar krijgen: een hogere rente vanwege dat het moet (een soort vrouwenlogica die ons al zo vaak gered heeft) en de lage werkloosheid de markt doet geloven dat 0,5% rente niet al te absurd is.

28 mei 2015

Bianco: hoge volatiliteit lange staatsobligaties blijft extreem hoog

Vijf van de laatste zeven jaren hadden de meest positieve en negatieve opbrengsten in een jaar ooit. De laatste jaren is de volatiliteit van de opbrengsten van lange staatsobligaties extreem. Het zijn de meest enge beleggingen geworden die je je haast kunt voorstellen. Bij dat gigantische risico hoort een gigantisch lage verwachte opbrengst. Negatief begint duidelijk te worden. Maar zo gaat het vaak niet.
Januari 2015 liet de hoogste maandopbrengst aller tijden zien. In mei dreigde het omgekeerde te gebeuren, maar de draai naar beneden kwam net op tijd om dit te verhinderen. Die gigantische volatiliteit blijft nog wel even voortduren.
De modified duration, die de rentegevoeligheid van een lening bepaalt, is nog nooit zo hoog geweest als nu.
Daarnaast zijn er extreem sterke opinies over de rente. Iedereen is er zeer van overtuigd dat de rente gaat stijgen. Men positioneert zich hiervoor en dan gebeurt er weer iets waardoor de rente zoals zo vaak de laatste decennia naar beneden gaat. Dat zorgt dan weer voor enorme herstelpogingen om weer duratie in de portefeuille te krijgen.
De dealers moeten zich positioneren tegen al die domme klanten die zo hoog nodig short willen gaan (dat heb ik ook al de nodige keren ten onrechte gedacht, de rente gaat omhoog). De dealers zitten daardoor ook extreem gepositioneerd, en naarmate de duratie langer werd, werd het al maar erger, die positionering.

Bij elke gril kan de obligatiemarkt nu exploderen of instorten. Bianco denkt dat nu toch wel minstens drie keer per jaar moet gebeuren. Het is niet eens de lagere liquiditeit die de banken verschaffen, maar gewoon de extreem lange duratie en de extreem extreme meningen over waar de rente naar te gaat. The only way is up, immers. Of toch weer Oeps, weer omlaag.

7 mei 2015

Opa Pietje, vertel nog eens van die negatieve rente in 2015

Ja, dat waren nog eens andere tijden. Van tijd tot tijd laten mensen –en beleggers waren in die tijd meestal nog mensen- zich helemaal gek maken. Je kunt ze echt alles wijs maken. We kunnen het ons niet meer voorstellen, na de inflatoire periode die in 2020 startte. De rente op Duitse leningen was tot zeven jaar negatief en in Zwitserland was de tienjaar rente zelfs negatief. Voor korte looptijden konden landen als Ierland en Spanje die een paar jaar daar voor met noodmaatregelen gesteund moesten worden tegen een negatieve rente lenen. In Denemarken waren ze zo blij met kredietwaardige dames dat ze tegen een negatieve hypotheekrente mochten lenen. 
Nu zitten we de nodige jaren later. De overheid zorgt goed voor ons, maar daardoor eisen de werkenden natuurlijk hogere lonen. Maar goed, in 2015 zagen we die inflatie niet meer aankomen. Men geloofde in deflatie of in ieder geval niet in een inflatie die boven 2% uit zou komen. Centrale banken waren al tijden al het mogelijke aan het doen om de inflatie boven 2% te krijgen. Hoe dom, hoor ik je mompelen, hadden we nog maar die inflatie van onder 2%, maar toch, dat was nodig vond iedereen.

De schuldencrisis van 2008 was men al jaren voortvarend op aan het lossen door veel meer schulden te maken. Dat kon, omdat de centrale banken tegen steeds lagere rentes reserves (lees geld) gingen bijdrukken bij de banken. Gewoon een soort tegoedbon die wel geloofd werd. Bij dat arme Griekenland was dat niet het geval in 2015 en 2016.

Men had, vond men, heel goede redenen waarom de rente zo laag moest worden en steeds verder moest dalen. De ECB was in maart gestart met het meer opkopen van o.a. Duitse staatsobligaties dan er uitgegeven werden. Al meer dan een jaar was de hele academische wereld er op aan het hameren dat het afgelopen was met economische groei zoals we dat vroeger kenden. Secular Stagnation voor de komende decennia riep de grootste goeroe, Larry Summers. Nooit meer echte economische groei en dus ook geen inflatie. Daarvoor hadden we al het Nieuwe Normaal gehad en This time is different.

Het was precies als in 2000, toen iedereen geloofde in een New Era. Er was een nieuw tijdperk aangebroken waarin ICT winsten voor eeuwig 20%+ per jaar konden stijgen en je dus heel veel voor die aandelen moest betalen.  Op zeker moment knapte die bubbel. Maar het was zo lang zo goed gegaan. In 1996 zei Greenspan al dat het irrational exuberance was. Hij had gelijk, maar pas in 2000 kreeg hij het. Iedereen die negatief werd in 1996 werd als sufferd uit de markt gebrand of als directeur beleggingen ontslagen omdat hij calls had geschreven. Zo was het ook met die negatieve rente. Al jaren riep men dat de rente moest gaan stijgen en het gebeurde maar niet. Speculerende directeuren beleggingen op hogere rente werden overigens nauwelijks afgestraft, ook al brachten ze hun pensioenfonds aan de bedelstaf. De theorieën werden steeds mooier en sterker. Totdat de rente toch gewoon te laag werd.

 De heer Knight legde het al uit waarom de rente ineens zo veel hoger werd eind april 2015: “Bubbles collapse not because there is necessarily a wave of selling, but because all the potential buyers are already long. That is what’s happened here”.


Ja, die Minack had gelijk door de situatie van Japan erbij te slepen in 2003. Na jaren rentedaling was het te veel geweest de lange 30 jaar rente steeg ineens van 1 naar 3% en daarna bleef de rente heel lang in een range van 1-3%. Zo ging de Duitse 30 jaar rente van 0,5 naar 2,5% en bleef daarna een hele tijd rond die 2,5% hangen.

Zagen de mensen niet in 2015 dat die rentes van den gekke waren? Jawel, maar toch, bijvoorbeeld Lukas daalder in het FD:

 “Zijn obligaties te duur, of is er zelfs sprake van een zeepbel die binnenkort op knappen staat? Nu men in een groot deel van de Europese obligatiemarkt met een negatieve rente rekent is dit een vraag die me de afgelopen maanden steeds vaker wordt gevraagd. Dat obligaties te duur zijn lijkt daarbij eigenlijk wel een duidelijk. Een Duitse kapitaalmarktrente met een looptijd van 10 jaar die slechts 0,2% rendement geeft, daar kan je als belegger echt niet warm voor lopen. Als evenwichtswaarde wordt wel eens verwezen naar de nominale groei van een economie en die ligt voor bijvoorbeeld Duitsland voor de periode 2015-2016 op ongeveer 2,5%: daar zitten we een heel stuk van verwijderd.
De vraag is echter of te duur hetzelfde is als een gevaarlijke zeepbel die op knappen staat. Obligaties lijken absoluut niet op een klassieke zeepbel. Wat ontbreekt is de euforie, de gekte, de opgewonden gesprekken op feestjes over het laatste succesvolle obligatiefonds. In de aanloop naar de IT-bubbel in 2000 had iedereen het over de ontwikkelingen in de technologiesector en zelfs mijn vrienden die niets met de beurs hadden, belegden indertijd in internetfondsen. Dat momenteel 80% van de professionele fondsbeheerders geen interesse heeft in obligaties is, denk ik, een redelijk goede indicatie hoe weinig euforisch de professionele belegger momenteel is. Om van de particuliere belegger nog maar te zwijgen.
Dat er zonder euforie toch sprake is van een beleggingscategorie die door veel fondsbeheerders bestempeld wordt als de meest overgewaardeerde beleggingscategorie geeft aan dat er voor obligaties iets anders aan de hand is dan bij een klassieke zeepbel. Wat dat anders is, is uiteraard ook duidelijk: het is niet de massa die de obligaties zo duur maakt, het zijn de centrale banken. Aangezien het niet de gekte van de markt is die tot de hoge waardering heeft geleid, maak ik me ook niet zo’n zorgen over een knappende zeepbel: zowel de rit omhoog als de rit naar beneden zijn stevig in handen van de monetaire autoriteiten. Knappen wordt het naar mijn verwachting dus ook niet: eerder zo’n ballon die treiterig langzaam en met veel gepiep leegloopt.
(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 25 maart)

Of Bill Gross, de grote obligatiegoeroe van zijn tijd, die op 71-jarige leeftijd nog steeds door aan het ploeteren was met beleggen in vastrentende zaken: “German bonds are the short of the century (lifetime)”. Maar toch, hij geloofde het zelf niet erg en schreef bergen call en put opties, zodat hij grote verliezen leed. De monetaire autoriteiten hadden de touwtjes immers stevig in handen (Bill Gross’s new Janus fund suffers steep decline amid global bond sell-off. WSJ

club van pessimisten: 10 jaar rente Duitsland terug naar 0, in VS straks ook

Na een bijna vertienvoudiging van de Duitse tienjaarsrente vinden sommige mensen dat je God op blote knieën moet danken voor zulke overdadige rentebeloningen. Neem winst op je onderwegingen op obligaties.
Zelfs de 30 jaar swap rente is gestegen. Het failliet van Nederlandse pensioenfondsen is uitgesteld. Maar gelovers in de lange huidige  trend zien net als de berekeningen van Inker dat de trend richting -1,5% is voor de 30 jaar rente.

Sinds Bill Gross tweette dat de Duitse rente de short van je leven was is de rente omhoog geschoten. Men prijst weer een snel stijgende rente in, al is het niet meer zo wild als in de oude dagen waarin men geloofde dat het nog rechtvaardig was dat je de profeet Mohammed ongestraft mocht  beledigen via het ontvangen van rente, steeds meer rente.

Er is immers niets veranderd. Centrale banken geven aan alleen nog maar aan financiële stabiliteit te denken. daarom doen ze in hun broek om iets onaardigs te doen dat een 10% daling van de S&P te voorkomen.
Economische groei valt tegen, net als elk jaar. In het eerste kwartaal was de groei in de VS waarschijnlijk negatief en in het eerste kwartaal geeft de Atlanta FED eengroei van 1% aan. QE 4 staat daarom voor de deur aldus Gundlach. Loonstijging kun je op je buik schrijven, ook in de komende jaren. De productiviteitsstijging is negatief. Meer dan 2% groei op jaarbasis is een illusie nu de groei van de werkgelegenheid begint af te zwakken.
Japan is de BTW-verhoging niet meer te boven gekomen, in China moeten ze maar wennen aan 6%- groei.Duitsland doet nu alles om een grexit te bewerken. Frankrijk zakt steeds verder weg in het economische moeras.
Bianco wist vandaag weer met een set grafieken aan te komen die een terugval van de olieprijs naar $20 niet onwaarschijnlijk maken.


De club van optimisten stelt dat er recentelijk toch wel een en ander is veranderd.
Er is modelonzekerheid over wat de rente moet zijn. daardoor ging de rente trenden. dat gaat door totdat het momentum te idioot wordt. dat is nu gebeurd. Overigens zijn er allerlei momentumkoopjes verkeerd aan het gaan. Winnaars van de laatste maanden krijgen klappen.
Verder is het deflatiedenken in de vuilnisbak gestopt. In de eurozone vanwege de uitslaande brand van QE, in de VS vanwege de hogere olieprijs en hogere loonkosten.
Maar het ergste is dat er een nieuw thema is ontstaan: het supertaper tantrum thema, misschien verandert de naam nog in triple taper tantrum.

5 mei 2015

Het raadsel van de extreem lage lange rente (GMO Ben Inker)

GMO Ben Inker (zie Q1 GMO verhaal)  kan het haast niet geloven. De huidige lange rentes zijn niet uit te leggen met rationele verwachtingen en ook maar enigszins normale risicopremies.
Men prijst een negatieve reële rente in voor de komende 30 jaar. Dat is iets dat men vroeger voor onmogelijk hield. Er is altijd wel iets dat in reële termen zijn waarde behoudt en daar zou men dus oneindig in gaan beleggen en daarmee is de negatieve reële rente van de baan. Als men uitgaat van een normale risicopremie voor 30 jaar obligaties van 1,5% boven cash (dat is lager dan het historisch gemiddelde van 2,4% in de VS), dan gaat men uit van een negatieve rente van op cash van ongeveer -3% gemiddeld voor de komende 30 jaar voor de eurozone.
De voor de hand liggende conclusie is derhalve dat je geen risicopremie van 1,5% mag verwachten op lange obligaties.
Op geen enkele manier kun je een 30 jaar rente van 0,5% rijmen met een inflatieverwachting van 2%. Als die 0,5% klopt, dan hoort de inflatieverwachting negatief te zijn. Als we echt 2% inflatie krijgen, dan hoort daar een rente van 3,5%+ bij. De belegger lijkt te denken dat de centrale banken succesvol zullen zijn om een inflatie van straks 2% te creëren, maar op lange termijn niet. Men heeft maar een zwak geloof dat de inflatie een controleerbare zaak is. De tegenstelling is groter dan normaal, de onzekerheid ook. Daar zou een hoger dan normale risicopremie bij horen, maar je ziet een lagere.

Exhibit 2: Required Average Cash Rate over Next 30 Years for 30-Year Bond To Offer 1.5% Yield Premium

Source: GMO, Datastream, as of 3/31/2015

Maar waarom belegt men dan toch zo veel in die lange obligaties?
Inker ziet twee redenen: om het risico te dempen, waardoor je meer geld in risicovolle zaken kunt stoppen of de andere alternatieven zijn nog bleker. Dat laatste is de rationele uitleg, want risicodemping is niet meer te verwachten. Het kan risico dempen, maar het ligt meer voor de hand dat lange obligaties in de toekomst het neerwaartse risico gaan vergroten van een portefeuille.
D.w.z. stijging van de rente en daling van de beurzen gaan straks weer positief met elkaar samenhangen denk ik. De dividendstroom nu is wat telt, daar rekent men mee om de koersen van aandelen te bepalen en na de verlaging van de groeiverwachtingen rekent men niet zo veel met een mogelijke groei van de dividenden. Dus rentestijging maakt dividenden minder waard, leidt niet tot navenante stijging van de verwachte dividenden. Overigens kan men gaan rekenen met daling van dividenden en winsten (vergelijk Japanse huren die al decennia dalen).
Er zijn twee grote beleggers in lange leningen: institutionele beleggers die moeten vanwege de benchmark en centrale banken die denken dat QE een goede zaak is. We worden gevangen door de benchmark, net als in 2008. Voldoende afbouw van risico’s van een slecht scenario is dan niet mogelijk.

Het verzekeren van de portefeuille heeft geen zin meer: Inker vergelijkt het met de verzekering tegen een orkaan. Die is al langs geweest, het huis ligt in puin. Die puin verzekeren heeft geen zin (meer).[Overigens: bij een rentematch van 100% heeft de verzekering al 100% uitbetaald.]
De curieuze regelgeving in Nederland met een vergeleken met de huidige rente onrealistisch hoge ultimate forward rate (waartegen men de waarde van de verplichtingen verdisconteert) gebaseerd op hoop maakt gelukkig de noodzaak om het renterisico te matchen een stuk minder dwingend. Ik was eigenlijk voorstander van een marktrente met daar bovenop een risicopremie die in een return portefeuille haalbaar zou moeten zijn, maar bij de huidige rentes zou dat leiden tot veel meer benodigde matching van het renterisico. En dat is bij de huidige rentes destructief.
Een en ander hangt af van de inflatie. Of deflatie. De rekenexercities van GMO lopen rationeel uit op een gemiddelde deflatie van 4% per jaar, zo stellen ze. Dat is in de historie nog nooit voor een lange periode gebeurd. Er zijn wel langdurige periodes van deflatie geweest. Maar de cumulatieve daling van de prijzen was dan nooit zo groot. Ik heb een plaatje laten zien van de deflatie van 1870-1905 in de VS. Maar dat zijn geen gemiddeldes van meer dan -2% per jaar. De Japanse deflatie was niet meer dan 0,3% per jaar.

In de komende decennia ligt het meer voor de hand dat de inflatie oploopt in Europa. Arbeid is schaars en electoraal zal veel dure zorg worden afgedwongen door de ouderen. De jongeren zullen deze extra belastingaanslag moeten compenseren met hogere lonen. En dat is mijn basisscenario, maar een Japanse deflatie is goed mogelijk. De prijzen van dingen zal wel omlaag gaan, maar de prijzen van diensten is een moeilijker verhaal.  
Op korte termijn zie ik te lage stijging van de productiviteit. Dat houdt loonstijging tegen, maar is wel stagflatoir. Een daling van de kerninflatie of stijging ligt niet zo voor de hand.
En de rente? Misschien dat de grote avontuurlijke obligatiefondsen het voorbeeld van Gross gaan volgen. Het enige goede verwachte rendement zit in short gaan van o.a. lange Duitse leningen.

Door alle tegenwerking van centrale banken is dat nog riskant, maar ben Inker stelt (net als in Nederland bijvoorbeeld Martine Hafkamp) dat je lange leningen moet overlaten aan institutionele beleggers en centrale banken die geen keus hebben.


30 april 2015

Japans sprongetje in Duitse rente

Volgt de Duitse rente die van Japan na een tijdje QQE?
Na een tijdje QQE (echt van het soort shock and awe, net als de ECB dit jaar deed) met forse daling van de rente ging in Japan ineens de rente flink omhoog. Er was geen duidelijke reden voor anders dan dat men ineens vond dat men overmatig had gereageerd op QQE en er nog genoeg Japanse staatsleningen waren om in de toekomst te kopen (elk jaar moet men ongeveer de helft van het BNP herfinancieren door de korte looptijden van de Japanse staatsleningen)
(oud plaatje van Edwards SocGen)

Na dat hupje ging de Japanse rente met die van de rest van de wereld overigens weer  omlaag.


22 april 2015

risicopremie lange staatsobligaties negatief

Hierboven een berekening van Morgan Stanley
Als verwacht rendement zou j de tienjaarsrente kunnen hanteren plus de termijnpremie plus een roll down effect. Voor Duitse staatsleningen kom je dan uit op ongeveer -1% verwacht rendement.
Waarom kwijlen pensioenfondsen en verzekeraars nog steeds van Duitse staatsleningen? Omdat het moet volgens de benchmark. Verder is het zo ongeveer de enige belegging die je beschermt bij een daling van de aandelenkoersen.
Maar toch, het is absurd laag, die rente van tegenwoordig.

Bernanke schrijft de absurd lage rente toe aan de lage inflatieverwachting, het rotsvast geloof in 0% of lagere rente van centrale banken voor vele jaren en de extreem lage termijnpremie.
http://www.brookings.edu/blogs/ben-bernanke/posts/2015/04/13-interest-rate-term-premiums
Zo verklaart hij ook het conundrum van Greenspan. De rente steeg niet terwijl hij de rente verhoogde, want de termijnpremie daalde.
En dat kwam door de lagere volatiliteit (MOVE)

Overigens is dan de optievolatiliteit veel hoger dan de termijnpremie aangeeft. Opties schrijven dus om je renterisico te sturen aldus ook Jan van onze LDI desk.+

16 april 2015

de rentebubbel en de te hoge risico's

We leven in een wondere wereld. Toezichthouders eisen allerlei extra onderpand voor nieuwe wetgeving om risico's te beperken en melden dan dat de situatie daardoor extra illiquide wordt en gevaarlijker.
Iets minder raar is dat DNB meldt dat de rente nu harder is gedaald dan in 2013 in het stressscenario voor verzekeringsmaatschappijen werd mogelijk gehouden.
Dat is dus riskant. Als de rente niet aantrekt, dan hebben pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen meer beloofd dan ze kunnen waar maken.
Eerst was het gat 0,75% met de UFR en nu 1,6%. Dat moet goed gemaakt worden door extra rendement op risicovolle beleggingen. De returnportefeuille dus. Als die de helft van de portefeuille is en er een risicopremie van 2% is dan ging dat goed in de oude situatie en niet langer in de nieuwe situatie. Nieuwe tegenvallers omdat men veel te lang leeft zijn haast niet meer op te vangen.
150% solvabiliteit voor verzekeraars leek eerst volstrekt veilig, maar nu mag het wel een onsje meer zijn.


De centrale banken dwingen nu iedereen veel te veel risico te nemen, de prijzen van beleggingen op te drijven tot ver boven wat ze waard zijn. Ondertussen investeert men toch maar niets omdat het te gevaarlijk is. Geloven in de centrale banken is veel veiliger voorlopig.
Ondertussen lopen de discussies hoog op tussen economen over secular stagnation/ saving glut en vergrijzing, te hoge schulden, banken die failliet zijn.
Toch ziet men de FED de rente verhogen, ziet men gevaren voor Emerging Markets en high yield. Gevaren overal.
Kortom de wall of worry is erg hoog en de koersen lopen op.


2 april 2015

de maar niet knappende zeepbel in obligaties

Op 25 maart schreef Lukas Daalder in het Financieele Daglblad de column: de knappende zeepbel in obligaties.
Hij concludeert dat het geen zeepbel is, omdat de beleggers en vooral de particuliere beleggers niet euforisch zijn over hun beleggingen in obligaties. Niemand pocht op feestjes dat hij met langlopende obligaties tig procent rendement heeft gehaald. Geen enkele buurman van een succesvolle obligatiebelegger denkt, kom ik moet snel in langlopende obligaties gaan beleggen.
De lage rente is volledig de schuld van de centrale banken. Deze houden de touwtjes in handen van de obligatiemarkt. Zij gaan niet overstag en houden de rente laag.

Is dat verhaal dat het geen zeepbel is wel correct?

Nee, je hoort steeds meer een diep zuchten van beleggers die tegen beter weten doorgaan met beleggen in lange obligaties omdat het moet van de benchmark. Zo lang als ze zich aan de benchamrk houden, kunnen ze zich niet verzetten tegen de krachten die ze straks de afgrond in gaan sleuren. Een soort omgekeerde Vestia affaire dreigt. Als de rente flink gaat stijgen, kan geen enkele bestuurder zeggen dat dit onverwacht is gekomen. Net als na 2000 en in 2008 sleurde het trouw vasthouden aan de benchmark de fondsen de afgrond in. We hebben niet zo veel geleerd sindsdien.

ALM-studies zullen nu gaan aantonen dat je stapelgek bent met beleggen in lange obligaties tegen een rente van afgerond 0% als je invoert dat de rente fluctueert en niet al te negatief kan worden en vooral als je gaat invoeren als veronderstelling dat de lange rente richting de nominale groei van het BNP gaat (o, zo ouderwets hoor je centrale bankiers roepen, je lijkt Taylor wel die aan het piepen is dat Yellen zijn regel verkracht door uit te gaan van een normale reële rente van 0%)).

Waarom is er wel een zeepbel/
Deze keer zijn het niet de particulieren die op feestjes trots vertellen over hun internetaandelen, maar centrale bankiers die zich op de borst kloppen dat ze nog meer QE aan het doen zijn dan de buurman. O, ze zijn euforisch over wat ze doen met QE.
En dat is geen bubbel? Alleen maar als irrationele particulieren als gekken gekocht hebben? Centrale bankiers zijn nog veel irrationeler, maar kunnen het langer volhouden.
Krijgen zij straks met de mattenklopper? Uiteraard, zie de maestro Greenspan. De op een na machtigste man ter wereld in zijn tijd. O, wat is hij van zijn voetstuk gevallen. Stalin is er niets bij, maar ook Greenspan zal ooit wel net als Stalin gerehabiliteerd worden.
Irrational exuberance. Dat is nog te lief voor al die QE klaplopers.

Zonder blikken of blozen begin je overal te lezen dat de Bank of Japan al zijn gekochte staatsleningen gaat afstempelen (cancel). Dat gaat dan leiden tot enorme krimp van de geldhoeveelheid in Japan of juist hyperinflatie. Obligaties zonder rente zijn geen serieuze belegging meer.

Gaat de zeepbel morgen klappen? Nee, het kan nog een hele tijd duren. Maar wie aandelen in 1998 verkocht en met lede ogen de stijging tot 2000 aanzag was toch blij in 2003. Zo hoort het ook te gaan met de verkopers van lange veilige staatsobligaties over een jaar of vijf. 

10 maart 2015

reële swaprente eurozone negatief over alle looptijden

de reële rente, hier de swaprente minus de inflatieswap %, is negatief voor alle looptijden. Door de daling van de olieprijzen was op korte termijn even een flinke deflatie ingeprijsd waardoor de korte reële rente even weer positief werd. De prijs van Brent is weer genoeg opgelopen om de deflatievoorspellingen uit te bannen.
Je krijgt geen extra reële rente door de looptijd te verlengen. Weg is de risicopremie op vastrentende waarden. Dan is er pas echt risico.

26 februari 2015

Het bombardement van verhalen dat we in tijden van eeuwige stagnatie leven houdt aan: Harvinder Sian

Harvinder Sian van Citi Research had een aardig verhaal waarom de rente lang laag moet blijven en hoe Secular Stagnation in elkaar zit (zie schema hierboven)

De FED dreigt in dezelfde val te trappen als de Zweedse Riksbank. Na een verhoging van niks moeten ze de rente negatief maken en weer opnieuw met QE komen, zeer grote zelfs.

De rentebeleggertjes zijn niet gek en projecteren dit in hun renteafwegingen. De lange rente kan heel laag blijven.

De groei is niet goed en de inflatie al helemaal niet.
De inflatieverwachtingen gaan weer omlaag en dat bij de bergen QE die de ECB belooft. De FED en ECB zijn onmachtig geworden.
Hoe moet dat bij een recessie. Bij elke recessie zal de FED flink over de brug moeten komen met monetaire stimulering. Het herstel is nu 67 maanden oud. Dat is zeer oud. De recessie komt en moet toch echt in de cijfers worden meegenomen en dat leidt tot lagere rentes dan de 'dots' van de FED.
 De reële FED rente moet bij een recessie naar -4% gebracht worden. En dat bij deflatie.
We importeren nu volop deflatie uit China met zijn steeds harder dalende producentenprijzen. Grondstoffenprijzen lijken de weg omhoog kwijt te zijn.

Vroeger zeiden we dat inflatie laag kon blijven door lagere PPI China in evenwicht met hogere grondstoffenprijzen. Nu zien we dat de lonen in China veel blijven stijgen, maar de PPI blijft negatief. Het geloof in hogere grondstoffenrijzen is weg. Dat duurt meestal een hele tijd leert de geschiedenis (Kondratieffgolf).
Technologische vooruitgang gaat voort. Het losers gat van de westerse middenklasse moet dicht. Maar dat gaat niet snel gebeuren.
Totdat dit gat dicht gaat kan de middenklasse het schudden in het Westen, alle goede bedoelingen van Walmart ten spijt. Overigens denk ik dat die secular stagnation heel wat korter dan de 50 jaar die Sian noemt  gaat duren. Kiezers zijn niet gek. 

en weer gaat de rente omlaag

Yellens verhaal bracht andere reacties teweeg dan ik dacht. Ze vertelde dat als de data goed genoeg waren ze de rente ging verhogen en dat dit best bij de junivergadering kon zijn. Als de dat goed genoeg zijn kon dat zelfs bij elke vergadering zijn.
Dat vatte de markt op als dat als de term ‘patient’ geschrapt wordt in het rentebesluit van de FED in maart dat geen enkele garantie zou geven dat Yellen de rente dit jaar zou verhogen.
D.w.z. een goede voedingsbodem dat de FED de rente veel minder gaat verhogen dan de voorspellingen van de FED aangeven.
Er komen ook steeds meer vergaderingen dat de interbancaire rente niet gaat stijgen als de FED de rente gaat verhogen. De banken hebben zo enorm veel vrije reserves en zo’n aanbod van spaargelden door klanten dat ze geen prikkel hebben om meer rente te gaan vergoeden als de FED de rente verhoogt. De FED ziet dat ook wel en heeft daarom ook maatregelen genomen dat alle geldmarktfondsen de hogere rente van de FED bij renteverhoging kunnen incasseren. Maar er blijven twijfels of de FED voldoende geld weet aan te bieden om de banken te dwingen hogere rentes te vergoeden. (ik denk niet terecht, maar ik zie de twijfel groeien http://johnhcochrane.blogspot.nl/2015/02/liftoff-levers.html en deze man beïnvloedt het denken van de FED).

Ondertussen daalt de rente weer fors in Duitsland. 0,4% voor een tienjaarrente leek al erg weinig, maar vandaag was 0,2% al aan de vele kant. Je ziet niet dat de rente minder begint te dalen op een dag van rentedaling dan dat de rente stijgt op een dag van rentestijging. Bij de huidige rente denk ik dat het renterisico asymmetrisch is, maar je ziet dit dus nog niet. De rente op Portugese staatsleningen is lager dan die op Amerikaanse staatsleningen, terwijl het debiteurenrisico toch heel wat groter is bij Portugese leningen.
Deflatie is niet afgewend, loonstijging lijkt niet meer weggelegd voor millennials zonder promotie.

De economische groei zit gezien de trend van de economic surprises nog steeds in het stramien dat de groei voor het vijfde jaar op rij gaat tegenvallen, alleen de eurozone doet dit jaar nog niet mee. De lage grondstoffenprijzen geven aan dat het niet zo goed gaat met de groei in de wereld.
Kortom er is wel enige aanleiding voor een lage rente. In de jaren dertig was deflatie overigens een reden voor een hogere rente vanwege de dan dalende debiteurenkwaliteit.
De daling van de rente houdt langer aan dan bijna elke rentebear kan volhouden. het is nog erger dan hoe lang irrational exuberance aanhield bij de technologieaandelen. Eind 1996 waren die aandelen al schreeuwend duur, maar pas in 2000 kwam de keer..Bij de rente duurt het nog langer.

19 februari 2015

Opbrengst 10 jaar staatsleningen VS februari/december -6% volgens plaatje Nomura


Term premium is too low. This is one of the best predictors for returns on bonds especially combined with momentum (1 year, 3 year).Negative returns of 10 year Treasuries for rest of 2015 should be base scenario. -6% if you believe in momentum.
And for Germany? At the moment the beta of German 10 year rates with the US is a bit below 0.5. So a bit less than half of the rise of 10 year yields in the US will be translated into higher German bond yields.

Several other warnings for the bond market:
  1. ·         The rise of yields in japan because of unease with QE
  2. ·         The sudden huge rise of stories about deflation
  3. ·         Economic growth will surprise to the upside after 4 years of continuing downward revisions of growth expectations. With a lag we will see the positive influence of lower oil prices. The good news for economic growth still has to enter the numbers in the US. People are not patient enough. The FED knows and will not be patient.
  4. ·         The return of securitisation in the US. This should trigger higher real rates.

Momentum wijst op -6% voor de rest van het jaar, net als in 2004,1009,2013.                                                                  
ggeen garantie uiteraard
   


14 februari 2015

Shiller: sparen tot je een ons weegt, want obligaties zijn een bubbel en aandelen eigenlijk ook

Robert Shiller (van het boek Irrational Exuberance) vindt eigenlijk van wel. Het klopt niet helemaal met zijn eigen definitie waar je pas spreekt van een bubbel als iedereen vindt dat je iets moet kopen omdat de koers zo omhoog gaat. Zo’n enthousiasme is er nu niet. Er is slechts een selecte groep kopers die gewoon door koopt wat er ook gebeurt:

For Shiller, a bubble is "a social epidemic of enthusiasm and excitement spread by word of mouth, attracting more and more investors in a market. But I don't know that the bond market is really driven by excitement. Excitement of sorts—but it isn't so optimistic. I think it's mixed with a tinge of regret about 'Why am I getting such low yields?' "

Shiller denkt dat er een groot gevaar is voor een crash op de obligatiemarkten. Aandelen zijn overigens ook veel te duur. Je moet je voorbereiden op zeer lage rendementen. D.w.z. je moet je te pletter sapren voor je pensioen, vooral ook als je wat zorg wilt inkopen.

Je ziet overigens dat mensen terugdeinzen om te spreken van een rentebubbel. De obligatiemarkt heeft altijd gelijk, de koersen worden op rationele manier gemaakt en er is enorme arbitrage als de koersen van staatsleningen te hoog of te laag zijn.
 Toch spreken steeds meer mensen van een bubbel. Ik denk dat dat is omdat het echt een bubbel is.
Men koopt geen obligaties meer om inkomen te verwerven. Men koopt omdat het moet.
Men koopt, omdat men ziet dat men anders ongelooflijke koerswinsten misloopt. Wie dacht bij de huidige lage rentes van eind 2014 dat hij met lange staatsleningen 10% rendement zou gaan halen in januari?
Hoe kan het verstandig zijn je renterisico op je verplichtingen op lange termijn te matchen met een belegging met een negatieve rente? Op lange termijn moet dit toch onzin zijn, bubbeldenken van het ging al zo lang goed, dat zal dus wel zo blijven. Als ik niet mee ga met de trend, dan zal het me opnieuw berouwen.
Toch begint er een opstand te ontstaan bij de Nederlandse pensioenfondsen http://www.ipe.com/countries/dutch-funds-holding-back-on-rate-hedge-adjustment/10006668.article? men wil gewoon niet langer mee in de matchingbubbel nu het zo duidelijk is dat je geld aan het verspillen bent. Men wil winst nemen op de enorme opbrengsten van rentematching, voordat die winst verdwijnt.
Moet je bang worden omdat Shiller een bubbel ziet? Sommigen vinden van niet, want Shiller ziet al jaren een rentebubbel. Shiller zag ook een aandelenbubbel die knapte in 2000. Ook toen was hij te vroeg en nu lijkt dit weer het geval te zijn.
In 2000 vond men dat we in een New Era leefden waarin technologieaandelen enorme winstgroei zouden blijven laten zien. Aandelen horen dan enorm veel waard te zijn en snel in waarde te stijgen.
In 2015 vindt men dat we ineen tijd van Secular Stagnation leven. Hierbij past een zeer lage rente, vooral een negatieve reële rente en ook nog eens deflatie. Voilà, de rente hoort negatief te zijn.

Echt niet, maar de rentedaling houdt langer aan dan een rationele handelaar kan volhouden.

die centrale banken toch. Ze zijn onberekenbaar, de ene keer brengen ze de rente onder nul, de andere keer houden ze maar niet op met verhogen tot het onheil niet meer is af te wenden.

Centrale banken doen dingen die tot voor kort niet voor mogelijk werden gehouden. Ze kopen meer staatsleningen op dan zelfs de overheid met het grootste gat, Japan, kan uitgeven. Ze brengen de rente onder nul en dat zou toch niet kunnen, zo weer je op de universiteit geleerd.
Ze hebben de onmogelijke taak de inflatie naar 2% te brengen. Waarom dat moet is onduidelijk. 1% is toch ook mooi, zeker voor een vergrijzende maatschappij.   
Renteverlaging en QE leidt maar niet tot inflatie en economische groei. Maar wie weet is deflatie en depressie voorkomen.
Men schrijft over het early mover voordeel bij QE. En dat monetaire verruiming net als in de jaren dertig heilzaam was, geen kwaad kon.
Als iedereen aan QE gaat doen, dan lukt het niet meer om je valuta omlaag te krijgen. Weer een reden waarom QE maar niet tot inflatie aan het leiden is.
Er is wel een wedloop gestart om de rente verder onder nul te brengen. Dat is vooral urgent voor Zwitserland en Denemarken, maar ook de ECB en Zweden willen zich meer gaan bezondigen aan negatieve rentes. Men vindt dat Carney de Engelse rentes ook maar moet verlagen.
Toch is de rente ineens aan het stijgen. In Japan is de Bank of Japan ineens onwelvoeglijke geluiden aan het produceren: meer QE zou geen zin hebben. Men wil kennelijk weer en sterkere yen en hogere lange Japanse rentes.
Stel je toch eens voor dat dit besmettelijk wordt: Klaas Knot die roept dat de lange rente omhoog moet om de Nederlandse pensioenfondsen te redden en dat daarom de zuidelijke landen ons moeten bijstaan met een hogere rente.
Of de FED die zegt dat men gewoon doorgaat met de rente te verhogen omdat NAIRU (non accelerating rate of unemployment) lager is dan ze dachten en er dus langer doorgegeaan moet worden met renteverhogingen, eerst langzamer dan gedacht maar uiteindelijk toch tot boven 4%.

Nog maar 91% van de economen in de enquête van de Wall Street Journal voorspelt een hogere rente over zes maanden. Dat is het laagste percentage in jaren. 

(plaatje Bianco)
Bij de ETF’s in Amerika ziet men een explosieve belangstelling voor de 20+ looptijd ETF en de ultra short 20 jaar staatslening waar massief in belegd wordt, wordt versneld afgebouwd. Alom durft men niet meer zo erg te speculeren op rentestijging. Iedereen roept het wel, maar niemand durft meer.  Men koopt om te winnen als de rente diep onder nul gaat. De ultieme rentebubbel is geboren.

11 februari 2015

de rentekrach

Als green shoots komen nu ineens de voorspellers van een rentekrach boven water. Sinds 13 januari gaat het bergop met de olieprijs, sinds 20 januari vliegt de Japanse rente omhoog en sinds 6 februari weten we het:  de werkgelegenheid in de VS groeit als kool. Inflatieverwachtingen stijgen weer, al lijkt deflatie in de eurozone onafwendbaar.
De Angelsaksische landen hebben geen QE meer en laten daarom de grootste rentestijgingen zien, al winnen ze het nauwelijks van Japan.
De tabellen druppelen binnen dat de centrale banken voor het eerst meer staatsleningen opkopen dan de omvang van alle begrotingstekorten bij elkaar van de westerse landen.
Het helpt kennelijk geen zier. De omvang van begrotingstekorten correleert nauwelijks met de rente, vaak gaat het precies andersom als je denkt.

https://strategy.rbsm.com/Tools/Resources/.pdf?key=GjMSOV6HLXbzifYAIXy42w-gFna1VwE1

7 februari 2015

kondratieffgolf meeting (1): plotseling grote stijging van de rente? Een sprookje

We hadden weer eens een bijeenkomst bij de Vereniging van BeleggingsAnalisten om te praten over de lange termijn, de Kondratieffgolf.
Ik moest op het matje komen. Neergang in de Kondratieffgolf sinds 2000. Punt uit. Niks voorspoed, wereldwijd goede tijden. Ook inclusief Emerging Markets niet. Trend is gewoon naar beneden van groei en productiviteit sinds 2000, in het Westen en in veel Emerging Markets.
Het basisscenario is Secular Stagnation.

Ik moest door het stof met mijn optimisme (eigenlijk vanaf 2003 al) dat de groei in de wereld goed zou worden tot 2018. China en andere Opkomende Markten hielden dat verhaal nog enigszins overeind, maar na de groeiterugval in de BRICs is dit verhaal nauwelijks nog steekhoudend. Rusland en Brazilië in recessie, groei India maar 5-6% en groei China wegzakkend onder 7% en straks nog aanzienlijk lager. [geen herstel van betekenis voorlopig in Eurozone, groei in VS wordt niet uitbundig zonder inkomensgroei]
Mea culpa. Ik ben een beetje dom geweest met de economische visie op lange termijn. [niet met aandelen]. Enige troost: Philip Menco riep hoera, als iedereen in secular stagnation gelooft, kan het meevallen en is het ingeprijsd, de rente kan stijgen.
Zowel ik moest van mijn voorspoedgeloof afvallen als Jaap van Duijn van zijn inflatievrees. Ik kan me indenken dat Philip denkt dat dan een en ander ingeprijsd begint te worden.

Philip heeft het afgelopen decennium o.a. de val van de rente goed gezien, de neergang van de inflatie en was altijd een bestrijder van mijn  visie van een economisch voorspoedscenario. Een opmerking trof me vooral: hij denkt dat op een onduidelijk moment de rente enorm zal gaan stijgen. 


Er komt het moment dat ineens iedereen van die ‘veilige’ obligaties af wil. Iedereen wil dan door dezelfde deur. De rente gaat dan enorm stijgen:  3%++?

Dan gebeurt er natuurlijk wel iets waardoor men ineens hogere rente ziet/ af wil van beleggingen met die lage/negatieve rente. 

Overigens, je moet al je fantasie gebruiken om een reden te verzinnen waarom de rente niet ongeveer zo laag zal blijven als deze nu is. Er zijn kennelijk erg veel goede redenen waarom de rente zo laag is als deze nu is.
Misschien maak ik het te ingewikkeld. Het kan zo maar zijn dat de FED aan een normale renteverhogingscyclus begint richting 3,5% rente eind 2017 (5,5% is zelfs mogelijk) die eerder begint dan de markt denkt. Gewoon een rentestijging als de 'dots', de rentevoorspellingen van de FED gouverneurs, aangeven! Dat levert over twee jaar een heel wat hogere rente op dan die van vandaag in de VS. En dat gaat men ineens geloven. Voorlopig betekent dit dat ik het label ‘sprookje’ moet toevoegen aan deze post

Het gaat dus ongeveer als:
. Er was eens iemand die geloofde in de voorspellingen van de FED. Iedereen dacht dat hij gek was geworden. Niemand geloofde dit immers. Secular Stagnation is toch de enige zekerheid waarop je de toekomst kan bouwen. Je moet toch onder een steen gelegen hebben om dit niet in te zien. En toen…. Nadat dit gebeurd was geloofde ineens iedereen. De rente werd in enkele weken 3% hoger.

Wat kan dat .... toch zijn. Ik geef enige mogelijkheden, maar als lezers andere suggesties hebben, dan hoor ik het graag.
1.
De grote Verzekeraar Generale Alliantie heeft 10 miljard Zwitserse frank aan bankbiljetten gestald in de kluizen van Fort Knox. De Verzekeraar Sullig Luik had al langer tientallen miljarden verborgen in de krochten van een Zurichse bank kwam ineens aan het licht. De bank Danish Blue zei het nu ook, maar dan uiteraard met Deense kronen. Iedereen wildetoen zijn obligaties en de opbrengst in de kluis stoppen. 

2. regelgeving verandert weg van rente matchen. 
Er kwamen massale demonstraties op het Malieveld. Het gras moest opnieuw ingezaaid worden. Overal woedende bejaarden en vakbondsleden die protesteerden tegen de kortingen op hun pensioenen en dat enkel en alleen omdat de verplichtingen op de rentestand gewaardeerd moeten worden. En dat terwijl de rente schandelijk gemanipuleerd wordt door de ECB met hun heilloze QE.  Er zijn torenhoge rendementen behaald op beleggingen die veel hoger waren dan de rentestand. Waarom toch dat masochisme van rekenen met 1% rente terwijl je al vele jaren meer dan 10% rendement maakte? Bas Jacobs legt uit hoe dom we zijn. Die balansrecessie die in de eurozone de rente zo laag maakt  is er niet in vele Emerging Markets en Amerika. Stem daar toch je verwacht rendement op af.
De politiek reageerde door waardering op een vaste rekenrente in te voeren, net als vroeger toen er nooit gekort hoefde te worden op de pensioenen.

Er zijn meer redenen waarom men wil zondigen tegen de hoge rentematch die de afgelopen jaren schatten met geld heeft opgeleverd.Pensioenbestuurders die vrezen voor een omgekeerde Vestia affaire. Deelnemers gaan roepen (dat gebeurt overigens nu al): Waarom hebben jullie de enorme winsten op vastrentende waarden niet verzilverd? Plotselinge angst voor derivaten kan ook de reden zijn om dit te gaan verbieden. Afwikkeling zorgt voor rentestijging aan de lange kant, daar kun je dan vergif op innemen. Plausibele berekeningen kunnen verzonnen worden dat rentematch een negatieve kasstroom aan het ontwikkelen is? Iemand die dit ineens overtuigend uitlegt?

3.
inflatie komt onverwacht terug, het gaat onverwacht goed met de VS qua groei, kredietgroei wordt ineens enorm,
4. 
er gaat iets mis met centrale banken (Japan bijvoorbeeld of China). De verliezen op negatieve rente worden te groot bij de ECB en men (politiek?] komt in opstand tegen QE. 
5 
Sovereign Wealth Funds verkopen ineens al hun obligaties.
6
Centrale banken roepen dat rente omhoog moet, omdat te lage rente de groei remt, de deflatoire tendensen versterkt, lagere inflatieverwachtingen forceert . Hogere rente nodig voor financiële stabiliteit. Bij te lage rente investeren bedrijven niet meer, maar kopen ze slechts eigen aandelen terug.
7. Ali Baba biedt een spaarrente van 3% aan op rekeningen in euro's en dollars..
....

Het zit er dik in dat die plotselinge enorme rentestijging door iets anders komt dan hierboven gesuggereerd. Het blijft leuk na te denken wat het zou kunnen zijn. Misschien is het wel een totale opstand van beleggers tegen negatieve rente. Die beleggers halen massaal hun geld van de rekening, lenen het niet uit aan Duitsland of Nestlé maar stoppen hun geld massaal in een kluis of iets dergelijks.


Wordt enorme rentestijging nu het basisscenario bij ons?  Nee,: zo lang ECB rente op 0 moet houden voor minstens 3 jaar, eerder 5 jaar, is enorme rentestijging een vrij onwaarschijnlijk scenario

 plotselinge enorme rentestijging is niet basisscenario, maar lang niet zo onwaarschijnlijk als ik dacht
Er zijn de afgelopen tijd zo veel totaal onverwachte dingen gebeurd. De val van de olieprijzen, grote QE van de ECB tegen negatieve rente, de stijging van de Zwitserse frank. In dat kader zou ook een enorme stijging van de rente passen.