27 november 2022

toenemende hoop op slechts lichte recessie in de VS of zelfs helemaal geen

 De S&P500 is op gebotst tegen de neergaande zware trendlijn en het veertig weeks gemiddelde. Het afgelopen jaar zijn we dan een beetje gewend geraakt dat de beurzen weer terug moeten. Het is overbought, al zijn de meeste mensen erg voorzichtig. 

De laatste tijd valt het economische nieuws eigenlijk best wel mee. de inflatie begint eindelijk duidelijk te dalen, met de olieprijs voorop en het consumentenvertrouwen lijkt te bodemen. De FED gaat de rente in kleinere stappen verhogen. Goldman Sachs ziet weer kansen dat er geen recessie komt. En dan komt er minder druk op de winsten en winstmarges dan nu gedacht.

Een recessie in met name de VS is echter nog steeds ongebruikelijk waarschijnlijk. De rentecurve geeft aan dat er rond mei een recessie moet beginnen in de VS, nieuwe orders signaleren een recessie vanaf maart en de vastgoedmarkt ook.  

Deze keer hoor je niet dat het deze keer anders is en dat de omgekeerde rentecurve geen recessie zou voorspellen. Ongebruikelijk veel mensen voorspellen nu een recessie. Een omgekeerde rentecurve geeft aan dat beleggers vinden dat e FED de korte rente veel aan het verhogen is. Kredietgroei wordt ernstig afgeremd door een omgekeerde rentecurve, al lijkt dat deze keer erg mee te vallen. Banken hebben nog steeds erg veel reserves en het aantal faillissementen gaat weliswaar flink stijgen, maar verwachting slechts naar de voor corona normale niveaus.  De omgekeerde rentecurve geeft daarom deze keer een minder betrouwbaar signaal. e sterke bedrijven kunnen gewoon doorgaan met investeren (en aandelen terugkopen).

De huizenmarkt zit in vele landen in ernstige problemen, niet allen in de VS. De vastgoedmarkt in de VS is echter minder belangrijk als deel van het BNP dan vroeger. De problemen op de huizenmarkt lijken de groei niet zo veel meer dan 1-2% af te remmen. De plotseling gestegen hypotheekrente zorgt wel voor minder verhuizingen en natuurlijk ook voor een enorme deuk in de consumptie uit overwaarde huis (MEW, mortgage equity withdrawal).

De arbeidsmarkt is ongebruikelijk sterk voor een periode met lage groei. Bedrijven zijn daarom al een tijdje bezig met het zuiniger omspringen met van alles en nog wat en dat zorgt voor minder dan verwachte daling van de winstmarges (althans, nu nog minder dan verwacht). Het is de vraag of de werkloosheid met meer dan 0,5% van de beroepsbevolking gaat stijgen (en dat houdt men als belangrijkste norm aan voor het indelen van tijden als recessietijden)

geldgroei gemeten via M2 is voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog negatief voor een kalenderjaar. Dat zet een rem op de inflatie en de FED weet dat, houdt de geldgroei nauwgezet bij. De inflatie liep uit de hand door de enorme geldgroei vanwege monetaire en fiscale stimulering. In eerste instantie gebeurde er niets met de inflatie, omdat iedereen door corona heel veel geld uit voorzorg wilde aanhouden. Maar toen de zorgen over corona afnamen was er ineens veel te veel geld. Dat geld kon nog steeds moeilijk aan bepaalde diensten worden uitgegeven en daarom kocht men spulletjes, goederen. Het bedrijfsleven had door corona juist de voorraden enorm terug gebracht door zorgen over corona en die plotselinge vraag kon men niet aan, met als gevolg een aanbodschok. En uit de hand lopende inflatie. Onverwachts voor bijna iedereen, ook al kunnen we het nu goed verklaren. Die aanbodschok is nu voorbij, de enorme stimuleringen ook en daarom is de inflatie nu in een vrije val gekomen. De methode van meten huurstijging houdt de val nu nog wat tegen, maar zal daardoor ook in 2024 zorgen voor lagere inflatie. Dit zal zorgen voor een meevallend koopkrachtherstel.

Op het ogenblik is er misschien iets te veel optimisme over minder kans op een recessie in 2023 en kansen op snel lagere rente , maar de verwachtingen van de markten zijn niet erg overspannen. Er wordt een uitzonderlijk zwak herstel verwacht uit de recessie van 2023 en dat zou raar zijn in een president verkiezingsjaar war de Amerikaanse overheid altijd met geld strooit. De sterk dalende inflatie kan tot meer rentedaling leiden dan verwacht wordt in 2024 en ook tot tot minder renteverhogingen in 2023.. 

Op korte termijn is er wel het risico dat er onvoldoende rekening gehouden wordt met winstdalingen. Markten zijn heel erg slecht in het verdisconteren van winstdalingen (en grote winststijgingen). Alles is gebaseerd op 2 tot 10% winstgroei. Als het minder is, dan valt het tegen. 

20 november 2022

tevreden met herstel beurs sinds oktober

 Beurzen hebben een mooie draai gemaakt sinds de dieptepunten van oktober. 20% vaak, iets om tevreden te zijn. De inflatiecijfers bevestigden dat de inflatie gepiekt heeft in de VS (en diverse andere landen). Het weer wat oplopen van de inflatieverwachtingen boog weer om in een nieuwe, bescheiden, daling van de inflatieverwachtingen. Het economisch nieuws was best redelijk, meevallend zelfs. Maar de leading indicators en de yield curve geven aan dat niet alleen in Europa, maar ook in de VS vrijwel zeker een recessie in aantocht is. Bear markten stoppen zelden voordat de recessie begint, vaak ongeveer voordat de recessie binnen vier maanden is afgelopen. Maar we hebben nog minstens zes maanden recessie voor de boeg. In 2022 brak het koersherstel steeds af als 61,8% van de vorige daling hersteld was. Dat is nu ook het geval. Even afgezien van een beperkte kerstrally ziet het er naar uit dat precies als rond 1948, de cyclus die het meest lijkt op de huidige, we nog een maand of zes tot negen door ploeteren moeten meemaken voordat de echte stijging komt. Er lijkt geen vreselijke bear markt te komen, maar veel opwaartse kansen zie ik voorlopig nog niet. De huidige rally wordt onvoorstelbaar weinig vertrouwd, er is nog oeverloos pessimisme onder de goeroes, maar beurzen bewegen lang niet altijd contrair aan wat goeroes aan onzin weten uit te kramen. 

Ik hoor vaak dat de echte daling pas komt als de FED draait (na de pivot). Maar deze keer zitten we al een jaar in een bear markt, bij de vorige pivots moest de bear markt nog beginnen. Dat argument van zoek dekking na de pivot vind ik niet zo sterk. Inflatie is nu het probleem en dat wordt ingeruild voor problemen met de groei, ongeveer rond januari. Dat is niet goed voor beurzen totdat duidelijk begint te worden dat de recessie over enige tijd (zeg vier maanden) voorbij zal zijn. Idem voor de inverse yield curve: normaal is dat de koersen dan nog enige tijd doorstijgen, maar nu zitten we al een jaar in een dalende markt. Overigens is het sinds maart meer een zijwaartse markt. We bewegen in een rane die langzaam iets lager wordt, maar niet veel. We lijken nu aan de bovenkant van de range te zitten. Als beurzen aan de bovenkant uitbreken, dan moet ik goed gaan nadenken of ik het niet fout heb en dat beurzen kunnen stijgen onder een verpletterende daling van de inflatie terwijl de economie haast geen krimp geeft. Maar hoogstwaarschijnlijk krijgen we wel krimp. In de VS vermoedelijk geen grote. d.w.z. nog wat maanden doormodderen met de huidge aandelenmarkten denk ik (geen garantie uiteraard)

13 november 2022

Powell super havik, maar moet toch gaan draaien, pivot komt in januari

Powell schrikte de beleggers op met zijn super havikachtige commentaren na de laatste vergadering van de FED. Daarin werd de basis gelegd voor minder verhogen in de toekomst en in eerste instantie was de markt daar blij mee. Tot Powell hoorde van die positieve reactie van de markt. Hij moest de markt eens even mores leren. Nee, niks te pivot komende weken. Nee, eerst flink lagere inflatie zien en dan nog even wachten met verlagen. De eindrente van de FED voor de verhogingen zou wel eens hoger kunnen liggen dan vorige maand verwacht door hem. Nee, de werkloosheid is te laag en financiële stabiliteit, daar is nog niets mis mee. 
En dat klopte ook volgens het laatste stabiliteitsrapport van de FED. Het bedrijfsleven leent gemiddeld nog steeds tegen een lage rente en kan die rentelasten nog steeds uitzonderlijk gemakkelijk betalen. Banken kunnen royaal doorgaan met het verstrekken van leningen aan het bedrijfsleven en doen dat ook. Banken zijn zeer goed gekapitaliseerd. Aandelen zijn niet te duur, vastgoed is wel overgewaardeerd. Daar zit pijn, maar nog niet genoeg om de FED tot een pivot nu te krijgen. De situatie is veel beter dan in 2006-2009).

Powell was zo ontzettend havikachtig, dat hij een pivot, een draai, nu waarschijnlijker maakt. Dit is gewoon te erg havikachtig en dat moet recht gezet worden. Dat gaat de markt als het begin van een pivot zien. De laatste inflatiecijfers waren zeer meevallend en bevestigden de dalende trend in de VS. Exclusief huren was er zelfs een daling (dankzij dalende prijzen voor goederen zoals tweedehands auto's. maar ook diensten voor gezondheidszorg). Dit veroorzaakte toch een inprijzen van meer rentedaling in vooral 2024 in de obligatiekoersen.  

Met de Amerikaanse economie lijkt minder mis dan al tijden wordt rond gebazuid. De groei van de werkgelegenheid is nog steeds goed, al zwakt deze wel gestaag af. En in het household survey, het kleine survey waarmee de werkloosheid geschat wordt, die laat al tijden een daling van de werkgelegenheid zien (groei werkgelegenheid vooral in tweede banen etc.). Het consumentenvertrouwen lijkt gebodemd te hebben. De kiezer is toch niet zo boos op de democraten dat ze een ferme afstraffing verdienden en dat laat een niet al te slecht vertrouwen zien in de huidige regering. 

In China is de pivot het versoepelen van het coronabeleid. Nee, geen sprake van riep men, maar toch wordt het quarantaine beleid minder vreselijk. Ook in China dreigt een pivot. Richting minder oppassen voor COVId, een soepeler monetair beleid en niet zo streng tegen het bedrijfsleven (even). 

30 oktober 2022

markt dwingt FED langzaam tot draaien, een pivot

 De Amerikaanse inflatiecijfers laten nog geen duidelijk genoege daling zien voor de FED, maar het is voor bijna iedereen duidelijk dat de inflatie het komend jaar gaat dalen en dat de economische groei ernstig verzwakt is en de kans op recessie torenhoog is. De huizenmarkt dreigt in een rampzalige val te komen vanwege een hypotheekrente van 7% en forse productie van nieuwe huizen. De voorraad aan koophuizen stijgt akelig snel en ook op de huurmarkt gaat het helemaal fout met de verhuurders. De FED wil echt wel gaan aangeven dat ze niet helemaal blind zijn voor alle aanwijzingen voor economische ellende en dalende inflatie. 

De FED gaat met 0,75% de rente verhogen komende week, maar moet de weg open maken dat ze de volgende vergadering kunnen kiezen tot 50 en 75 basispunten  renteverhoging. De markt dwingt dan tot 50 basispunten  als dat ingeprijsd is ( de FED verhoogt de rente nooit meer dan op dat moment is ingeprijsd).. In december moet de FED dan een verhaal gaan houden dat ze de rente minder gaan verhogen. In de notulen van de FED-vergadering komt dat er liquiditeitsproblemen zijn en dat ze die noiet uit de hand moeten laten lopen. 

Op het ogenblik is de economische achteruitgang nog niet overtuigend (eigenlijk erg meevallend en daarom stijgen de ingeprijsdeinflatieverwachtingen weer wat) , maar rond januari zal dat nog duielijker zijn. Het is overigens geen noodzaak voor de FED om een recessie te forceren. Als men maar voldoende duidelijk ziet dat de inflatie veel gaat dalen, dan kan men soepeler worden. Dat ligt politiek beter, het veroorzaakt minder verliezen van de FED en houdt de overheidstekorten beter betaalbaar (populair is nu dat de rentelasten groter worden voor de overheid dan de uitgaen voor defensie).

In Europa is een flink deel van de mensen vastberaden om de thermostaat niet hoger te zetten dan 15, 16 of 18 graden. Dan krijgen olie- en gasprijzen een enorme beuk.

Er is plotseling een aardig herstel op de beurzen gekomen. Men vertrouwt het uiteraard helemaal niet. Het lijkt zelfs weer wat overbought. Maar bijvoorbeeld de AEX laat de laatste tijd een V-beweging zien: na de opening zakt het weg, maar later op de dag komt er vaak herstel. Dat was vroeger een krachtig signaal dat de bear markt aan kracht heeft verloren. Ook positief is dat de presidentscyclus van Amerika nu de meest gunstige maanden tegemoet gaat. 

Vervelend is overigens wel dat de overeenkomst met 1946-1948 zo sterk is. D.w.z. eerst even herstel en dan weer een niet erg grote terugval en nog eens ongeveer drie kwartalen een zijwaartse koersontwikkeling. Het geduld van de bulls wordt wellicht nog de nodige tijd op de proef gesteld.

 


23 oktober 2022

winstmeldingen vallen mee, FED misschien minder lang streng en ineens heeft men het over 15% koersherstel

 De winsten vallen ongeveer normaal mee tegenover de omlaag geprate verwachtingen. Men was bang voor slechter en vooral voor vreselijke guidance. Winstverwachtingen blijven daardoor goed liggen, al roept iedereen op basis van leading indicators en omgekeerde rentecurve dat er een recessie komt (en dan horen de winsten als herfstblaadjes naar beneden te dwarrelen).

De koersen dalen nu al een hele tijd, ongeveer voor wat normaal is voor een bear markt zonder grote schokken en/of neergang in de vaste investeringen. De koersverliezen op de obligatiemarkt zijn ongekend groot. Ooit zal die rentestijging toch wel eens ophouden. Anders krijgen de centrale banken te veel moppers van overheden die te duur moeten lenen en huizenbezitters die de hypotheeklasten niet meer makkelijk kunnen ophoesten.

Daly (FED) riep in de Wall Street Journal dat de inflatie gaat dalen, de markthuren al dalen en dat de FED op moet passen niet al te veel de rente moet omhoog gooien (na december). De FED moet na gaan denken hoe veel men nog wil verhogen en hoe erg men de liquiditeit verder gat verkrappen. Dat zal wel in de notulen van de komende FED-vergadering komen en dat stemde de obligatiebeleggers op vrijdag ineens weer wat hoopvoller. De volatiliteit van de rente lijkt te toppen en dan kan de rente gaan dalen. Het inflatieverhaal wordt snel beter, de FED wil niet het verwijt krijgen dat ze alleen maar in de achteruitkijkspiegel kijken bij het rentebeleid. De FED moet nu al grote swap transacties doen met centrale banken van sterk geachte valuta's (Japan, Zwitserland). 

Gezien de presidentscyclus en de nu al te hoge rente denkt bijvoorbeeld Yardeni dat we tot eind dit jaar 15% omhoog gaan met aandelen.

Chartisten putten hoop uit het (voorlopig?) nog houden an het 200 weeks gemiddelde van de S&P500. Maar de vierjaarstrend gaat afzwakken, dat lijkt me wel duidelijk. In reële termen hoort het volgens onze kaart van de Kondratieffgolf de komende jaren niet goed te gaan met aandelen. Het hoeft niet onmiddellijk mis te gaan, er kan eerst nog herstel komen net als na 1969/70. Misschien gaat het nu beter dan na 1965 omdat de trend van de productiviteitsgroei nu beter is en men het inflatiegevaar nu niet onderschat.

De grootste overeenkomsten van nu zijn volgens mij (en bijvoorbeeld Timmer van Fidelity) met 1946-1948. Er was grote somberheid en de hoge inflatie zorgde voor een deuk in de consumptie en groei. Men geloofde toen wel dat die inflatie (terecht) tijdelijk zou zijn, maar men vreesde dat de depressie van de jaren dertig zou terugkeren. De economische groei was opgepompt door de uitgaven voor de oorlog en er was een enorme schuldenberg ontstaan. Als het herstel van de oorlogsschade voorbij was, dan zou het ook voorbij zijn met de groei. Er was hoop dat al die soldaten rendabel te werk gesteld zouden kunnen worden, maar dat viel tegen. Er waren te veel psychische problemen bijvoorbeeld. Aandelen werden spotgoedkoop, de verwachtingen waren slecht. Nu weten we dat er een gouden periode aankwam en dat alles spectaculair zou meevallen. Alle uitgestelde innovaties werden geïmplementeerd, men ging enorme infrastructuurinvesteringen doen en men creëerde een consumptiemaatschappij (in het Westen). Het monetaire beleid bleef ruim, de inflatie laag.

Nu is er wederom grote somberheid, maar de waardering van aandelen is slechts ongeveer normaal, niet erg laag, zoals in 1950. Het monetaire beleid kan niet meer zo royaal zijn als in de vorige decennia, de schulden zijn te hoog, men moet meer doen om de inflatie laag te houden. Winstmarges staan op record hoogte en zullen structureel moeten gaan dalen, de lonen kunnen niet altijd zo achterblijven bij de productiviteitsgroei (maar voorlopig nog hoog genoeg zijn voor gemiddeld hogere waarderingen dan voor 1995. Na 1950 was er een sprong in productiviteitsgroei. Dat is nu veel moeilijker maar misschien kansrijker dan nu verwacht wordt.. Technologiebedrijven groeien zaak extreem hard en de investeringen in alternatieve energie moeten dor het dak gaan (inclusief ook kernenergie). Door internet is er een enorme sprong in kennis gekomen en de implementatie daarvan is nog maar net op gang aan het komen. Robotisering  maakt het misschien mogelijk dat ondanks de vergrijzing er toch veel geproduceerd kan worden tegen lage prijzen.

+

15 oktober 2022

markt in verwarring: nooit pivot FED of dadelijk toch ineens

 Eerst leek het of 0,1% hoger dan verwachte inflatie erger was dan oorlog in Oekraïne en begon bijvoorbeeld ASML te dalen in een tempo waarbij de koers voor eind oktober onder nul zou komen, totdat buitengewoon plotseling de koersen omhoog schoten. Maar op vrijdag gaf men de moed weer op, weg met technologie en lang leve veilige voedingsaandelen etc. Bij dit koersgeweld is de volatiliteit gemeten via de VIX nog te laag, d.w.z. niet duidend op capitulatie.

De markt hoopte dat de lagere inflatieverwachtingen, de instortende huizenmarkt, paniek in Engeland, wat zorgen van Brainard over financiële instabiliteit de FED zou vermurwen tot uitzicht op een pivot. Maar zo werkt het niet. Je moet blijven zeggen dat je ferm inflatie blijft bestrijden totdat je ineens gaat verruimen. De FED rente moet boven de kerninflatie komen aldus de FED. En daarvoor is hogere werkloosheid nodig (?, nee dat hoeft helemaal niet PV). De FED is uit op een verwoesting van de economie waarop Poetin trots zou kunnen zijn. De inflatie gaat dalen, dat is duidelijk. Dat begint met grondstoffenprijzen die leiden tot lagere prijzen voor goederen. Er komt in die daling versnelling door afbouw voorraden. Pas enige tijd daarna gaat de diensteninflatie dalen (huurdaling in de VS komt er aan eind 2023). Dat loopt achter en de kerninflatie hoort dus eerst nog een beetje verder te stijgen. De FED kijkt naar de core PCE en die stijgt minder hard dan kerni9nflatie CPI. Maar toch, men prijst ineens in dat de FED de rente niet als hoogste punt 4,75% zal hebben maar 5%. Er moet eerst iets breken voordat de FED overstag gaat, richting pivot, draaikontje spelen richting verruiming. 

De markt prijst dus in dat er iets gaat breken. Daar horen nog lagere koersen bij. Ik zie steeds meer plaatjes met de vergelijking met 2008, 1972 en 1931. Maar 1946 blijft in mijn ogen het meest realistisch (toen even hoge inflatie door tijdelijke enorme stijging grondstoffenprijzen vanwege schaarste na Tweede Wereldoorlog, daarna weer lage inflatie (even zelfs deflatie van 3%)).

Daarnaast zie ik ook een overvloed aan plaatjes dat de markt oeverloos pessimistisch is, zodanig dat komend jaar een fraai koersherstel moet komen. Dat laat zien dat er toch wel behoorlijk wat hoop is in de markt. En terecht, op lange termijn gaan de koersen omhoog, maar kennelijk nu nog even niet, pas na capitulatie.  Dan blijft men waarschijnlijk nog lang roepen dat alles zo onzeker is.

Er dreigt een betrekkelijk lange periode van ongeveer nulgroei te komen. Stijgende werkloosheid, rampspoed op de huizenmarkt is slecht voor groei. Men wordt weer voorzichtiger.(= meer sparen als dat kan). In 2022 zagen we in de VS ongekend lage groei vergeleken wat de wet van Okun aangeeft (groei= 3% plus 2 * de daling van de werkloosheid). Die afwijking kam door de enorme stijging van de inflatie. Dat maakt overigens wel optimistischer over de terugval van de groei in 2023 door oplopen van werkloosheid: de hulp van dalende inflatie kan groot worden, vooral na half 2023. In Europa wat meer problemen, maar Amerika en Azië zouden betrekkelijk snel kunnen herstellen. De structurele groei is door de demografie lager geworden in China, Europa en in mindere mate zelfs ook voor de VS (nieuwe wet van Okun zou iets moeten zijn van 2% groei plus 1-1,5 maal daling werkloosheid). Het koersherstel wordt overigens belemmerd door minder geloof in structureel te ruim monetair beleid, alhoewel de FED rente nog jaren te laag moet blijven om overheidsschulden en hypotheekschulden draaglijk te houden (idem voor rest wereld).Er is nog wel hoop op technologische vooruitgang vanwege de kennisexplosie sinds internet. India moet rol China overnemen. Alternatieve energie gaat over vijf tot tien jaar zorgen voor goedkopere energieprijzen (maar helaas wel samen met kernenergie).

13 oktober 2022

kerninflatie VS stijgt hard genoeg om hoop op snelle pivot FED de grond in te boren

 De inflatiecijfers van de VS waren eigenlijk niet zo slecht. De daling van het tempo van de hele inflatie zette aarzelend door, ietsje minder dan gehoopt werd. Vooral de kerninflatie viel tegen, maar dat kwam vooral door de huren die nog ietsje harder stegen dan vorige maand (0,8% in plaats van 0,7%, de hele subindex voor huren inclusief owners equivalent rent etc. steeg weer 0,7%). Dat was eigenlijk van te voren al plausibel gemaakt vanwege de manier van cijfers verzamelen. Die manier zorgt voor enige vertraging van weergave van de trend. Die trend is om volgens een daling van de huizenprijzen en huren van bepaalde soorten appartementen. Maar dat zit pas in 2023 goed in de cijfers. De kerninflatie loopt ietsje achter op reeds zichtbare omslagen in de trend. De goedereninflatie gaat echt wel afzwakken bij de huidige veel te grote voorraden volgens een uitgebreide studie van Morgan Stanley. Maar dit soort inflatiecijfers zorgen er natuurlijk niet voor dat de FED de rente minder gaat verhogen dan is in geprijsd in november en december. 

De FED is een draaikont gebleken in de afgelopen decennia, dus een pivot in 2023 is voor de hand liggend. Mits de inflatie inderdaad flink gaat dalen zoals nu alom verwacht wordt, terwijl er ook een groeiende vrees is dat die daling er niet komt of veel minder hard gaat dan nodig is om de FED te vermurwen tot lagere rentes.  De arbeidsmarkt is nog te sterk, maar volgens verwachting gaat dat in 2023 behoorlijk verslechteren. Ik verwacht overigens wel dat de dots voor 2023 die de verwachtingen voor de FED rente in 2024 aangeven, wel wat gaan dalen.

Men ziet dat de pijndrempel voor de lange rente bij de Bank of England op 5% ligt en dat men eigenlijk 4% al te hoog vindt. De Australische lange rente is nog maar nauwelijks hoger dan de Amerikaanse, terwijl toch niemand verwacht dat de Australische dollar in de komende tien jaar sterker wordt tegen de Amerikaanse. 

Yellen heeft gezegd dat ze zich zorgen maakt over de liquiditeit van Amerikaanse staatsleningen. Dat kan de FED aanzetten tot minder QT, quantitative tightening. en meer ruimte voor bepaalde soorten swaps met het buitenland etc. 

De lange rente hoort niet zo veel te stijgen terwijl de ingeprijsde inflatieverwachtingen dalen. Dat kan alleen op bais van geloof in doorzetten van trends van de reële rente om een zo groot mogelijke wereldrecessie te creëren. Dat wil de FED niet, maar ze zijn nu nog niet erg bang hiervoor vanwege de kracht van de Amerikaanse arbeidsmarkt (en andere arbeidsmarkten). De olieprijs moet geen roet in het eten gooien en niet echt gaan stijgen, want dan stijgen de inflatieverwachtingen weer (en dalen de beurzen onverdroten verder)..


9 oktober 2022

nog geen chaotische neergang als inflatie flink gaat dalen en derde wereldoorlog niet uitbreekt

 Ik heb het de afgelopen decennia veel gehad over het chaotisch neergangscenario dat zou aanbreken na een tijdje sterker worden van de factor arbeid en zwakker worden van factor kapitaal. Iets wat gebeurde rond 1973-74 na de loonexplosies, toen de olieproducenten hun lage olieprijzen niet meer namen. Er waren misoogsten. Inflatie steeg tot ongekende hoogte in veel landen. De rente steeg gigantisch, tot hogere niveaus dan mensenheugenis gezien hadden. Er was een loonprijsspiraal op gang gekomen (dit probeert men nu uit alle macht te voorkomen). Winsten leken redelijk, maar er werd te weinig afgeschreven (op basis van historische kostprijs in plaats van vervangingswaarde, veel te weinig dus in tijden van hoge inflatie). 

Meerdere grote schokken bij elkaar en dat na een periode waarin vooral economen ervan overtuigd geraakt waren dat met een Keynesiaans beleid altijd voorspoed was te regelen. Alle theorie in de prullenbak, er was stagflatie ontstaan en dat zou niet kunnen volgens bijvoorbeeld de Phillipscurve (hoge werkloosheid zou tot lage inflatie leiden). 

Na de voorspoedperiode voor het bedrijfsleven, steeds duidelijker na 1981 en vooral 2009 zou er volgens mij en Ter Veer rond 2018-2020 een periode komen, waarin de factor kapitaal het moeilijker zou krijgen. Eerst iets à la 1970 en dan de grote neergang. chaotische neergang, door het samenvallen van meerdere grote schokken rond 2024-2026.

We zagen een grote schok in 2020, de coronacrisis. Die werd overmatig gerepareerd met ongekend ruim monetair en fiscaal beleid. Dat leidde tot enorme geldgroei en toen de vraag herstelde tot onverwacht hoge inflatie. Men wilde plotseling minder geld als potje voor onvoorziene rampen aanhouden en dan leidt hoge geldgroei ineens tot hoge inflatie. Die lagere behoefte aan geld was een trendbreuk, dat gebeurde sinds ongeveer 1998 niet meer. Het verband tussen geldgroei en inflatie was ineens terug na 2020.

In 2022 zien we naast een al ontstane inflatieschok de oorlog in Oekraïne met bijbehorende aanbodcrisis van energie die de inflatieschok verergerde. Eigenlijk op een economisch goed moment, want het dempte de te hoge vraag. De centrale banken deden heel erg veel duiten in het zakje om de vraag te verminderen. Dat zie je nu o.a. in een zeer forse neergang op de vastgoedmarkt, die nog maar net is begonnen. Maar er is geen financiële crisis, want de banken zijn nu uitstekend gekapitaliseerd en hebben een veel beter risicomanagement (ook Credit Suisse, probleem daar lijkt slechts de klandizie die deels grote verliezen lijdt (Hwang o.a. tig miljard) en waartegen sancties zijn getroffen (zoals Russische oligarchen) 

 . In China is een grote schok in opbouw door de demografische schok (na decennia van enorme groei arbeidsmarkt nu ineens krimp) die leidt tot een grote crisis op de vastgoedmarkt. De bouw en wat daarmee samenhangt is veel te groot, zo'n kwart van de economie en dat moet halveren en dat bij enorme schulden op vastgoed. Momenteel is de situatie nog goed onder controle, omdat men veel eigen geld moet hebben bij aankoop van vastgoed in China, maar bij grote dalingen van vastgoedprijzen worden veel schulden toch te problematisch. Nu nog niet hoop ik, maar over 3-5 jaar ben ik bang wel. Dat zou flink kunnen bijdragen aan een mondiaal chaotisch neergangscenario.

De schok der schokken zou een Derde Wereldoorlog zijn, maar voorlopig hoop ik, is dit nog niet het geval (en ook niet in de komende 3-5 jaar).

De klimaatcrisis kan leiden tot grote economische problemen, niet alleen misoogsten en hogere energieprijzen. Meer inflatie in ieder geval (alhoewel, bij voldoende alternatieve- en kernenergie kan de prijs van olie en gas duikelen, maar we zij nog minstens 5 jaar verwijderd van voldoende aantrekkende productie van alternatieve energie inclusief kernenergie). Delen van het bedrijfsleven worden structureel onrendabel en dat leidt tot een schuldencrisis over enige jaren, nu waarschijnlijk nog niet.

Op het ogenblik is er een groeiende lijst van indicatoren die op een grote daling van de inflatie wijzen, ongeveer zoals in 1946 en 1921. Vooral over drie maanden moet duidelijk worden dat huurstijging afzwakt, de banengroei zwak is (in de VS daalt de groei op jaarbasis al een hele tijd en de banengroei zit de laatste maanden alleen in niet voltijds banen en tweede banen). Dat zou moeten voorkomen dat de huidige economische neergang nu al zou ontaarden in een chaotische neergang. Dat veronderstelt dat centrale banken weer super royaal worden als ze die grote daling van inflatie zien en fiscale stimulering goedkoop gaan financieren. Op het ogenblik zijn ze nog niet happig, omdat de inflatie onvoorspelbaar is door achterblijvende effecten op bijvoorbeeld huren en de dienstensector. De arbeidsmarkten zijn ijzersterk en er is weinig stress op de kredietmarkten. Maar men ziet de risico's van financiële stress echt wel door de aanzwellende problemen op de vastgoedmarkt en door onrendabele productie vanwege de energieprijsschok.  De geldgroei is bijna stil gevallen, dus inflatie is nu eenvoudiger in toom te houden. Men moet zich zelfs al zorgen maken over deflatie in 2024.

Hoe laag de werkloosheid ook is, er is nog geen loonprijsspiraal. Men loopt bij looneisen (nog) niet vooruit op hogere inflatie door hogere olieprijzen, zoals men wel deed in de jaren 70. Technologische revoluties zorgen voor zwakte in plotseling verouderde sectoren. Dat houdt loonstijging in die sectoren tegen. De coronacrisis leekt te gaan leiden tot deglobalisering (de recente ontwikkelingen lijken erop te wijzen dat dit niet zo duidelijk is, al roepen politici anders), waardoor de concurrentie met lagelonenlanden zou afnemen en er meer loonstijging in het Westen mogelijk zou worden.  De winstmarges van de opkomende bedrijven zijn hoog en dat zorgt zelfs voor een gemiddeld hoge winstmarge op de beursgenoteerde bedrijven. Die winstmarges moeten structureel onder druk komen voor een chaotisch neergangscenario. Dat lijkt nu beslist nog niet het geval (er is natuurlijk wel conjuncturele zwakte), maar dat kan plotseling komen, zo leert 1973.

.


2 oktober 2022

de rentekrach eist slachtoffers, plunge protection team van centrale banken zijn alert

 Na het bekend maken van de doldrieste plannen van Kwarteng en Truss moest de Bank of England ingrijpen: de rentekrach werd te pijnlijk in het Verenigd Koninkrijk.  Pensioenfondsen waren enorme verliezen aan het lijden. Via derivaten was het renterisico voor een belangrijk deel afgedekt en door de enorme rentestijging (met gigantische koersverliezen hierdoor) moest er enorm bijgestort worden op die derivaten. Vooral swaps worden als boosdoeners gezien. Door al die bijstortingen verdween het geschikte onderpand (collateral, vooral staatsleningen) als sneeuw voor de zon. Er ontstonden ongecontroleerde rentestijgingen. Terecht leidde dit tot ingrijpen waarna de verliezen werden gereduceerd en een ongecontroleerd van alles verkopen wat verkocht kan worden door o.a. pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen voorkomen werd.

Dat was een zeer plotselinge enorme draai, pivot, van de Bank of England. Onmiddellijk ging men roepen dat andere centrale banken nu ook wel zouden moeten gaan draaien. De consensus zei dat dit nog te vroeg was, maar de twijfel is er nu toch. Centrale banken zeggen zo vaak iets heel erg stellig om daar binnen een jaar totaal op terug te komen (bijvoorbeeld dat de inflatie van voorbijgaande aard (transitory) was en dat er nu gelukkig wat meer inflatie was). Alom begint men nu te roepen dat de FED een enorme fout aan het maken is. Veel te streng, terwijl de inflatieverwachtingen al gedaald zijn tot onder 2% (d.w.z. de derivatenmarkt zegt dat inflatie echt transitory is deze keer). Door die enorme rentebewegingen is er vast wel ergens een ramp geweest met die rentederivaten bij bepaalde banken (men wijst naar Credit Suisse maar ook andere banken, hun vermogen is groot, maar toch slechts een fractie van de onderliggende waarde van hun derivatenposities). De FED vergadert maandag, hun normale tussentijdse (stille) vergadering, maar deze keer is deze gebombardeerd tot emergency meeting. Misschien is dit dus zo, maar deze vergadering is standaard. De FED heeft echt wel die verhalen gezien dat ze een enorme fout dreigen te maken, maar kunnen hier uiteraard niet officieel op reageren. Ze weten echt wel dat ze op achterlopende indicatoren aan het reageren zijn en dat de vooruitlopende indicatoren wijzen op grote daling van de inflatie, zoals ook de bedoeling is. Maar financiële instabiliteit is beslist niet de bedoeling van de FED en die instabiliteit is pas sinds kort echt een probleem aan het worden.

De lange rente en vooral de reële lange rente is veel te hard gestegen, dit maakt enorme financiële brokken. Dat kan niet de bedoeling zijn van de FED en daarom is er enige onenigheid over hoe streng het monetaire beleid moet worden (bijvoorbeeld Brainard draait (pivots)). Buiten Engeland stikt het ook van de derivaten in andere landen, zoals de VS en Nederland (pensioenfondsen met hun wagonladingen swaps, gelukkig minder dan vroeger). Financiële stabiliteit is plotseling zeer belangrijk geworden en met de grote daling van de inflatieverwachtingen in de VS en verwachte economische afzwakking hoeft men niet als Dracula door te gaan met zo'n bloeddorstig monetair beleid.

De financiële indicatoren van de rentecurve wijzen samen met drie maanden daling van de leading indicators en een instortende huizenmarkt op een recessie in de VS. Recentelijk valt het economische nieuws in de VS eigenlijk erg mee. Initial claims voor werkloosheid zijn zeer laag en dalend. Het reële inkomen stijgt en de uitgaven ook. Het handelstekort van de VS daalt. Men verdient geld als water aan energie in de VS.  In Duitsland valt het wel tegen, o.a. door een ongekend laag vertrouwen. In Frankrijk/ Spanje/ Italië valt het eigenlijk ook nog wel mee. In China gaat het slecht, maar er zijn aanwijzingen dat Xi minder streng wordt met het COVID-beleid. Meer stimuleren moet en men moet daarom Chinese tech helpen.

Chart technisch ziet het er gevaarlijk uit. De koersen zijn net iets onder belangrijke steunen gezakt, maar kunnen nog opgevangen worden door de hoogtepunten vlak voor COVID in 2019. Alles hangt ervan af of de centrale banken in volle vaart doorgaan in het wegnemen van liquiditeit of zeggen dat ze de rente wel gaan verhogen, maar ondertussen wel liquiditeit in de markt gooien om de banken en pensioenfondsen te helpen. 

En natuurlijk moet Poetin niet al te erge nieuwe dingen doen in de ogen van de beurzen. Rusland produceert iets minder olie en raakt minder kwijt aan Noord - Europa, maar meer aan Zuid-Europa en Noord-Afrika. Hierop daalde de olieprijs. Op termijn prijst men steeds lagere olieprijzen in. 

25 september 2022

de lange rente lijkt hoog genoeg

 De tienjaarsrente in de VS lijkt me te hoog. Ja, de FED gaat de korte rente verder verhogen, maar zo lang zal die rente toch niet boven de 3,7% van de huidige 10 jaar rente liggen. Men prijst in dat de korte rente naar 4,5-4,75% gaat en wellicht 5% volgend jaar. Maar de inflatieverwachtingen dalen toch wel behoorlijk onverdroten door, zwaar ondersteund door lagere grondstoffenprijzen (niet alleen olie), maar ook door slechter wordende verhalen over de huizenmarkt (= huurstijging richting 0 in 2023)  en wegkwijnende prijzen voor bijvoorbeeld tweedehands auto's en andere goederen. Er zijn nog wat achterstallige verhogingen nodig in de dienstensector, maar daarna kan de inflatie toch over een breed front omlaag richting wat in geprijsd is (of nog lager). Eind 2023 zou dat lager kunnen zijn dan de 3,1% kerninflatie die de FED nu verwacht. Powell heeft gezegd dat hij niet gaat verlagen als er niet over de hele rentecurve een positieve reële rente is. Dat kan dus best gaan gebeuren in 2023. En wel met meer dan men nu denkt. De FED is gevoelig voor politieke druk om de presidentsverkiezingen niet te verstieren. Een rente boven de neutrale rente, zo ongeveer 2,5% volgens Powell nu, zou dan uit den boze zijn bij een dan lage inflatie en groei beneden trend. 

Het pessimisme is enorm geworden. Men ziet liquiditeitsproblemen op de obligatiemarkt en denkt dat de FED daar blij mee is. Nee dus, maar men gaat uiteraard de rente nog niet verlagen. De FED ziet de problemen die ze aanrichten in het buitenland via een te sterke dollar. Ergens, ik denk begin 2023 moet de FED gaan pauzeren met renteverhogingen. Daarna wordt het bijna onbegonnen werk om de rente te verhogen bij dalende inflatie en te lage economische groei. Dat moeten we over niet al te lange tijd gaan zien in dalende tweejaar rente. Volgens Goldman Sachs gaat dan na 30-45 dagen stoppen met verhogen van de rente. Don't fiht the FED, maar kijk wat de twee jaar rente doet.

Het pond heeft het moeilijk, maar hoeft volgens Krugman niet erg in problemen te komen. Er moest volgens Dario Perkins een "moron premium" in geprijsd worden (voor onverantwoord fiscaal beleid ter ondersteuning rijken) en dat is gebeurd. 

Op de beurzen heeft men nog meer verzekeringen tegen dalingen ingekocht (record hoeveelheid puts) . AAII signaleert even veel bearish mensen als in 2008/9. Dat zijn gunstige tekenen voor de beurs. De meesten hebben nu wel verkocht. Het kan altijd 10% lager gaan in de komende weken, maar zo zoetjes aan moet men weer tevreden zijn met de koersen waarop men aandelen en obligaties mag kopen. Oktober is de maand met de meeste keren inde bear markt. De FED heeft de rente harder verhoogd dan bij de rentekrach van 1994. Dat is onderhand wel erg genoeg om een hawkish beleid te verkopen. 

Voor meer daling is een nieuwe schok nodig. Boze tongen melden dat Credit Suisse zich als vrijwilliger heeft aangemeld voor de opvolging van Lehman Brothers, maar Zwitserland zal het vrijwel zeker niet zo ver laten komen. Men is bang voor fascisten in Italië. Maar het probleem is niet zo zeer hun economische beleid, maar hun andere beleid. Poetin is toch een beetje aan het wankelen, maar hoopt op stopzetten van Amerikaanse hulp aan Oekraïne als republikeinse fans in november aan de macht komen in congres en senaat. China kampt met zeer ernstige problemen op de huizenmarkt en met zero covid, maar dat kan nog lagere grondstoffenprijzen betekenen en nog lagere inflatieverwachtingen.

Alles bij elkaar genomen lijkt enig beursherstel beginnend binnen twee weken een tamelijk plausibel scenario te worden. Als de FED blijft rond bazuinen de groei whatever it takes om zeep te willen helpen, dan is dat herstel tijdelijk, maar anders is er meer optimisme mogelijk.

18 september 2022

inflatie toch weer schokkend hoog

 De laatste inflatiecijfers van de VS vielen bitter tegen. Ik had wel analyses gezien dat behalve benzine er niet zo veel aanleiding was om meevallende inflatie te verwachten, maar ik hoopte toch op een meevaller (zoals velen op de beurs). Maar juist de wat achterlopende cijfers van huren, medische kosten en onderwijs vielen tegen. Leading indicators voor inflatie wijzen op flinke daling, maar bij huren lijkt dat pas echt te gaan gebeuren vanaf januari. OER, owners equivalent rent, de aan huiseigenaren toegerekende huurstijging, viel tegen, maar daarin worden de cijfers van het afgelopen jaar verwerkt, met flinke vertraging dus. De daling van de stijging van de huizenprijzen en de slechte berichten over recente huurdalingen moeten nog verwerkt worden. Die daling van de inflatie komt echt wel, maar misschien toch iets minder dan is in geprijsd op korte termijn. 

De markten prijzen nu een FED rente van 4% tot 4,25% i voor begin 2023 en dat zou een tijdje zo blijven. Dat is te veel rentestijging en zal de uiteindelijke daling van de inflatie versterken tot misschien wel meer dan vanaf eind 2023 is in geprijsd. Voorraden zijn nog steeds te hoog en dat drukt inflatie. Huizenprijzen staan onder steeds grotere druk. De sterke dollar helpt de Amerikaanse inflatie naar beneden, ook inclusief hiermee samenhangend lagere grondstoffenprijzen.

De economische wijzen voorspellen nu voor Duitsland recessie, nu al beginnend en ook in 2023 doorgaand. Europa is te veel afhankelijk van aardgas. De afgelopen 15 jaar is de Europese productie van aardgas ingestor, maar het verbruik toegenomen. Dat zou met Russische hulp geen probleem zijn. Kerncentrales konden dicht. Dat viel niet goed uit.

De huizenmarkt van China is nog steeds zwak. Zero covid beleid helpt ook bepaald niet mee.

Ondertussen vallen de winstbijstellingen (mij o.a.) erg mee. Bij een recessie verwacht je veel meer neerwaartse bijstellingen. Maar de winsten vallen al enkele jaren erg mee. Covid was gen ramp en daarna was er wonderbaarlijk winstherstel. En nog steeds geen waterval aan trerige winstbijstellingen, nog steeds geen tranendal.

Ondertussen gaat QT, quantitative tigtening, gewoon door en dat noopt tot voorzichtigheid. De markt lijkt ook voorzichtig, zwaar gehedged tegen koersdalingen. Dat remt een eventuele koersval vanwege QT en toch wat extra vervelende winstvooruitzichten. 



11 september 2022

aanbodschok weg in Amerika, maar Europa naar recessie

 Tot op heden was de economische groei dit jaar lager in de VS, dan in Europa. Dat kwam door de handels- en importschok. Die brachten de groei in de VS op de knieën, maar dat herstelt nu, vooral het handelstekort ex kapitaalgoederen.

In Europa viel de groei tot op heden eigenlijk nog wel mee, maar de komende kwartalen moeten we zwaar zuchten onder exportstop van Rusland. Wij moeten meevoelen met de Russen en boeten voor onze steun aan Oekraïne in plaats van aan lord Poetin. Dus niet langer ons dagelijks gas uit Rusland, maar duur (maar niet onbetaalbaar) LNG van elders. In Duitsland is het IFW er uit: recessie in 2023 in Duitsland.  Of er al eerder groei gloort is nog niet zo duidelijk, maar de papieren liggen er slecht bij voor Europa inclusief het VK. Toch gaat niet alles slecht, de handel profiteert van de dure dollar.

De supply shock is plotseling totaal verdwenen, eigenlijk net zo plotseling als hij gekomen was. Een grote bron voor optimisme over inflatie in de VS. Goedkopere auto's en de benzineprijs daalt. de zeker geachte monsteroverwinning van de republikeinen is onzekerder geworden door de maatregelen over abortus en de prutsers die Trump naar voren heeft geschoven om senator etc. te worden. En dan dalende benzineprijzen, dat doet natuurlijk helemaal wonderen.

Zekerheden staan altijd op de tocht. Camilla koningin, dat was toch een zekerheid dat dit niet snel zou gebeuren. De onovertroffen Jim Cramer voorspelde dat Elisabeth dit wel weer te boven zou komen, maar zelfs hier zat hij fout, helaas. 

Vorige week wisten de goeroes het zeker, de beurs zou een nieuwe stap naar beneden maken. Maar nee, nog even geduld kennelijk. Het slechte nieuws was kennelijk even op. Geen tegenvallende inflatie, Poetin kan niet nog minder gas leveren aan Europa, geen slecht inflatienieuws, geen ramzalige verhalen over tegenvallende winsten (0 op de nodige uitzonderingen na natuurlijk). Niet nog ergere verhalen van de FED, de oorlog in Oekraïne niet nog erger.. Minder Covid in china. Waar het goede nieuws vandaan moet komen is nog even duidelijk voor Europa, maar beurzen gaan nu eenmaal niet voortdurend in één richting. Nog niet de vlag uitsteken, maar het gaat niet altijd slechter dan gedacht.


7 september 2022

stijgende rente bij dalende inflatieverwachtingen en nijpende tekorten gas

 Het begint er steeds meer naar uit te zien dat de inflatie in een duikvlucht komt. Vooral voor de VS is dat erg waarschijnlijk, maar men begint nu toch ook flink dalende inflatie in Europa over een jaar in te prijzen. Maar QT, quantiative tightening, doet zijn slopend werk. Net zoals bij QE de rente meer daalde dan men op grond van de fundamentals kon beredeneren, zo gebeurt nu het omgekeerde. De economische vooruitzichten verslechteren en de inflatievooruitzichten verbeteren enorm. Toch hogere rente, tegen alle economische logica in. Men gelooft die dekselse Powell en kornuitjes voorlopig, men vertrouwt er op dat de FED (en ECB) een grote beleidsfout gaan maken door de economie in recessie te gooien op een moment dat de inflatie al aan het kelderen is.

Poetin laat zich van zijn helderste kant zien: geen gas voor West- Europa zo lang men de sancties tegen Rusland oveeind houdt. En ja hoor, er beginnen al barsten te komen, meer rechtse trawanten willen dat Europa stopt met die sancties in de hoop van Lord Poetin weer gas te krijgen. 

De gasvoorraden raken aardig vol en de druk om de Groningse gasvelden weer wijd open te zetten nemen snel toe. Die Groningers weten immers toch niet beter, ze krijgen die aardbevingen toch wel en als zo de energiecrisis gedempt kan worden en de overheidsfinanciën er hemels bij komen te liggen, dan wordt de verleiding wel erg groot.

Er is nu een vast geloof dat de beurzen hun dieptepunt niet kunnen zetten voor de FED de rente gaat verlagen. D.w.z. pas voorjaar 2023. Ook moeten de initial claims voor werkloosheid eerst flink oplopen, anders is de FED niet te vermurwen tot rentedaling.

Ondertussen blijven de winstverwachtingen erg goed liggen, leunend op de vorstelijke winstmarges en de sterke balansen. 

Pessimisme is alom tegenwoordig en de koersen dalen toch wel dagelijks hardnekkig. Niet hard, daarvoor gelooft men die ineenstortende inflatieverwachtingen gewoon te veel. Ja, slechte verwachtingen op korte termijn, maar dan toch echt rente manna dat uit de hemelse handen van Powell en Lagarde ooit over ons gaat heen dalen.

31 augustus 2022

verandert de visie op de lange termijn? Is Powell nog steeds een draaikont?

 Corona veranderde veel: meer thuis werken, veel mensen kregen ander werk dat ze beter beviel. Maar de lange trend dat de loongroei achterblijft bij de productiviteitsgroei bleef intact. De winstmarges stegen nog verder en schoten zelfs omhoog na de ergste begintijden van corona. Volgens de BNP-cijfers bereikte de winstmarge in de VS in het tweede kwartaal van 2022 een nieuw record. Daardoor is het niet zo verwonderlijk dat de winstschattingen voor het komende jar in de VS maar langzaam afbrokkelen (meer ex energie). Je zou meer verwachten, nu de PMI's zo duidelijk onder normaal (50) staan en de huizenmarkt overduidelijk op haar retour is. Maar de VS hebben minder last van hoge energieprijzen als bijvoorbeeld Europa. In de VS is de inflatie op goederen voorlopig nog relatief hoog. Lonen blijven nog steeds achter bij inflatie plus productiviteitsgroei (bij recessie is het cyclische deel daarvan dik negatief).

De trend van globalisering lijkt ook niet zo overtuigend gebroken als ik door alle aanbodschokken verwacht had. Ja, men probeert veel meer essentiële dingen in eigen land te maken of te importeren uit meerdere landen, niet alleen vooral China of energie uit Rusland. Er zal enorm veel in alternatieve energie geïnvesteerd moeten worden en helaas ook weer in kernenergie. De idiote prijzen voor gas en elektriciteit forceren dit en de geschiedenis leert dat dan de prijzen voor gas en elektriciteit dan weer enorm dalen. Dat zou structureel moeten zijn. Problematisch is de schaarste van bepaalde grondstoffen voor het maken van alternatieve energie, zoals kobalt, vanadium, grafiet, nikkel en in mindere mate ook koper en voorlopig ook lithium.

Ik dacht dat nu ongeveer de omslag gemaakt zou worden dat de lonen de inflatie plus productiviteit zouden gaan bijhouden. Veroudering zorgt immers voor minder arbeidsaanbod en het aanbod vanuit China is niet langer zo goedkoop en zo snel groeiend en ondersteund via enorme investeringen. Wat dat betreft liggen de kaarten gunstiger voor India en Vietnam en wie weet ook Indonesië (dat ook veel nikkel heeft)..

In China vallen allerlei tegenslagen over elkaar heen. Sommige gaan snel weer weg, zoals waarschijnlijk corona en de hittegolf van dit jaar, maar andere zaken zijn veel problematischer: onroerend goed en investeringen in infrastructuur waren de ruggengraat van de groei in China. Maar rendabele infrastructuur aanleggen wordt steeds moeilijker (vergelijk Japan dat in jaren 90 zou de groei op peil trachtte te houden, maar faalde). Voor de vastgoedmarkt is de situatie nog problematischer. De beroepsbevolking krimpt, de vraag neemt daardoor af en de vastgoedmarkt en wat daarmee samenhangt zorgt voor ongeveer 25% van het BNP. Dat moet terug naar onder de 10% als de bevolking krimpt. Hoe pijnlijk dat kan zijn, leerde Spanje na 2008. Overigens kan China met opheffing hukou systeem nog wel stimulering brengen in de huizenmarkt in de grote steden. Investeren is veel minder interessant geworden voor buitenlandse ondernemingen, vanwege de politiek van Xi. Die gaat voor Chinese partij-idealen en niet zo zeer meer voor groei. Rusland leert weer eens hoe gevaarlijk het kan zijn als je zo afhankelijk bent van een land. China moet de consumptie gaan stimuleren. Dat roept men al de nodige jaren, maar er is geen andere  uitweg. De mogelijkheden zijn overigens  groot, bijvoorbeeld gratis medische zorg. Maar met enorme reddingsoperaties voor vastgoedspeculanten en opdrogende inkomsten lagere overheden uit verkoop grond zijn de mogelijkheden ook weer niet oneindig.

Europa zit door Poetin nog enige tijd (een-twee jaar?) in de puree. Hogere ECB-rente gaat Poetin er niet van overtuigen meer goedkoop gas te gaan leveren.  Alleen succesvolle importen uit de rest van de wereld met dreiging van meer alternatieve productie/ kernenergie kan dat doen.

In de VS zien de inflatieverwachtingen er ineens bijzonder zonnig uit. de ingeprijsde inflatie voor komend jaar is naar beneden getuimeld naar 2,3%. Dat moe, samen met de verzwakkende economie, aangevoerd door e huizenmarkt, leiden tot een draai van de FED naar verlagen. Powell zei zelf dat 3,7% eigenlijk wel genoeg was en 2% neutraal. De FED communiceert vooral naar terugkijkende indicatoren te kijken, maar kan dat natuurlijk niet volhouden. Powell moest natuurlijk dapper en zijn en hel en verdoemenis roepen om inflatieverwachtingen op de knieën te krijgen. FED-lid Kashkari was blij, opgelucht dat de markt het verhaal van Powell geloofde, ondanks alle beweringen waarop Powell het afgelopen jaar moest terugkomen. Kashkari gelooft het zelf kennelijk niet, weet dat de FED nog steeds data dependent is. En als die 2,3% inflatie ook maar enigszins in de buurt uitkomt, dan met de FED de rente weer gaan verlagen tot neutraal. Ze kunnen nog even hun tanden laten zien door niet meteen te gaan verlagen als de korte FED rente 3,7% is, maar niet lang. De zo gecreëerde omgekeerde rentestructuur sleurt de economie te veel omlaag. Nu al is de geldgroei 0. QT, terugbrengen van de balans van de FED, was volgens een paper in Jackson Hole een probaat middel om de Amerikaanse economie in een recessie te brengen. Je moet daarmee oppassen.(en de FED is niet doof, heeft het verhaal uitgeplozen).

Een en ander lijkt te wijzen op een beetje lagere lange rente. Gezien de zeer sterke negatieve correlatie van de rente met de beurs sinds corona, zou dit een iets hogere aandelenbeurs kunnen betekenen. Eerst maar eens zien of de bodem van juni houdt. Zo niet, dan gaat men met nog meer enthousiasme negatieve verhalen over de beurs vertellen. Nu zijn de optimistische verhalen al haast nergens meer te vinden. Er zit dus al enige narigheid in de koersen. 

Rampspoed door hogere voedselprijzen vanwege nu ook hogere elektriciteitsrekeningen om voedsel op te slaan. Schrijnende voorbeelden van idiote elektriciteitsrekeningen in Engeland o.a.. Maar gelukkig valt de oogst mee in Canada en gaan ze daar ook meer gas etc. exporteren. En zijn de aardgasvoorraden nu weer beter op peil dan vorig jaar, met meer mogelijkheden voor LNG. En minder energieverbruik. D.w.z. het moet toch wel heel gek lopen als de gas- en elektriciteitsprijzen in Europa niet  flink gaan dalen (in mijn angstdromen zie ik Poetin aan Duisland vragen reeds geleverd gas weer terug te sturen naar Rusland).