14 februari 2015

die centrale banken toch. Ze zijn onberekenbaar, de ene keer brengen ze de rente onder nul, de andere keer houden ze maar niet op met verhogen tot het onheil niet meer is af te wenden.

Centrale banken doen dingen die tot voor kort niet voor mogelijk werden gehouden. Ze kopen meer staatsleningen op dan zelfs de overheid met het grootste gat, Japan, kan uitgeven. Ze brengen de rente onder nul en dat zou toch niet kunnen, zo weer je op de universiteit geleerd.
Ze hebben de onmogelijke taak de inflatie naar 2% te brengen. Waarom dat moet is onduidelijk. 1% is toch ook mooi, zeker voor een vergrijzende maatschappij.   
Renteverlaging en QE leidt maar niet tot inflatie en economische groei. Maar wie weet is deflatie en depressie voorkomen.
Men schrijft over het early mover voordeel bij QE. En dat monetaire verruiming net als in de jaren dertig heilzaam was, geen kwaad kon.
Als iedereen aan QE gaat doen, dan lukt het niet meer om je valuta omlaag te krijgen. Weer een reden waarom QE maar niet tot inflatie aan het leiden is.
Er is wel een wedloop gestart om de rente verder onder nul te brengen. Dat is vooral urgent voor Zwitserland en Denemarken, maar ook de ECB en Zweden willen zich meer gaan bezondigen aan negatieve rentes. Men vindt dat Carney de Engelse rentes ook maar moet verlagen.
Toch is de rente ineens aan het stijgen. In Japan is de Bank of Japan ineens onwelvoeglijke geluiden aan het produceren: meer QE zou geen zin hebben. Men wil kennelijk weer en sterkere yen en hogere lange Japanse rentes.
Stel je toch eens voor dat dit besmettelijk wordt: Klaas Knot die roept dat de lange rente omhoog moet om de Nederlandse pensioenfondsen te redden en dat daarom de zuidelijke landen ons moeten bijstaan met een hogere rente.
Of de FED die zegt dat men gewoon doorgaat met de rente te verhogen omdat NAIRU (non accelerating rate of unemployment) lager is dan ze dachten en er dus langer doorgegeaan moet worden met renteverhogingen, eerst langzamer dan gedacht maar uiteindelijk toch tot boven 4%.

Nog maar 91% van de economen in de enquête van de Wall Street Journal voorspelt een hogere rente over zes maanden. Dat is het laagste percentage in jaren. 

(plaatje Bianco)
Bij de ETF’s in Amerika ziet men een explosieve belangstelling voor de 20+ looptijd ETF en de ultra short 20 jaar staatslening waar massief in belegd wordt, wordt versneld afgebouwd. Alom durft men niet meer zo erg te speculeren op rentestijging. Iedereen roept het wel, maar niemand durft meer.  Men koopt om te winnen als de rente diep onder nul gaat. De ultieme rentebubbel is geboren.

Amerikanen worden alleen maar slapend rijk

http://www.alphaarchitect.com/blog/2015/02/12/overnight-momentum-vs-intraday-momentum/#.VN6TAix0ycw
Alle winst die op Amerikaanse aandelen geboekt werd, gebeurde bij de opening, ofwel na de sluiting van de Amerikaanse beurs. De futures dreven de koersen gemiddeld hoger.
Overdag kun je ingrijpen en dan lijkt er minder risico te zijn. S nachts ben je, terwijl je niets kan doen om je te beschermen,  overgeleverd aan de grillen van Chinezen, Japanners en Europeanen. Daar moet een risicopremie tegenover staan en die is er ook.

In de aangehaalde post denkt men dat het komt omdat institutionele beleggers vaak aan het eind van de dag handelen en liefst tegen het momentum van de dag ingaan. Particuliere beleggers kopen veelal vlak na de opening.

Ik blijf het toch raar vinden.

12 februari 2015

VOC groot, maar toch niet zo groot! Apple nu is echt meer waard

Marktkapitalisatie Apple $710 miljard was reen om dat wat te nuanceren. Als % van de marktkapitalisatie waren vroeger bedrijven als Big Blue (IBM) groter.
Alom vindt men dat voor hedendaagse dollars gecorrigeerd de VOC het grootste bedrijf ooit was.
het was een zeer machtige multinational met op zeker moment 28.000 man in dienst (vrouwe mocht niet) en bijna de helft was militair.
Dat is toch wat weinig om een marktwaarde van omgerekend $7400 miljard toe te kennen.
Men begon met een emissie van 6 miljoen gulden en op zeker moment was dit 78 miljoen gulden waard. Een zo'n gulden zou dan vergelijkbaar zijn met bijna $100.000. Onzin natuurlijk. Schromelijk overdreven. In guldens omgerekend verdient men ongeveer maar 100 keer wat we in de 17de eeuw per hoofd verdienden.

groei consensus winst in Europa 1 jaar vooruit

Bij de FT indexen doet Zweden het het beste en Italië het slechtste.
De afgelopen weken doet Nederland het het beste (Royal Dutch Shell in het VK gezet) en Zwitserland het slechtste.
Een belangrijke reden waarom de winstgroei tot 2007 zo goed was, was de bubbelwinst in de financiële sector in Europa. Plaatje van Minack. Daarna wil het maar niet lukken met de winsten in de financiële sector. Misschien dat er nu wat verandering in komt.

11 februari 2015

Fernald: 1,9% groei productiviteit en 2,1% structurele groei in de VS (San Francisco Fed)

Fernald en Wang (FED van San Francisco) hadden een niet al te lang artikel gemaakt over hoe de productiviteitsgroei ging in de VS, uitgesplitst naar sector en uiteraard met  een berekening wat de total factor productivity, TFP,  was en zou moeten worden.
Artikel: The recent rise and fall of rapid productivity growth

Het eerste plaatje laat zien dat Okun niet zo ver mis zat met zijn wet van 3% structurele groei in de VS van 1948-2007. In perioden met lage productiviteitsgroei was er gelukkig hoge groei van de beroepsbevolking.
Na 2007 gaan helaas productiviteitsgroei en groei beroepsbevolking samen het putje in. De komende jaren ziet Fernald een herstel tot 1,9% stijging van de productiviteit en samen met een kleine groei van de beroepsbevolking leidt dit tot 2,1% structurele groei denkt hij. Eigenlijk had hij uit willen gaan van 1,6% productiviteitsgroei, maar een jaar geleden was hij iets positiever dan nu. Dat is niet zoals de economische cijfers binnenkomen, deze geven een hogere groei van de beroepsbevolking aan. Productiviteitsgroei in het vierde kwartaal was -1,8%, maar dat lijkt flink te gaan verbeteren.
Structurele groei draait om de total factor productivity, de andere groei van de productiviteit anders dan door verbetering opleiding (is er niet volgens Fernald, het percentage dat nu de universiteit verlat als % van de beroepsbevolking is hetzelfde als bij de 55-64jarigen) en door meer investeren.
Als dat afzwakt kan het bedrijfsleven geen rente meer betalen over de investeringen.
Voor een hogere rente moet de TFP (voor bezettingsgraad  gecorrigeerd) gaan stijgen. Dat lijkt meer te gaan gebeuren dan Fernald denkt, denk ik.

De stijging van de productiviteit ging tot 2004 zoals Ter Veer en ik dachten. In een Kondratieffgolf heb je eerst dat de productiviteit hard stijgt in de nieuwe sectoren, ICT in deze golf. Men maakt steeds sneller ICT. In een volgende fase zie je dan dat die nieuwe sectoren, ICT nu dus, goed toegepast worden. dat gebeurde van 2000-2004.
daarna klapte het in elkaar. Dat had ik niet gedacht, het heeft overigens niet zo veel te maken met de kredietcrisis. De productiviteittrends veranderden al eerder aldus Fernald.
De bubbelsectoren waarop Summers zijn hoop gezet heeft, droegen negatief bij (bouw, financiële sector, grondstoffen).
Fernald zegt helaas niet hoe hij denkt dat het verder gaat na 2015. Ik denk dat de productiviteitsstijging terugkomt bij de IT intensive en not IT intensive sector. Niet enorm, maar ik denk dat het iets beter wordt.

de rentekrach

Als green shoots komen nu ineens de voorspellers van een rentekrach boven water. Sinds 13 januari gaat het bergop met de olieprijs, sinds 20 januari vliegt de Japanse rente omhoog en sinds 6 februari weten we het:  de werkgelegenheid in de VS groeit als kool. Inflatieverwachtingen stijgen weer, al lijkt deflatie in de eurozone onafwendbaar.
De Angelsaksische landen hebben geen QE meer en laten daarom de grootste rentestijgingen zien, al winnen ze het nauwelijks van Japan.
De tabellen druppelen binnen dat de centrale banken voor het eerst meer staatsleningen opkopen dan de omvang van alle begrotingstekorten bij elkaar van de westerse landen.
Het helpt kennelijk geen zier. De omvang van begrotingstekorten correleert nauwelijks met de rente, vaak gaat het precies andersom als je denkt.

https://strategy.rbsm.com/Tools/Resources/.pdf?key=GjMSOV6HLXbzifYAIXy42w-gFna1VwE1

10 februari 2015

Grantham en de olieprijs

De kwartaalvisie van GMO is vorige week weer rond gestuurd. Eerst komt Inker aan het woord, maar dat interesseert bijna niemand (Ja, aandelenkoersen stijgen niet altijd het meeste in de landen met hoge groei van het BNP. Je kunt beter beleggen in landen die goedkoop zijn en waar het beter gaat dan verwacht. Vandaar zijn excuses dat hij landverraad aan het plegen is door amerikaanse aandelen te verruilen voor europese rommel).
Maar het gaat altijd om wat Grantham te vertellen heeft.
Deze keer moest hij een beetje door het stof, omdat hij de val van de olieprijzen niet had voorzien.

Grantham
Achteraf had hij het eigenlijk allemaal hebben moeten zien aankomen. Fracking zorgde voor een aanzienlijke uitbreiding van de olieproductie terwijl de vraag maar nauwelijks steeg. Daardoor ontstond er een overschot. Al die extra olie bovenop wat gevraagd werd zorgde voor volle olieterminals. Het kan haast niet meer opgeslagen worden. Dan knalt de olieprijs omlaag tot de variabele kosten. En die zijn minder dan de helft.
Ondertussen neemt de olie uit de bestande gewone bronnen af zoals de theorie van piekolie aangeeft. Nieuwe investeringen worden niet gedaan. Uiteindelijk gaat dit voor hogere olieprijzen zorgen.
Saoedi-Arabië krijgt inderdaad voor elkaar dat de productie uit fracking naar beneden zal vliegen.
De olieprijs blijft nu erg gevoelig voor de kostprijs uit fracking. Productie gaat nu snel omlaag, maar kan als men maar genoeg investeert snel veel omhoog.
Grantham vindt dat Saoedi-Arabië de boel knullig heeft aangepakt. Ze hadden gewoon hun productie moeten halveren en die tegen de dubbele prijs van nu dan kunnen verkopen.
Hij denkt dat de markt denkt dat er heel veel olie à $80 geproduceerd kan worden. Dat is ook het basisplaatje dat ik her en der zie.
De VS heeft slechts één jaar olieproductie van de wereld uit fracking bij een kostprijs van $120 denkt hij.

Een uitbreiding van de VS met 4% van de wereldproductie was genoeg om de oliemarkt totaal van slag te brengen. Dus ook al heeft men maar één jaar wereldolieproductie, dan nog kun je vele jaren de olieprijs saboteren.
Volgens Grantham was het niet zo zeer dat de vraag zo veel minder toenam, want dat zie je niet in dit plaatje, maar dat het aanbod toenam vanuit één plek, de VS.
[ik denk dat de OPEC nu ook wel ziet dat je ongeveer 4 miljoen vaten minder moet produceren. Vroeger liet men dit door één land doen, nu willen ze om begrijpelijke redenen dat meer landen pijn moeten lijden.]
Grantham zag een Armageddon door zeer hoge olieprijzen, maar denkt dat dit nu 5 jaar is uitgesteld, niet afgesteld. Alternatieve energie wordt nu minder op gang gebracht.

Griekenland, episode 7: Wie geeft toe: Europa of Griekenland?

De schade voor Europa is groot, als men toegeeft. Andere landen kunnen maar op verkeerde ideeën gebracht worden. Podemos etc. 
Overigens heeft Spanje minder bezuinigd dan ze eigenlijk zouden moeten, Griekenland moest  veel meer bezuinigen. Je ziet nu een veel beter economisch herstel in Spanje, terwijl de problemen in Spanje toch heel groot waren: een volkomen uit de hand gelopen bubbel in onroerend goed, die zorgde voor grote waardedalingen, verlies rijkdom en een arsenaal aan werkloze bouwvakkers. Minder bezuinigen dan is voorgeschreven, dat is denk ik wel voor elkaar te krijgen zonder dat Schaüble/ Merkel ontploffen.

Griekenland uit de euro is het einde van het banksysteem, een enorme neergang van de economie. Daarna uiteraard herstel (vergelijk IJsland). Zelfs Tsipras en Varoufakis zeggen dit.
Een en ander pleit voor het scenario van een compromis op het allerlaatste moment voor een zo klein mogelijk deel van het probleem. Kick the can down the road. daar is Europa heel goed in. Van het blikje is nog maar weinig over, zo veel trappen heeft dit te verduren gehad.

Vorige week zagen we eerst Tsipras zijn onderhandelingspositie weggeven: hij zei: nee, we gaan niet uit de euro en we gaan niet de staatsleningen afstempelen. Blijdschap alom op de beurzen.
Toen kwam het ‘charmeoffensief’ van Varoufakis. Onmiddellijk bleek dat geen enkel land een cadeautje wilde geven.

Dus moest er uit een ander vaatje getapt gaan worden. Tsipras zei dat hij zijn verkiezingsprogramma moest uitvoeren. Flinke verzachting van de lasten door de overheidsschulden aan het buitenland en weg met die bezuinigingen en hervormingen. terug met alle ambtenaren, lagere belastingen. Sinterklaas is er een kleine jongen bij. Niets gevaarlijker dan politici die doen wat ze beloven (zoals Bush deed met het binnenvallen van Irak). Griekenland gaat gewoon niet doen wat die Duitse ellendelingen eisen. Nee, ze moeten eerst maar eens de oorlogsschade van € 162 miljard terugbetalen (volkomen onduidelijk hoe men aan dit bedrag komt, anderen reppen over € 10 miljard en dan rente over rente tegen Griekse rente..). 
De schulden aan Griekenland moeten verzacht worden, waarschijnlijk met langere looptijden en aan de groei van het BNP gerelateerde betalingen.
Dat kan. Al piept Greenspan nog zo hard, Europa vindt het goedkoper om steeds maar weer noodverbanden aan te leggen en dat gebeurt dus waarschijnlijk. Tenzij Tsipras echt 100% van zijn verkiezingsmandaat wil uitvoeren, dan is Grexit onvermijdelijk. 

enige links
http://www.bloombergview.com/articles/2015-02-09/tsipras-lays-out-part-of-the-road-map-for-greece (el Erian)
http://www.ft.com/intl/cms/s/0/8fd55736-ae0a-11e4-919e-00144feab7de.html?siteedition=intl#axzz3RIKFLzps

8 februari 2015

financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Het was weer een volatiele week met veel uiteenlopende ontwikkelingen, vaak tegen de trend van het afgelopen half jaar in: de ISM viel tegen, maar daarna herstelde het economische nieuws in de VS enorm plus hogere olieprijzen en daarmee vloog de rente omhoog en outperformde de S&P de andere aandelenmarkten behalve Athene. Vooral energie en financials deden het goed in de VS. De Chinese beurs daalde opnieuw op matig economisch nieuws maar gezien de monetaire verruiming (verlaging van de RRR, reserve requirement ratio) toch curieus.

De olieprijs herstelde op berichten dat het aantal rigs flink was afgenomen, maar op tegenvallende voorraadgroei steeg de olieprijs weer wat. Per saldo behoorlijke stijging van de olieprijs die kennelijk te veel gedaald is.

Ondanks de vele goede argumenten voor secular stagnation in de komende jaren kreeg dit scenario een flinke knauw door de extreem goede cijfers over de Amerikaanse arbeidsmarkt: volgens het Establishment Survey 257.000 groei werkgelegenheid en 147.000 opwaartse herzieningen waardoor het groeipercentage op jaarbasis nu het hoogste is van de 21ste eeuw. De beroepsbevolking groeit ineens sterk, +1 miljoen in één maand (bij 200.0000 bevolkingsgroei VS per maand). Daardoor steeg de werkloosheid 0,1% ondanks de 759.000 nieuwe werknemers volgens het Household Survey. De participatiegraad steeg eindelijk van 62,7 naar 62,9%. Loongroei van 0,5% in één maand. Een en ander was genoeg voor Yellen om aan Hilsenrath door te laten schemeren dat ze er veel voor voelde om al in juni de FED rente te verhogen. De obligatierente was toch al aan het stijgen op de hogere olieprijzen, maar Amerikaanse cijfers over de arbeidsmarkt richtten een verdere ravage aan. Net nu we uit aan het puzzelen waren hoe negatief de rente wel niet zou gaan worden, is de rente gaan stijgen. Joachim Fels beredeneerde dat de reden waarom de rente positief hoort te zijn, we prefereren consumptie nu boven die van morgen, niet meer op hoeft te gaan als je veilig voor je pensioen van morgen wilt sparen en consumptie straks belangrijker vindt dan consumptie nu.
QE zorgde heel vaak voor de nodige rentestijging nadat de markt hier overdreven op had voorgesorteerd en het economisch nieuws begon te verbeteren.
Bij zo veel groei van de werkgelegenheid en slechts 2,6% groei in het viedre kwartaal kon het niet anders dan dat de productiviteitsgroei slecht, negatief was (-1,8%). Daarmee verdedigen de aanhangers van Secular Stagnation zich,  dan hoef je niet op aantrekkende loongroei te rekenen.
Deels komt de tegenvallende productiviteitsgroei door het aantrekken van de laag productieve bouw. Het gaat weer beter met de gezinsvorming, de banken worden weer scheutiger met hypotheken en de nieuwe hypotheekaanvragen stromen weer binnen.

De onderhandelingen met Syriza zijn begonnen. Er is hier veel wellicht overdreven optimisme over. Fels citeerde: Schaüble: “We agreed to disagree.” “We didn’t even agree to disagree, from where I’m standing.” Varoufakis in response to Schaüble. 
Begin deze week gaf Tsipras ineens zijn onderhandelingspositie voor een flink deel op door te verklaren dat de Griekse schulden niet hoefden worden afgeschreven. De ECB zag het risico toch nog te groot en besloot tot woede van de Griekse politiek van de week dat Griekse staatsleningen niet meer als onderpand gebruikt konden worden en dat Griekse banken maar moesten lenen op het noodpakket (ELA) van de ECB. Men maakt het zo eenvoudiger dat de Grieken bij China en het bij Syriza+ partner waanzinnig populaire Rusland aankloppen voor steun.


Het winstseizoen verloopt redelijk in de VS, ex Apple zou men er minder gunstig over denken. Je hoort deze week ineens wel van alle kanten dat de winstverwachtingen voor 2015 te veel verlaagd zijn, vooral als de olieprijzen gaan stabiliseren/ wat stijgen. Top down begint men hoger te zitten dan bottom up, wat niet vaak voorkomt.

Initial claims voor werkloosheid bleven onverwacht laag in de VS, het handelstekort liep meer op dan verwacht. Enige indicatoren voor de huizenmarkt lijken te verbeteren zoals gezinsformatie, hypotheekaanvragen en minder strenge banken. De week begon met een tegenvallende ISM manufacturing en ook personal spending was niet goed over december met -0,3%. De ISM non manufacturing (dienstensector) was wel sterk.
De PMI's kwamen in Europa een fractie lager als verwacht. En dat was ook het geval in China en Japan. Non manufacturing was iets beter.

7 februari 2015

Werkgelegenheidsgroeirapport bezorgt obligatiemarkt grijzere haren dan die van Yellen

Absoluut verbazend cijfers werden getoond in de maandelijkse rapporten over de Amerikaanse arbeidsmarkt. Het hoofdgetal, de werkgelegenheidsgroei van 257.000 over januari volgens het Establishment Survey, was niet veel boven de verwachtingen. De werkloosheid nam zelfs toe van 5,6% naar 5,7%.
Maar de andere  cijfers waren gewoon flabbergasting. De cijfers uit de vorige maanden waren enorm naar boven bijgesteld. 423.000 over november is een hoog cijfer.
Het  Household Survey, het veel kleinere survey waarmee de werkloosheid bepaald wordt, kwam met 759.000 groei van de werkgelegenheid maar ook met een groei van de beroepsbevolking van ruim 1 miljoen in slechts 1 maand. Dat was ongelooflijk. Weg met die verhalen dat de beroepsbevolking krimpt omdat de mensen opgeven naar een baan te zoeken. 1 miljoen! WOW! Ineens zie je legioenen Amerikanen weer geloven dat ze aan werk kunnen komen, ze solliciteren weer. Daaroverheen kwam een bericht dat de loongroei 0,5% zou zijn geweest. En ineens was de daling omgedraaid in een stijging op jaarbasis. Nog niet helemaal overtuigend, maar grote verbetering, doemscenario’s verblekend. Een dag na mijn capitulatie voor het Secular Stagnation scenario was er ineens een bom onder gelegd.
  Hilsenrath rapporteerde dat de rapporten over de werkgelegenheidsgroei (en loongroei) genoeg waren voor de FED om vast te houden aan het scenario van de eerste renteverhoging in juni.
Geen wonder dat de obligatiemarkt totaal overstuur raakte. Eerder in de week ging het al helemaal mis met het scenario van NIRP, negative interest rates program, door de stijgende olieprijzen en nu dit.

We halen steeds Yellen aan als het monstertje dat ineens van haar geloof afvalt dat je een oneindig ruim monetair beleid moet voeren, maar het is Stanley Fischer die de echte bedreiging vormt. Hij zit het comité van financiële stabiliteit voor en gelooft niet in de noodzaak van crisismaatregelen om nu nog de rente op nul te houden. Yellen legt haar oren te luisteren naar deze doder van de grote bullmarktdraak. 

Secular stagnation: tegenvallende loongroei, maar niet vorige maand in VS

 Globalisatie en de ICT Revolutie hebben een trend veroorzaakt naar meer flexwerk met tijdelijke in plaats van vaste contracten. Deze lange trend van de Kondratieffgolf wordt gekenmerkt door de opkomst van het individualisme. Steeds minder bepaalt de vakbond via cao’s het loon van het collectief en steeds meer moet het individu onderhandelen over zijn eigen loon. De excellente werknemers profiteren van deze trend, maar het gros niet, die halen er in de verste verten niet uit wat een vakbond zou kunnen doen.

De kredietcrisis na jarenlange enorme investeringen om het productieapparaat in Emerging Markets (hoofdzakelijk China) op te bouwen veroorzaakte ineens een overvloed aan arbeid. Employees stonden zeer zwak en zes jaar na het einde van de Great Recession is de positie van employees niet verbeterd, zelfs verslechterd.
Jongeren werden tegen lagere lonen aangenomen, ouderen hielden hun relatief hoge loon, via de gebruikelijke excessieve bescherming van de gevestigde belangen. Dat loonverschil is steeds groter geworden en houdt zo loongroei tegen.
Eerst moeten de jongeren schaarser worden en flink hogere lonen krijgen voor goede loongroei. Dan nog gaat een en ander moeizamer dan voor 2000 en niet alleen door individualisering en minder vaste arbeidscontracten. Er is een groeiende tweedeling van meer behoefte aan banen met lage en hoge inkomens, maar veel minder behoefte aan banen die een middenklasseinkomen opleveren.
(plaatje via Minack)

kondratieffgolf meeting (1): plotseling grote stijging van de rente? Een sprookje

We hadden weer eens een bijeenkomst bij de Vereniging van BeleggingsAnalisten om te praten over de lange termijn, de Kondratieffgolf.
Ik moest op het matje komen. Neergang in de Kondratieffgolf sinds 2000. Punt uit. Niks voorspoed, wereldwijd goede tijden. Ook inclusief Emerging Markets niet. Trend is gewoon naar beneden van groei en productiviteit sinds 2000, in het Westen en in veel Emerging Markets.
Het basisscenario is Secular Stagnation.

Ik moest door het stof met mijn optimisme (eigenlijk vanaf 2003 al) dat de groei in de wereld goed zou worden tot 2018. China en andere Opkomende Markten hielden dat verhaal nog enigszins overeind, maar na de groeiterugval in de BRICs is dit verhaal nauwelijks nog steekhoudend. Rusland en Brazilië in recessie, groei India maar 5-6% en groei China wegzakkend onder 7% en straks nog aanzienlijk lager. [geen herstel van betekenis voorlopig in Eurozone, groei in VS wordt niet uitbundig zonder inkomensgroei]
Mea culpa. Ik ben een beetje dom geweest met de economische visie op lange termijn. [niet met aandelen]. Enige troost: Philip Menco riep hoera, als iedereen in secular stagnation gelooft, kan het meevallen en is het ingeprijsd, de rente kan stijgen.
Zowel ik moest van mijn voorspoedgeloof afvallen als Jaap van Duijn van zijn inflatievrees. Ik kan me indenken dat Philip denkt dat dan een en ander ingeprijsd begint te worden.

Philip heeft het afgelopen decennium o.a. de val van de rente goed gezien, de neergang van de inflatie en was altijd een bestrijder van mijn  visie van een economisch voorspoedscenario. Een opmerking trof me vooral: hij denkt dat op een onduidelijk moment de rente enorm zal gaan stijgen. 


Er komt het moment dat ineens iedereen van die ‘veilige’ obligaties af wil. Iedereen wil dan door dezelfde deur. De rente gaat dan enorm stijgen:  3%++?

Dan gebeurt er natuurlijk wel iets waardoor men ineens hogere rente ziet/ af wil van beleggingen met die lage/negatieve rente. 

Overigens, je moet al je fantasie gebruiken om een reden te verzinnen waarom de rente niet ongeveer zo laag zal blijven als deze nu is. Er zijn kennelijk erg veel goede redenen waarom de rente zo laag is als deze nu is.
Misschien maak ik het te ingewikkeld. Het kan zo maar zijn dat de FED aan een normale renteverhogingscyclus begint richting 3,5% rente eind 2017 (5,5% is zelfs mogelijk) die eerder begint dan de markt denkt. Gewoon een rentestijging als de 'dots', de rentevoorspellingen van de FED gouverneurs, aangeven! Dat levert over twee jaar een heel wat hogere rente op dan die van vandaag in de VS. En dat gaat men ineens geloven. Voorlopig betekent dit dat ik het label ‘sprookje’ moet toevoegen aan deze post

Het gaat dus ongeveer als:
. Er was eens iemand die geloofde in de voorspellingen van de FED. Iedereen dacht dat hij gek was geworden. Niemand geloofde dit immers. Secular Stagnation is toch de enige zekerheid waarop je de toekomst kan bouwen. Je moet toch onder een steen gelegen hebben om dit niet in te zien. En toen…. Nadat dit gebeurd was geloofde ineens iedereen. De rente werd in enkele weken 3% hoger.

Wat kan dat .... toch zijn. Ik geef enige mogelijkheden, maar als lezers andere suggesties hebben, dan hoor ik het graag.
1.
De grote Verzekeraar Generale Alliantie heeft 10 miljard Zwitserse frank aan bankbiljetten gestald in de kluizen van Fort Knox. De Verzekeraar Sullig Luik had al langer tientallen miljarden verborgen in de krochten van een Zurichse bank kwam ineens aan het licht. De bank Danish Blue zei het nu ook, maar dan uiteraard met Deense kronen. Iedereen wildetoen zijn obligaties en de opbrengst in de kluis stoppen. 

2. regelgeving verandert weg van rente matchen. 
Er kwamen massale demonstraties op het Malieveld. Het gras moest opnieuw ingezaaid worden. Overal woedende bejaarden en vakbondsleden die protesteerden tegen de kortingen op hun pensioenen en dat enkel en alleen omdat de verplichtingen op de rentestand gewaardeerd moeten worden. En dat terwijl de rente schandelijk gemanipuleerd wordt door de ECB met hun heilloze QE.  Er zijn torenhoge rendementen behaald op beleggingen die veel hoger waren dan de rentestand. Waarom toch dat masochisme van rekenen met 1% rente terwijl je al vele jaren meer dan 10% rendement maakte? Bas Jacobs legt uit hoe dom we zijn. Die balansrecessie die in de eurozone de rente zo laag maakt  is er niet in vele Emerging Markets en Amerika. Stem daar toch je verwacht rendement op af.
De politiek reageerde door waardering op een vaste rekenrente in te voeren, net als vroeger toen er nooit gekort hoefde te worden op de pensioenen.

Er zijn meer redenen waarom men wil zondigen tegen de hoge rentematch die de afgelopen jaren schatten met geld heeft opgeleverd.Pensioenbestuurders die vrezen voor een omgekeerde Vestia affaire. Deelnemers gaan roepen (dat gebeurt overigens nu al): Waarom hebben jullie de enorme winsten op vastrentende waarden niet verzilverd? Plotselinge angst voor derivaten kan ook de reden zijn om dit te gaan verbieden. Afwikkeling zorgt voor rentestijging aan de lange kant, daar kun je dan vergif op innemen. Plausibele berekeningen kunnen verzonnen worden dat rentematch een negatieve kasstroom aan het ontwikkelen is? Iemand die dit ineens overtuigend uitlegt?

3.
inflatie komt onverwacht terug, het gaat onverwacht goed met de VS qua groei, kredietgroei wordt ineens enorm,
4. 
er gaat iets mis met centrale banken (Japan bijvoorbeeld of China). De verliezen op negatieve rente worden te groot bij de ECB en men (politiek?] komt in opstand tegen QE. 
5 
Sovereign Wealth Funds verkopen ineens al hun obligaties.
6
Centrale banken roepen dat rente omhoog moet, omdat te lage rente de groei remt, de deflatoire tendensen versterkt, lagere inflatieverwachtingen forceert . Hogere rente nodig voor financiële stabiliteit. Bij te lage rente investeren bedrijven niet meer, maar kopen ze slechts eigen aandelen terug.
7. Ali Baba biedt een spaarrente van 3% aan op rekeningen in euro's en dollars..
....

Het zit er dik in dat die plotselinge enorme rentestijging door iets anders komt dan hierboven gesuggereerd. Het blijft leuk na te denken wat het zou kunnen zijn. Misschien is het wel een totale opstand van beleggers tegen negatieve rente. Die beleggers halen massaal hun geld van de rekening, lenen het niet uit aan Duitsland of Nestlé maar stoppen hun geld massaal in een kluis of iets dergelijks.


Wordt enorme rentestijging nu het basisscenario bij ons?  Nee,: zo lang ECB rente op 0 moet houden voor minstens 3 jaar, eerder 5 jaar, is enorme rentestijging een vrij onwaarschijnlijk scenario

 plotselinge enorme rentestijging is niet basisscenario, maar lang niet zo onwaarschijnlijk als ik dacht
Er zijn de afgelopen tijd zo veel totaal onverwachte dingen gebeurd. De val van de olieprijzen, grote QE van de ECB tegen negatieve rente, de stijging van de Zwitserse frank. In dat kader zou ook een enorme stijging van de rente passen.


4 februari 2015

Nairu, natuurlijke werkloosheid en rente (DB)

De meest gangbare theorie waarom de FED de rente moet gaan verhogen is dat de werkloosheid zo laag aan het worden is in de VS, dat de inflatie welhaast op moet gaan lopen. Om oververhitting te voorkomen moet de FED dan de rente gaan verhogen. Je moet daarmee beginnen voordat de inflatie begint te stijgen, anders ben je te laat en stijgt de inflatie zo veel dat je die alleen maar met een recessie tot aanvaardbare hoogte kunt reduceren.
Dan kijkt men of de werkloosheid boven Nairu, non accelerating inflation rate of unemployment ligt.
Als de werkloosheid onder Nairu komt, dan trapt de FED volgens die theorie op de rem, neemt de punch bowl weg van de te veel feestvierende consument.
Helaas is niet bekend wat Nairu is, het verandert in de tijd. Men maakt daarom aannames, 'educated guesses' wat Nairu zou zijn. De economische onderzoekers bij de FED hebben verhalen geschreven dat nairu wel eens 5,2-5,5% zou kunnen zijn. De FED gouverneurs geloven dit voorlopig en hebben hun schattingen, 'dots' hierop afgestemd.
Maar de markt gelooft er geen snars van. 4,5% ligt meer in de richting en ik denk dat dit klopt. Dan pas ga je denk ik echt betere loonstijgingen zien die de kerninflatie omhoog gaan brengen.
De FED zal waarschijnlijk ook wel gaan roepen dat nairu lager is dan 5,2-5,5%. Men heeft al eerder herroepen onder welke werkloosheid men aan renteverhogingen dacht: bij 6,5%, 6%, 5,35%, nee lager.
Dat betekent dat de 'dots' waarschijnlijk wat omlaag gaan, maar ik denk niet tot de niveaus die de markt nu inprijst.
Het plaatje van Deutsche Bank geeft ongeveer aan wat een en ander voor de korte rente betekent als de markt anders over de hoogte van Nairu gaat denken.
Interessant is dat bij een lagere Nairu een lagere rente op korte termijn hoort en een hogere op lange termijn. De vervlakking van de rente is te ver gegaan als men gelooft dat Nairu lager is. Als men gelooft dat Nairu hoger is dan 4,5%, dan heeft men een veel te lage rente in de rane 0-5 jaar ingeprijsd. Alle secuar stagnation ten spijt, het lijkt toch echt moeilijk met Amerikaanse staatsobligaties rijk te worden in de rest van dit jaar (maar je hebt al een smakelijke +10% te pakken over januari met 30-jaar staatsleningen).

3 februari 2015

kan de tienjaar rente ver onder nul dalen?

Vandaag kreeg ik weer een presentatie voor mijn kiezen wat er gebeuren zou met de dekkingsgraad als de (tienjaars) rente 2% zou dalen. Dat is dus een rente van -1,7%  voor Duitsland. Men had er wel over nagedacht of ze deze cijfers wel zouden presenteren, maar men had ertoe besloten vanwege wat er onlangs in Zwitserland gebeurde.

Gavyn Davies had het ook over hoe diep negatief de rente zou kunnen gaan. Als de ECB de rente niet dieper dan -0,8% kan krijgen aan de korte kant, dan zou de tienjaar rente nog steeds boven nul blijven
http://blogs.ft.com/gavyndavies/2015/02/01/how-negative-can-interest-rates-go/
Om de tienjaarrente op -1,7% te krijgen moet de ECB de korte rente heel diep negatief maken, ik denk zo'n -10%.
Dat lijkt niet haalbaar. Dan haalt iedereen echt wel zijn geld van de bank en slaat de bankbiljetten op in een kluis, er komen dan echt wel garanties van organisaties die een zekerheid bieden als Fort Knox voor een heel wat lagere rente om een en ander gegarandeerd te beschermen.
Wat op dat moment waarschijnlijk is gebeurd, is een totale implosie van het banksysteem.
De nodige mensen zullen dit gerechtigheid vinden, dan zijn de bankbonussen gegarandeerd verleden tijd. Geldcreatie is dan echt wel gestopt (zoals ik al eerder geblogd heb zien sommige idioten dat als een opheffen van een vreselijke misstand). Dit zal de ECB tot elke prijs willen voorkomen.

Kortom het risico op lange obligaties is bijzonder asymmetrisch: de tienjaarrente gaat met twee sigma niet onder 0% en niet boven 1,6% in Duitsland volgens bovenstaand plaatje.  Gemiddeld geen feest voor de obligatiebelegger.

Maar goed, ik ben een oude sok die de nieuwe tijd zich niet meer goed kan voorstellen. Dat overkwam me ook in 1997, toen ik niet kon begrijpen dat aandelen zo duur waren. Nou, het werd nog drie jaar lang nog duurder en uiteindelijk dacht ik na half 1998 dat het ongeveer zo hoorde in de nieuwe tech tijd. Dat kan dus weer met de rente. Alleen jongeren die de nieuwe tijd haarfijn aanvoelen zien dat de rente nog verschrikkelijk kan dalen. Oude rotten zijn blind geworden. Die lage rente hoort bij de huidige nieuwe tijd van Secular Stagnation.
Ik moet een voorbeeld nemen aan de wijsheid van Alex

Ja, ik houd deflatie voor mogelijk, maar zo lang we nog bankbiljetten als wettig betaalmiddel hebben (ja, dat is ouderwets en dat zal verboden worden in de toekomst, ja dat zie ik ook wel) is een enorm negatieve rente niet mogelijk. Natuurlijk keek men me vanmiddag een aan van hij is een beetje dom, dat hij zich dit niet kon voorstellen, die -2%. Men somberde meteen dat dit toch wel heel erg was voor de dekkingsgraad op marktwaarde. Goed dat er een UFR is. Als pensioenfonds is de gevoeligheid voor de renteverandering enorm aan het worden bij negatieve rentes. De duratie kan dan groter worden dan de looptijd aangeeft.