Posts tonen met het label inkomensverdeling. Alle posts tonen
Posts tonen met het label inkomensverdeling. Alle posts tonen

24 september 2015

MorganStanley: het einde van de dalende rente, globalisering, toenemende ongelijkheid van inkomens

Morgan Stanley ziet het einde van drie trends die decennia geduurd hebben –zoals Ter Veer en ik het zien de opgaande fase van de Kondratieffgolf gezien door de bril van het bedrijfsleven.
Zij bespreken dit in:  Could Demographics Reverse Three Multi-Decade Trends?

De drie trends zijn:
1.     De dalende trend van de (reële) rente
2.     De dalende trend van de arbeidsinkomensquote
3.     Toenemende ongelijkheid van inkomens

Dit zou dan vooral samenhangen met demografie en globalisering.
Sinds 2008 is er een eind gekomen aan het demografische dividend. De enorme groei van de beroepsbevolking is omgeslagen in krimp, vergrijzing. Dat veroorzaakt inflatie (hogere zorgkosten) bij een dalende spaarquote (vergelijk Japan). De toenemende omvang van de besparingen in China heeft wereldwijd inclusief Japan gezorgd voor dalende reële rentes. Dat is aan het keren.
De dalende trend van de arbeidsinkomensquote is veroorzaakt door de groei van de beroepsbevolking in het Westen gecombineerd met een veel hogere groei van het aantal arbeiders in Emerging Markets. Dat keert en daarmee ook de inkomensongelijkheid.

.Sinds 2008 groeit de wereldhandel nauwelijks sneller dan het BNP en in 2015 zelfs langzamer. Dat wijst op afname van globalisering (en tegenvallende economische groei versus verwachtingen).

Globalisering heeft ervoor gezorgd dat de daling van de arbeidsinkomensquote in het Westen niet gerepareerd kon worden. Er was een wedloop naar lagere vennootschapsbelasting in de wereld.

Dit plaatje is niet in lijn met de data dat men na 55 minder consumeert aan goederen. Pas na 70-80 gaan de kosten voor gezondheidszorg steeds sneller omhoog tot zorgelijke hoeveelheden (overigens, dan bijna helemaal betaald door de overheid, vooral in Nederland).
Verder zien we een keer in hoe men QE denkt in te zetten: niet alleen om banken en rijken te helpen, maar ook om overheden meer te laten investeren in infrastructuur en potverteren in uitkeringen etc. QE heeft vooral de rijken geholpen via het oppompen van de waarde van assets. De asset economy had de economische groei moeten helpen volgens de motivatie van de FED (Bernanke). Dat is nauwelijks gebeurd. Er was ook in de VS geen inkomensstijging voor de modale werknemer en de modale werknemer heeft geen of weinig aandelen. De huizenprijs is nog steeds niet op een all time high, al helemaal niet in reële termen.

Tot op heden is consumptie uit toegenomen bezit teleurstellend laag geweest. Ten dele is dit, omdat men niet gelooft dat de waardestijging permanent is, het is opgeklopt via QE en dat is tijdelijk. De laatste tijd komen er echter signalen dat men begint te geloven dat assets permanent meer waard zullen blijven http://www.bankrate.com/finance/consumer-index/financial-security-charts-0915.aspx?
Je ziet overigens enige ontwikkelingen dat millenials optimistischer worden over hun baanzekerheid en financiële omstandigheden. Bij 50+ is er door de lage rente meer angst dat men onvoldoende heeft gespaard.

De groeiende tijd die men met pensioen is, kan niet al te veel verder groeien, anders wordt de financiering hiervan onhoudbaar. Dan wordt er te veel ontspaard en gaat de rente omhoog.

de rijkdom is toegenomen (plaatje doug Short), maar dat heeft niet tot grote stijging van inkomens geleid, wat de bedoeling was van QE

Sinds de opkomst van Corbyn begint men anders te denken over QE. Het monetaire beleid moet niet de banken en de rijken helpen, maar de overheid. Centrale banken moeten overheden financieren die dat geld gebruiken voor infrastructuur en andere zaken zoals hogere uitkeringen, meer zorg, meer defensie, meer en meer in ieder geval.
Het wordt nu geopperd door anderen. Bij de Citibank vinden ze in ieder geval dat een nieuw ronde QE dit tot gevolg zal hebben.
Een en ander geldt met name voor de millennials. Dus loonstijging. Dit is de afgelopen jaren vooral geremd door lagere aanvangssalarissen voor millennials (en geen loonstijging voor ouderen). Deze te lage aanvangssalarissen worden nu dus weggewerkt. Loonstijging gaat de komende jaren aan de hoge kant verrassen (ik noem het niet positief, want het is niet goed voor beurzen, maar het zou de FED wel eens op andere gedachten kunnen brengen en de rente meer verhogen).

21 maart 2015

De salarisverhoging van de top van ABN AMRO

Een ton erbij, terwijl het personeel niets erbij krijgt. Dat was al jaren eerder vastgelegd. Zalm vindt het bitter nodig om de structurele verslechtering van de toplonen enigszins te verzachten.

Dat valt natuurlijk niet goed. Zo veel geld erbij voor semiambtenaren die echt geen ondernemer zijn, maar wel de nodige tonnen willen opstrijken.

Het staat bijvoorbeeld ook kritisch behandeld in het nieuwe boek van Jaap van Duijn: Uit Balans
Begeleid met een grafiek (blz 66)waarin je kunt zien hoe veel harder (ruim 70%) de salarissen in de financiële sector harder zijn gestegen dan het gemiddelde sinds 1980.
Tot ongeveer 2001 stijgt de werkgelegenheid fors bij de banken, daarna zorgt de automatisering voor een enorme berg ontslagen. Men gaat enorm op de kosten besparen, maar doet dit alleen via ontslaan, niet door loonmatiging. Door het te dure personeel blijven de banken in problemen zitten. Van Duijn spreekt over buiten proportionele beloningtoenames tussen 1990 en 2007. De correctie hiervan zal lang duren, zo’n tien tot vijftien jaar denkt van Duijn. Dat zou goed kunnen.


Op het ogenblik heeft Dijsselbloem c.s. de strengste wet ingevoerd qua beloning met bonussen (maximaal 20%; in Duitsland bijvoorbeeld kapt men af bij 50%, diverse andere landen op 100% en in Londen is er geen grens; en nog curieuzer, voor buitenlandse deelnemingen geldt het (meestal) niet (helaas voor F&C Netherlands waar ik werk: dat is een Nederlandse BV, dus ook wij vallen onder de wetten van Dijsselbloem; ik heb helaas geen salarisreparatie ontvangen à la ABN AMRO). 
Die wet gaat voor nieuwe mensen meteen in, voor de zittende massa pas volgend jaar. Men wil de lagere bonussen dus kennelijk over meerdere jaren repareren. Dit jaar was de loonstijging eigenlijk nog niet nodig, want men (bijvoorbeeld bestuur ABN AMRO) krijgt gewoon nog een torenhoge bonus dit jaar, de pijn komt pas ect volgend jaar. Maar ineens tonnen extra, dat kun je volgend jaar helemaal niet maken. Dit jaar ook niet. Ook al verdient men in Londen veel meer en bij multinationals in de top ook. 

18 maart 2015

Branko Milanovic: geen vooruitgang in tig jaar voor vele landen

http://glineq.blogspot.nl/2015/03/v-behaviorurldefaultvmlo.html
Op zijn blog over ongelijkheid van inkomens had Milanovic een leuke tabel over hoe lang het al geleden is dat de huidige inkomens per hoofd hetzelfde was als in 2013. (gevonden via Lukas Daalders blog)
Hierboven staan wel de slechtste jongens van de klas vermeld. Maar de situatie is eigenlijk nog erger dan de tabel aangeeft. In de meeste landen is de inkomensongelijkheid toegenomen. Het mediane inkomen is dan (meer) lager dan het gemiddelde inkomen. 
Saoedi-Arabië terug op het niveau van 1972, van voor de oliecrises, dat is moeilijk voor te stellen. De bevolkingsexplosie sindsdien heeft wel erg drukkend gewerkt op inkomen per hoofd. Daarom zijn er veel revolutionaire krachten in Saoedi-Arabië. de jeugd vindt dat ze het te slecht hebben.
Milanovic meldt:
Or take another, perhaps extreme, example. In 1974 when Muhammad Ali went to Kinshasa for his “rumble in the jungle” DR Congo and Indonesia had exactly the same GDP per capita, around $2,000. Now, Indonesia’s GDP per capita is about to reach $10,000, and Congo’s is down to $500. The gap is now 20 to 1, in a span of two generations.

Colombia is in sneltrinvaart rijker aan het worden dan Venezuela dat zich om aan het toveren is in een socialistische heilstaat naar Cubaans model maar zonder de charismatische leider.
Dan de twee grootste rampen, nog erger dan zimbabwe en haiti (misschien alleen vanwege het gebrek aan cijfers in die landen).
De democratische (?) republiek Congo is recentelijk wel enige vooruitgag aan het boeken, maar onder het Belgisch juk hadden ze het beter. Moboetoe roofde meer dan de beruchte koning Leopold. Waarom Madagscar zo'n ramp is weet ik eigenlijk niet zo goed.

18 januari 2015

waar blijft de opstand tegen QE

Het gevecht van de reële economie tegen de papieren economie. De papieren economie bloeit en dat gaat ten koste van de reële economie.
Onze beste  toneelspelers hebben het ontdekt: banken doen aan geldschepping. Zij creëren geld uit het niets. Dat was een openbaring voor de toneelspelers. Dat geld scheppen uit het niets moet ophouden. Ze gaan er actie tegen voeren en ruien politici op om verderfelijke maatregelen te nemen om weer kuisheid in te voeren qua geldschepping net zoals het geval was in de donkere Middeleeuwen. Dat verhaal over geldschepping door banken is zo ongeveer het eerste wat je leert als je economie studeert. Het is niet een groot geheim dat plotseling is ontdekt en door Roemer of Wilders in de Tweede kamer aan de kaak gesteld moet worden. Onze welvaart is er op gebaseerd, maar goed, weg ermee, wie weet is het goed voor het milieu. Moge de ware dear leader opstaan zoals in Noord Korea en de sharia ingevoerd worden en rente verboden worden. We zijn wat dat laatste betreft overigens al goed op weg.
In Europa wordt bijna al het krediet via banken gegeven, als het op de door toneelspelers gesuggereerde manier van crowd funding moet gaan, dan zal het bedrijfsleven nog maar weinig krediet kunnen krijgen en men zal op grote schaal failliet gaan.

Het stoppen van geldschepping is een absurd slecht idee, ik was verbaasd dat Jort Kelder die erbij zat toen het idee gepresenteerd werd in De Wereld Draait Door niet in lachen uitbarstte bij zo veel onbenul. Hij hield zich koest. De toneelspelers weten immers sinds ze toneelstukken over de ondergang van ABN AMRO spelen beter hoe de economie in elkaar zit dan professoren.

Ze blaffen bij de verkeerde boom. Ze moeten hun pijlen richten op de ECB. Die is verleid door de FED om over te gaan op QE. Het doel daarvan is alleen de rijken rijker te maken met als gevolg dat zij meer geld uitgeven zodat ook de minder bedeelden een klein graantje kunnen meepikken.
Dat graantje zal slechts klein zijn en de ongelijkheid zal er flink door toenemen, net als in de VS. In de VS houden ze van meer ongelijkheid, want dat past bij de American Dream. In Europa denkt men daar iets genuanceerder over.
(plaatje zerohedge)



De ECB koopt leningen op tegen veel te hoge prijzen en gaat straks vreselijke verliezen lijden, net als de Zwitserse centrale bank SNB de afgelopen week. De FED kocht heel goedkoop de leningen op en stopte hiermee toen het te duur werd. De FED werd hiermee de grootste ‘profit machine‘ in de wereld. De ECB begint op  een moment dat de rente nog nooit zo laag is geweest.

zegt dat door die lage rente het vertrouwen in redelijke potentiële economische groei de bodem is ingeslagen. Eerst in Japan, nu ook in de rest van de westerse wereld.

De huidige lage rente stort de Nederlandse pensioenfondsen in het verderf. Het zet de jongeren op tegen de ouderen, omdat men niet langer meer kan geloven in een positief rendement en dat wel verondersteld is en nog steeds pensioenuitkeringen op hoog niveau mogelijk maakt.

Zoals ik al stelde in het verhaal van Smithers helpt de lage rente nauwelijks om de investeringen aan te wakkeren. Bedrijven moeten door de lage rente ophouden met investeren en eigen aandelen inkopen om de koersen op peil te houden.
QE is verschrikkelijk, het zorgt voor te lage investeringen, kortingen op pensioenuitkeringen en sraks enorme verliezen voor de ECB en pensioenfondsen als de rente stijgt.

Knot, do it not!

4 januari 2015

Piketty over Japan: ongelijkheid tussen generaties, de te grote staatsschuld die klein is in hun asset economy

Er stond een interview in de Asia Nikkei Newsweek http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/The-new-inequality-is-between-generations met Piketty, waarin hij enkele interessante toelichtingen op zijn theorieën geeft via Japan. Hij verheugt zich straks te gaan zien hoe het er in Japan toegaat. Sinds zijn boek is zijn leven flink veranderd. Daarvoor had hij nauwelijks een voet buiten Frankrijk gezet en nu reist hij de wereld af. Als socialist wordt hij nu overspoeld met geld en toch zal hij doorgaan met zijn theorie dat hoge inkomens en vooral vermogens meer belast moeten worden.

Ik lees veel Amerikaanse blogs en economen en die bestrijden Piketty meestal met vuur en zwaard. Piketty heeft een gevoelige snaar geraakt. De rijken betalen al bijna alle inkomstenbelasting in de VS, veel meer van hun inkomen gemiddeld dan de lagere inkomens (stel voor dat het andersom was; alhoewel: je hebt dat verhaal van de secretaresse van Warren Buffett die een hoger % belasting betaalde). De Laffercurve heeft zijn gelijk bewezen: te veel belasting heffen veroorzaakt een zo veel lager nationaal inkomen dat de totale belastinginkomsten gaan dalen. The American Dream geeft uitzicht aan elke (blanke en gele) Amerikaan om tot die rijkste 1% te gaan behoren die zo extra getroffen zou gaan worden door de plannen van Piketty. In oude polls die ik me herinner denkt ongeveer half Amerika ooit tot die rijkste 1% te kunnen gaan behoren als alles meezit. Nu zal dit wel minder zijn, maar er zijn nog genoeg Amerikanen die er zo over denken, anders kun je de grote verkiezingsoverwinningen van de republikeinen moeilijk voorstellen. Verhoging in Frankrijk van toptarief naar 75% bracht nauwelijks iets op en is geschrapt. De prikkel om minder belasting te betalen voor de superrijken was gewoon te groot: men vond voldoende manieren die 75% te ontwijken.

Ik denk dat ze wel een punt hebben dat je voorzichtig moet zijn met belastingverhogingen, maar dat ze wel nodig zijn om de ongelijkheid niet te ver uit de hand te laten lopen en de overheidsfinanciën  enigszins te helpen. Dat zou dan vooral hogere successierechten moeten zijn. Dat is niet populair om het maar eens voorzichtig te stellen. Kinderen hebben meer recht op het vermogen van de ouders dan de staat. Maar toch, het zal straks moeten.

Drie punten uit het interview vind ik de moeite waard meer aandacht te geven
 1.   De titel van het interview: de nieuwe ongelijkheid is die tussen de generaties
2.    2.  De ongelijkheid van inkomens en de hoogte van vermogens in Japan nu de groei al enige tijd lager is
3.    3.  Hoe kan Japan van zijn 200%+ staatsschuld versus inkomen afkomen

De nieuwe ongelijkheid is tussen generaties
Sinds de Industriële Revolutie is het verschil in inkomens tussen het rijke Westen en de arme rest van de wereld bijna voortdurend gegroeid. Pas na 1998 zie je een kentering. De Opkomende Landen zijn ineens harder gaan groeien en vooral na 2006 vindt iedereen dat dit zo zal blijven, al gelooft men sinds kort niet meer dat het verschil in groeitempo zal toenemen. Het is vooral de opkomst van de middenklasse in die Emerging Markets die deze snelle groei mogelijk maakt. Anders dan in andere Kondratieffgolven zorgt deze opkomst voor problemen voor de Developed Markets. Daar heeft de jonge middenklasse die moet concurreren met top van de middenklasse in landen als China en India het zwaar. Twee eeuwen lang was het een van de hoogste wijsheden dat je beter gemiddeld in Amerika kon zijn dan briljant in landen als China. Dat is niet langer zo en wereldwijd gezien terecht.

Een en ander raakt de belangen van de gevestigde orde (bedrijfsleven, overheid en arbeid) en die weten dan altijd veranderingen met succes te traineren. 
Daar stuiten we op een van de redenen waarom de vakbond het zo moeilijk heeft: ze behartigen vooral de belangen van generaties die het zo veel beter hebben dan die van de jongere generaties. De babyboomer (en ook de wat ouderen) heeft goedkoop het huis gekocht, mocht deels eerder met pensioen, profiteerde van de gasbel en had een vast arbeidscontract zelfs als hij geen universitair diploma had. Hun kinderen zitten met de gebakken peren. Ze hebben een te duur huis gekocht, krijgen 0% rente op hun spaargeld, moeten later met pensioen en zitten met de gevolgen van klimaatverandering opgescheept. Voor het eerst sinds 1800 hebben ze het slechter dan hun ouders (al zal dit denk ik uiteindelijk wel weer goed komen) .
Een deel heeft het straks goed, als ze erven van hun ouders. Daardoor neemt ongelijkheid toe.
Door globalisatie van ook de belastingtarieven betalen heel wat rijken minder belasting dan de middenklasse. Dat brengt het normale sociale contract in de samenleving in gevaar.


De ongelijkheid van inkomens nu de groei in Japan al geruime tijd lager is
In Japan is de inkomensongelijkheid ongeveer vergelijkbaar met die in Europa en de toename van de ongelijkheid ook.
De economische groei in Japan was niet zo laag, niet veel anders dan het gemiddelde sinds 1700 in Europa. Sinds 1700 was er gemiddeld 1,6% groei, waarvan 0,8% door bevolkingsgroei. Dat was genoeg voor een vertienvoudiging van de welvaart per hoofd. 
Japan kwam straatarm de oorlog uit en groeide daarna enorm. Daardoor had men rond 1960-1979 nog niet zo veel geld opgepot. Bezittingen waren twee à drie maal het BNP. Na de terugval van het economische groeitempo na 1970 begon  die verhouding te stijgen en dat zette zelfs na 1990 nog door. Nu heeft men ongeveer zes à zeven keer meer asets, bezittingen dan de omvang van het BNP. Dan heeft een terugval van de huizenmarkt veel grotere gevolgen. Een over het hoofd geziene positieve ontwikkeling is dat die bezittingen veel harder gestegen zijn dan de staatsschuld. (Iets dergelijks zag je ook in Italië waar de verhouding assets/ economy ook heel hoog is, in lijn met de lage groei en reltief hoge besparingen, net als Japan).

Hoe komt Japan van die 200%+ staatsschuld af
Die staatsschuld is niet zo groot gezien de totale bezittingen van het land. De overheid bezit ook veel zaken, de netto schuld is een stuk kleiner. Als de inflatie laag is en het uit de groei moet komen, dan duurt het heel lang. Engeland had in de 19de eeuw ook meer dan 200% schuld, maar het duurde meer dan zestig jaar om onder de 100% te komen.
Duitsland en Frankrijk hadden na de Tweede wereldoorlog ook meer dan 200% staatsschuld. Daar verdween die door zeer hoge inflatie (ongeveer . 50% per jaar tot 1950 in Frankrijk) in vijf jaar.
Zonder inflatie gaat het lang duren en daarom is het goed dat Abenomics naar 2-4% inflatie streeft(daar laat Piketty een stokpaardje van socialisten zien: bij 4% inflatie wordt deze oncontroleerbaar, deze mag slechts tijdelijk boven 3% uitkomen).
Omdat de bevolking van Japan krimpt is er weinig kans dat men zonder hyperinflatie van die staatsschuld af kan komen. Daar hyperinflatie de asset economy hard raakt, is hyperinflatie zeer onaantrekkelijk voor Japan dat (nu nog) bol staat van de assets.

De enige echte eye opener was dat de Japanse overheidsschuld zo veel minder was gestegen dan de totale asset economy. Daardoor kon de rente zo enorm laag blijven. Voor de toekomst is het zeer de vraag of de asset economy in Japan harder zal groeien dan de overheidsschuld gezien het enorme overheidstekort dat door hogere zorgkosten enorm blift en dat bij een demografisch afgedwongen ontsparing waardoor ook minder assets worden vergard (zelfs netto verkocht moeten worden). 





26 april 2014

de hoofdwetten van het kapitalisme volgens Piketty

De eerste wet is a=r*b
a is het deel van het BNI dat kapitaal voor zijn rekening neemt
r is het rendement op kapitaal
b is de hoeveelheid kapitaal versus BNI

Op curieuze wijze stelt Piketty vast dat r=5%. Dat zei Jane Austen al en sindsdien is dat nooit meer echt betwijfeld. Iedereen vond dat namelijk en al eeuwen. Het is een beetje zoals bij ons de inflatieverwachting 2% is.

Die 5% is hoger dan de reële groei van het nationaal inkomen en daardoor stijgt b. Dat heeft dan weer tot gevolg dat a stijgt.
Dat klinkt nogal eenvoudig, maar dat gaat er niet in bij economen. Zo hebben ze het niet geleerd en daarom willen ze heel veel empirisch bewijs (het boek van Piketty heeft daarom 685 bladzijdes) en dan nog geven ze zich niet gewonnen. Piketty is gewoon een vermomde Marxist.

De tweede wet is b=s/g
b is nog steeds de hoeveelheid kapitaal versus het nationaal inkomen
s is hoe veel % er gespaard wordt
g is hoe hard de groei van het BNP (BNI) is

Dit verklaart waarom men in Europa rijker is ten opzichte van het BNP dan in de VS (dat zo weinig spaart, maar wel redelijk groeit), vooral in Italië. Daar spaart men heel veel en er is geen groei.
De tweede wet wordt alleen op lange termijn gehaald. Op korte termijn zijn er afwijkingen, al zijn op het ogenblik de afwijkingen niet zo groot in de westerse wereld.

De tweede wet biedt een mogelijkheid om te beoordelen of de beurswaarde van een land te hoog is versus het BNP, onder de nodige aannames.

bron: Piketty, Capital in the 21st century

15 april 2014

kleren worden relatief steeds goedkoper

Het plaatje uit de New York Times laat zien dat de prijzen van kleren in de VS sinds begin jaren negentig niet meer gestegen zijn. De uitgaven aan kleren daalden van 5,4% naar 3,2% van de consumptie.
Dat kan alleen maar via import uit de lagelonenlanden. Daar is nog geen gebrek aan, al prijzen landen als Mexico en dadelijk China zich wel uit de markt.
In de nodige landen hebben de mensen die voor ons de kleren maken geen loonstijging gezien. Mensen in Bangladash krijgen wel heel erg weinig.

13 april 2014

Rijkdom oneerlijk verdeeld in Nederland: nieuwe melkkoe voor de fiscus

De laatste dagen lezen we dat de rijkdom in Nederland wel buitengewoon oneerlijk verdeeld is. 10% bezit de helft van alle bezittingen en 60% bezit bijna niets. Dat is overigens ook het geval in de meeste landen om ons heen. Alleen waar iedereen een afbetaald eigen huis heeft, daar is de rijkdom evenwichtiger verdeeld. Wel is het zo dat in Nederland wel erg veel mensen bijna niets bezitten vergeleken met het buitenland als je het vermogen van de pensioenfondsen niet meetelt zoals voor het gemak maar gebeurt.
En daar zit hem de kneep: dat pensioenvermogen is in Nederland behoorlijk evenwichtig verdeeld en daardoor zit alles niet zo scheef als je in eerste instantie denkt als je de cijfers van professor van Bavel leest. Goed overigens dat het eindelijk is uitgezocht.

21 maart 2014

Patrick Artus: China, India, inflatie, euro


De goeroe van Natixis bracht weer zijn gebruikelijke grafiekenboekje mee. Vroeger waren er dat maar ongeveer 200, daarna raakte ik gewend aan zo’n 300, maar de productiviteit staat niet stil, nu waren het er 457.
Hij was zoals gewoonlijk goed op dreef en met behulp van een groezelig papiertje wist hij steeds naar de juiste grafiek in het boekje te sturen.

China
Men maakt zich wel erg grote zorgen over de financiële sector en enkele faillissementen in de schaduwbankensector. Deze is niet veel te groot, maar groeit wel zorgelijk hard. Op een deposito krijg je nog geen 3% en bij de trusts 7%.  Chinezen met hun deposito’s van 200% van het BNP lussen daarom wel pap van de wealth management products van de trusts. En die dingen zijn hard nodig voor de economie. Banken lenen eigenlijk alleen maar uit op basis van onderpand en als je op andere condities moet lenen, dan heb je een probleem. Je bent dan afhankelijk van de trusts. Zonder die trusts loopt een groot deel van het bedrijfsleven vast. Het zou 3-4% lagere groei betekenen [PV: dat zou inderdaad het Lehman moment zijn; in de VS veroorzaakte dat ook een minstens 4% lagere groei]. De overheid en de PBoC zijn er daarom helemaal niet op uit die wealth management products en trusts de nek om te draaien. Men wil alleen de groei ervan nog enigszins in de hand houden.

Omdat die trusts voor ongeveer 70% werken via de grote vier (semi staats)banken dacht het publiek dat ze door de staat gegarandeerd waren. Een en ander veroorzaakt wel stress in de interbancaire sector.

Men heeft veel te veel deposito’s in China. Arthus sprak van de “stupid circulation of liquidity”. Al die deposito’s worden niet aangewend voor consumptie en kunnen hun weg naar investeringen van het bedrijfsleven niet goed vinden. Naar het buitenland kan niet. De valutareserves van de PBoC groeien voortvarend hierdoor. De valutakoers wordt kunstmatig laag gehouden via de opbouw van reserves, maar men streeft toch wel een sterke yuan na, dat is een goede prikkel voor innovaties, productiviteitsstijging.

De bouw (nu bijna dubbel zo groot als in Spanje op de top) is veel te groot aan het worden. Eerst kon de hoge groei in China bereikt worden via investeringen om meer te kunnen exporteren. De laatste jaren eigenlijk vooral via de bouw, infrastructuur. De bouw en trusts zijn nodig om de groei rond 7% (of hoger) te houden.

India (of Brazilië of Zuid Afrika, allemaal zelfde verhaal bijna; Turkije is anders)
Consumptie stijgt, industriële productie niet. Tekorten op de lopende rekening gaan daarom omhoog.
Er zijn enorme problemen met de elektriciteitsproductie en transport. Vooral de te lage productie van elektriciteit hindert de groei van de industriële sector. Infrastructuurinvesteringen moeten via de private sector. Men praat al tien jaar over projecten in India. Arthus gaf voorbeeld van een investering van 350 miljoen waarvan nog steeds geen dollar was uitgegeven na tien jaar.
Onderwijs is een probleem in India, meisjes krijgen heel weinig scholing.

 Inflatie
Alles wijst op langdurig lage inflatie van ongeveer 1% in Europa en de VS. De ECB past haar doelstelling voor inflatie aan via 1,5% en begint te stellen dat 1% toch eigenlijk ook wel prettig is. In de VS zijn er studies dat 2% eigenlijk iets te weinig is voor goede economische groei, 3% inflatie is beter. Maar ook daar zal de inflatie te laag blijven.

In de VS heb je hogere productiviteitsgroei en loongroei die de productiviteitsgroei nog minder bijhoudt dan in Europa. Arbeidskosten per eenheid product dalen in de VS bij de huidige lage loonstijgingen van 1% voor de middenklasse. Loonstijging zal laag blijven door afbraak macht van de vakbonden die haast niet aanwezig zijn bij de nieuwe beroepen en ook bij deeltijdbanen is de onderhandelingspositie voor hogere lonen ver te zoeken.

Yellen heeft er op gehint dat de nominale economische groei tegenwoordig veel lager is dan vroeger. Daarbij hoort geen rente van 4% zoals alle FED gouverneurs voorspellen op lange termijn, maar 2,5-2,75%.
Arthus gelooft in een normale tienjaarsrente op middellange termijn van 3,25% in de VS en 2% in Duitsland.

Patrick gelooft in een sterke euro op termijn en is het oneens met 99% van zijn collega’s die een sterke dollar zien. Het overschot op de lopende rekening van de eurozone is enorm en in de kernlanden blijft men veel te veel sparen en in de periferie kan men niet de besparingen verminderen gezien hun schuldenpositie. De ECB griezelt van QE en zal het niet voor elkaar krijgen de inflatie naar 2% te brengen. Het buitenland blijft dol op leningen van de eurozone.

Arthus gelooft in het boek van Stiglitz over de te hoge inkomensongelijkheid. In de VS zal men blijven stemmen op partijen die lage lonen nastreven. Ook de democraten zetten zich niet echt in voor loonstijging van de middenklasse. Idem voor het VK, waar men nooit op partijen zal gaan stemmen die hogere loonstijging dan de groei van de productiviteit zullen afdwingen. In Europa stemt men nog niet op partijen die loongroei en hogere uitkeringen nastreven, maar dat kan komen. Alleen in Japan heeft men op een partij gestemd die hoge loongroei wil, Abenomics.

[PV: ik denk dat na ongeveer 2018-2020 geleidelijk overal, ook in de VS, gestemd gaat worden voor minder ongelijkheid en hogere lonen versus de productiviteit. Dat is mijn uitleg van de Kondratieffgolf en pas na ongeveer 2035 zal men weer voor minder nivellering gaan].

16 maart 2014

Piketty: inkomensongelijkheid neemt alleen maar toe in de 21ste eeuw

Afgelopen week kwam het boek uit van Thomas Piketty: Capital in the twentyfirst century.
Piketty ziet de inkomensongelijkheid nog veel verder verslechteren in de komende decennia. Rendement op eigen vermogen is veel hoger dan de nominale groei van het BNP en dan is het niet anders dan logisch dat de trend van steeds grotere inkomensongelijkheid doorzet volgens Piketty (wat hij nog meer aan redenen heeft weet ik niet, want ik heb zijn boek nog niet gelezen).

Dat is een andere stelling dan je overal leest. Er gaat nu al erg veel inkomen naar kapitaal en weinig naar arbeid, helemaal niet de 30-70% die de economische theorie van Cobb Douglas voorschrijft. Volgens Piketty wordt het nog veel erger. Kuznets, de grote propagandist dat er mean reversion is naar stabiele verhoudingen tussen arbeid en kapitaal als je maar rijk genoeg wordt moet zich maar in zijn graf omdraaien. De politiek kan verandering brengen in deze trend naar steeds meer inkomen voor kapitaal en de rijkste 1%, maar zo zit de wereld niet in elkaar. Een president als Obama die een meer gelijke inkomensverdeling voorstelt wordt weggestemd, de rest van de wereld moet Amerika volgen om nog wat kruimels van de welvaart in de wereld op te vangen. Kuznets schreef een en ander al toe aan urbanisatie, het verschijnsel dat in de steden veel meer verdiend wordt dan op het platteland. Toenemende urbanisatie moet  op zeker moment de trend van toenemende ongelijkheid keren.  Voorlopig geloof ik nog Kuznets en niet Piketty. Maar de trends van de afgelopen tijd maken het moeilijk het verhaal van Piketty onder  het gras te schoffelen.

In Amerika is het verhaal van Piketty - dat rijkdom zich ophoopt bij de happy few omdat kapitaal harder groeit dan het BNP- onverteerbaar. Het kapitaal zit bij creëerders zoals Bill Gates en niet bij de erfgenamen van Rockefeller. Piketty zegt dat in Amerika kapitaal versus inkomen zo laag kon blijven door de enorm snelle groei van de bevolking. Nu dat is afgelopen krijg je in Amerika een kapitaal/inkomensverdeling die gaat lijken op die in Europa (daar groeit de bevolking al langer nauwelijks).
Kuznets was op een dwaalspoor gebracht omdat hij leefde in een bijzondere tijd, die van de twee wereldoorlogen waarin kapitaal ineen schrompelde.
 Piketty ziet de inkomensongelijkheid gaan naar zoals het in Europa was rond 1910 (de bronvermelding is naar een pdf met veel mooie grafieken over kapitaal/inkomen en tabellen).

15 maart 2014

Nederland verarmd versus buren

https://pbs.twimg.com/media/Bh5xAlZCEAAdRd3.jpg
Op de kaart is te zien dat Nederland qua koopkracht armer zou zijn dan Duitsland, België en Frankrijk. Zelfs Wallonië is rijker en de arme gebieden in Frankrijk en grote delen van Oost Duitsland ook.
Dat lijkt enigszins overdriven (effect van veel deeltijdbanen denk ik), maar je kunt wel zien dat de inkomensverschillen in Europa nog heel groot zijn. Zwitserland en Noorwegen zijn steenrijk, Parijs, München en Luxemburg ook, maar ten oosten van Duitsland is het armoede. Het IJzeren Gordijn is nog steeds in armoede gedompeld met uitzondering van Oost Duitsland.

6 maart 2014

Kost een ongelijke inkomensverdeling groei?


Onder rechtse politici en veel economen heerst een diep geworteld geloof dat een te gelijke inkomensverdeling veel groei koste en hoe ongelijker des te meer groei. Het artikel Inequality v growth: Up to a point, redistributing income to fight inequality can lift growth in een blogpost van The Economist van 1 maart 2014  gaat hier op in.

Zelfs als een ongelijkere inkomensverdeling meer groei produceert, kan het te onrechtvaardig zijn en zo zorgen voor minder nut dan een meer gelijke inkomensverdeling.

Het communisme heeft laten zien dat een gelijkere inkomensverdeling tot minder economische groei heeft geleid. Een te gelijke inkomensverdeling zorgt voor te weinig prikkels om te innoveren, te vernieuwen en voor te weinig risico nemen, te weinig ondernemingszin. Maar nu zitten we in een situatie dat zo veel naar de hoogste inkomens gaat, dat de economische groei onevenwichtig wordt. De rijken consumeren minder van hun inkomen en investeren en sparen meer. Vooral in China heeft dit tot grote problemen geleid. In 2008 moest de regering kiezen wat te doen met de hoge besparingen van de bevolking toen de groei terugviel: meer uit laten geven aan investeringen (en zo de spaarquote onveranderd hoog houdend) of de spaarquote terugbrengen (=meer consumptie). Men koos verkeerd. Nu probeert men dit recht te zetten door de veel te hoge investeringen nu wel in te ruilen voor meer consumptie. Dit zal alleen lukken met betere sociale voorzieningen waar vooral de lagere inkomens van profiteren. Dat is de enige manier om op een evenwichtige manier meer welvaart te krijgen in China. Doorgaan op het pad van steeds meer investeren en sparen zal leiden tot bubbels en steeds meer slechte investeringen.

In de VS heeft Dani Rodrik betoogd dat te lage inkomens tot lagere productiviteit kan leiden en tot gezondheidsproblemen die indirect ook tot verlies aan productiviteit leiden. Het vertrouwen van vooral de consument kan uiteindelijk te veel schade oplopen en daardoor de groei belemmeren.

In India schreef Rajan dat herverdeling van inkomens vaak stukliep op te veel krediet laten verstrekken aan de lagere inkomens. D.w.z. het is goed, maar let op de schuldengroei (zoals je kunt verwachten dat een monetair econoom zegt). Cynamon en Fazzari stellen voor de VS hetzelfde: laag inkomen is (tot 2008) te veel met schuld aangevuld om meer te consumeren in de VS.

In de VS is een en ander samen gegaan met lonen en mediane inkomens die sinds ongeveer 1980 niet stegen terwijl de arbeidsproductiviteit wel heel veel is gestegen. De hoge inkomens hebben het erg veel beter gekregen.

.

Er is wel enige vertekening door de groei van het aantal tweeverdieners, waardoor gezinsinkomens toch stegen en ook zijn er nu meer gepensioneerden die gemiddeld ook minder verdienen. Maar toch, hoe de stijging van de welvaart in de VS is verdeeld, roept steeds meer wrevel op. Toch lijkt het nog enige tijd te duren (2018-2020?), voordat het tij keert (richting winst is vies) en de lagere inkomens er relatief veel op vooruit zullen gaan.
 
Het artikel concludeert dat tot een bepaalde ongelijkheid de groei niet erg geremd wordt, maar als de overheid te veel inkomen herverdeelt de groei wel belemmerd wordt als men nog meer wil herverdelen. Plaatje van Andrew Berg en Jonathan Ostry.




Een te grote ongelijkheid (men zegt een Gini >50) remt de groei af. 5 punten extra remt groei met 0,5% af volgens Berg, Ostry en Tsangerides en de opgaande cyclus kan dan een jaar korter worden. (Hun IMF studie IMF Staff Discussion Note, ‘Redistribution, inequality and growth’, February 2014, Jonathan D. Ostry and others.   Heeft als belangrijkste conclusie dat te erge inkomensongeijkheid de economische groei belemmert). Dat is beter dan het plaatje suggereert en meer wat je intuïtief verwacht: landen in Latijns Amerika en Afrika met corrupte regeringen die al het inkomen naar zich toetrokken groeiden minder dan de landen waar de groei vooral naar de middenklasse ging. Herverdeling hoort tot lagere risico’s te leiden en daardoor tot langere economische cycli. Maar als men te ver gaat, dan wordt de groei geremd.
Dat zien we in de lange cycli van de Kondratieffgolf terug, het is het schuiven van de machten tussen bedrijven, employees, overheid en individuele burgers. Heel lang gelooft de kiezer, de tijdgeest dat nivellering goed is (bijvoorbeeld in Nederland van de loonexplosie begin jaren 60 tot akkoord van Wassenaar in 1981) en dan dat het niet goed is voor economische groei (in Nederland sinds 1981). Die periode duurt nu al lang, zelfs voor een Kondratieffgolf.


 

Plaatjes van Brian Reading van Lombard Street Research.  Hij vindt dat de studies vergeten rekening te houden met de groei van de vermogens. Die is sneller gegaan dan de groei van de inkomens. De rijken profiteren hier uiteraard het meeste van. Daardoor is de ongelijkheid nog groter geworden dan de plaatjes al doen vermoeden. Dit begint een steeds groter probleem voor de economische groei te worden. Quantitative Easing vergroot de stijging van de vermogens en daarmee de ongelijkheid. Dat belemmert nu dus de economische groei voor de langere termijn.

 

21 februari 2014

arm en rijk in de wereld en vooral Afrika


De opkomst van de Opkomende Landen is het verhaal van de groei van de middenklasse. Van de lagere middenklasse in India en in brede zin vooral ook in China en Brazilië.
Zimbabwe wordt geclassificeerd als arm land. Foei, dat was in de koloniale tijd toch echt beter. Bij de splitsing was Noord Korea rijker dan Zuid Korea. De Oekraïne is slechts lager middeninkomenland. En Afrika heeft een rijk land: het oliestaatje met enkele zeer rijke lieden en veel niet rijken Equatoriaal Guinea.
http://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2014/02/daily-chart-12
 

24 december 2013

Inkomensongelijkheid wereldwijd omlaag, in het Westen omhoog

Inkomensongelijkheid begint snel hoger op de westerse politieke agenda te komen. Het staat nog niet bovenaan, daarvoor is de werkloosheid nog te hoog en de rente (als teken van deflatoire angsten en andere onzekerheden) nog te groot.
De Financial Times had er een aardig artikel over
Capitalism in search of balance http://www.ft.com/intl/cms/s/0/4a0b8168-6bc0-11e3-a216-00144feabdc0.html?siteedition=intl#axzz2oQFLW0Tj
en vooral ook
 legt een en ander goed uit.

Globalisatie heeft gezorgd voor nivellering van inkomens in de wereld. kapitaal kon overal ingezet worden en daardoor werd het ineens aantrekkelijk om het in bepaalde grote Emerging Markets neer te zetten. Dat was geweldig gunstig voor de mensen aldaar en dan vooral van de middenklasse. In het Westen werd juist de middenklasse geraakt.
Dat is een enigszins omstreden theorie. Die globale nivellering had al eeuwen geleden kunnen gebeuren (arbeid was al meer dan een eeuw goedkoop in Emerging Markets). Maar sinds de ICT-Revolutie en het effectief op gang komen van kapitalisme door de goede voorbeelden van Deng en Singapore kon globalisatie op gang komen met nivellering van de middenklassen in de wereld. De trend lijkt overigens enigszins op zijn retour door de opkomst van fracking en robotics. Daardoor is de VS weer aan het reindustrialiseren en in Duitsland en Japan is er nooit erg gedeindustrialiseerd.

Verder zijn de onderste twee plaatjes illustratief voor de problemen van de jongere generatie in de afgelopen vijftien jaar. Eerst werden ze gigantisch snel rijk, rond hun 30ste verdienden ze al even veel als de babyboomgeneratie op zijn top bij 50-55. Daarna gleden de nu dertigers en veertigers af, iets dat pas hoort te gebeuren rond 60. Dit is moeilijk te verteren: eerst ging het gigantisch goed en toen ineens gigantisch slecht. De jongere babyboomers doen het ook slechter dan de oudere gemiddeld, maar slecht hebben ze het niet mits ze niet te veel schulden hebben. En daar zit nog wat extra pijn bij de ongeveer veertigers: ze hebben veel meer schuld dan de generaties voor hen terwijl hun huizen plotseling geen overwaarde meer hebben in diverse landen (waaronder Nederland en in mindere mate de VS).
Hierboven een plaatje van de terugkeer van de textielindustrie in de VS uit de Wall Street Journal. Door de lagere rentekosten (valuta's van Opkomende Landen afdekken is duur), de nu eindelijk dure yuan en de relatief makkelijke verkrijgbaarheid van leningen en door de lagere grondstoffenkosten en transportkosten is produceren in de VS weer goedkoper.

24 oktober 2013

Afgelopen 40 jaar ging alle inkomensgroei in VS naar rijkste 1%

Minack had bovenstaand plaatje: de armste 99% van de werkenden in de VS zijn er de afgelopen 40 jaar niets op vooruitgegaan, alleen de rijkste 1% ging ontzettend veel verdienen en zorgde zo voor de toename van het BNP.
Amerikanen hebben als droom bij die eerste 1% te gaan horen en tolereren dit, maar politiek zou je toch verwachten dat men de zijde kiest van de armste 99%.