Posts tonen met het label schuivende machten. Alle posts tonen
Posts tonen met het label schuivende machten. Alle posts tonen

26 april 2015

Toenemende minderopbrengst en seculiere stijging van aandelen en rente

Er was een verhaal http://www.ritholtz.com/blog/2015/04/nasdaq-bubble-stole-from-future-returns/ dat aangaf hoe hoge opbrengsten van aandelen en obligaties (maar ook andere beleggingen) het rendement langzaam wegeten van de navolgende jaren. De enorme opbrengsten van aandelen eind jaren negentig zorgden voor negatieve opbrengsten in de jaren daarna. De waardering was extreem hoog geworden en dan is een langdurige aanpassing nodig. In die aanpassingsperiode zijn de rendementen gemiddeld tegenvallend. Hoe meer de overwaardering toeneemt, des te minder wordt opbrengst: ofwel toenemende minderopbrengst.
Pas in 2009 kwamen er weer tijden van mooie opbrengsten voor aandelen.
 Is dat seculier? 
Seculier is een lange periode van goede dan wel slechte opbrengsten. De periode 1929-1942 en 1965-1982 worden gezien als seculier slecht, terwijl 1949-1965 en 1982-2000 wordt gezien als seculier goed. De vraag is of we sinds 2009 in een seculier goede tijd voor aandelen zitten. Mijn visie is dat de koek omstreeks 2018 op is en er dan iets aan komt à la 1965-1982 maar dan met minder inflatie (hoop ik).


Om een seculiere stijging van aandelen te krijgen moeten aandelen èn goedkoop zijn èn de winstgroei (per aandeel) moet meevallen. Dat was van 2009 tot 2014 het geval in de VS, maar nu worden beide problematisch. 
De waardering is niet meer zo laag dat een en ander veel duurder kan worden. Het kan nog wel, als men dividendrendementen vergelijkt met de zeer lage rente. Maar de rente kan normaal gesproken niet veel meer omlaag. 
Er is ook een probleem op komst met de (reële) winsten. De hogere waarderingen leiden tot veel minder automatische winststijging per aandeel bij inkoop eigen aandelen. De winstmarges hebben ongeveer hun top bereikt, de inhaal vanuit de kredietcrisis is in de VS achter de rug (in Europa hebben we nog wat te gaan). 

Belangrijker is het verhaal voor de langere termijn: de loonstijging gaat met flinke kans op niet al te lange termijn (2018?) niet meer achterblijven bij de winststijging. Men neemt het straks niet meer dat alle welvaartsstijging naar de hoge inkomens en de bedrijfswinst gaat.  Wel de banken redden, maar niet meedelen in het economisch herstel, in dat universum willen we niet meer leven (vrij naar snotneus Jesse van Klaveren). In de VS lees je steeds meer over stijging van de minimumlonen. Die gaat daar optreden. Overigens verdient maar een paar procent van de werkzame bevolking het minimumloon in de VS, dus al te veel algemene loonstijging hoeft een en ander niet op te leveren, maar het geeft wel aan dat de tijdgeest aan het veranderen is. Men is nog ver weg van ‘winst is vies’, men is nog bezig met ‘schuld is vies’, maar langzaam komt het nivelleringsfeestje eraan en dat betekent minder reële winststijging en dat op een moment dat de waarderingen van aandelen hoog zijn en de rente dan waarschijnlijk in de lift moet zitten. De economische groei kan dan beter zijn dan nu het geval is, maar de aandelenkoersen hebben daar niets aan. Loonstijging is inflatoir en vroeger kon de rente daar op stijgen. Die tijd kan terugkomen. 

26 december 2014

nog veel verder terugkijken dan 2014, samen met Cullen Roche

http://pragcap.com/three-things-i-think-i-learned-in-2014
Wat leerde Cullen Roche in 2014
1. Hoe weinig we weten, zeker als individu
2. Kapitaal moet in dienst staan van de wereld. Alleen met dat soort kapitalisme is de wereld beter af 
(Capitalism works best when capitalists serve others, een jezuïtisch principe)
3. Beleven is belangrijker dan dingen vergaren (The person who mistakes “money” for “wealth” will live a life accumulating things, all the while mistaking a life of owning for a life of living. )

Dat zijn drie standpunten die wijd omarmd worden. Dat van punt 1 wist ieder weldenkend mens al heel erg lang, maar soms denk je echt iets te weten, iets beter onder de knie te hebben dan anderen. En dan gebeuren er weer allerlei zaken waar je helemaal niet aan gedacht had.
Ik kan me nog herinneren dat ik net was begonnen te werken bij het GAK. Na een paar jaar had ik voor alle belangrijke zaken voor een pensioenfonds beleidsnota's geschreven, waarop (toen meer) gehandeld werd. Een greep uit de periode 1981-1982:

  • Het antieke hypotheekverstrekkingsbeleid werd weer helemaal up to date gemaakt, 


  • pensioenfondsen werden aangemoedigd flink in klimleningen aan woningcorporaties te beleggen (door de enorme rentedaling na 1981 kregen menige van die leningen waarderingen boven de 200% na een jaar of tien en moesten de voorwaarden versoepeld worden om de pensioenfondsen niet te veel rendement te gunnen; dat was toen de tijd dat de politiek vond dat pensioenfondsen maar eens belasting moesten gaan betalen over hun te grote beleggingswinsten, de discussie over de Brede Herwaardering),
  • we moesten de laagrentende onderhandse leningen en obligaties verkopen aan particulieren. Toen was 3% rentecoupon idioot laag en pensioenfondsen en bedrijfsverenigingen hadden van oudsher een heleboel van die dingen. De koers was vaak maar ongeveer 60% en de onbelaste koerswinst die je kon maken door aflossing op 100% aan het einde van de rit was een buitenkans voor particulieren. Die namen daardoor met een veel lagere rente genoegen dan de marktrente voor de nieuwe uit te geven leningen. Het kostte me meer dan een jaar om iedereen ervan te overtuigen dat je die leningen echt moest verkopen en herbeleggen in leningen met een hoger effectief rendement (nu zou dit sneller gaan; als in nu onder de 30 zou zijn, zou ik een beleidsnota gaan schrijven dat je bijna alle obligaties moet verkopen, omdat het risico te asymmetrisch de verkeerde kant op is.(noot: dat durf in niet, het FTK is te machtig en te lang het allerbeste beleggingsvoorschrift geweest voor pensioenfondsen dat je maar kon bedenken)).
  • Vooral natuurlijk, pensioenfondsen moesten weer in aandelen gaan beleggen. Dat was in 1982 natuurlijk een geweldig advies. Het werd schoorvoetend opgevolgd. Beleggen had toch iets te maken met onroerend goed, de rest was toch onzin, verderfelijk, verliesgevend. Aandelen zorgden alleen maar voor risico, maar niet voor extra rendement. 


Ter Veer lachte me flink uit en zei dat er de komende jaren nog volop te researchen was en hij had natuurlijk gelijk.

Het tweede en derde punt van Cullen Roche geven de tijdgeest aan: die is langzaam aan het kantelen tegen het kapitalisme in. Business wordt minder machtig over enige tijd (2018), je ziet het steeds duidelijker gaan gebeuren. Nu nog niet, vakbonden krijgen nog ongekend de wind van voren. Jongeren kunnen zich niet voorstellen hoe veel goeds vakbonden voor hen kunnen doen, het is volkomen irrationeel dat vakbonden zo in de knel zitten. Ja ze moeten zich een beetje heruitvinden, maar dan komen hun glorietijden er weer aan na 2018. (wel na een potje creatieve vernietiging).
Het tweede punt van Cullen Roche is het meest controversieel. Zeker in Amerika, maar het past bij de Broken American Dream. Lang leve de paus, een jezuiet.

Het derde punt, access instead of assets. Dat is bon ton geworden en dat blijft denk ik nog minstens een decennium,waarschijnlijk decennia, het nieuwe motto. We hebben niet meer al die boeken, CD's, platen nodig. Alles kan op een USB stick, In een smart phone zitten tig apparaten van vroeger samengebald. Waarom zou je een zelfrijdende auto willen bezitten?
De wijsheid wordt steeds meer dat als je terugkijkt op waar je echt plezier aan hebt beleefd, dan zijn het gebeurtenissen, vakanties, optredens van artiesten, gezellige samenkomsten. Steeds minder wordt dat extra huisraad, de tweede auto, een groter huis ver van de stad.

Kortom, het eerste punt is van alle tijden: we weten niets, de wereld weet straks veel meer. Het tweede en derde punt zijn belangrijke aanwijzingen dat de tijdgeest verandert. Deze wordt minder hard, maar dat gaan we nog niet onmiddellijk voelen. De harde kantjes moeten van het kapitalisme af en we moeten (net als we inde jaren 70 zo belangrijk vonden) veel meer aandacht gaan geven aan zelfontplooiing. 




15 november 2014

Politieke macht in foto's Xi Obama Poetin

Xi houdt van Poetin

Bij de recente bijeenkomsten van de APEC en G20 zijn er allerlei foto's (vooral uit FT en via WSJ) gemaakt die de macht in de wereld goed aangeven.
De opkomst van China is duidelijk.
Xi houdt van Poetin, en natuurlijk, hij bedankt hier Poetin die voor sinterklaas speelt via goedkope olie- en gasleveranties.
Xi houdt niet van Abe

Dit was een foto van een zeer langdurige fotosessie die moest vastleggen dat eindelijk China en Japan op het hoogste niveau met elkar praten. Eerst was er enig enthousisasme, Abe komt grteig op Xi afgelopen, maar na een tijdje was de lol ervan af bij de heren. En zo zijn de verhoudingen ook.
Xi vindt Obama een loser en Obama weet dat

Xi wil een soort Mao worden die kapitalistische uitwassen purgeert en daarvoor moet je een sterke leider zijn, niet zo'n watje als Obama.
Obama wordt op Chinese foto's soms gekleineerd. Dan wordt hij met militair ceremonieel gedoe ontvangen, waarbij de militairen er zo op uitgezocht zijn dat de lange Obama een kleine jongen lijkt.


Macht is weggestroomd uit Obama en hij moet zelfs nu het schouderklopje van Poetin dulden

Die arme uitgerangeerde Obama krijgt een schouderklopje van de grote Poetin. Deze foto kreeg heel wat commentaar. Obama voelde zich hoogst ongemakkelijk bij het schouderklopje van Poetin. Politici van grote landen geven bemoedigende schouderklopjes aan politici van kleinere landen. Vooral Amerika doet dit. De rollen zijn nu omgekeerd.
In de Wall Street Journal stond een veel aangeklikte column van Peggy Noonan o.a. hierover: The Loneliest President Since Nixon
Facing adversity, Obama has no idea how to respond
Ze merkte o.a. op:
Vladimir Putin delivered the unkindest cut, patting Mr. Obama’s shoulder reassuringly. Normally that’s Mr. Obama’s move, putting his hand on your back or shoulder as if to bestow gracious encouragement, needy little shrimp that you are. It’s a dominance move. He’s been doing it six years. This time it was Mr. Putin doing it to him. The president didn’t like it

The press generally allows him to ramble on, rarely fighting back as they did with Nixon. But I have noticed Mr. Obama uses a lot of words as padding. He always has, but now he does it more. There’s a sense of indirection and obfuscation. You can say, “I love you,” or you can say, “You know, feelings will develop, that happens among humans and it’s good it happens, and I have always said, and I said it again just last week, that you are a good friend, I care about you, and it’s fair to say in terms of emotional responses that mine has escalated or increased somewhat, and ‘love’ would not be a wholly inappropriate word to use to describe where I’m coming from.”
When politicians do this they’re trying to mush words up so nothing breaks through. They’re leaving you dazed and trying to make it harder for you to understand what’s truly being said
Je kunt me nog meer vertellen, zo zie je Poetin denken
Je zit te zeuren over 28 doden van MH17, terwijl de Sovjet Unie bijna 28 miljoen doden had te betreuren onder Stalin/Tweede Wereldoorlog. Daardoor wonnen we wel de Tweede Wereldoorlog. Stalin was een vent.

de Financial Times: Vladimir Putin has been accused of being a bully and trying to “recreate the lost glories of Tsarism and the Soviet Union” by his Australian host, ahead of this weekend’s G20 in Brisbane.
Tony Abbott, Australian prime minister, raised the diplomatic temperature even further with his latest comments, having already claimed he was going to “shirtfront” the Russian president at the summit

“Shirtfront” refers to an aggressive front-on charge designed to knock an opponent to the ground in Australian rules football. A public protest against Mr Putin's attendance at the summit is scheduled to take place in Brisbane city centre on Saturday.  

10 augustus 2014

De Obamadoctrine volgens Friedman in de New York Times



In de New York Times staat het interview van een uur van Thomas Friedman met Obama:

Obama on the World

President Obama Talks to Thomas L. Friedman About Iraq, Putin and Israel

Daarin ontvouwt hij de nieuwe Obamadoctrine voor het buitenlandse beleid, hij bezegelt daarmee eigenlijk het einde van de Washington consensus, de Pax Americana.

Obama formuleert heel helder hoe hij vindt dat een en ander moet gaan. Er zijn te veel machtspolitici die helemaal 100% hun zin willen krijgen en geen water bij de wijn willen doen om de pijn te verzachten voor degenen die hen niet steunen. Dat geldt zowel voor het buitenland als Amerika zelf, hintend op vooral de Tea Party en de onverzoenlijke houding van het congres om Obama ook maar welk succesje dan ook te gunnen. De sjiieten wilden te veel, deden te weinig voor de soennieten en de Koerden en zitten nu met de brokken. Alleen Tunesië pakte de Arabische lente goed aan via verzoening.

Letterlijk:

“Our politics are dysfunctional,” said the president, and we should heed the terrible divisions in the Middle East as a “warning to us: societies don’t work if political factions take maximalist positions. And the more diverse the country is, the less it can afford to take maximalist positions.”

“Increasingly politicians are rewarded for taking the most extreme maximalist positions,” he said, “and sooner or later, that catches up with you.”

 Amerika moet nog maar heel beperkt ingrijpen bij conflicten, zo lang er na het oplossen van het militaire conflict niet een stabiele politieke situatie is ontstaan.[volgens de speltheorie sta je dan ineens een stuk zwakker tegenover de machtspolitici die geloofwaardig dreigen dat ze er alles aan zullen doen om hun doel te bereiken, wat de tol ook is voor de eigen bevolking. Amerika heeft verreweg het sterkste leger, maar niet langer de motivatie om overal en altijd te winnen tegen elke prijs. Obama weet drommels goed dat als je op meerdere fronten oorlog gaat voeren, dat het dan gedaan is met de welvaart van Amerika. De huidige economie kan dit niet dragen. Het broze evenwicht van minder overheidsuitgaven met de republikeinen en meer (Obama)care is alleen mogelijk via snoeien in de defensie-uitgaven].

 Die stabiele politieke situatie zit er niet in bij de meeste conflicten. Hij heeft spijt over Libië waar na het elimineren van Khadafi de overwinaars niet met genoeg kracht bleven tot de situatie kon stabiliseren.
Obama ziet daarom geen oplossing voor Irak/Syrië, het bewapenen van seculiere rebellen is een hopeloze strategie.

Hij maakt zich niet zo veel zorgen over Israël dat militair overmachtig is. De machthebbers van Palestina zijn te zwak om te onderhandelen en er kan geen oplossing komen. Netanyahu staat zo sterk dat hij geen concessies hoeft te doen die hem electoraal duur komen te staan over bijvoorbeeld nederzettingen in Palestina. Een oplossing van het Palestijnse probleem is in de verste verten niet mogelijk.

Obama zei eigenlijk maar heel weinig over Rusland/Oekraïne. Poetin kan elk moment ingrijpen volgens Obama (!) en Amerika doet dan militair uiteraard niets. Obama weet dat het te gevaarlijk is iets over Rusland te zeggen en wil vooral geen loze dreigementen doen. Hij is dus liever zo stil mogelijk, afgezien van de nodige moreel hoogstaande nietszeggende verhalen. [PV: Merkel houdt zich daarom ook zo stil mogelijk].  

Obama wil niet langer politieagent voor de wereld spelen en de problemen oplossen voor politici als Maliki in Irak via het uitgebreid helpen met de luchtmacht.

 

Het interview met Obama was het best gelezen artikel van de laatste dagen van de New York Times en ontlokte op moment van schrijven zo’n duizend commentaren. Veel instemming met de moreel hoogwaardige standpunten van Obama [terecht vind ik], enige teleurstelling over wat Amerika nu nog kan bereiken (‘het zijn onze oorlogen’ verzuchtten sommigen, die nog niet aankunnen dat de Pax Americana voorbij is), de roep om dictators in het Midden Oosten want dan gaat alles weer beter zie Egypte, de vergelijking met de Eerste Wereldoorlog, die Obama zelf opriep (‘But I do believe that what we’re seeing in the Middle East and parts of North Africa is an order that dates back to World War I starting to buckle’).
Verder stelt iemand: “Is the world a safer place than six years ago? Definitely no”.  Kortom, Obama is een doetje volgens de doorsneedictator, naar wiens preek je eerbiedig moet luisteren, maar je geen strobreed in de weg legt als je het slim en kordaat aanpakt.

14 maart 2014

Creatieve vernietiging brengt Amerikaanse voormalige middenklasse in opstand


In New Jersey http://money.cnn.com/2014/03/11/autos/tesla-new-jersey-ban/ wil men Tesla verbieden auto’s te verkopen, omdat ze weigeren dit te doen via rasechte autodealers uit NJ. De gevestigde belangen  hebben al hun gewicht in de schaal geworpen, maar zelfs vergeleken met dat van Christie was dat voldoende om Tesla zonder dealer franchise tegen te houden hun verderfelijke business model uit te rollen.

In Chicago is iets nog ernstigers gaande. Uber verovert daar net als dadelijk in Amsterdam de taxibranche. In Chicago is het verzet iets inventiever. Als men niet voor komende week Uber de vergunningen ontneemt, dan zal men bekend maken welke raadsleden en wethouders heimelijk gay zijn http://money.cnn.com/2014/03/11/autos/tesla-new-jersey-ban/. 5 slachtoffers heeft men op het oog. Overigens waarschuwen de banken in Chicago dat je niet met je credit card moet betalen in een taxi, je gegevens worden dan onmiddellijk gestolen http://krebsonsecurity.com/2014/03/illinois-bank-use-cash-for-chicago-taxis/. Taxi's voelen zich niet geroepen hierin verbetering te brengen.

Creatieve vernietiging gaat de komende jaren flink huishouden onder de middenklasse in the second machine age
. Winkels moeten met de vleet dicht, via internet heeft men veel minder winkelpersoneel nodig. Taxi’s dat zal een uitstervend beroep worden bij de zelfrijdende auto.


Artificial intelligence en robots gaan het werk doen van wat nu de helft van de beroepsbevolking doet.

Is dat erg? Waarschijnlijk niet, want men zal geheel nieuwe soorten werk gaan ontwikkelen en net als in de 19de eeuw zal men toch rijker worden en sloegen de Luddites voor niets de automatische weefgetouwen kapot.

6 maart 2014

Kost een ongelijke inkomensverdeling groei?


Onder rechtse politici en veel economen heerst een diep geworteld geloof dat een te gelijke inkomensverdeling veel groei koste en hoe ongelijker des te meer groei. Het artikel Inequality v growth: Up to a point, redistributing income to fight inequality can lift growth in een blogpost van The Economist van 1 maart 2014  gaat hier op in.

Zelfs als een ongelijkere inkomensverdeling meer groei produceert, kan het te onrechtvaardig zijn en zo zorgen voor minder nut dan een meer gelijke inkomensverdeling.

Het communisme heeft laten zien dat een gelijkere inkomensverdeling tot minder economische groei heeft geleid. Een te gelijke inkomensverdeling zorgt voor te weinig prikkels om te innoveren, te vernieuwen en voor te weinig risico nemen, te weinig ondernemingszin. Maar nu zitten we in een situatie dat zo veel naar de hoogste inkomens gaat, dat de economische groei onevenwichtig wordt. De rijken consumeren minder van hun inkomen en investeren en sparen meer. Vooral in China heeft dit tot grote problemen geleid. In 2008 moest de regering kiezen wat te doen met de hoge besparingen van de bevolking toen de groei terugviel: meer uit laten geven aan investeringen (en zo de spaarquote onveranderd hoog houdend) of de spaarquote terugbrengen (=meer consumptie). Men koos verkeerd. Nu probeert men dit recht te zetten door de veel te hoge investeringen nu wel in te ruilen voor meer consumptie. Dit zal alleen lukken met betere sociale voorzieningen waar vooral de lagere inkomens van profiteren. Dat is de enige manier om op een evenwichtige manier meer welvaart te krijgen in China. Doorgaan op het pad van steeds meer investeren en sparen zal leiden tot bubbels en steeds meer slechte investeringen.

In de VS heeft Dani Rodrik betoogd dat te lage inkomens tot lagere productiviteit kan leiden en tot gezondheidsproblemen die indirect ook tot verlies aan productiviteit leiden. Het vertrouwen van vooral de consument kan uiteindelijk te veel schade oplopen en daardoor de groei belemmeren.

In India schreef Rajan dat herverdeling van inkomens vaak stukliep op te veel krediet laten verstrekken aan de lagere inkomens. D.w.z. het is goed, maar let op de schuldengroei (zoals je kunt verwachten dat een monetair econoom zegt). Cynamon en Fazzari stellen voor de VS hetzelfde: laag inkomen is (tot 2008) te veel met schuld aangevuld om meer te consumeren in de VS.

In de VS is een en ander samen gegaan met lonen en mediane inkomens die sinds ongeveer 1980 niet stegen terwijl de arbeidsproductiviteit wel heel veel is gestegen. De hoge inkomens hebben het erg veel beter gekregen.

.

Er is wel enige vertekening door de groei van het aantal tweeverdieners, waardoor gezinsinkomens toch stegen en ook zijn er nu meer gepensioneerden die gemiddeld ook minder verdienen. Maar toch, hoe de stijging van de welvaart in de VS is verdeeld, roept steeds meer wrevel op. Toch lijkt het nog enige tijd te duren (2018-2020?), voordat het tij keert (richting winst is vies) en de lagere inkomens er relatief veel op vooruit zullen gaan.
 
Het artikel concludeert dat tot een bepaalde ongelijkheid de groei niet erg geremd wordt, maar als de overheid te veel inkomen herverdeelt de groei wel belemmerd wordt als men nog meer wil herverdelen. Plaatje van Andrew Berg en Jonathan Ostry.




Een te grote ongelijkheid (men zegt een Gini >50) remt de groei af. 5 punten extra remt groei met 0,5% af volgens Berg, Ostry en Tsangerides en de opgaande cyclus kan dan een jaar korter worden. (Hun IMF studie IMF Staff Discussion Note, ‘Redistribution, inequality and growth’, February 2014, Jonathan D. Ostry and others.   Heeft als belangrijkste conclusie dat te erge inkomensongeijkheid de economische groei belemmert). Dat is beter dan het plaatje suggereert en meer wat je intuïtief verwacht: landen in Latijns Amerika en Afrika met corrupte regeringen die al het inkomen naar zich toetrokken groeiden minder dan de landen waar de groei vooral naar de middenklasse ging. Herverdeling hoort tot lagere risico’s te leiden en daardoor tot langere economische cycli. Maar als men te ver gaat, dan wordt de groei geremd.
Dat zien we in de lange cycli van de Kondratieffgolf terug, het is het schuiven van de machten tussen bedrijven, employees, overheid en individuele burgers. Heel lang gelooft de kiezer, de tijdgeest dat nivellering goed is (bijvoorbeeld in Nederland van de loonexplosie begin jaren 60 tot akkoord van Wassenaar in 1981) en dan dat het niet goed is voor economische groei (in Nederland sinds 1981). Die periode duurt nu al lang, zelfs voor een Kondratieffgolf.


 

Plaatjes van Brian Reading van Lombard Street Research.  Hij vindt dat de studies vergeten rekening te houden met de groei van de vermogens. Die is sneller gegaan dan de groei van de inkomens. De rijken profiteren hier uiteraard het meeste van. Daardoor is de ongelijkheid nog groter geworden dan de plaatjes al doen vermoeden. Dit begint een steeds groter probleem voor de economische groei te worden. Quantitative Easing vergroot de stijging van de vermogens en daarmee de ongelijkheid. Dat belemmert nu dus de economische groei voor de langere termijn.

 

9 januari 2014

tweedeling van latijns Amerika

In de Wall Street Journal  http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303370904579296352951436072?KEYWORDS=latin+america    ziet men een tweedeling van Latijns amerika: één deel dat via export en globalisering probeert welvaart te creëren en één deel dat via protectionisme probeert welvaart te bereiken.

De bovenstaande kaart is intrigerend. Je ziet een deel dat aan de kant van de Stille Oceaan ligt dat probeert via globalisering rijk te worden en een deel dat uitkijkt over de Atlantische Oceaan waar men een soort peronistische politiek wil bedrijven. Het groene deel is lid van de Trans Pacific Alliance en het rode deel is de Mercosur.
De groenen zagen een sterke groei van de export en het rode deel exporteert nauwelijks, alleen bepaalde grondstoffen.
In het WSJ artikel merkt men op dat Brazilië een soort Argentinië aan het worden is, Argentinië steeds meer op Venezuela begint te lijken en Venezuela het nieuwe Zimbabwe wordt (de oliewinning gaat sterk terugvallen en dan zakt Venezuela helemaal weg). In het rode deel wordt de verkiezingsgunst gekocht via grote begrotingstekorten, het drukken van geld en een afhoudende houding van het Westen en buitenlandse investeringen. Dit is wellicht een te hard oordeel over Brazilië.

Maar duidelijk is dat de groeivooruitzichten in het groene deel sterk aan het verbeteren zijn en dat je daar kansen hebt als belegger. De jeugd in de rode landen stemt voorlopig nog met grote overtuiging op leiders als Chavez, Roussef, Morales die niet besmet zijn met sympathieën voor het falende westerse model van na  de kredietcrisis. Pas als de verschillen zo groot worden als tussen Noord en Zuid Korea  gaat men wellicht anders denken in het rode deel. En Chili, de leider van het groene deel, daar wordt de regering weer zachter.

10 oktober 2013

Strategas: arbeidsinkomenquote gaat stijgen in de VS

Strategas had bovenstaand plaatje van de val van het arbeidsinkomen in het totale inkomen van de VS na 1981.
Dat is geen uniek verschijnsel voor Amerika, in Nederland is het sinds het akkoord van Wassenaar een laken van hetzelfde pak.
Tot 2000 was de val gematigd, maar daarna is de val dramatisch, zo dramatisch dat men verklaringen hiervoor begint te verzinnen en men zich afvraagt hoe snel de keer komt (bijvoorbeeld Woody Brock, daar ga ik nog een keer over bloggen).

Strategas viel op dat de arbeidsinkomensquote daalt vanaf het begin van de recessie tot de mid cycle crisis over is. Toevallig zitten we nu op het moment op dit punt voor de VS als de voorspellers (zoals ik) gelijk krijgen dat de Amerikaanse economie escape velocity(>3%) krijgt op de betere huizenmarkt, net wealth effecten, inhaalinvesteringen, minder overheidsbezuinigingen.

Het is de vraag of de factor arbeid nu al zo sterk staat dat een aanzienlijk herstel van de arbeidsinkomensquote mogelijk is. Of eigenlijk is dat helemaal niet de vraag: de factor arbeid staat daar gewoon te zwak voor. Er beginnen wel signalen te komen dat men excessieve inkomens, bonussen wil weg belasten, maar een mooie loonsverhoging, dat zit er bij de huidige lage participatiegraad nog niet in.
Maar enige verbetering moet mogelijk zijn. Er zullen meer mensen een vast contract krijgen en dat helpt meestal goed. D.w.z. misschien heeft Strategas gelijk en krijgen we enkele jaren een stijging van de arbeidsinkomensquote tot de volgende recessie aanbreekt.

N.B. de bewegingen van de arbeidsinkomensquote is een belangrijke basis van onze theorie van schuivende machten in de samenleving die een lange golf, Kondratieffgolf veroorzaken. De factor arbeid staat nu te lang in de zwakke positie en onze theorie over de Kondratieffgolf zegt dat dit zo voorbij zal zijn. Vooralsnog hadden we dit punt vastgepind op 2018, maar het kan ook een paar jaar later zijn natuurlijk.

N.B. Als de arbeidsinkomenquote omhoog gaat door druk op de winstmarge is dat natuurlijk niet goed voor de beurs. het is zeer belangrijk dat de arbeidsproductiviteitsgroei weer gaat herstellen, anders wordt het niets met de winsten ook al groeit de economie met 3%.

4 september 2013

waarom werd het Westen zo veel rijker dan de rest van de wereld en waarom stopte het na 1998

The Economist had een kort artikel over The Great Divergence
( What was the great divergence, inclusief literatuurverwijzingen) die er sinds 1800 optrad: het Westen werd rijk en de rest van de wereld bleef achter. Japan haakte pas na 1950 aan en China zit nog steeds op achterstand en India is in het plaatje nog maar net te zien.

In ons boek hebben we hier kort over geschreven, in de oude uitgebreide versie zijn we hier dieper op ingegaan. In een volgend boek zou dit onderwerp ruimer aan bod moeten komen.
Na 1500 werd eerst Nederland betrekkelijk rijk en niet zichtbaar Spanje en de kustprovincies van China.
Pas na 1800 werd door de Industriële Revolutie Engeland en de VS en grote delen van Europa rijk. De rest van de wereld werd nauwelijks rijker, al waren er tijdelijke successen zoals Argentinië of langdurige zoals Australië.

Nogal wat mensen hebben zich het hoofd erover gebroken waarom het Westen ineens zo'n voorsprong kreeg, die pas na de Aziëcrisis van 1998 kleiner aan het worden is.
Het Westen had plotseling ineens een hele reeks aan voordelen en de rest van de wereld had daar slechts enkele van.

Sinds Columbus had Europa een blik gericht op de rest van de wereld, stond open voor innovaties. Dat had China en Arabië niet (meer). Europa had de goede huisdieren (Jared Diamond) en daardoor was het bestand tegen vele ziektes. Europa roofde overal grondstoffen en had zelf in die tijd behoorlijk wat steenkool en ijzererts. Pas de laatste jaren weet China beslag te leggen op grondstoffen. De VS hadden altijd al veel grondstoffen, maar moet uiteraard af en toe wat oorlog voeren over wat extra olie.
De Europese cultuur hielp, vooral het protestantisme, maar dat was niet een beslissend voordeel, ook bij andere godsdiensten is hoge groei en welvaart mogelijk gebleken.
Europa had een voldoende grote interne markt, wat Amerika toen niet had (Nederland ook niet).
Een kapitalistisch democratisch stelsel met schuivende machten is volgens ons de doorslaggevende reden geweest waarom de Industriële Revolutie in Groot-Brittannië opkwam en niet in China, India, Japan, of Frankrijk.

Het gebrek aan schuivende machten is een factor waardoor de vooruitgang in China gehinderd zal worden in de komende decennia oder een centraal geleide economie (tenzij ze squeeky clean zijn net als Singapore). China is weer voldoende op de rest van de wereld gericht, heeft een goede werkethiek en spaart genoeg en creëerde voldoende mogelijkheden tot veranderingen waardoor wel een periode van hoge groei mogelijk werd en wordt.

16 april 2013

Peace dividend is terug maar niet lang door China

Voor het eerst sinds 1998 nemen de defensie-uitgaven in de wereld af.
Vooral in de VS en in mindere mate Europa namen de uitgaven af.
Hierboven de daling in de VS (plaatje Strategas). De sequester zet verdere druk op de uitgaven, maar het lijkt er op dat men maar een klein deel van de $ 55 miljard dit jaar hoeft te bezuinigen door meevallende inkomsten.
De verlaging van de uitgaven is mogelijk in de VS door het terugtrekken uit Irak en Afghanistan.
Vanwege een doorgaande flinke stijging van de militaire uitgaven in China en Rusland zal het peace dividend helaas maar tijdelijk zijn.
Het scenario van snelle stijging van de uitgaven van China lijkt het meest warschijnlijk gezien de uitlatingen van de nieuwe president Li die zo verrassend snel de baas over het leger werd, veel sneller dan zijn voorganger.

29 november 2012

Woody Brock en Ter Veer en de lange termijn voor China

Het afgelopen jaar is er een niet aflatende stroom van negatieve verhalen over China op de wat langere termijn. Het standaardverhaal is dat China tot in de hemel doorgroeit en voor 2020 een grotere economie in dollars gemeten zal hebben dan de VS, de wat meer pessimistsich ingestelde lieden zien dat pas rond 2027 gebeuren. Een jaar tegenvallende groei in China en al die jubelverhalen zijn om aan het slaan. Curieus is dat op het ogenblik de twijfel aan de zachte landing van de Chinese economie als sneeuw voor de zon aan het verdwijnen is, maar dat dit de stroom negatieve verhalen voor de lange termijn niet stopt.

Gisteren was ook Woody Brock pessimistisch over de vooruitzichten van China. Een centraal geleide economie die groeit met veel infrastructuurinvesteringen, dat lukt zelfs met een tamelijk corrupt systeem. In de eerste fase van ontwikkeling kon je groei forceren met infrastructuur, maar raak bouwen etc. Of je corrupt was ja of nee, dat was niet belangrijk.

Maar nu China rijker begint te worden, zal het moeilijker worden om hard te groeien als het juridisch stelsel niet aanzienlijk verbetert (Frazer institute: de allerbelangrijkste factor die de groei van een land bepaalt is de kwaliteit van het juridische systeem).

Juist aan China kun je zien hoe belangrijk het is dat de overheid de juiste prikkels geeft. Deng kreeg de groei van China op gang door zijn beroemde woorden: zhìfù guāngróng (it is glorious to be rich), rijkdom (geld, kennis, goede relaties etc) brengt glorie.

Power corrupts, absolute power corrupts absolutely
D.w.z. voor echte verdere vooruitgang moet de partij weg, niet meer alles te zeggen hebben. Of je moet Hongkong met zijn betere Britse rechtssysteem de rest van het mainland laten annexeren.

De zorgen over China zijn breed gedragen omdat China moet overschakelen van een export/investeringseconomie met een overschot aan arbeid naar een consumptie- economie waar arbeid schaarser wordt (China gaat voorbij Lewis Turning Point een deze jaren). Deze middle income trap is maar door weinig Emerging Markets omzeild, maar juist de landen rond China lukte dit (Japan, Zuid Korea, Hongkong, Singapore).

China zit in een minder goede positie omdat de machtsposities zoals wij beschrijven in ons boek (B(bedrijfsleven), E (Employees), G (Government) en I (individuals) haast niet kunnen schuiven. De tijdgeest corrigeert dan niet de excessen en de politiek grijpt niet op tijd in tenzij je een squeeky clean government hebt zoals in Singapore. Die communistische partij is heel goed geweest om de welvaart te laten groeien naar middle income, maar echt aansluiting bij de welvaart van het Westen wordt door dit gebrek aan politieke flexibiliteit verhinderd volgens Ter Veer (overigens is door circulatie binnen de communistische partij de flexibiliteit wel toegenomen)



14 juli 2012

een biertje of naar de kerk


Op deze kaart is ingetekend of men meer over bier (de blauwe staten) of kerk (rode staten) twitterde. De verdeling is niet helemaal democraat-republikein, maar toch heel aardig. Een probleem is o. a. dat Amerikanen van Afrikaanse komaf erg kerks zijn en toch democraat.
Het meest pro bier zijn San Francisco en Boston, het meest pro kerk is Dallas van de grote metropolen.
bron: http://www.floatingsheep.org/2012/07/church-or-beer-americans-on-twitter.html

6 mei 2012

Haalt China de VS in in 2016 zoals Ferguson voorspelt? Of nooit?


John Mauldin had bovenstaand plaatje van Niall Ferguson (http://www.businessinsider.com/mauldin-a-graphic-presentation-on-the-sorry-state-of-the-global-economy-2012-5) over de aandelen van diverse landen in het wereld BNP en hoe Ferguson dat voorspelde tot 2016. D.w.z. het is beslist nog geen zekerheid.

China is met zevenmijlslaarzen de VS aan het inhalen. De reële groei van China is denk ik zo’n 6% hoger, de inflatie is wellicht 2 tot 3% hoger en de yuan was ongeveer aan het appreciëren met 3 tot 5%. Bij elkaar opgeteld gaat dat dus razendsnel en haalt China rond 2020 de VS in. Ferguson ziet het nog iets sneller gaan.

Maar gaat dat wel gebeuren? China krijgt het middle income trap probleem voor de kiezen: China moet overschakelen van een investerings- en exportgedreven economie naar een consumptiemaatschappij. Vooralsnog zijn de tekenen betrekkelijk gunstig, de lonen stijgen voorspoedig en dat gaat echt wel tot meer consumptie leiden.

Maar China is verschrikkelijk aan het overinvesteren en dat gaat nog maar enkele jaren goed. De overheid ziet dit overigens en neemt nu al maatregelen maar het is bijna een onmogelijke opgave. Rond 2018-2020 moeten die overinvesteringen hun tol gaan eisen. De demografie is dan ook zeer ongunstig: het aantal werkenden in de industrie etc krimpt dan na decennia van enorme stijging. De Chinese economie komt dan in een recessie (negatieve groei, niet minder dan 6% groei) en net als Japan na 1990 moeten de investeringen erg fors afgebouwd worden. China is niet flexibel genoeg om dit op te kunnen vangen en dan dreigt naast een wereldrecessie een decennium van heel lage groei in China.

 De groei van de VS in dollars zal dan al snel hoger zijn dan in China. De bevolking van de VS groeit snel, de VS is veel innovatiever, winstgevendheid is beter en degelijker. Als die teruggang in China te lang doorzet en de VS het heel goed doet, kan het misschien zelfs gebeuren dat het BNP in de VS in 2100 groter is dan dat van China. De bevolking van China krimpt van 1300 miljoen tot 950 miljoen of erger, terwijl in de VS de bevolking groeit van 320 miljoen tot ongeveer 500-550 miljoen. Het is beslist niet ondenkbaar dat het BNP per hoofd in de VS het dubbele is van dat in China in 2100.

N.B. de post http://beleggenopdegolven.blogspot.com/2011/05/geschiedenis-bevolkingsgroei-wereld.html behandelde  met een mooi kleurig plaatje vanaf het jaar 0 het relatieve belang van landen in de wereld

17 april 2011

Kabinet Rutte voert agenda lager opgeleiden uit: schuivende machten temmen val macht employees



Vrij Nederland (Max van Weezel) legde de Nederlandse politiek uit met het artikel: Lager opgeleiden kunnen hoop putten uit het kabinet- Rutte. Eindelijk een regering die hun agenda uitvoert!

De tweedeling tussen hoger- en lager opgeleiden wordt steeds groter. Anchrit Wille noemt het kosmolieten versus nationalisten (http://www.socialevraagstukken.nl/site/?p=1508). Ter Veer en ik noemen het individuen versus employees.

De tabel van blog Calculated Risk laat zien hoe (eind 2010) belangrijk (ook) in de VS opleiding was voor de kansen op werkloosheid. Bij academici was de werkloosheid toen al laag, maar bij de lager opgeleiden was en is het een ramp.

De individuen krijgen het steeds beter en zijn overwegend optimistisch over de toekomst (en waarom ook niet, de werkloosheid onder hen is laag, ze hebben weinig last van de negatieve kanten van de multi-culti samenleving).
De employees zijn in meerderheid pessimistisch en ook dat is goed te verklaren (omgekeerde van bij individuen). Ze staan veel cynischer ten opzichte van de politiek.

De individuen vinden natuur en milieu, cultuur, ontwikkelingssamenwerking, gezondheidszorg en hoger onderwijs belangrijk, normen en waarden precies wat onder vuur ligt bij het huidige kabinet.
De employees zijn eurosceptisch, sceptisch tegen allochtonen ("er wordt te veel naar moslims geluisterd" zo haalt van Weezel het SCP kwartaalbericht aan), willen law and order, misdaadbestrijding. Bij het kabinet- Rutte worden hun wensen behoorlijk ingewilligd.

Wille ziet een positief scenario (meeste kans vanwege opkomst PVV en SP) waar de wensen van employees langzaam voor een behoorlijk deel worden ingewilligd en een zwart scenario waar het cynisme alleen maar toeneemt en je een soort Berlusconi-politiek van charismatische politieke zakkenvullers krijgt.

De oude partijen zijn niet goed gericht op de nieuwe verzuiling. Individuen kunnen prima terecht bij D66 en Groen Links en employees bij de SP en de PVV en zelfs de VVD. De PvdA en het CDA gaan de mist in (ook aldus artikel Wille in Christen Democratische Verkenningen).

Zo'n tweedeling tussen arm en rijk is niet nieuw, dat wordt al honderden jaren gesignaleerd. Op het ogenblik gaan de veranderingen snel en de slachtoffers hiervan trekken aan de rem. De tweedeling individuen/ employees is nu overigens wel problematisch. Gemiddeld stijgt het inkomen nu wel, maar niet bij de oude middenklasse die volgens het bedrijfsleven niet veel meer kan en bij reorganisaties
weggesaneerd/ vervangen moet worden door employees in opkomende landen moet worden.

Door de ICT-Revolutie en globalisering is er vooral na 1995/2003 een plotseling tekort aan kenniswerkers (individuen)ontstaan en even plotseling een surplus aan niet-kenniswerkers. Dat is een schok die de traditionele middenklasse in het Westen haast niet kan verwerken. Pas bij zeer lage werkloosheid (aan het eind van ons voorspoedscenario) zal het echt beter gaan met employees en een meer evenwichtige situatie ontstaan. Ondertussen kan de consumptie overigens wel degelijk behoorlijk groeien vanwege de inkomensverbetering van met name individuen.

20 maart 2011

stijgende inflatie wordt geen stagflatie (VS)


De inflatie is in een stijgende trend gekomen. Niet alleen de totale inflatie inclusief de prijzen voor energie en voedsel, maar ook de kerninflatie die dit soort essentiële zaken weglaat. De huurinflatie is het gevaarlijkste omdat deze een gewicht van 40% in de CPI heeft.
Allerlei subindexen van inflatie laten een behoorlijk stijgende trend zien, zoals energie als ergste, voedsel, medische zorg (zoals zo vaak), transport (ijlt na op hogere benzineprijzen) en huren.
Die stijgende trend gaat de inflatie niet ver omhoog brengen, maar wel wat verder dan nu het geval is. De consensus is ook niet meer zo optimistisch over inflatie en daarom denk ik dat we de tegenvallers zo ongeveer gehad hebben met uitzondering van de huren. De grondstoffenrpijzen zijn sinds kort wat aan het dalen.

Komt stagflatie terug in het Westen, nu de groei vanwege de hoge voedsel en energieprijzen en vraag- en productieuitbal in Japan voor lagere groeiverwachtingen zorgen?
(In opkomende landen worden grondstoffenprijzen te veel gesubsidieerd, zodat deze te veel grondstoffen consumeren en het Westen de rekening betaalt via extra hoge grondstoffenprijzen (tot enkele jaren terug vertelde iedereen het verhaal andersom, tijden veranderen))

Dat is mogelijk, F&C heeft de waarschijnlijkheid van een stagflatiescenario verhoogd (ten koste van het deflatiescenario en Goldilocks), maar we achten de kans op stagflatie nog steeds klein.

Het standaardverhaal is dat de bezettingsgraad veel te laag is en de werkloosheid te hoog en daardoor de lonen laag blijven en bedrijven de prijzen niet kunnen verhogen (gebrek aan pricing power).
Geen stagflatie, daar hebben we nog drie andere redenen voor (lezers van ons boek voelen het al aankomen: hier komt een uitleg via de schuivende machten in de maatschappij).

1. De productiviteitsstijging is hoog. We zitten in een gunstige fase van de ICT- Revolutie waarbij ICT goedkoop op vele plaatsen geïmplementeerd wordt en vele innovaties verwerkt worden. Daar hoort hoge productiviteitsstijging bij.
Het bedrijfsleven zet de maatregelen om tot kostenbesparing te komen gewoon meedogenloos door (dat mag in de huidige tijdgeest, men vindt het zelfs prachtig, want het verkleint de kans op faillissement). Dit leidt tot forse efficiency winsten. D.w.z. dat de multifactorproductiviteitsstijging hoog is.
Hoge productiviteitsstijging is deflatoir zo lang de loonstijging bij de productiviteitsstijging achterblijft, zoals nu voorlopig het geval is.

2. In de tijdgeest krijgen de domeinen freedom (bedrijfswinsten) en justice (verbetering van de instituties, zie Europa en ESM/EFSF, de VN die ingrijpt in Libië, maatregelen om bankbonussen aan banden te leggen (in Nederland heet dat Beheerst Belonen, iets dat financiële instellingen eind deze maand eigenlijk zouden moeten gaan invoeren maar wat vertraging oploopt, de pensioenregelingen worden aan de tijd aangepast).
Met het domein care gaat het helemaal fout. Werklozen moeten zelf maar banen zoeken en zich geschikt voor arbeid maken in Nederland, de overheid wil hier niet langer via het UWV aan meewerken (5000 banen weg).
Vakbonden geven zo maar pensioenrechten weg van de deelnemers, omdat ze inzien dat pensioenen anders onbetaalbaar worden, maar waarom moet dat zo hard en hoeft het bedrijfsleven helemaal niets in te leveren van hun hoge winsten?
In de VS heeft men in de staat Wisconsin collectief onderhandelen over lonen en regelingen voor ambtenaren afgeschaft en in vele andere staten in de VS gaat het niet beter.
De vakbonden hebben steeds minder te vertellen en de samenleving wordt hierdoor steeds harder. De harde kantjes worden nergens meer van afgevijld en allochtonen moeten maar zien hoe een en ander afloopt.

Het terugdringen van care is deflatoir.

3. De overheid bezuinigt op uitgaven
Krugman: Obama heeft het alleen maar over terugdringen van overheidsuitgaven, niet over projecten om werklozen aan de slag te krijgen.
In Europa is een hard bezuinigingsbeleid afgesproken voor vele landen. Dat moet, zelfs als men daardoor in een recessie komt.
Dat moeten is iets van de tijdgeest, want in de jaren zeventig had men gezegd dat dan maar de inflatie en belastingen omhoog moesten, maar het sociale vangnet mocht niet te veel hier onder lijden.

Het terugdringen van overheidsuitgaven leidde in het verleden tot minder inflatie.
Dat is tekenend voor de huidige tijd.

(nog een paar redenen erbij en je moet weer gaan uitleggen waarom er geen deflatie komt).