Trump regeert al

 De lange rente in Amerika daalde afgelopen week op minder angst voor inflatie en een verwachting van lagere grondstoffenprijzen (ex koffie). Men zag dat de importheffingen vooral ingezet worden als middel om concessies af te dwingen. Trudeau op bedevaart naar Mar a Lago, want Canada wordt wel heel zwaar getroffen door de snode plannen van Trump, als die uitgevoerd zouden worden. Overigens de VS zou dan mee moeten lijden. Dat is niet de bedoeling en daarom is men kennelijk wat minder bang geworden voor desastreuze importheffingen. Ook bij de chippers zag men een en ander wat minder dramatisch in. Trump heeft het maar druk met dreigen en miljardairs voordragen. Hij praat de BRICS een eigen valuta uit het hoofd, voorlopig ook een onhaalbare kaart ook zonder Trump.

China gaat opnieuw meer (en effectiever) stimuleren, zo zegt de beurs. In Europa zou dat nog veel meer moeten gebeuren, maar men is te bang voor hoge overheidstekorten. Men komt liever met wat nieuwe regels. Vooral in Frankrijk waar een en ander erg onstabiel is met mevrouw LePen niet meer te ontwijken door Barnier. De lange rente in Frankrijk is nu gelijk aan die van Griekenland, Frankrijk heeft zich volgens de bond vigilantes steeds duidelijker aangesloten bij de Club Mediterrané. Gelukkig gaat het daar wat beter. Lage inflatie (ex Griekenland), dit in tegenstelling tot Nederland en België waar men onverschrokken de prijzen flink blijft verhogen. 

Optimisme viert nog steeds hoogtij op de beurzen. Het consumentenvertrouwen in de VS is record positief op de beurs. Consumer staples blijven nog steeds achter bij de S&P500, al doen veilig geachte aandelen als Walmart en Ahold het verdacht goed. Als de consumer staples flink gaan winnen, dan is het einde der tijden van de hausse op aandelen voorbij, daar is een flinke consensus van mening over, want zo ging het vroeger mis als redelijk betrouwbaar voorteken. Ach, de mooie stijging van Unilever betekende nog geen ramp voor de AEX, ook wel omdat Heineken, JdePeets wel erg gedaald zijn.  

In de VS gaat het nog steeds goed met de winstverwachtingen. Small caps moeten het beter gaan doen als je gelooft in een lagere reële korte rente. Het beleggingsgeld stroomt nog steeds absurd overdreven naar de VS. Even weer wat minder naar Emerging Markets en Europa blijft nog in het verdomhoekje. Het pessimisme over Duitsland is wel heel erg groot geworden en Frankrijk vertrouwt men ook niet meer. De industriële productie zit helaas op een stabiel dalend pad.  Misschien helpt een lagere euro en een flink lagere rente van de ECB. De FED moet kalm aan doen, maar gaat niet verhogen. Langzaam aan en de kat uit de inflatieboom van Trump kijken. 

Het wonder van MicroStrategy

 Ik weet bar weinig van crypto en ben daarom niet puissant rijk geworden, slechts biefstuk miljonair dankzij vooral mijn eigen huis. Nogal teleurstellend voor een babyboomer met universitaire opleiding in de financiële sector. Maar toch, ik wil wat verbazing delen over MicroStrategy Research.

MSTR is het aandeel dat de laatste paar jaar het meest gestegen is in de S&P500, een tikje meer dan Nvdia. Het is en een beetje wegkwijnend softwarebedrijf dat spectaculair meer waard wordt als de prijs van bitcoin flink stijgt. En dat is gemiddeld spectaculair het geval geweest in het afgelopen decennium. De heer Saylor zwaait met de scepter en die doet dat op een geniale manier. Hij heeft niet altijd succes, zo verloor hij eens in een voormalige betrekking op een dag als handelaar $ 6 miljard. Daar heeft hij ongetwijfeld veel van geleerd. Hij heeft zijn leven gebeterd met een onvoorwaardelijk geloof in bitcoin en in zendingswerk om bitcoin ook toegankelijk te maken voor mensen die er niet in mogen beleggen (nogal wat institutionele beleggers en 401K o.a.). MSTR is namelijk een softwarebedrijf en geen bitcoinbedrijf en daarom toegestaan als belegging voor alle institutionele beleggers (zo lang als het duurt). Fintech in optima forma dus.

In al zijn genialiteit bedacht Saylor dat je niet zo maar in bitcoin moest beleggen, maar met leverage, een flinke hefboom. Het grote voordeel hiervan is dat alles dan ongekend volatiel wordt. Hij zag als ongeveer eerste dat dit een enorme optie waarde creëert. Je kunt dus 0% converteerbare obligaties uitgeven tegen een uitoefenprijs die meer dan 50% boven de huidige koers ligt en toch kwijlt de markt hiervan en is de vraag hiernaar onverzadigbaar. Zo zijn er nog meer financiële constructies mogelijk en die worden uiteraard met ongelooflijk succes ingezet door MSTR.. Dat is daarom veel meer dan het dubbele waard van de onderliggende waarde aan assets, bitcoins dus. Saylor zegt dat je voor elk succesvol bedrijf vele malen meer moet betalen dan de intrinsieke waarde, d.w.z. MSTR is nog steeds een koopje (volgens hem en de bewonderaars van crypto)

Analisten bij Bernstein zien dit ook in. De koers kan nog gemakkelijk 49% stijgen, want zo'n financieel wonder kan toch alleen maar omhoog als bitcoin omhoog gaat. En dat gaat het natuurlijk onder garantie van Trump (vooral Barron Trump, maar Donald Jezus Trump laat hem niet vallen). De voorspelmarkten zien een stijging van 52% in 2025 en die analisten van Bernstein zien een tienvoudige stijging tot 2033. En dat terwijl bitcoin in de meeste jaren het aanzienlijk beter deed dan de voorspellingen. Er is een enorme, volgens velen aanzwellende stroom aan beleggers in bitcoin. MSTR koopt zich blauw en heeft nog steeds maar 1,8% van alle bitcoins, maar het koopt flink door en heeft over enkele jaren minstens 4%. Idem voor de betrekkelijk nieuwe ETF-markt. En als Trump oplegt dat reserves voor een groot deel in bitcoins moeten worden belegd, is de weg naar de hemel helemaal open. Bovendien is bitcoin nu too big to fail. Bij grote dalingen moet de kers van bitcoin nu ondersteund worden door machtige Plunge Protection Teams.

MSTR is de laatste weken het meest verhandel aandeel op de aardbol. Geleveragede versies zijn ook populair. Volatiliteit enorm. Als bitcoin stijgt, gaat de koers van MSTR veel harder en de geleveragede versies nog harder. Daarin schuilt toch het grootste gevaar. Bij flinke daling geven die fondsen met hefboom het leven. 25% daling van bitcoin kan zo meer dan 50% daling van MSTR opleveren en dan moeten die hefboomproducten op MSTR liquideren. Dat kan een neerwaartse spiraal veroorzaken voor MSTR die al die wonderbaarlijke premie van MSTR bovenop de waarde van de assets doen verdampen. En mocht de markt de vermetele moed hebben bitcoin 50% lager te zetten, dan vrees ik het ergste voor MSTR. Donald Jezus Trump zal dan ongetwijfeld zijn volgelingen oproepen te bidden voor hogere prijzen van bitcoin, maar of dat op tijd helpt, valt te bezien. D.w.z. bitcoin kan in 2033 best wel eens veel meer dan 10 keer zo veel als nu staan en toch kan MSTR dan ter ziele zijn. Op korte termijn kan men er schatrijk mee worden, maar het is toch te gevaarlijk in mijn ogen als lange-termijnbelegging. Ik heb me er bij neergelegd en blijf dan maar betrekkelijk arm in de ogen van succesvolle bitcoinbeleggers die wel op tijd het licht zagen dat zo spectaculair uit hun ogen schijnt.

D.w.z. MSTR is volgens dit soort voorspellingen inderdaad een ongelooflijk koopje dat de genialiteit van Saylor volstrekt miskent.

Er zijn natuurlijk wat pessimisten die veel winstnemingen zien rond $100.000, maar dat is slechts tijdelijk. Een bijna chart king als Peter Brandr zegt dat je tegen de conventionele wijsheid in moet gaan dat de koers van bitcoin stopt met stijgen bij $100.000 

Trumpflatie valt misschien mee, Poetin zorgt voor hogere gasprijzen in Europa

 Markten proberen te geloven dat Trump en zijn aanhangers wonderbaarlijke krachten weten te ontketenen die de groei naar 3% brengt (minstens) en begrotingstekort onder 3%, aldus Bessent, de door Trump voorgedragen kundige nieuwe minister van Financiën. Zijn voordrachten beginnen meer normaal te worden, maar het zijn toch vooral mensen die de boel eens flink door elkaar willen schudden. Ze willen meer groei en een zwakkere dollar, heel moeilijk want de dollar moet dan omlaag tegen landen met een zwakkere economie zoals Europa.

Die importheffingen zouden net als in de periode 1915-1930 niet veel inflatie hoeven te veroorzaken en een flinke berg geld kunnen opleveren, zo lees ik. Ik geloof er niets van, maar misschien valt de inflatie hierdoor mee. Trump stuurt op een hogere S&P500 en dan denkt Wall Street dat Trump de meest schadelijke maatregelen wel zal inslikken. Wie weet. De inflatieverwachtingen lopen (even?) niet meer op en de lange rente ook niet.

De aardgasprijzen vliegen in Europa weer omhoog en zijn nu vijf keer zo hoog als in de VS. Poetin straft zo Europa dat te veel geld en wapens aan Oekraïne geeft in zijn ogen. Eerst even duidelijk maken dat Poetin boos maken ernstige gevolgen heft, want Europa en de VS geloven dat niet meer zo erg. De markt sidderde meer voor de cijfers van Nvidia dan de hogere kans op de Derde Wereldoorlog volgens Poetin. Hij gaat de gaskraan verder dicht draaien, zo ziet o.a. de markt.

Duitsland zakt steeds verder weg in het moeras van bezuinigen, hoge energiekosten, tegenvallende export naar o.a. China. Na de verkiezingen misschien wat meer hoop op meer stimulering van de economie (van de consumptie, niet export anders wordt Donald Jezus Trump boos)

In Azië gaat het weer wat beter. China moet nog meer stimuleren, maar met wat ze nu gedaan hebben kan weer leiden tot 5% groei voorlopig, zo lijkt het. Zuid=Korea exporteert flink meer chips en ships en dat wijst op betere economische tijden volgens jaar. India lijkt iets minder goed te gaan, maar blijft de wereldeconomie behoorlijk trekken.

aandelen duur, economie VS goed en Trump zoals verwacht

 De rally van beleggingen die winnen bij Trump hebben wel erg veel gewonnen. Aandelen zijn duur, het gaat niet meer zo goed met de winstverwachtingen (die is eigenlijk alleen maar goed voor bedrijven met veel omzet buten de VS, d.w.z. de sterke dollar doet pijn) en de FED lijkt minder aardig te worden (al zit dit nu wel al flink in de rente verdisconteerd) . De inflatie loopt weer iets op, al komt dat eigenlijk vooral door base effecten (een jaar geleden was er maand op maand al geen inflatie meer van betekenis, dus inflatie daalt even niet meer bij een normale inflatie maand op maand). Dit komt natuurlijk niet onverwacht voor de FED, maar toch lijkt men bij de FED de verwachtingen voor economische groei en inflatie wat te gaan verhogen, nog los van wat Trump gaat doen.  Zijn merkwaardige benoemingen in sommige gevallen doen toch weer chaos veroorzaken. Waarom toch niet gewoon direct die zeer capabele Bessent benoemen als minister van financiën en niet luisteren naar Musk. Kennelijk moet dit bij populistische regeringen die van plan zijn heel veel overhoop te halen. Dat hoeft niet, zoals we in Nederland meemaken. Het kabinet doet eigenlijk helemaal niets, roept alleen maar steeds dat ze het strengste asielbeleid  ooit gaan voeren en dat ze niet racistisch zijn. De niet door en door witte staatssecretaris Achahbar kon het niet meer verdragen, al die uitspraken binnen de ministerraad die volgens haar te moeilijk te verdragen waren. Niets aan de hand zegt de ministerpresident Schoof, het is niet racistisch (38 keer herhaald) (kennelijk is Achahbar helemaal gek en is het maar goed dat ze opstapt, als we Schoof mogen geloven).

Eigenlijk zijn het allemaal luxeproblemen in de VS en Nederland. De economie draait goed, de inflatie daalt wat te weinig, maar lijkt nog steeds wat verder te kunnen dalen. Veel minder problematisch dan in Duitsland, waar er geen goedkoop gas uit Rusland meer komt, de export naar China tegenvalt en de defensie niet meer door de VS betaald wordt.. De swap spreads zijn negatief en dat doet ernstige problemen vermoeden.

In China gaat het overigens duidelijk weer wat beter, maar de markt bedelt (niet onterecht) om meer stimulering. En echt goed gaat het niet met al die afhankelijkheid van export en de huizenmarkt. Xi is niet in paniek over de extra importheffingen van Trump. De Chinese industrie produceert heel goedkoop. Xi heeft gezien aan Zuid-Korea dat je door moet gaan met de industrie te stimuleren, wil je niet het lot van Japan treffen. Maar China is te groot om zich uit de problemen te exporteren, dat roept heel veel verzet op, nu al overduidelijk zichtbaar..

Al te veel somberheid lijkt nog niet nodig volgens de credit spreads. Die zijn laag en banken hebben nog steeds weldadig veel reserves. Dat is volgens Scot Grannis de hoofdreden waarom het sterk verkrappende beleid van de FED met flink hogere rentes niet heeft geleid tot een recessie. Men overschatte de schade die de verkrapping zou toebrengen aan de economie. Daarom zijn er geluiden bij de FED dat de huidige korte rente dicht bij de natuurlijke rente ligt en het beleid van de FED niet zo moorddadig krap is, d.w.z. schrijf die enorme rentedalingen maar op je buik.

Trump krijgt meer bijval

 We worden overladen met verhalen waarom Trump won en langzaam ook meer verhalen waarom het goed zou zijn dat Trump heeft gewonnen. Het grote vleien gaat beginnen.

Wat zagen we tot nog toe? Poetin die betere kansen ziet Oekraïne in te lijven. Xi die meer stimulering belooft in China, zij het iets minder dan gedacht en ook zonder Trump zou er wel meer stimulering komen. Opkomst van extreem rechts in de peilingen in diverse landen, zij het niet veel. . Markten die profiteren van Trump zoals Tesla, banken (versoepeling reserve eisen o.a.), vooral bitcoin en andere crypto. Enthousiaste beurzen in de VS, vooral small en mid cap, achterblijvende/ dalende beurzen buiten de VS.

Er wordt ook plotseling positiever geschreven over importtarieven. Ja het is inflatoir en kan de productiviteit en concurrentiepositie negatief beïnvloeden. Michael Pettis schreef een interessante analyse dat het helemaal niet zo duidelijk negatief hoeft te zijn voor de VS. Hogere importtarieven betekent een verschuiving van gelden van de consument naar de producent. Dat betekent normaalgesproken ook hogere besparingen. Als dat leidt tot meer investeringen, kan dit gunstig uitpakken. Landen met een hoog handelstekort sparen meestal te weinig, zoals de VS en meer sparen kan dan goed zijn. Maar essentieel is dat dit leidt tot meer investeringen. De Wall Street Journal had ook een artikel dat hogere importtarieven soms gunstig kunnen zijn. Ik ben als econoom opgevoed dat hogere importtarieven bijna altijd schadelijk zijn, want hogere inflatie, slechtere concurrentiepositie en tegenmaatregelen van het buitenland. De jaren dertig waren afschrikwekkend voorbeeld en bijvoorbeeld meer recentelijk het neerhalen van de importmuur door India was zeer gunstig voor meer groei in India. Alleen bij oneerlijke concurrentie (te veel subsidies overheid, diefstal intellectueel eigendom), als landen het kapitalistische spel oneerlijk spelen, dan moet je tarieven verhogen (zoals bij China in de nodige gevallen).

Dan is er nog de grote invloed van Musk die naar Argentinië heeft gekeken hoe de chainsaw methode van Milei kan helpen om hele departementen van de overheid af te breken (in de VS). Dat kan uiteraard de overheidsuitgaven verlagen, maar chaos is meer voor de hand liggend.

Marieke Stellinga legde in de NRC uit dat niet de inflatie van het afgelopen jaar zo'n probleem was voor de Kiezer/Harris, maar het sticker shock effect: de kiezer is er nog steeds niet aan gewend dat bijna alles wat hij koopt 20% of nog erger duurder is geworden, ook al was het afgelopen jaar de inflatie niet hoog. Daardoor ontstond een koopkrachtprobleem dat geleidelijk opgelost wordt in de VS. Er ontstond zo ook een ongekend verschil met hoe de kiezer vond dat het economisch ging en de economische groei van de afgelopen jaren. Ja, economische groei was veel beter in de VS dan in Europa, maar dat maakt weinig indruk op Amerikanen, die maar weinig buiten Amerika komen. Ze hebben maling aan wat er buiten Amerika gebeurt (vooral zo lang het de gang van zaken in Amerika niet erg beïnvloedt). 

Ondertussen lijkt het economisch gesternte Trump goedgezind: de economische groei zit op een mooi pad dat nauwelijks beter hoeft te worden. Alleen al meer optimisme van midden- en kleinbedrijf (vrijwel zeker omdat ze overwegend republikein zijn), niet onmogelijk bij soepelere kredietverlening door banken, zorgt voor betere groei en stemming in Amerika. De consument went langzaam aan die sticker shock, elk jaar wordt het minder en over enkele jaren zal het zo goed als weg zijn, geen probleem voor Vance. Zo min mogelijk veranderen, voorzichtig met tarieven en het economische pad staat niet in de weg voor verkiezingswinst republikeinen (andere zaken wel). 

Trump wint door grote ontevredenheid kiezers, angst over inflatie en sentiment ondernemers omhoog

 Trump wint overtuigend op basis van het systeem van kiesmannen, ontworpen door de founding fathers die de macht van de grote steden wilden inperken via kiesmannen per staat i.p.v. op basis van de popular vote. Dat levert meer aandacht op voor de kleinere staten en het platteland. De popular vote is niet zo overtuigend voor Trump (mannen 54% voor Trump, vrouwen 54% voor Harris betekent niet zo'n landslide als Trump gaat melden).

Ik hoop en verwacht dat het allemaal wel zal meevallen voor Europa. Trump zal inzien dat je voorzichtig moet zijn met verhogen importtarieven en illegale immigranten blijven nodig voor goedkope voedselprijzen. J D Vance meldt zelfs dat legale immigranten super welkom blijven. Minder illegale immigranten blijft goed te verdedigen. Samen optrekken tegen oneerlijke concurrentie met Europa blijft voor de hand liggend, evenals meer wapens verkopen door Amerika aan Europa. Misschien weet Trump wel iets te brengen dat lijkt op vrede in Oekraïne en Midden-Oosten (op basis van hekel aan Iran). Het Midden- en kleinbedrijf al net als acht jaar geleden flink positiever worden, wat we gaan zien in NFIB en wat we zagen in meer dan 5% stijging van mid cap aandelen in de VS als reactie op de winst van Trump. De gevreesde ongeregeldheden bij een verlies van Trump blijven nu uit. 

Een behoorlijke meerderheid van de Amerikanen vond dat Amerika op de verkeerde weg zat qua economie en conservatieve waarden. Dan stem je niet op de huidige regering maar de oppositie. Ontevredenheid zorgt voor zondebokken en dat is overal woke en immigranten. Dat gaf samen met de economie de doorslag voor de winst van Trump. Verbazend veel mensen (alhoewel eigenlijk logisch bij zo veel ongelijkheid, de onderkant van de samenleving is veel slechter af in de VS dan in de EU)) vinden dat het systeem tegen ze werkt en allen een bruut als Trump kan dat veranderen. Trump voelt dit beter aan dan de democraten, die te gemakkelijk aannemen dat hun politiek beter is voor de zwakkeren. Nee, de laag opgeleiden stemden en masse voor Trump, bijna 80%. Overigens is dat ook het probleem voor socialisten in Europa, die veronderstellen dat hun beleid goed is voor de zwakkeren maar laten immigranten die concurreren tegen lage inkomens massaal binnen. Er verandert al zo veel dat je vanzelf conservatiever wordt, dat is altijd zo geweest bij veel veranderingen en dus moet je niet al te woke overkomen. Juist de toenemende ongelijkheid zorgt voor meer ontevredenheid die kiezers in handen drijft van populisten en uit handen van socialisten.

 De slechte economische ontwikkelingen in Duitsland leiden ook tot meer politieke onstabiliteit. De AfD komt natuurlijk niet met de oplossing, maar de politiek zal toch wat moeten doen om de ontevredenheid niet over te laten koken.

De winst van Trump en de neergang van Duitsland leidden tot opwaartse voorspellingen voor de eindrente van de FED (economen hopen niet langer op 2,5% maar 3,25%+ ), gedragen door een 0,2% stijging op één dag van de inflatieverwachtingen en neerwaartse verwachtingen voor de ECB (geen 2% maar 1,5%).  Toch blijf ik erbij dat de 10 jaar rente in de VS te hoog is geworden en onder 4,2% hoort, zij het niet veel..  

Verkiezingsrace in de VS erg spannend, men blijft met geld smijten

 De opmars van Trump in de polls lijkt gekeerd. Het is weer volkomen onduidelijk wie gaat winnen. Puerto Rico als vuilnisvat is kennelijk dodelijk voor Trump (vanwege verlies van de hispanic stem, die ook al niet zo blij was met de beweringen dat mensen uit Haïti de katten en honden van de buren oppeuzelen) en zijn image als dictator is er niet beter op geworden met zijn uitlatingen over die rebelse Liz Cheney. Zijn op papier bondgenoten zijn vaak meer vijand dan de officiële vijanden zoals Poetin, weet Trump te melden. Zijn inflatieverhaal is totale onzin. Abortus is weer een probleem sinds Michele Obama weer hierover vuur spuwde). Maar Harris is niet overtuigend in haar economische verhaal, terwijl Biden het zo veel beter deed dan de rest van de wereld. Te veel regulering blijft een zwak punt. Kortom het blijft erg spannend. De uiteindelijke uitslag kan overigens misschien wel heel duidelijk in het voordeel van Trump of Harris zijn. De polls zijn minder dan gebruikelijk betrouwbaar. Veel mensen (naar het schijnt een kwart ongeveer) zeggen te liegen over wat hun stem is bij polls. Vooral jongeren. Durven ze als "echte man" te stemmen op een vrouw? Durven ze dat te vertellen aan hun vrienden? Durven conservatieve vrouwen aan manlief te vertellen dat ze niet op een dictator willen stemmen die abortus gaat verbieden? Is er te veel gecorrigeerd in de richting dat mensen niet durven te zeggen op Trump te stemmen? Of juist te weinig? Die onzekerheden kunnen de uitslag totaal anders maken dan de polls zeggen. Maar het lijkt erop dat er langdurig geteld moet worden om er zeker van te zijn wat de uitslag wordt en dat die problematisch wordt als Harris lijkt te gaan winnen. 

Er wordt in de VS enorm met overheidsgeld gesmeten. De inkomsten van de overheid als % van het BNP is nog enigszins constant, maar de uitgaven stijgen maar door, ook als er geen recessie is. 

De meest populaire post van dit blog dit jaar is https://beleggenopdegolven.blogspot.com/2012/05/is-bezuinigen-rampzalig.html . We zien een groot verschil tussen Europa en de VS. Duitsland en in mindere mate ook Nederland bezuinigen tot ze erbij neervallen. Het is helemaal niet nodig, maar men vindt dat het moet, hoe slecht het ook gaat in Duitsland. Boeken en kranten duurder in Nederland is goed om de kiezer dom te houden, gunstig voor de regeringspartijen veronderstelt men. In Zuid/Europa gaat het wat beter, maar het verbleekt met de VS. 

Tot voor kort was het een soort dogma dat hogere groei dan de veronderstelde normale groei vanwege extra overheidsuitgaven- belastingverlagingen zou moeten leiden tot flink hogere inflatie. Dat gebeurde dus niet in de afgelopen jaren. Inflatie kwam door aanbodproblemen en zeer hoge geldgroei (voor langere tijd flink afwijkend van de normale 6 tot 7%. Nu zit de geldgroei overigens weer op die normale trend, na een enorme overshooting). Die hoge geldgroei was eerst nodig om de economie overeind te houden vanwege een enorme toename van de hoeveelheid geld die men wilde aanhouden. Na enige tijd werd het sentiment beter en wilde  men minder geld aanhouden, maar het onheil was al geschied: er was veel te veel geld geschapen en er werd dus heel veel geld uitgegeven en dat terwijl er aanbodproblemen waren. Inflatie kwam kennelijk niet door te hoge economische groei sec. De Phillipscurve die aangeeft dat er meer inflatie moet komen als de werkloosheid erg laag is, is rijp voor de vuilnisbak. Inflatie reageert al decennia nauwelijks op veranderingen van de werkloosheid. De FED kan het nog steeds niet geloven, want het is toch zoiets als vraag en aanbod (vraag omhoog en aanbod omlaag als werkloosheid daalt), maar neemt tegenwoordig de Phillipscurve niet langer als zaligmakend evangelie. Ja, de Sahm-rule (te veel toename werkloosheid signaleert een recessie) regeert nog, maar ook daar maakt men de nodige kanttekeningen. Door alle immigranten is er een verstoord beeld van de krapte op de arbeidsmarkt. Afname van immigranten zou schaarste bij de boeren betekenen, die zwaar leunen op goedkope arbeid van immigranten, d.w.z. meer voedselinflatie bij minder immigranten. De waarschuwing van de Sahm rule wordt al weer bijna ingetrokken, omdat de werkloosheid stabiliseert in plaats van explodeert zoals normaal was na 0,5% stijging. Voorlopig is dat nog geen reden voor de FED om te stoppen met renteverlagingen, maar het gaat nu wel in een rustiger tempo, mede door enkele nu nog kleine vuiltjes in het inflatieverhaal (dat een vuilnisvat dreigt te worden als Trump wint).

it is the economy stupid

 De voorspellingen gaan nog steeds voornamelijk in de richting van Trump. De kiezer geeft Harris de schuld van de hoge inflatie en de daarbij behorende erosie van de koopkracht. Die hoge inflatie kwam door problemen met het aanbod door de pandemie, terwijl er maximaal gestimuleerd werd, mondiaal. Als er niet zo veel gestimuleerd zou zijn was er volgens mij een depressie à la de jaren dertig ontstaan. Nu kwam er dus een inflatie-explosie. Niet leuk, maar verre te verkiezen boven een deflatoire crisis. De kiezer geeft Biden/Harris toch de schuld van hoge inflatie en is helemaal niet onder de indruk van de doorgaande groei van de Amerikaanse economie, veel beter dan in de rest van de wereld. Harris zou trots moeten zijn op de hoge groei, weliswaar gekocht met een veel te groot overheidstekort, maar toch. Het maakt kennelijk nul indruk op de Amerikaanse kiezer. Wat staat Amerika er toch veel beter voor dan Duitsland, Frankrijk en China.. Dat de inflatie onder Trump hoger zal zijn dan onder Harris wordt niet erg geloofd. Dat zeggen linkse economen en die hebben er de laatste jaren ongelooflijk naast gezeten aldus Trump, terwijl hij wel altijd alle economische problemen juist ziet. Oude economische waarheden zijn fake geworden. Het is beter geen geld weg te gooien aan de klimaatcrisis. Protectionisme is patriottisch. Immigranten zijn akelige aliens, ook al geloven die linkse economen dat ze geld in het laadje brengen en de inflatie lager houden. De kiezer vindt dat het onder Trump veel beter ging en dat lijkt beslissend: it is the economy stupid. Bill Clinton leerde al dat je daarmee de verkiezingen kon winnen (vindt u dat u het beter hebt dan vier jaar geleden? Nee? Stem dan op mij). Economie en inflatie zijn veel belangrijkere thema's dan abortus. De kiezer knijpt de neus dicht en stemt toch maar op Trump, al stinkt zijn persoonlijk verhaal nog zo veel. Deregulering moet weer terug en het klimaatbeleid mag niets kosten en immigranten moeten weg. 

Een en ander heeft geleid tot flink hogere rente in de markten, want hogere groei en inflatie. Er is nu wel erg veel gespeculeerd op een hogere lange rente. De eindrente van de FED wordt nu door de markt gezet op 3,5 à 3,75%. Dat is iets te hoog denk ik, ik zie meer 3,25 à 3,5%. Bij dalende olieprijzen, toch echt verwacht door de hedge funds nu ze de productie ex OPEC zo op zien lopen en de vraag tegenvallen.

In Europa zijn de groeivooruitzichten van Duitsland en Frankrijk om te huilen. Italië doet het zelfs beter. Er is daarom toenemende druk op de ECB om de rente betrekkelijk snel te verlagen tot onder neutraal niveau, terwijl we nu nog boven neutraal zitten. Dus ook in Europa is er nu ruimte voor enige rentedaling. Veel zou het niet moeten worden, omdat inflatie een probleem blijft, vooral als Trump zijn protectionistische plannen doorzet (wat in iets afgezwakte mate waarschijnlijk lijkt).

geloof in Trump maakt dollar sterker en houdt rente hoog

 De opmars van Trump in de peilingen sinds Harris relatief minder in de publiciteit komt en er oorlogswolken boven haar samenpakken blijkt te zorgen voor een sterke dollar. De euro is zwak en de yen is ook weer zwak. Meer protectionisme is nog slechter voor Europa dan voor Azië en de VS. De zwakke economie in vooral Duitsland lijdt zeer zwaar onder protectionisme en zwakte in China. De trots van Europese bedrijven kreeg een flinke klap via een duikeling van de koersen van ASML en LVMH.

De groei in de VS is nog steeds sterker dan was voorspeld, zelfs hoger dan trend. Dat is niet ongebruikelijk in een verkiezingsjaar. Er is fiscale en monetaire hulp en enorm sterke investeringen in AI (in derde kwartaal investeerden allen al Microsoft, Google, Amazon en Meta voor $ 60 miljard hierin, een groei van meer dan 50% op jaarbasis). De stijging van de vermogens leidt tot iets extra consumptie (die trickle down theorie kan niet helemaal in de prullenmand). 

De olieprijs is weer zwak, nu Israël volgens de olie bulls volstrekt onvoldoende bombardeert op Iran, zelfs beloofd heeft de olieproductie niet te raken. De OPEC en Rusland hebben meer geld nodig, terwijl Amerika en andere Amerikaanse landen meer olie produceren. De zwakte van China, Europa, Australië, Canada en Japan werkt door in tegenvallend lage vraag. WTI onder $66 maakt de chartisten bang (zo ver is het nog niet, 66 kan de bodem zijn voorlopig).

De lange rente in de VS lijkt te stabiliseren. Doorgaande groei brengt de FED-rente niet onder 3% en de termijnpremie de risicopremie voor het aangaan van duratie is nog steeds te laag volgens Bianco en rechtvaardigt een 10 jaar rente van 4,6% in de VS. De plannetjes van Trump met verhoging importtarieven en uitzetten goedkope arbeidskrachten en lagere belastingen is een cocktail die smaakt naar hogere inflatie. Zonder recessie lijkt de FED de rente iets minder te gaan verlagen dan nu is in geprijsd. Een olieprijs WTI onder $66 kan overigens wel voor enige rentedaling zorgen. Overheid en banken kunnen een lagere lange rente goed gebruiken en de FED voelt die druk als een aansporing de rente te verlagen.. De reële rente volgens TIPS is ook wat aan de hoge kant, maar was toch vroeger (na 1995) gemiddeld vaak toch ook zo hoog.

De goudprijs en bitcoin stijgen kennelijk ook op Trump (en vraag India, China, Rusland).

De beurzen lijken iets te veel gestegen, extreme greed. De omvang van de gemiddelde portefeuille van de particulier is wel heel hard gestegen in het afgelopen jaar. En dat bij een treurig consumentenvertrouwen en oplopende angst of men wel alle schulden kan betalen.

weer terug na korte vakantie op Mallorca

 12 dagen Mallorca met verbazingwekkend mooi weer voor oktober, maar tegenwoordig redelijk normaal en gezien de voor mij onverwacht hoge prijzen voor hotels in de eerste week geheel volgens de huidige verwachting van populaire bestemmingen met mooie late nazomer. Mallorca is beter voor het oefenen van Duits dan mijn gebrekkige Spaans. Leuke stadjes gezien zoals Soller, Pollensa, Valldemossa en drukke  badplaatsen zoals Cala Ratjada. Uiteraard de kathedraal van Palma en het ernaast gelegen paleis.  

China heeft nog niet de all-in fiscale stimulering beloofd waarop vele beleggers hadden gehoopt, maar dat deed toch weinig pijn voor Prosus. Wel flink pijn deed de afstraffing van ASML, dat last had van grote klanten die niet bestelden. Intel kan niet meer zo goed grote investeringen betalen en Samsung gaat even ook niet helemaal jofel en TSMC houdt nog even het kruit droog na al die dure investeringen elders. Vooral TSMC deed niet haar best, (de rest van) China kocht onverdroten door. Gezien de grote omzetstijging van TSMC lijkt er nu toch wel een bodem te komen onder de daling van ASML. Chartisten gooien totaal de doek in de ring als het nog wat verder daalt, dus een rustig bezit is ASML nog steeds niet (zoals ik al uitgebreid in een vorige post meldde). 

Tot mijn verbazing is Trump flink uit aan het lopen op Harris in alle swing states, ondanks zijn mentaal zorgelijke optredens van de laatste dagen. Harris wordt in de ban gedaan door kiezers die een fermer standpunt tegen Israël willen en overlopen naar de groene Jill Stein, die naar het nu uitziet met succes Trump gekozen laat worden, terwijl haar kiezers daar toch weer niet zo overmatig blij mee zijn. Harris lijkt gestraft te worden voor te veel steun aan Oekraïne en gedoe in het Midden-Oosten, ze wordt te veel als oorlogszuchtige war president gezien, terwijl men denkt dat Trump zich minder oorlogszuchtig lijkt op te stellen (hij zal Rusland een flink deel van Oekraïne geven en China mag Taiwan inpikken). Kiezers krabben zich achter de oren en vinden dat het nu slechter gaat dan eind 2019 na de belastingverlagingen van Trump, vlak voor de pandemie. Dat komt door de inflatie, maar die zal onder Trump hoger zijn dan onder Harris volgens bijna alle economen. Maar de kiezer is, net als overal in de wereld, boos en wil iets anders. Trump/ Vance is iets anders.  De kiezer realiseert zich niet dat van de rijke landen alleen de VS terug is op het oude groeipad voor corona, een geweldig succes van Biden, wel tegen een veel te hoog begrotingstekort (dat Trump nog flink hoger gaat maken als hij ongeveer doet wat hij beloofd heeft)..

In Nederland ploetert en ruziet het zeer rechtse kabinet voort met onzalig beleid voor een noodwet, die het parlement deels buiten werking moet stellen, niet haalbaar in de Eerste Kamer en ook niet in de Tweede Kamer als NSC voor haar principes voor beter overheidsbeleid blijft staan. Wilders is een trouwe volgeling van Orban. Vooralsnog bereikt het nieuwe kabinet niets van haar beloftes. Boeren moeten inbinden ondanks de BBB in de regering. Er is nog niets echt veranderd aan het asielbeleid, al zullen binnenkort wel meer asielzoekers moeten gaan zwerven.  De spreidingswet is nog niet ingetrokken, zodat onhoudbaarheid van het huidige asielbeleid met te weinig opvangplekken nog niet voldoende uit de hand loopt om nieuwe asielzoekers af te schrikken. Boeken, cultuur. sporten wordt flink duurder en er wordt bezuinigd op onderwijs en ontwikkelingshulp. Daling van de zorgkosten komt pas in 2027 als het kabinet dan nog niet is gevallen. Maar goed, de PVV staat voor stoer beleid (=wie tegen PVV is moet dat straks electoraal bekopen met een afslachting) zo vernamen we van minister Agema en minder Marokkanen, ook al is dat nog steeds geen officieel kabinetsbeleid. Woke is nog steeds niet strafbaar. Al die mooie recyclingbedrijven zoals het door nu minister Mona Keijzer enkele jaren geleden nog  als meest innovatieve nieuwe bedrijf bekroond Ioniqa zijn failliet (of bijna) tenzij de PVV minister hiervoor maatregelen gaat nemen (dat gebeurt niet, want zorgt niet voor minder Marokkanen en asielzoekers). De PvdA is weer in een nieuwe crisis omdat men buiten de grote steden de kiezer met laag inkomen aan het verliezen is aan de SP en vooral PVV. Niet dat de PVV en NSC iets doen aan bestaanszekerheid zoals ze echt hebben beloofd, want dat kost geld dat een rechts kabinet uiteraard er niet voor over heeft. 

  

gen z doet het niet goed, vooral de jongens niet

 De Wall Street Journal had een extreem veel gelezen artikel dat het niet goed gaat met de jong volwassenen in de VS (18-34 jaar). De meisjes doen het nog vrij goed, hun arbeidsparticipatie is de afgelopen 10 jaar met 6% gestegen, maar bij jongens zie je een tegenovergestelde trend. Als hoofdschuldige wijzen ze het voortijdig stoppen van hun opleiding bij jongens, veel minder een probleem bij meisjes. Jongens wonen wel erg vaak langer bij hun ouders. Trouwen ho maar, meisjes trappen er niet in, ze willen hun man niet onderhouden plus het huishouden doen. Dit levert uiteraard ontevreden kiezers op, waar vooral Trump/Vance garen bij spinnen. De echte man die niets kan stemt Trump.

.Yahoo had een soortgelijk uiterst populair verhaal. Bazen ontslaan gen z bij de vleet, want ze zijn niet genoeg gemotiveerd, slecht in communicatie, werken gewoon niet hard genoeg, zijn niet positief genoeg. Ouders krijgen de schuld, maar vooral ook (en ik ben terecht) het overvloedig gebruik van smartphones, waardoor veel communicatievaardigheden naar de maan gaan/ niet ontwikkeld worden. Ook corona is volgens mij een grote boosdoener waarom zo veel studenten voortijdig stopten/ motivatie voor hun studie verloren. Voor de verandering kregen de immigranten niet de schuld.

In China is het ook slecht gesteld met generatie Z, de hoge werkloosheid spreekt boekdelen. Huizen zijn in China helemaal onbetaalbaar voor gen Z. Dat komt niet goed in de komende jaren, ook niet bij de huidige bazooka monetaire stimulus. Om echt meer groei te krijgen moet er ook flink fiscaal gestimuleerd worden. Voorlopig is het geld ervoor wel te maken, want de PBoC doet nog niet aan QE en zou dit toch ook kunnen gaan doen, gewoon eindeloos staatsschuld kopen en met al dat extra geld kan men wel stimuleren, een goed zorgsysteem opbouwen, investeren in climate change zou ik aanraden. Als China haar zaken niet op orde krijgt, ontstaat een groeiende schare extreem ontevreden goed opgeleide massa jongeren, die met geweld alles anders willen (zie theorie Turchin bijvoorbeeld).

In Europa gaat men bij de pakken neer zitten en geeft de immigranten maar de schuld. De plannen van Draghi zijn een no-brainer, maar men doet het niet, want het zuinige Duitsland, Nederland etc. wil hier geen geld voor vrij maken, men bezuinigt liever (waarom toch?). In Nederland moet dat via een noodwet die alleen in bijzondere crisissituaties gebruikt hoort te worden. Die crisis is er niet, maar die kan wel zo ervaren worden als de politiek ons dat maar lang genoeg voorhoudt (en dat gebeurt, want de populistische PVV wint hierdoor nog meer stemmen). De nieuwe minister tegen immigratie en omvolking (je mag dat aan nazi's ontleende gedachtegoed niet zeggen namens de regering, maar de privépersoon staat achter deze denkbeelden, minder Marokkanen etc.), mevrouw Faber is zo een heldin aan het worden met een snel groeiende schare fans ondanks haar weliswaar heldere, maar niet zo frisse denkbeelden. 

Alles bij elkaar een zorgelijk verhaal voor de komende jaren. Dat gaat nog niet onmiddellijk erg ontsporen, maar ik ben het met John Mauldin eens dat de nodige goede denkers over cycli allemaal een crisis voorspellen voor 2030. Dat deden Ter Veer en ik ook met het Chaotisch Neergangscenario dat vóór 2030 zou moeten optreden. 

plunge protection teams temmen daling koersen in september

 Voorlopig valt die daling van de beurzen die we zo vaak zagen in de tweede helft van september erg mee, sterker nog, vele koersen stijgen. Vorige week begon Powell met een rentedaling van 50 basispunten en niet 25. De Bank of Japan kwam vlak daarna met het verhaal dat ze de rente toch niet zo veel gaan verhogen, omdat het toch niet zo goed gaat in Japan en er voldoende deflatoire winden komen overwaaien uit China. Deze week kwam de Peoples Bank of China door de bocht met behoorlijk wat monetaire verruiming met als gevolg enthousiaste reacties op de Chinese beurzen.

Ondertussen groeit wereldwijd de liquiditeit weer op diverse manieren gemeten. M2 groei ziet er langzaam weer wat beter uit. In China daalt M1 desastreus. Een en ander wijst op een verdere stijging van de goudprijs, gedragen door lagere korte rente en grote vraag door centrale banken en particulieren uit India en China.

Al deze hulp aan de markten is nog geen garantie voor succes. De vorige recente stimulering van China was beslist geen succes en dat terwijl China de afgelopen decennia zo succesvol was. Het lijkt erg op Japan na 1990, terwijl Japan in de decennia daarvoor haast moeiteloos fantastisch groeide. De Chinese yuan is overigens wel sterk tegenover de dollar. De Japanse yen lijkt niet echt sterker te worden tegenover de dollar (we waren ons in aan het stellen dat de yen naar 130 tegen dollar zou gaan). De euro heeft moeite om door de 1,12 te breken tegen de dollar.

Er is een redelijke kans dat Amerika de recessie nog een tijd weet uit te stellen. Bijvoorbeeld Luke Gromen acht een recessie in de VS uiterst onwaarschijnlijk. Na de vorige eerste renteverlagingen door de FED na een periode van renteverhogingen kwam er vijf van de zeven keer geen recessie en ging de beurs omhoog in het jaar erna. De lange rente steeg overigens dan ook vijf van de zeven keer, zij het weinig. Dat lijkt nu ook te gebeuren: met goede kans geen recessie en lichte stijging van de lange rente en een tamelijk normale stijging van de beurs. Na schokken wordt uiteraard alles anders. Maar je kunt heel lange periodes zonder recessie hebben: Nederland en Australië hadden periodes van meer dan 25 jaar zonder recessie. De laatste jaren wordt er veel te vaak voorspeld dat er een recessie moet komen in de VS. .

het is weer de periode van het jaar dat verwachte opbrengsten worden geproduceerd

 ChartStorm - Perspectives Pack - by Callum Thomas 

Dit is een aardige toelichting over hoe je kunt denken over verwachte opbrengsten. 

Columbia Threadneedle Nederland heeft een degelijk verhaal afgeleverd (mijn ex collega Jitzes Noorman). En Robeco heeft zich te buiten gegaan aan hun jaarlijkse publicatie van 125 bladzijden voor de komende vijf jaar.

Hieronder ga ik in op het verhaal van Callum Thomas

Mijn take is dat de straf voor te hoge waardering van aandelen in de VS te hoog is en dat de groeiverwachtingen te hoog zijn, vooral voor Europa. 

Voor Emerging Markets is het moeilijk iets verstandigs te zeggen zo lang China zo belangrijk is en het zo moeilijk maakt om goede winsten te boeken, nog afgezien van een inpikken van Taiwan dat niet goed zal zijn voor aandelen aldaar. Lage waarderingen kunnen lang aanhouden en zelfs dan nog te hoog blijken, zie Rusland in 2022. Misschien dat landen als India en Indonesië het goed blijven doen, met mogelijkerwijs relatief lagere rente voor bedrijven. 

dit is de grote positieve verrassing: de enorme winstgevendheid van technologie bij een enorme groei

Twee belangrijke redenen waarom aandelen het de afgelopen jaren gemiddeld zo goed deden: de dalende rente en vooral de dalende belastingtarieven. Beide gaan niet meer zo gunstig worden. De rente, vooral de reële rente, geeft aan dat je Europa niet hoeft af te schrijven. Belastingen, dat zou wel eens heel vervelend kunnen gaan worden voor vooral de VS.

Aandelen zijn duur in de VS versus het verleden, in de rest van de wereld niet zo. Maar zelfs voor de VS lijkt het niet zo heel erg slecht als je corrigeert voor het veel hogere gewicht van technologie dan normaal. Het lijkt erop dat technologie nog wel even groot kan blijven en dan bereken je hoge waarderingen voor aandelen uit het hoge rendement op eigen vermogen. 

De Shiller PE wordt vaak gebruikt voor verwachte opbrengsten voor een periode van 10 jaar. Dat heeft heel lang goed voorspeld, maar na 1995 (toen het inflatieprobleem weg was, technologie opkwam door de kennisexplosie via internet en waarderingen structureel hoog bleven) niet meer. Voor kortere periodes werkt het ook niet. Je moet meer in beschouwing nemen om te kunnen beoordelen of verwachte opbrengsten neerwaarts moeten worden aangepast voor de VS. Ja zeggen rente, lagere nominale economische groei en niet meer dalende belastingen en te hoge overheidsuitgaven en meer reële loonstijging. Nee zeggen technologische vooruitgang en hoge rendementen op eigen vermogen die door inkoop eigen aandelen lang kunnen aanhouden. D.w.z. zelfs de verwachte opbrengsten op langere termijn blijven onzeker, het is onduidelijk wat de waardering van aandelen moet zijn, hoe hoog de rente, de winstgroei en inflatie zal zijn. Er blijft een risicopremie op aandelen nodig. 

het grootste probleem heb ik nog niet behandeld: de veel te grote kans op een chaotisch neergangscenario vanwege schokken en verschuivende machten.

yes we can 50

 De FED verlaagde de rente met 50 basispunten en niet 25. Voor het eerst in ruim 30 jaar was de uitkomst van de FED meeting spannend, want 25 basispunten was ook zeer wel mogelijk. Powell is kennelijk toch wat banger geworden voor een afzwakking van de arbeidsmarkt. Dus volgde hij het advies van Dudley, de voormalige baas van de New York FED, dat flinke renteverlagingen nodig waren om het risico van oplopende werkloosheid enigszins te bestrijden. Maar 50 zou door de markt uitgelegd kunen worden als een paniekreactie op ietwat slechtere cijfers over de arbeidsmarkt. 

Zoals Timiraos vorige week al schreef, werd Powell een beetje gedwongen door de dots van de FED-leden die voor de rest van 2024 behoorlijk wat rentedaling in prijsden. Met 25 verlagen zou dan problematisch worden. 50 kon verdedigd worden met de economische prognoses van de FED die iets lagere inflatie en groei lieten zien.

Powell probeert een soft landing voor elkaar te krijgen, iets wat meestal mislukt. Maar misschien this time is different, yes we can. Om de kans op een soft landing groter te maken moet de FED de rente snel meer richting neutraal gaan brengen. Daarom houdt de markt ineens meer rekening met verlagingen van 50 basispunten.

Powell gaf overigens wel aan dat de veronderstelde neutrale rente duidelijk hoger is dan voor de coronacrisis, iets hoger dan voorheen was aangegeven. 2,9% en niet 2,8% volgens de officiële cijfers van de voorspellingen, maar Powell suggereert eigenlijk 3 à 3,5%. 

De markt vindt dat de lange rente nu duidelijk hoger moet zijn, 3,75%+ voor 10 jaar.

Kennelijk gelooft men het sprookje van de soft landing na die 50 basispunten verlaging met nog meer onderweg beter dan een week geleden.   Als er een recessie komt, dan gaat de korte rente richting 1% en et een soft landing naar ongeveer 3,25-3,5% volgens de scenario's van Goldman Sachs die mij plausibel lijken.

Er is wat politiek gekrakeel ontstaan door die verlaging. Veel te laat roept Elisabeth Warren. Veel te vroeg roepen de republikeinen. De FED mag de rente niet verlagen in een presidentsverkiezingsjaar. En dan ook nog zo veel. Trump heeft het ontslagbriefjeklaar liggen voor die dekselse vlegel van een Powell