De angsten: het goede nieuws ongeveer bekend: is dat genoeg om opwaarts door te breken boven 40 weeks gemiddelde?

Powell /FED speelde meer voor duif dan de meest optimistische scenario’s,

Er was toch de nodige vrees vooraf dat hij weer met iets havikachtigs aan zou komen.

 Hij verontschuldigde zich dat de FED niet meer naar de markten had gekeken. De FED geeft het op om nog duidelijk hogere FED-rentes te voorzien, Powell zei dat de volgende verandering zowel omhoog als omlaag kon zijn, data dependent.

Patience, patience is het nieuwe devies van de FED. Meer vanwege de lagere inflatieverwachtingen dan vanwege te slechte macro van de VS. Het risico van import van tegenvallende groei uit buitenland en financiële instabiliteit is te groot om de rente te verhogen.

Als de markten er meer om vragen zal het beleid om de balans te verkorten worden aangepast. Er is zo wie zo een grotere balans nodig dan een jaar geleden gedacht, omdat anders de korte rente te moeilijk te sturen valt. Deze dreigt nu al vaak boven de aangegeven range uit te komen.

Powell zet nog wel de kanttekening bij inflatie dat de marktverwachtingen iets te ver naar beneden lijken te zijn doorgeschoten.

Dat lees ik overigens wel meer. De ingeprijsde marktverwachtingen voor inflatie worden flink beïnvloed door oplopende volatiliteit en dalende olieprijzen. De echte inflatie likt toch wat te kunnen oplopen in de VS. Ben Breitholtz van Arbor Science had er een heel verhaal over.

Mijn collega Steven Bell is bang voor te hoge stijging van de lonen en ziet de ECI, employment cost index, stijgen met 0,8-0,9% per kwartaal. Dat zet enige druk op de winstmarges, vooral nu de economische groei iets afzwakt.

En daar zit een van mijn nieuwe angsten in: de winstgroei valt verder tegen in 2019 (en misschien 2020). Er is niet eens een economische recessie voor nodig. Het gaat niet goed met de wereldhandel door al dat Trumpiaanse geweld en afzwakkende groei in China en ook met de investeringen gaat het even wat minder. Winstgroei is normaal gesproken lager dan de groei van het nominale BNP als wereldhandel en investeringen minder hard groeien dan het BNP (en andersom). Dat dreigt nu dus.

Met een geweldig handelsverdrag tussen de VS en China en met enorme fiscale stimulering door China zou de wereldhandel moeten herstellen. Dit gaat waarschijnlijk wel in mindere of meerdere mate gebeuren, maar dit helpt nog niet voldoende in het eerste half jaar. De verwachtingen zijn optimistisch. Natuurlijk komt er een handelscompromis en dat brengt rust in de tent, al gaan de schermutselingen rond intellectual property/ Huawei onvervaard door. Iedereen verwacht dat China genoeg zal stimuleren om de groei op gang te krijgen. 

(cijfers Matejka van JP Morgan)

Men zou meer gaan doen dan rond 2016 maar minder dan rond 2009. Dat is optimistisch, omdat China nu minder de infrastructuurknop kan inzetten en extra kredietgroei tot minder economische groei leidt dan in 2009 of 2016. Kredietgroei moet nu veel gematigder blijven. Een stimulus groter dan in 2016 leidt op termijn tot grote crisis. Die verwacht ik overigens ook, zo rond 2024/2026. Maar ik denk dat China minder gaat stimuleren dan in 2016.

Het winstseizoen was redelijk, duidelijk beter dan gevreesd. Het bedrijfsleven ziet nog geen recessie komen en guidance valt daarom vaak mee. Ondertussen gaan de macro groeivoorspellingen onverdroten verder omlaag.

Voor de eurozone begint het penibel te worden. De groeiterugval in Duitsland en Italië is zorgelijk. Groei in de VS lijkt niet boven de 2% uit te komen in de VS en diverse brokers zitten al op 1,7% of lager.

We gaan na maart af op de schermutselingen rond het schuldenplafond in de VS. Die zullen hevig zijn. Meer geld voor de muur en defensie en minder voor uitkeringen. Dat ligt niet goed bij de democraten. Meer infrastructuurinvesteringen begint steeds moeilijker te worden bij het huidige overheidstekort en de voortdurend oplaaiende ruzies tussen democraten met Trump/ republikeinen. Republikeinen willen infrastructuur financieren via een nieuw financieringsvehikel, maar democraten willen gewoon cash zien uit de begroting. Infrastructuurplanne

n gaan uitgesteld worden en dreigen te laat te komen voor de o zo noodzakelijke extra groei in een verkiezingsjaar.

Hoofdpunt van de zorgen is dat bij doorgaand pessimisme over winstgroei men niet bereid lijkt te zijn om meer dan 16 keer de geschatte winst een jaar vooruit te willen betalen voor de S&P500 (nu $173). Dat komt nu uit op ongeveer 2750. Dit is het 40 weeks gemiddelde. Trendvolgende strategieën blijven meestal voorzichtig bij koersen onder het 40 weeks gemiddelde.

overpeinzingen

Een rustige week voor de beurzen, in Europa iets meer positivo’s dan in Amerika.

De AEX is uit de ergste downtrend gekomen, net als diverse andere beurzen, maar het 40-weeks gemiddelde lijkt nog een onoverkomelijke barrière te zijn. Trendvolgende strategieën blijven dan voorzichtig, al helpt wel dat de S&P al een week boven het 50-daags gemiddelde staat.

Er wordt gemiddeld positief gereageerd op meevallende winstcijfers, veel meer dan over die van vorig kwartaal. De winstcijfers zijn ongeveer een normaal aantal keren beter dan verwacht, maar de  ‘beat’ (3%) is iets minder dan normaal.

De economische data zijn verslechterd, in Amerika weer het minste. Japan wat meer dan gedacht. De economische data in Europa geven nog steeds verzwakking aan (zorgelijk, AKK moet fiscaal stimuleren)). De Duitse regering verlaagde de groeischatting voor 2019  van 1,6% naar 1%.

China is weer eens onduidelijk. Er is enige afzwakking, maar niet erger dan het Chinese plan. In hoeverre de cijfers kloppen blijft nog steeds de vraag en ook wat dit betekent voor de import van China en daarmee de groei/ krimp van de wereldhandel (waar winstmarges meer dan je zou denken van afhangen).

(plaatje Strategas, trend is slecht, in dollars nog slechter)

De industriële productie lijkt verder af te zwakken, maar er zijn ook wel enige positieve signalen hierover. Op heel korte termijn zwakker, maar daarna zou het weer goed komen, zo interpreteert men alom.

De dienstensector groeit verder, alhoewel hier toch wel enige afzwakking zichtbaar begint te worden in de flash PMI’s.

De Amerikaanse ISM is dit keer nog moeilijker dan anders te voorspellen. Nieuwe orders tuimelden omlaag vorige maand, voorlopers als Empire New York waren zwak, maar de Phillyfed viel mee en de SLIM-index van Norbert Ore van tegenwoordig Strategas herstelden flink na de grote val vorige maand. D.w.z. enige weken geleden dacht ik nog dat de ISM zo’n punt of 5 zou dalen, maar nu weet ik het niet meer. Enig herstel is zelfs mogelijk, zo geeft de consensus aan en de flash PMI van Markit, maar dat zou niet in lijn zijn met de korte high frequency data van bijvoorbeeld de bonddad.

Tja, dan is er nog het probleem dat je je laat meeslepen in je verwachtingen door wat voor drama zich op de beurs afspeelt. De val in december leidde tot flinke neerwaartse bijstellingen en het herstel vanaf kerstmis doet vermoeden dat men ineens minder somber is, dat men het pessimisme had overdreven. De Amerikaanse beurs leed onder de aanslag op de liquiditeit door de FED en de overheid met haar groeiend tekort met hedgefunds die door oplopende volatiliteit en minder diversificatiemogelijkheden risico moesten afbouwen. Macro was een en ander niet meer volgens wens in vooral Europa en China, maar in de VS leek alles OK.

We zagen enorme verslechtering in de winstverwachtingen van tot in de hemel naar ongeveer normaal. Is dat goed genoeg voor een goede beurs? Alleen als de neerwaartse bijstelling van de winstverwachtingen stopt en de FED ook stopt met verkrappen, d.w.z. zowel geen renteverhogingen meer als geen verkorting van de balans (vrijdag hintte de WSJ hierop via oude citaten, maar de WSJ geldt als belangrijkste doorgeefluikje van de FED om nieuws te lekken, d.w.z. de FED staat achter dit suggereren van discussie over stoppen met balansverkorting).

Met die winstverwachtingen gaat het niet goed de laatste tijd. Omzetverwachtingen worden voorzichtiger en de winstmarge kan haast niet meer verder stijgen van de huidige niveaus terwijl de analisten dit toch vrolijk in hun schattingen zetten. Dit terwijl de lonen harder stijgen, men meer piept over zwakke pricing power en men niet voldoende reorganiseert uit angst voor moeilijk nieuw personeel te vinden. Afzwakking van de economische groei is niet goed voor winstmarges. Een sterke dollar ook niet voor de VS. Geen groei van de wereldhandel is slecht oor de winsten, vooral buiten de VS. Er zijn dus redenen te over om niet optimistisch te zijn over de winstgroei in 2019. Overigens kan de winstmarge nog wel verder stijgen, ook al is de winstmarge reeds hoog. Dan moet je echter wind mee hebben uit China, de grondstoffenmarkt en productiviteitsgroei. Een beetje veel gevraagd, maar het kan.

Volgens historische vergelijkingen komt de piek in de winstmarge ongeveer een jaar voor de piek in de winsten en de beurs. Een piek in de winstmarge voor het vierde kwartaal hoeft nog niet het onmiddellijke startschot voor een bear markt + recessie te zijn.

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Trump is afgetroefd door Pelosi c.s. en opent de overheid tijdelijk zonder zijn muur te krijgen, wat een watje is die Trump zeggen nu zijn meest woeste conservatieve aanhangers. Weer een illusie minder over hoe goed Trump als onderhandelaar is.

De schermutselingen in de handelsoorlog met China schrijden voort met Mnuchin die zegt dat er zulke grote vorderingen gemaakt wordt en Ross dat de standpunten mijlenver uit elkaar blijven liggen. De markt is vol vertrouwen dat er een compromis komt dat rust in de tarieven zal brengen.

Rustige beurzen op een neerslachtige dinsdag na. Op vrijdag ontstond enig optimisme over de FED (stoppen met balansverkorting discussie) en technologie, vooral door China dat o.a. Tencent tegemoet kwam via goedkeuring verslavende spelletjes.

Het winstseizoen verloopt normaal goed en dat is een meevaller na de koersval eind vorig jaar.

Initial claims voor werkloosheid VS zette met 199.000 een laagterecord. De enige weg nu is omhoog, helaas.

Verkopen bestaande huizen daalden iets meer dan verwacht. Er komt hulp van aantrekkende hypotheekaanvragen, nu de hypotheekrente wat is gedaald.

Leading indicators waren 0,1% lager volgens een educated guess vanwege het ontbreken van de nodige cijfers vanwege de sluiting van de overheid.

Chemical Activity index verslechterde en dat is een slecht teken voor industriële productie op korte termijn.

China had zijn economische cijfers. 6,4% groei zoals al iedereen aan het verstand was gebracht. Retail sales 8,2% en industriële productie op 5,7% zoals verwacht, niet erger dan gevreesd.

De IFO daalde meer dan verwacht, huidige situatie meer dan toekomst.

Het vertrouwen zakt flink weg in Europa, zelfs in Nederland.

Draghi lijkt geen renteverhoging meer te kunnen afleveren voor het eind van zijn mandaat, nu de ECB meldt dat de macro risico’s naar beneden zijn.

De flash PMI’s geven aan dat er enig herstel in de VS komt van de zwakte van vorige maand, er kleine achteruitgang is in Europa en meer achteruitgang in Japan. De dienstensector lijkt ook iets minder sterk te worden.

Out of the woods met greenshoots: Powell en Trump nog niet op dreef maar

Met een beetje geduld moet het allemaal goed komen volgens een aantal chartisten. In het jaar na de tussentijdse verkiezingen stegen de koersen altijd in de VS na de Tweede Wereldoorlog.

Een V-herstel vanaf de bodem komt niet zo vaak voor en daarom zien hel wat chartisten wel terugtesten van ongeveer de lows.

De echte pessimisten houden ons voor dat we een standaardrally van 10-12% hebben gezien in de bear markt.

Het komt niet meer goed met de credit spreads. Afwaarderingen blijven komen.

Op korte termijn zorgt China voor tegenvallers.

De g(r)eenshootaanhangers vinden dit te somber. Na een slecht eerste kwartaal zal het beter gaan. De banken zijn nog goed gemutst en verstrekken nog steeds een groeiende berg krediet

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week THE NAYS HAVE IT

die opmerkte dat er alleen meerderheden tegen iets zijn en dat was afgelopen week weer eens overduidelijk. Nee tegen de zachte Brexitvoorstellen mee, Nee tegen de afzetting van May en het wachten is op een nee tegen een harde Brexit, het parlement heeft al voorzorgsmaatregelen getroffen dat May c.s. dit niet zelf mogen beslissen. Dus waarschijnlijk moet de Brexit uitgesteld worden en nee, er is nog geen meerderheid om een referendum te houden (uiteraard).

Trump maakt het stemmen voor de bouw van een stukje muur aantrekkelijker in ruil voor een stukje schappelijker beleid voor de Dreamers, DACA-wetgeving met een uitstel van drie jaar als aanzet voor een uitgebreid kinderpardon voor de dreamers. Pelosi vond het een no-starter, maar het is wel verleidelijk. De overheid dicht houden is impopulair en noopt de brokers tot nu nog beperkte verlaging van de groeischattingen voor het eerste kwartaal. Dat doen ze om andere (meest Chinese) redenen  overigens ook voor bijna de hele rest van de wereld (zonder Latijns Amerika).

 Er worden greenshoots gesignaleerd voor de huizenmarkt in de VS (aantal hypotheekaanvragen steeg flink de afgelopen twee weken, NAHB survey van huizenbouwers verbeterde) en er zijn wat meevallers met de orders volgens het SLIM survey van Norbert Ore van Strategas en de Phillyfed was beter dan gedacht (Empire survey van New York niet). De groei van de industriële productie viel mee, manufacturing zelfs +1%.

Het consumentenvertrouwen brokkelt iets af en dat hoort tot enige terugval van de retail sales te leiden in de VS. Initial claims voor werkloosheid weer zeer laag. Import- en exportprijzen daalden behoorlijk, de FED meer adempauze gevend na la die verhogingen.

Beurzen zetten hun herstel sinds kerstmis voort op minder desastreuze winstcijfers van de banken in de VS en meer hop op een goede China deal met lagere tarieven en vrome beloften veel meer uit de VS te gaan importeren.. De beurs bekommert zich vrijwel niet over Brexit en de deels dichte overheid van de VS. Ondertussen zijn de beurzen wel overbought geraakt en dreigt afketsen van het herstel op het 40 weeks gemiddelde.

samenvatting financieel economsich nieuws van de afgelopen week

Koersen herstelden veder in het nieuwe jaar. Brazilië steeg al meer dan 10%. Tot woensdag konden de beurzen verder omhoog tuffen op de sussende woorden van Powell c.s. De FED notulen bevestigden dat de FED kon pauzeren vanwege de lage inflatie. Na woensdag stabiliseerden de koersen, op zich ook niet slecht, want dan gaat men geloven in minder volatiliteit.
We zijn gewend geraakt aan gemiddeld tegenvallend economisch nieuws (vooral van Duitsland/ Frankrijk) en neerwaartse bijstellingen van winstverwachtingen. Volgende week brandt het winstseizoen over het vierde kwartaal los en het ziet ernaar uit dat de winsten duidelijk gaan meevallen, maar wat de guidance zal zijn blijft gevaarlijk.
Men werd wat monterder over de onderhandelingen tussen China en de VS. Men doet kennelijk zijn best en oom Liu er bij is meestal een goed teken.
De Amerikaanse overheid zit nog steeds gedeeltelijk dicht. Volgens BAML kost dit 0,1% groei per twee weken direct en indirect minstens ook nog zoiets. Men verwacht dat Trump er een einde aan maakt via een noodtoestand maatregel waardoor het geld van de muur om Mexico met de nodige heisa uit het defensiebudget zou komen.

ISM non manufacturing daalde naar 57,4, ietsje meer dan verwacht, maar volgens oude regels toch nog op ruim 3% groei wijzend.
Initial claims voor werkloosheid daalden 15.000 naar 216.000, een laag aantal. Het Jolts arbeidsrapport gaf aan dat het aantal vacatures iets afneemt, maar nog steeds hoger is dan het aantal werklozen.
De inflatiecijfers waren redelijk, als verwacht. Hoofdlijn inflatie daalde vorige maand met 0,1% door de lagere benzineprijzen en kerninflatie was 0,2%.
Door de lagere olieprijzen zijn de banken de inflatieverwachtingen aan het verlagen voor 2019, vooral voor de hoofdlijn inflatie maar in mindere mate ook voor de kerninflatie. Dit remt de afname van de reële groeiverwachtingen (want hogere reële consumptie).
NFIB, het survey voor het vertrouwen van het Amerikaanse midden- en kleinbedrijf daalde iets, maar bleef zeer sterk.
Consumentenkrediet groeide iets minder sterk.

China zou 6-6,5% groei plannen voor 2019. De Chinese inflatiecijfers waren flink lager. Vorige week verruimde men de kredietvoorwaarden via verlaging van de reserve ratio requirements. China moet alle zeilen bijzetten om de groeiterugval (vooral in de industrie maar ook autoverkopen) om te buigen.

Na Apple had Samsung ook een tegenvallende update van de gang van zaken.

overpeinzingen

Het technisch plaatje van de beurzen ziet er nog erg breekbaar uit. De schrik zit er goed in. Is de recessie in de VS te vermijden? Is er voldoende herstel van liquiditeit om nieuwe stijging van de beurzen mogelijk te maken?

De economische data geven weinig aanleiding om een snelle recessie (binnen 9-12 maanden) te voorspellen in de VS. De financiële data geven een heel wat minder rooskleurig beeld. Ook de economische data van Europa en China zijn niet rustgevend. Zelfs in Amerika brokkelt de groei af.

Een terug testen van lows gebeurde vaak. En het kan goed zijn dat we al in een bear markt zitten.

De bankreserves nemen af, vooral vanaf ongeveer oktober. Dat viel samen met de val van de beurzen.

Het overheidstekort van de VS zet de liquiditeit onder druk, vooral inclusief het verkopen van leningen door de FED.

Ook hier laat het plaatje een behoorlijk goed verband zien tussen het extra moeten kopen van staatsleningen in de markt en daling van de beurzen.

De altijd interessante Jim Bianco had een conference call. Are we out of the woods? Het antwoord is waarschijnlijk niet. De FED heeft de ernst van de situatie ongeveer gezien en handelt er nu op. In december was dit nog niet zo. Vice-FED-voorzitter Clarida ging begin december nog vol voor de goede economische data, renteverhogingen en verkorting van de balans van de FED. De markten daalden daarop erg veel.

Powell heeft gemeld dat de lage inflatie en slechte financial conditions genoeg reden zijn voor een pauze. Andere FED-leden meldden dat die pauze minstens tot juli zou duren.

Volgens Bianco (maar ook bijvoorbeeld Mauldin) onderschat de FED de drukkende invloed van het verkorten van de balans van de FED, goed voor minstens 0,75% extra renteverhoging als men hier volgens plan mee doorgaat. De rentecurve is vrijwel vlak geworden. Een omgekeerde rentestructuur (10 jaar minus 3 maanden) voor meer dan tien dagen maakt een recessie vrijwel onvermijdelijk (na ongeveer tien maanden). De FED ontkent de kredietproblemen volgens de markt nog te veel.  Inclusief reflexitivity volgens Soros en FED San Francisco kan een omgekeerde rentestructuur een recessie veroorzaken. Ook deze keer, met nu als smoes dat de termijnpremie zo laag is dat het niet zou mogen.

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Beurzen trokken zich weinig aan van het maar dicht blijven van diverse delen van de Amerikaanse overheid vanwege het hakken in de zand zetten van democraten en Trump over de financiering van een deel van de muur om Mexico. Een voorproefje van het komend gevecht tussen Trump en de democraten over Trumps praktijken, het schuldenplafond, uitgaven. Zorgelijk weinig bereidheid tot compromis.

De beurs kreeg op donderdag last van Appleflauwte vanwege de omzetwaarschuwing voor iPhones in Azië met onverholen verwijten aan Trump. 

Na die appelmoesdag op de beurzen mocht Powell de schade repareren door het boetekleed aan te trekken dat hij wel rekening met de markt hield, dat de inflatie laag genoeg was om Sinterklaas te spelen  via in ieder geval niet verhogen van de rente totdat de markt het toestaat en dat als de financial conditions niet verbeterden die balansverkorting ook wel in de ijskast kon. Powell meldde niet op te stappen als Trump daarom vroeg en dat bemoedigde de markt want het is wettelijk lastig de voorzitter van de FED te ontslaan. Maar ook dat hij eigenlijk toch wel de rente wil verhogen als het kan (hij is de renteman en Trump de tarievenman). De rentecurve heeft afgelopen week via inversie van 2-10 jaar een rode kaart uitgedeeld aan de FED: deze is te ver gegaan met verkrappen en schade berokkend aan de groei en kan een recessie nog maar met moeite voorkomen via ruimer monetair beleid.

Door al die zalvende woorden van de FED was men heel blij met het reusachtige banengroeicijfer van 312.000 (178.000 verwacht) met stijgende werkloosheid van 3,7 naar 3,9% (volgens het andere survey) bij een dan uiteraard behoorlijk stijgende participatiegraad. Loonstijging 0,4% waardoor deze op jaarbasis van 3,1 naar 3,2% ging.

Het technisch beeld is nog zwak, trend volgende strategieën zit nog niet in de koopstand (men past op bij koersen onder 40-weeks gemiddelde), maar herbalancerende pensioenfondsen gaan wel zorgen vor enig koopwerk van aandelen.Sinds de kerst is er wel enig herstel, maar de techneuten zijn nog niet tevreden.

Idem voor de olieprijs. II bears zijn eindelijk in de meerderheid over de bulls en dat is een eindelijk sterk wordend contrair signaal.

Een nieuwe zorg is de hardnekkigheid van neerwaartse bijstellingen van de winsten, het hoofdargument waarom beurzen goedkoop zouden zijn.

De ISM maakte een smak van 5,2 omlaag naar 54,2, meer dan de consensus aangaf maar wel in lijn met de verslechtering van de voorlopende indicatoren van de diverse FED-districten en van wat de indicatoren van Norbert Ore van Strategas hadden aangegeven. Enige verder daling ligt voor de hand gezien de verslechtering van de orders bij iets te royale voorraden.

Autoverkopen waren sterk. Initial cliams voor werkloosheid stgen een tgenvallende 10.000. 

Het Italiaanse parlement keurde de compromisbegroting met Europa met tekort van (optimistisch berekend) 2,04% goed.

China had een beter dan gedachte service PMI maar de manufacturing PMI was  nog iets slechter dan gevreesd (Caixin/ Markit PMI -0,5 naar 49,7). De groei is echter beneden het doel, de huizenmarkt verzwakt verder, maar leading indicators hiervoor verbeteren (o.a. verhaal Morgan Stanley wijst hier op).

PMI’s in Europa verslechterden zoals verwacht ietsje verder.

Overpeinzingen en voorspellingen 2019

De koersdalingen van december waren behoorlijk angst aanjagend. Het macroverhaal van de brokers veranderde behoorlijk zonder dat de recente macro data daartoe aanleiding van betekenis gaven. Er was wel enig achterstallig onderhoud van die voorspellingen vanwege het achterwege blijven van neerwaartse aanpassingen van verwachte groei in de VS en voor de rest van de wereld voor 2019 sinds de geleidelijke verslechtering van de macro data wereldwijd in de tweede helft van 2018.

Een ander deel van het anders denken komt voort uit de dalingen van de beurs. Hierbij moet een verhaal gedicht worden en iedereen greep naar hetzelfde verhaal: we zitten aan het einde van de cyclus en koekenbakkers als Powell, Williams en die ellendeling in Zwitserland zitten met een sardonisch genoegen veel te veel te verkopen en de FED zit ook nog eens de rente te verhogen op grond van nog onzichtbaar inflatiegevaar. Precies volgens het boekje van laat cyclisch.

Na half 2019 valt de fiscale stimulus weg in de VS, ruzie tussen democraten en republikeinen verhindert nieuwe stimulering, is men bezig met vruchteloze pogingen Trump te impeachen op bevindingen van Mueller,  moet Europa de klap van Brexit verwerken en daarom zet men in op een recessie in de VS in 2020. Groei in China valt tegen.

Ondertussen is men het verhaal weer wat gaan aanpassen. Die brave wat minder schuimbekkende Trump heeft zijn oor te luisteren gelegd bij een hedge fund manager en die fluisterde hem in dat hij op moet houden over Powell zo negatief te twitteren, dat hij een deal met China moet sluiten en dat hij wat minder overheidsdienaren moet gaan ontslaan. En zowaar, het geschiedde. Trump twittert over een geweldige deal met China na tijdens een langdurig gesprek met Xi opnieuw in de charmante luren te zijn gelegd en hij heeft zowel Powell als Mnuchin nog niet ontslagen wat hij toch echt van plan was en waarschijnlijk nog is.

De markt is er uit: de FED heeft voor de laatste keer de rente verhoogd en de volgende actie is omlaag en dan moet men ook gaan communiceren over niet verder verkorten van de balans. De St Louis FED heeft wat geschreven over reflexiviteit van de rentecurve. Een omgekeerde rentecurve kan een recessie veroorzaken, niet alleen voorspellen. D.w.z. beste koekenbakkers van de FED bij deze inflatieverwachtingen moet de rente niet verhoogd maar verlaagd worden. De FED maakt zich niet druk over correcties op de beurs, maar als die de 12% ruim overschrijden, dan wordt men echt wel bezorgd. Gaat men iets zeggen over financiële stabiliteit, gaat men te rade bij andere leden van het Plunge Protection Team, doet men een belrondje met ECB, BOE en BOJ. Reflexiviteit zorgt dan voor een val van het vertrouwen van consument en producent en Soros weet dan uit te leggen dat een soort self fulfilling profhecy optreedt, vooral bij 20%+ dalingen.

Trump heeft grote infrastructuurinvesteringen beloofd in zijn verkiezingsprogramma van $ 1 triljoen +. Daar moet hij aan werken en democraten hebben er wel oren naar als dit niet alleen richting muur om Mexico en opvoering van de CO2-uitstoot gaat. Zonder extra stimulering ligt de economie er matigjes bij in 2020 en weet Trump dat men een democratische populist gaat kiezen als volgende president.

In Duitsland weet de CDU echt wel dat zonder fiscale stimulering AKK geen bondskanselier wordt. Omlaag met die belastingen en meer groen investeren. Een lichtend voorbeeld voor de opvolgster van Rutte die met niet te verwaarlozen kans Tusk mag opvolgen.

China moet de consumptie stimuleren, o.a. door auto's weer goedkoper te maken en het zorgstelsel te verbeteren. De infrastructuurknop begint wat sleeds te raken, subsidies voor verliesgevende staatsbedrijven mag wel een onsje minder. Doorgaand ruim monetair beleid is nodig om investeringsgroei in de juiste sectoren gaande te houden. Er moet rust in de tent komen over de handelstarieven, de regels voor intellectuele en crypto diefstal/ bemoeienis moeten duidelijk worden (want Chinees intellectueel eigendom begint snel groot genoeg te worden om te beschermen). Half 2019 moet dan de Chinese groei weer op de rails staan.

Dan wordt het weer tijd om ongebruikelijke voorspellingen te geven waarvan je vermoedt dat ze nie uitkomen, maar je weet het maar nooit. Vorig jaar was ik te optimistisch over aandelen, zag wel een correctie van 15% maar ook herstel. Rusland prees ik aan als verguisde belegging, maar zelfs daar leed men verlies, al was het wel bijna de beste beurs in de wereld in 2018. Iedereen geloofde in vervlakking van de rente en dus dacht ik: wie weet niet. Wel dus.

Mogelijk in 2019

1.       Wall Street stijgt meer dan 20% op een FED die haar leven betert en stopt met verkrappen, een Trump put die o.a. tot een handelsdeal met China leidt alhoewel de technologieoorlog gewoon doorgaat en er komt fiscale stimulering in het verkiezingsjaar via investeringen in infrastructuur, geen verlaging uitgaven voor defensie en een cadeautje voor de middenklasse. In Europa praat men over fiscale stimulering.

2.       Brexit is eind maart 2019 nog niet rond en men schuift de Doomsday verder vooruit waarna tweede helft 2019 een soortement zachte Brexit komt

3.       Groeiherstel in de tweede helft van 2019 van China helpt Europa en samen met fiscale stimulering komt er een keer over pessimisme in Europa na een zwakke eerste helft van 2019

4.       Groei in het eerste kwartaal 2019 in de VS wordt negatief. Het eerste kwartaal is vaak zwak, dit keer komt daar voorraadafbouw vooruitlopend op gedane inkopen in 2018 om hogere importtarieven te vermijden, zwakker consumentenvertrouwen na wat al te hoge kerstinkopen en een flinke daling van de ISM richting 50.

5.       De goudprijs stijgt flink. De dollar stabiliseert of wordt zwakker, terwijl men goud steeds meer als diversifier ziet nadat obligaties hun plicht verzaakt hebben bij dalingen van de aandelenbeurzen. De Chinese middenklasse begint langzaam toe te zijn aan het volhangen van juwelen van moeder de vrouw. Bitcoins zijn toch minder veilig dan blokjes goud.

6.       De rente daalt in de VS, maar stijgt in Europa. 10 jaar VS naar 2,5% en Duitse rente 10 jaar naar 0,5%. De ECB verhoogt de rente onder aanvoering van een nieuwe leider uit de haviklanden eind 2019 voor de eerste maal naar minder negatief. De FED denkt aan verlaging van de rente.

Samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Na een ongebruikelijke paniekval op kerstavond dankzij de noodoproep van Mnuchin aan zes bankdirecteuren veerden de aandelenkoersen opmerkelijk zo,n 5% omhoog op tweede kerstdag en kwam er een soort wederopstanding na de nieuwe val op donderdag toegeschreven aan rebalancing door een grote institutionele belegger (een veilige voorspelling is dat dit meer gaat gebeuren in januari). Vrijdag was een saaie dag.

Een ander grillig koerspatroon dan de afgelopen paar maanden dt allerlei speculaties over het einde van de bear markt of juist een volgende stap  daarin, want de zorgen bleven over verkopende algoritmes, chartisten die blijven verkopen bij koersen onder 40-weeks gemiddelde, einde van de cyclus, de FED, Trump en zijn nimmer aflatende neigingen tot handelsoorlog, twitteroorlogen over FED, Mueller, Obama etc. Nieuw is het dichthoudenvan delen van de Amerikaanse overheid als drukmiddel van Trump om gedeeltelijke financiering van de muur om Mexico rond te krijgen.

Trump twittert er wel lustig op los dat er een deal met China op handen is en vanuit China klinken eveneens geluiden in die richting.

De Chicago ISM bleef verbazingwekkend hoog, de hangende verkopen van huizen in Amerika vielen ietsje terug, initial claims voor werkloosheid bleven andermaal minimaal, kerstverkopen lijken hoog te zijn geweest. Het consumentenvertrouwen kreeg een deuk zoals bij sterk dalende koersen gebruikelijk is.

Ray Dalio: de lange en korte cycli zijn als in 1937 (en vergelijking met Kondratieffgolf)

Ray Dalio, een van de succesvolste beleggers van het afgelopen decennium met zijn multi asset fondsen, zette zijn denken over de economische cycli uiteen op een post bij linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/help-put-recent-economic-market-moves-perspective-ray-dalio/?published=t

Hij ziet de economie groeien volgens wat de trend is qua productiviteitsstijging (en groei beroepsbevolking) met daaromheen cycli van de korte en lange schuldcyclus. Dan is er ook nog overheidsbeleid dat zorgt vor herstel en verstoring van drie marktevenwichten.

De productiviteitsstijging hangt af van wat human capital kan en het culturele en politieke klimaat dat ervoor zorgt dat meer of minder van dat human capital goed ingezet kan worden.

Beurzen reageren hel sterk op de schuldcycli, de monetaire cycli die de centrale banken proberen te sturen. Normaal is een korte schuldcyclus van 5 à 10 jaar en een lange cyclus van 50-75 jaar.

In het begin van de korte cyclus moet de centrale bank de groei aanwakkeren (omdat de bezettingsgraad te laag is) en dat gebeurt via lagere rentes. Na een bepaalde tijd (omdat de bezettingsgraad te hoog is, de werkloosheid te laag) moet de centrale bank de groei afremmen omdat dit anders zou leiden tot veel extra inflatie, te hoge schulden en nauwelijks meer groei. De centrale banken beginnen met dat afremmen als de groei heel hoog is en de winsten hard stijgen. De beurzen worden hier niet goed van en gaan dalen terwijl de fundamentals zo goed lijken. Na enige tijd krijgen de centrale banken hun zin en je ziet problemen met schuldbetalingen (door de hogere rente bij tegenvallende omzet- en winstgroei), wegvallende groei dus met tegenvallende winsten maar ook inflatie die over zijn hoogtepunt heen is. Beurzen lopen vooruit op die wegkwijnende winsten en schuldproblemen.

We zitten nu laat in de korte schuldcyclus. Zo kort was die cyclus deze keer niet, want de start was vanaf een extreem lage bezettingsgraad die langzamer dan normaal herstelde. Het duurde dus erg lang voordat er excessen waren die  de centrale bank moest tegengaan. [en ik vind dat die excessen er nog steeds niet zijn: de bezettingsgraad in de industrie is nog steeds lager dan normaal, de loonstijging is laag vergeleken met de productiviteitsstijging, er zijn relatief weinig verkeerde investeringen gedaan vanwege meer dan normale voorzichtigheid van bedrijven en banken. Zeer lage werklooseid heeft de afgelopen jaren niet geleid tot te hoge loonstijging, zie bijvoorbeeld Japan, Canada maar ook de VS en Noord Europa.]

De FED is volop bezig met verkrappen via een reeks van renteverhogingen met daaroverheen ook nog eens fikse verkorting van de balans (volgens berekeningen van Bernanke vroeger goed voor 0,75% extra verhogingen. De FED gaat door met zijn strijd en markten capituleren voor zo veel geweld, hoe mooi de winstgroei ook lijkt en hoe veel de waarderingen ook lijken te zijn verbeterd.

Er is ook nog een lange schuldcyclus van 50-75 jaar, nog wat langer dan de lange golf in de economie, de Kondratieffgolf. De centrale banken proberen van cyclus tot cyclus te komen tot lagere rente, aan het eind ook nog eens opkopen van schulden tot het niet meer gaat en de rente van cyclus tot cyclus moet stijgen. Zo’n omkeerpunt naar hogere rente was 1937 en in 2016 was er weer zo’n punt. Het omkeerpunt van steeds hogere rente per cyclus naar lagere rente was 1981.

Centrale banken hebben hun ammunitie opgebruikt met een rente van 0% plus eindeloos veel QE.

We zitten dus niet alleen aan het voor beurzen slechte eind van de korte cyclus maar ook nog eens aan het begin van het slechte deel van de lange schuldcyclus.

[ik vind dit een te negatieve analyse: centrale banken gingen in 1937 te snel over tot verkrappen, maar na 1942 kwam men tot inkeer en bleef de rente vergeleken met de economische groei laag tot ongeveer 1965. Dat waren goede tijden voor beurzen. De rente is momenteel historisch gezien laag en alhoewel de lange trend van de rente nu omhoog is, hoeft dit de beurzen niet erg te raken als de trend maar langzaam omhoog is en inflatie laag blijft.

De trend van de beurzen kan natuurlijk niet zo goed blijven als we gezien hebben van 2009-2018. We zitten nu met een lagere groei van de productiviteit en beroepsbevolking dan na 1942 en dat maakt het waarschijnlijk dat beurzen het minder goed zullen doen dan in de periode 1942-1965. Veel hangt ervan af of de animal spirits terugkomen, dat het bedrijfsleven meer durft te investeren in AI, climate change, the internet of things, big data, biotech etc. Er zijn mogelijkheden te over, maar men durft nog niet voldoende risico te nemen op nieuwe investeringen. Men voelt zich veel zekerder met oude investeringen en koopt eigen aandelen terug. Financial engeneering is (te) ver gegaan.

De kans is dus de terugkeer van de animal spirits, maar het risico is van oprukkend populisme en deglobalisering, minder internationale samenwerking.]

Dalio gaat ook in op de politiek. In 1937 was populisme, nationalisme sterk. De roep om sterke leiders was onweerstaanbaar. De afbrokkelende macht van de oude wereldleider (Engeland met het Gemenebest) werd uitgedaagd door opkomend Duitsland. Nu zie je weer zoiets: de macht van de VS lijkt te zijn getopt, men wil zich meer terugtrekken tot eigen land, America First (of zelfs America Alone), terwijl China aan komt stormen als nieuwe grootmacht. In de geschiedenis leidde dat vaak (Dalio telde 16*) tot grote oorlogen tussen de oude wereldmacht en de nieuwe uitdager. Er dreigt daarom nu weer een oorlog tussen de VS en China, maar veel hangt af van de leiders. Als deze verstandig zijn, hoeft een en ander niet gewelddadig te worden.  Amerika kan de opkomst van China (en straks India) niet tegenhouden, maar kan toch rijker worden.

Vergelijking met onze analyse van de Kondratieffgolf met schuivende machten door veranderingen in de tijdgeest

Dit  laatste deel van de analyse van Dalio sluit aan bij analyses over de redenen voor de opkomst van populisme tegenwoordig. Er is alom ontevredenheid. Men ziet de kinderen niet zo rijk worden als ze zelf. Globalisering is prachtig voor de Opkomende Landen, maar niet voor de middenklasse in het Westen. De rijkdom, de vrucht van de economische groei,  gaat te geconcentreerd naar de bovenlaag. Verwaaijen stelde in de NRC dat een nieuw akkoord van Wassenaar nodig is. De oude politiek werkt niet meer, zorgt niet meer voor welvaart voor iedereen, pakt problemen als climate change volstrekt onvoldoende aan. Het zorgt niet voor voldoende vaste banen (vooral bij lage en midden inkomens), maar creëert vooral flex-banen. Er is een verstandige migratiepolitiek nodig. Zorgkosten dreigen te zwaar te worden. Zoals al gesteld, financial engeneering zit investeringsgroei in de weg maar hogere zorglasten ook. De consument ziet stabilisatie van de consumptie ex zorg, alleen groei van de zorgconsumptie. Herverdeling via subsidies en belastingen zorgt ervoor dat de middenklasse weinig vooruitgang ziet en het maakt maar weinig uit of je veel of weinig werkt. Dat is allemaal onbevredigend.

De pendule van de tijdgeest is sinds het akkoord van Wassenaar en de start van de disinflatieperiode, de gunstige fase van de lange schuldcyclus, in 1982 voortdurend in de richting gegaan van sterker wordende macht van bedrijfsleven (Business in mijn boek met Ter Veer) en de rijkste ongeveer 10% (Individuen in ons boek) en ging ten koste van de macht van de overheid (G) die moest bezuinigen en de macht van de middenklasse (Employees in ons boek). Dat is een lange periode voor een lange golf. Er moet een keer komen in die trend na 1982 van sterker en zwakker wordende machten. Loongroei moet beter aansluiten bij de groei van de productiviteit. Piketty liet zien dat dit eigenlijk alleen maar is te verwachten bij hoge groei. Of bij een gemeenschappelijk doel zoals de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Dat kan nu weer bij gemeenschappelijke strijd tegen climate change en oplossen van problemen van vergrijzing.  

Mnuchin jaagt beleggers stuipen op het lijf, maar Plunge Protection Team deed ziijn best op woensdag en donderdag

Munuchin belde een deel  van het plunge protection team (de zes opperhoofden van de grootste banken) met de vraag of ze genoeg liquiditeite hadden. Ja hoor riepen ze allemaal, want het gaat uitstekend. Een bank zal nooit vrijwillig vertellen dat ze een liquiditeitsprobleem hebben.

Hoezo liquiditeitsprobleem? Daar dacht de markt nog niet aan. Nieuwe reden voor plunge en zo kregen we de grootse koersval voor een kerstavond ooit.

 Trump deed weer de nodige duiten in het zakje dat die oelewapppers van economen en de FED, Powell niet begrepen dat er handelsoorlogen gevoerd moesten worden en muren rond Mexico gebouwd moeten worden die sluiting van de Amerikaanse overheid nodig hebben. Wat een onkunde, aldus Trump.

Maar hij beloofde Powell nog niet te ontslaan, want dat schijnt niet te kunnen is hem wijs gemaakt (net als Johnson in 1965). Eerst die prutser van een Mnuchin ontslaan.

Op boxing day, tweede kerstdag dan de grootste stijging met kerstmis aller tijden. Een technisch herstel.

Is dat het eind van de koersval? De techneuten zijn er niet uit. Ja, de nodige keren was dit soort koersbeweging een omslag, maar in een echte bearmarkt heb je wel zes of nog meer van dit soort herstelletjes in de eindeloos lijkende neergang. Zo heel veel houvast heb je dus niet aan zo’n 5% stijging. Alom wordt het positief beoordeld dat de stijging vastgehouden kon worden. Op kerstavond waren er enkele signalen die wezen op capitulatie, zoals de hoge put/call ratio van de afgelopen vijf dagen. Er waren heel veel koersen omhoog vanaf dieptepunten en dat is bemoedigend volgens diverse chartisten.

De omzetten waren heel hoog voor de tijd van het jaar, dus kennelijk hadden de bankdirecteuren niet zo gelogen tegen Mnuchin.

De dalingen zouden verergerd zijn door de algoritmehandel, asset allocatie gebaseerd op volgen van de trend en tanende hoop op compensatie uit de obligatiemarkt voor koersverliezen op aandelen.

Je kunt ook enigszins fundamenteel naar de koersen kijken, al waarschuwen de goeroes in koor dat de huidige koersbewegingen niets met fundamentals te maken hebben. Op basis van de beschikbare data had je de koersval niet goed kunnen afleiden en die beschikbare data zijn geen goed houvast voor wat 2019 te bieden heeft aan ellende.

De daling van de koersen is parallel gegaan met economische data die slechter waren dan we gewend waren en die verslechtering is hardnekkig geweest. Als die verslechtering doorzet dan kom je uiteraard in een recessie, maar dat die verslechtering maar door blijft zetten is onzeker.

Jim Bianco laat het bovenstaand plaatje zien (binnenkomende data vergeleken met het gemiddelde van het afgelopen jaar). Als de data weer de goede kant in gaan, dan horen de koersen te herstellen volgens de fundamentals. Je kunt er de relatief goede performance van Emerging Markets mee verklaren. Als de data voor de G10 weer de goede kant op buigen, dan zou dat een zeer sterke reden zijn voor hogere beurzen.

De koersdalingen worden ook toegeschreven aan de FED die maar aan blijft geven dat volgens de achteruitkijkspiegel het allemaal prima gaat en vooruitkijkend dat renteverhogingen nodig maakt, wat de beurzen ook doen. Je hort steeds meer dat de laatste verhoging een vergissing was en dat de balans van de FED niet zo maar verder verkort kan worden en dat de FED de arme beleggertjes niet zo in het ongewisse moet laten over die verkorting en niet zo veel van die enge renteverhogingen moet beloven in de naïeve hoop dat dit geen schade van betekenis aan de economie zal toebrengen. Dat doet het wel via afknijpen van de kredietgroei en geldgroei en via duikelend vertrouwen van consument en producent.

Trump krijgt ook de schuld, maar pas op de derde plaats. De handelsoorlog begint zich steeds meer te concentreren op een lang voortslepende technologieoorlog met China en men lijkt er wel uit te gaan komen met de meeste importtarieven. Daar moeten beurzen mee kunnen leven zou je zeggen. Een deel van de overheid dicht om Trumps speeltje van de muur om Mexico is vervelend, maar ook daar moeten beurzen tegen opgewassen zijn. Gedoe met dat onderzoek van Mueller, daar zijn we aan gewend geraakt en als het echt heel kwalijk zou zijn, dat had Mueller heel snel met dat kwalijke voor de draad moeten zijn gekomen.  Het slokt wel veel tijd op van Trump en zijn trawanten, tijd die beter besteed zou zijn aan stimulering van de economie in het verkiezingsjaar 2020, vooral via investeringen in infrastructuur.

Uiteindelijk is het een afwegen of je al door gedaalde koersen voldoende verleid kunt worden voor het kopen van aandelen met een mooi, voldoende zeker dividend en/of goede toekomstperspectieven. Alles op het laagste punt kopen gaat niet lukken, vaak kun je beter al beginnen voor het dieptepunt in plaats van pas beginnen te kopen na het dieptepunt als de markt het sein brand meester al heeft gegeven.

Samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Powell verhoogde de FED-rente zoals verwacht met 0,25% maar gaf geen dovish hike (geen misssion accomplished, geen uitzicht op minder verkorting balans FED) en de markt nam dat niet. De trading range voor de S&P500 van 2600-2800 werd overtuigend neerwaarts doorboord. Het economisch nieuws valt tegen, credit spreads lopen hard op, mede door de omlaagvallende olieprijzen. De VIX ging richting 30. Het sentiment ging nog duidelijker kommer en kwel. Winstverwachtingen voor 2019 dalen.

Trump ontsloeg minister van defensie Mattis, ‘the only adult left in the room’, tot schrik van de hele wereld. Trump trok zich ondanks advies Mattis terug uit Syrië, o.a. om Erdogan een pleziertje te gunnen. Trump dreef sluiting van een deel van de overheid door omdat er per se funding voor zijn muur om Mexico moest komen volgens hem. Zo’n sluiting is een heel gedoe, maar hoort een non event voor de beurs te zijn.

De handelsoorlog met China wordt nu een technologieoorlog met waarschijnlijk minder geweld rond de tarieven.

De lange rente daalde omdat Powell te ver lijkt te zijn gegaan met zijn guidance toch de rente te willen verhogen, zij het niet zo veel als eerst gedacht en met accent op data dependent.

De Amerikaanse beurs daalt tegenwoordig harder dan die in Europa en Emerging Markets.

In de VS steeg persoonlijk inkomen met 0,2% en uitgaven 0,4% waar voor beide 0,3% was verwacht. Verkopen bestaande huizen omhoog, maar de voorraad stijgt (in Californië +31% op jaarbasis). Sentimentssurvey NAHBMI voor de huizenbouwers daalde van 60 naar 56. Housing starts en vergunningen echter behoorlijk omhoog. Voorlopers van de ISM (Phillyfed, Empire survey NY) daalden, die van Strategas zelfs flink.

Leading indicators +0,2% in november na -0,3% in oktober. BNP groei over het derde kwartaal werd 0,1% naar beneden bijgesteld naar 3,4%.

PCE inflatie was 0,1%, ook voor de kerninflatie (daar was 0,2% verwacht).

In Europa lijkt Italië tot een akkoord te zijn gekomen over de begroting. De gele hesjes protesteren door, maar minder fanatiek na de cadeautjes van Macron. In het VK zette May Corbyn enkele keren goed op zijn nummer (die ‘stupid woman’ toch). De Duitse autofabrikanten hebben in het Witte Huis vernomen dat Trump voorlopig afziet van extra tarieven op Europese auto’s.

Wereldwijd zijn economen hun verwachtingen neerwaarts aan het bijstellen vanwege de dalingen op de beurzen en de val van o.a. de olieprijs. Dat is een verlate reactie op al tijden wat tegenvallend macro nieuws. Men oordeelde eerst dat dit niet nodig was, maar door de val van de beurzen komen die neerwaartse bijstellingen er hoogstwaarschijnlijk wel.

Powell heeft vaasje laten vallen. Rooky Powell solliciteert naar ontslag door Trump

En zo luidt sinds Rutte ons welzijn afmeet aan de mate waarin we als maatschappij het vaasje vasthouden het nieuwe Ruttiaanse gezegde: breekt het vaasje, dan zijn we het haasje.

Powell heeft zelf in oktober gezegd: nee, we krijgen geen recessie, want dan moet er eerst iets breken en dat is nu niet aan de hand. Het monetair beleid is nog royaal, de olieprijzen zijn niet te hoog, er dreigt geen financiële crisis. Er is geen inflatieprobleem en dat moeten we zo houden door de rente te verhogen en eigenlijk hebben we daarbij wat lagere koersen nodig, slechtere financial conditions, want anders blijft de groei te hoog, te inflatoir.

Dat is allemaal gebaseerd op de achteruitkijkspiegel van data. Vooruit kijkend ziet iedereen afzwakking van de groei. Buiten de VS al duidelijker te zien. Dan is het tijd voor data dependent monetair beleid. Er hoort dan geen guidance meer te zijn naar hogere rente. Guidance hoort dan fini te zijn. Maar dat doet de FED niet. De FED geeft tonnen guidance via hun optimistische voorspellingen voor groei en vooral via de 'dots', de rentevoorspellingen van de individuele leden van de FED. Er is nog steeds zeer sterke guidance via die voorspellingen naar hogere rente en dat pikt de markt niet.

Heel wat nieuwe voorzitters van de FED, rookies, worden in hun eerste jaar geconfronteerd met een crisis en Powell lijkt geen uitzondering te worden (Yellen was zo’n uitzondering overigens).

Powell breekt overigens de anomalie dat je aandelen moet kopen voordat de voorzitter van de FED spreekt, want die gaan dan bijna altijd omhoog. Als Powell spreekt, gaan aandelen bijna altijd omlaag.

Foto’s zeggen vaak veel en bij Powell zie je één soort foto dat de overhand heeft: de zorgelijk kijkende, gepijnigde Powell, niet in lijn met zijn privé-vermogen van $100 miljoen +.

De markt is boos. Je kunt niet én de rente negen keer verhogen én de balans verkorten en dan zeggen: we gaan door en trekken ons niets aan van de kapitaalmarkt. De markt heeft het verkeerd en daar zet ik op in.

Tja, dat denk ik ook, maar dan zal de FED toch royaler moeten worden, de olieprijs weer aan moeten trekken, Trump ophouden met die tarievenoorlogen, zorgen voor investeringen in infrastructuur, de fiscal cliff vermijden in plaats van veroorzaken.

De kansen op een recessie binnen twaalf maanden in de VS zijn plotseling behoorlijk aan het stijgen, vooral volgens indicatoren van de markt (zoals yield curve, credit spreads, S&P500). Voorlopig is vooral de macro buiten de VS aan het verslechteren, maar dat slaat met grote kans over naar de VS via afnemend vertrouwen van producent en consument. Credit spreads gaan plotseling fors omhoog, ook voor het niet-energie deel. De financial conditions beginnen flink te verslechteren en verder verslechtering is nogal waarschijnlijk.

De groeivoorspellingen van economen voor het BNP en de winsten voor 2019 van de VS hebben nog bijna niet geleden onder die verslechtering van het economische nieuws. Dat gebeurt zelden en zal ook deze keer wel leiden tot aanpassing van de economen aan het nieuws.

D.w.z. ik geloofde tot voor kort in ongeveer 2,5% groei voor de VS in 2019 (eerste helft wat meer, tweede helft wat minder) en ongeveer 1,5% voor de EU, nu lijkt een en ander meer te wijzen op 1,5-2% groei in de VS en 1% groei voor de EU. Nog geen recessie, maar als het vaasje door iets nieuws breekt, dan zijn we het haasje.

Voorlopig -zonder nieuws over iets nieuws dat het vaasje breekt- kan men wel stellen dat de markten overdreven reageren op angsten over de macro. De FED heeft gelijk dat de nu beschikbare data nog prima zijn. De Powell put komt er echt wel als de inflatieverwachtingen dalen en dat gebeurt als men steeds banger wordt voor groei.

De markten weten het al: dit was de laatste verhoging van de FED en als ze zo door blijven gaan met de balans te verkorten, dan gaat het snel mis. Beurzen zakken verder weg, er komt paniek bij credits en de recessie is niet meer te vermijden.

Trump meet zijn succes af aan de  beurs en weet: hij heeft het vaasje mee helpen laten vallen en nu gaat de heer Mueller het breken.

In dit tempo staat de S&P op 0 voordat er een handelsakkoord met China verzonnen is.

Afgelopen week werd de nieuwe tweedeling steeds duidelijker: er is een handelsoorlog en een technologieoorlog. De technologieoorlog wordt steeds harder en de handelsoorlog gaat richting akkoord. Huawei krijgt nu ook buiten China last van andere landen die bang zijn voor o.a. hun cryptoveiligheid. Chinese hackers zijn betrapt o.a. bij Hewlett Packard.

Maar dit soort zaken zijn met andere dingen te bestraffen dan tarieven. 

Een van de problemen van de recente marktdalingen was dat er geen capitulatie zichtbaar was, geen overduidelijk te groot pessimisme. Nu begint er toch wel een groot pessimisme zichtbaar te worden. 

De put/call ratio begint eindelijk veel te hoog te worden, AAII bulls drogen op versus de bears, fear and greed indictaors wijzen steeds meer op extreme fear (maar deze indicator zit al een tijdje op extreme fear). De VIX is boven de 30 gekomen, vroeger een soort grens die aangaf dat je moest kopen als die weer onder de 30 kwam en je reden had dat de VIX onder 30 kon blijven (nu zaken als Powell Put, Trump put, meevallende winstcijfers nu de verwachtingen zo neerwaarts zijn bijgesteld).

Als plusje zou je kunnen nemen dat de huizenmarkt van de VS nu al enigszins positief reageert op de minieme daling van de lange rente. En verder dat de handelsoorlog uit de risicozone van tarievenoorlog lijkt te gaan. Insiders kopen hun eigen aandelen weer (=ze verkopen hun opties minder), ze zien weer waarde. En de tot op heden sterke ISM (maar deze gaat met grote kans behoorlijk dalen in de komende paar maanden, zo geven o.a. plotseling de indicatoren van Nortbert Ore van Strategas aan) wijst op zeer goede winstcijfers over het vierde kwartaal gecorrigeerd voor de sterke dollar, terwijl men hierover behoorlijk somber geworden is. Afschuwelijke guidance wordt verwacht. Op de noodrem trappen voor inkoop eigen aandelen.  

Verder: wat gebeurt er als er wel een recessie in de VS en Europa met te lage groei in China komt op korte termijn? Zonder grote extra schokken en een flinke daling van de investeringen staat hiervoor volgens het verleden een daling van 25-40% van top waarvan we de eerste ongeveer 20% gezien hebben. De FED zal dan echt het monetaire beleid verruimen (QE keert terug, de rente wordt verlaagd). Trump zal zijn infrastructuurplannetjes krijgen en iets doen voor de middenklasse.

Veel koersen staan nog niet op een niveau dat ik ze als privépersoon onweerstaanbaar goedkoop vindt. Ja, sommige dividendaandelen bieden heel wat meer inkomen dan de cash bij de banken, maar ze hebben allemaal een niet helemaal geruststellend verhaal (zoals instortende olieprijzen, stijgende credit spreads, leegstand). Maar is technologie al goedkoop genoeg? Wordt dit ooit zo goedkoop als ik zou willen? Nee, vast niet. Heerlijk helder Heineken in een vaasje zonder barst? Ook al zo’n kwaliteitsaandeel dat maar nooit goedkoop genoeg wordt in mijn ogen.

Maar gaat het lukken op het laagste punt te kopen? Dat lukt meestal niet, alleen maar als je op geregelde tijden steeds iets bijkoopt. 

Je moet op een gegeven moment tevreden zijn met 6%+ dividendrendement voor bijvoorbeeld Nederlandse bankaandelen, olieaandelen, vastgoed. En op een gegeven moment toch wat van die dure technologie kopen. Gezondheidszorg zal altijd wel goed gaan en eten blijven we ook wel doen. Cyclische aandelen zijn wel heel erg in de vuilnisbak gedaan, sommige zullen naderhand te goedkoop blijken te zijn geworden.

Het signaal dat je tevreden moet zijn, wetend dat de koersen best verder kunnen zakken, begint gegeven te worden door  oude rotten zoals Elfenbein.