cyclus pessimisme

Jaap van Duijn besprak in zijn column in de Telegraaf dat de ven jaren de afgelopen twintig jaar veel slechter waren dan de oneven jaren. Hoe dat kwam kon hij niet goed uitleggen. Omdat het niet elk decennium gebeurde hoeft het niet op te gaan voor het huidig decennium zo denkt hij overigens. Hij sluit af dat 2010 misschien geen slecht jaar zal worden.
Misschien is het waar dat oneven jaren beter zijn voor de beurs, net als voor wijn zo vaak het geval was.
De laatste tien jaar had je in de oneven jaren 8,6% gemaakt en in de even jaren 15% verloren. Voor Emerging Markets waren de verschillen nog groter: 36% winst in de oneven jaren en 17% verlies in de even jaren.

Verder zijn er diverse artikelen aan het verschijnen dat augustus zo'n gevaarlijke tijd voor aandelen is. Vooral in Rusland is het de laatste jaren vaak raak. Ramp na ramp kwam er in augustus (Bloomberg, Julian Rimmer:  Bad Things Happen in August for Russia Investors): failliet in 1998, het zinken van de Kursk onderzeeboot in 2000, terroristische aanslagen in 2004 en diverse vliegtuigongelukken, de oorlog in georgia in 2008, de bosbranden van 2010. Van Duijn zou opmerken: zie je wel, alle eleende kwam in de even jaren (in 2009 hhad je nog ongelukken in elektriciteitsscentrales, maar dat was minder erg vergeleken met de andere rampen).
Voor de Dow Jones had je overigens ook vaak flinke uitslagen in augustsus de verkeerde richting in, inderdaad in de even jaren vooral.

bezuinigen, bezuinigen

Duitsers hebben dat bezuinigen nodig om het vertrouwen te herstellen. Wij in Nederland msischien ook. Wij hopen natuurlijk wel dat andere landen om ons heen iets minder streng in de bezuinigingsleer zijn.
Gelukkig komt er wat dat betreft een kabinet met mededogen van de PVV. Dat maakt bezuinigen een hels karwei. Men is 18 miljard overeengekomen en inclusief wat nagekomen tegenvallers dus 20 miljard.
De PVV heeft als echte oppositiepartij bedongen dat er niet op zorg bezuinigd mag worden. Dat is het enige deel van de begroting dat volstrekt uit de hand aan het lopen is in Nederland en dat wordt nog even wat extra aangewakkerd. Nederland heeft de kosten voor pensioen en ziektekosten prima geregeld, maar met de zorgkosten heeft Nederland nu het duurste systeem in de wereld, zo heeft men berekend. Dat optuigen van een volstrekt onbetaalbaar zorgstelsel is een uitvloeisel van de Fortuynrevolutie (dat waren immers de puinhopen van paars (wat zou ik die puinhopen graag terughebben)) en dat wordt door Wilders natuurlijk in ere gehouden.
De VVD houdt de hypotheekrenteaftrek overeind. Defensie moet zijn dure speeltjes in verwegistan houden van VVD en CDA. De lasten moeten niet verhoogd worden.Meer blauw op straat.
Geen kopvoddentaks. Nog enige ontwikkelingshulp en niet alle musea dicht.
Zo eenvoudig gaat dat bezuinigen niet worden. Men zal het wel eens worden met alle infrastructuurinvesteringen uitstellen en te snoeien in de uitgaven voor onderwijs (iets dommers kun je economisch gezien niet doen, maar er zit niets anders op, willen we kunnen genieten van het eerste kabinet Wilders).

meer vacatures in de VS

De initial claims voor werklosheidsaanvragen in de Vs zijn nog steeds zorgwekkend hoog en staan een redelijke groei van de werkgelegenheid in de weg. Pas bij minder dan 400.000 nieuwe aanvragen hoort de werkloosheid te dalen volgens de oude statistische verbanden. Die intial claims liggen rond de 480.000 en toch is de werkloosheid in de VS ietsje dalend.
Voor een klein deel komt dit, omdat steeds meer mensen de moed opgegeven hebben nog aan werk te komen en niet alnger werkzoekend zijn.
Voor het grootste deel komt het omdat tegen die hoge werkloosheidsaanvragen ook een snel groeiend aantal vacatures staat. Die groei is zo hoog dat de FED van St. Louis het een conundrum vindt dat de werkloosheid zo hoog is.

Ecompic data maakte het bovenstaande plaatje met de gegevens van de vacaturesite Indeed en via Paul Kedrovski van het blog Infectuous Greed.
De job postings geven aan dat de arbeidsmarkt in de VS weer tot leven aan het komen is, vooral in transport en industrie. De afgelopen maand zag een opleving bij twee achterblijvers (gezondheidszorg en onroerend goed). Het plaatje laat vooral ook zien dat het aantal vacatures in de gezondheidszorg erg groot is.

N.B. er wordt enigszins getwijfeld aan de kwaliteit van de cijfers van internetcijfersvergaarbak Indeed, maar men erkent dat je de trend die de cijfers laat zien in grote lijnen wel kan geloven.

staten maken in VS fiscale stimulering ongedaan

De federale overheid heeft in de VS een gat in de hand, maar de individuele staten moeten elk jaar hun begroting op orde brengen. Dat lukt niet in alle staten, ook een governator kan in Californië de financiën niet op orde krijgen. In Illinois zijn o.a. de tekorten van de overheidspensioenfondsen zo uit de hand gelopen dat kredieten van Illinois qua kredietwaardigheid ongeveer op gelijke voet staan met Griekenland.

De staten hebben dit jaar wel flinke vorderingen gemaakt met de sanering van hun budget via het doen van minder uitgaven (zie plaatjes + commentaar van Strategas). Dat maakt de uiteindelijke totale fiscale stimulering in de VS zwak dit jaar.

Volgend jaar gaat het andersom, dan wordt de federale overheid spaarzamer en gaat meer belasting innen, maar de staten gaan weer wat meer uitgeven. De bezuinigingen van de staten vinden o.a. plaats via minder ambtenaren aan het werk houden. De afgelopen maand verknalde dit de werkgelegenheidcijfers behoorlijk. Nederland gaat deze tactiek ook proberen uit te voeren, maar gezien de daadkracht van een CDA regering hoeven de ambtenaren nog niet erg te bibberen denk ik. Wat meer productiviteitsstijging bij ambtenaren kan overigens geen kwaad vind ik.

visioenen hendrik jan (2)

Hendrik Jan heeft weer visioenen dat zijn drankkast aanzienlijk verder gevuld kan worden via weddenschappen. Vorig jaar won hij veel met vaak op dat moment zeer gedurfde weddenschappen (op een olieprijs van $130 wedden dat hij eind van het jaar onder $85 komt bijvoorbeeld).
Nu krijgt hij weddenschappen aangeboden waar de andere partij durft. Sommige brokers wedden dat eind dit jaar de tienjaarsrente in Duitsland onder 2% zal zijn, erg ver onder de huidige rente die al zo laag is. Een ander wedde met Hendrik Jan dat de 10 jaars rente in de VS eind dit jaar onder de 2,5% zal zijn.
Dat is een teken dat brokers overmoedig beginnen te worden. Het is een sterk contrair signaal. Ze slikken het deflatieverhaal alsof het champagne is. Hendrik Jan probeert de mensen die zo meeloperig het deflatie evangelie profetren wat wijsheid bij te brengen. Als je dit echt aan je klanten als boodschap wil verkopen, dan moet je als consequentie wel meegaan in dit soort vrij kansloze weddenschappen.

Keynesianen begrijpen het nog steeds niet

Dat is de kop van een artikel in de NRC van Niall Ferguson, die ook vaak aan het woord is in de Financial Times over het onderwerp of overheden met geld moeten smijten dan wel moeten gaan bezuinigen.
Het gaat erom dat het vertrouwen weer terugkomt (het failliet van Lehman Brothers veroorzaakte een ernstige vertrouwenscrisis).Dat los je niet op door enorme bergotingstekorten te maken. Oorlogstekorten zonder oorlog maken de mensen nerveus. 45% van de Amerikanen denkt dat door de enrome tekorten de staat over 10 jaar niet meer (helemaal) aan zijn verplichtingen kan voldoen.
Verrtrouwen krijg je door rigoureus het beleid te veranderen richting meer vertrouwen en maatregelen tegen zaken die het vertrouwen kapot maken.

Mijn commentaar: D.w.z. er is geen plan om uit de problemen te komen. Meer mensen in de VS kunnen zich tegen medische kosten verzekeren, maar men heeft veel te weinig gedaan om de kostenstijging hiervan te beteugelen (medische kosten zijn in de VS de helft of nog meer hoger dan in deandere westerse landen terwijl de Amerikaan gemiddeld minder oud wordt dan de Europeaan/Canadees/Japanner). Men zal medische kosten flink moeten beteugelen door veel meer ICT, internet toe te laten en eenvoudige verrichtingen niet door artsen te laten verrichten en vooral de kosten van medische aansprakelijkheid (tort reform) drastisch moeten beperken.
De plannen om global warming tegen te gaan (cap & trade) zijn in het vergetboek geraakt. De geweldige kans die BP bood om hier iets aan te doen is verprutst.
Er is veel geld uitgetrokken voor nieuwe infrastructuurinvesteringen, maar er zijn geen goede plannen om dit geld op te krijgen.
Het wordt tijd dat er weer een peace dividend komt. Defensieuitgaven kunnen terug, men ka zich echt wel goedkoper tegen terreur beschermen.
Het midden- en kleinbedrijf moet kunnen investeren. Regionale banken hebben vaak te weinig kapitaal om dat te financieren. De Amerikaanse overheid doet er niets meer aan om dit kapitaal te versterken.
Er is een gedurfd investeringsplan van de overheidsuitgaven nodig, een oorlogsinvestering die wel vertrouwd wordt. Bij de huidige hoge productiviteitstijging heb je veel groei nodig (meer dan 3%) om de werkloosheid echt terug te dringen. Nu de groei weer bij 2% komt in de VS, stokt de daling van de werkloosheid. Dus keynesiaans gedurfd flink geld uitgeven aan investeringen, niet aan uitkeringen.

Obama is zich aan het ontpoppen als een zwakke president. Nergens op bovenstaande punten geeft hij leiding. Hij zal denk ik net als Bush geluk hebben en herkozen worden, omdat de economie net op tijd weer opleeft (eind 2011) en omdat de Republikijnse partij vermoedelijk een te radicale Tea Party kandidaat in stelling gaat brengen.

krijg je hogere economische groei door hogere aandelenkoersen?

The Big picture (Ritholtz)zwengelde de discussie aan: zijn de aandelenkoersen alleen een leading indicator voor de economische groei of zijn ze een self fulfilling prohecy, zorgen hogere aandelenkoersen voor hogere economische groei, zoals Greenspan tegenwoordig beweert? Greenspan stelde in de FT dat een stijgende beurs meer stimulering oplevert dan wat de FED kan doen via ruimer monetair beleid.
http://www.ritholtz.com/blog/2010/08/do-capital-markets-create-their-own-fuel/#comments
Ontstaat er een virtuous of vicious circle door het momentum van aandelenkoersen? Ritholtz vroeg zich af: Is dat de reden dat momentumstrategieën zo goed werken?

Soros zou het een voorbeeld van relexivity noemen. Betere vooruitzichten zorgen voor hogere koersen en hogere koersen zorgen voor meer vertrouwen (er correleert niets sterker met het consumentenvertrouwen dan de beurs) en daardoor verbeteren de vooruitzichten verder. er is een wederzijdse beïnvloeding (reflexivity).

Je kunt ook zeggen dat de beurs de animal spirits aanwakkert of de grond in boort.
Waarschijnlijk kun je zeggen dat te hoge koersen allerlei ellende veroorzaakt (te lage idem). Maar als de koersen te laag zijn, dan is het gunstig dat de koersen stijgen, zonder dat de excessen optreden.
Greenspans commentaar dat de beurs wonderen doet of verprutst geeft aan dat hij eigenlijk wel vindt dat je de beurs moet sturen, dat je als FED geen bubbels moet laten ontstaan. Hij heeft in zijn tijd als maestro van de FED altijd beweerd dat je bubbels niet kon tegengaan of moest tegengaan. Hij is kennelijk om. Hij heeft een beetje geprobeerd de beurs omlaag te praten met zijn irrational exuberance speech eind 1996, maar meestal probeerde hij de beurs in orakeltal omhoog te praten.
Als de koersen te laag zijn moet je ze omhoog praten, als ze te hoog zijn moet je verdere stijging tegenwerken, de punchbowl wegnemen. Nu moet je dus meer punch gaan maken.
De asset economy is te belangrijk geworden om die zo maar ongecontroleerd te laten razen. Minder risico in de asset economy is absoluut noodzakelijk geworden voor goede, duurzame economische groei.

werkgelegenheidsgroei VS valt tegen

De groei van de werkgelegenheid in de VS is aan het afzwakken. Zonder de tellers van de volkstelling, die weer geloosd zijn, was de groei in juli nog wel positief. Ook was de groei in de industrie positief, wat vind ik behoorlijk aangeeft dat de VS weer internationaal concurrerend is. De overheid is nog flink mensen aan het ontslaan om de financiën van staten als Illinois en Californië op orde te krijgen (ik dacht dat dit zou gaan afnemen, nu de begrotingen van de staten gemiddeld weer positief zijn. Op zich is het voor de productiviteit gunstig als er minder ambtenaren komen (dat zien we in Nederland toch als een soort nirwana om het begrotingstekort pijnloos te dichten).
Er waren wel enkele lichtpuntjes, zoals de kleine afname van het aantal langdurige werklozen en de stijging van de lengte van de werkweek (een leading indicator voor meer werkgelegenheidsgroei en het zorgt voor meer inkomen).

De tegenvaller zat vooral in de neerwaartse herziening van de vorige maanden en de ontwikkeling van het % mensen dat werkt (zie plaatje van calculated risk). Dat is weer aan het afnemen. Die daling moet snel ophouden anders zit je in een recessie. Een stijging van de werkoosheid met 0,3% bracht je altijd in een recessie. De werkloosheid is overigens nog niet aan het stijgen. De werkloosheid begon betrekkelijk snel na het eind van de recessie (vermoedelijk juni 2009) te stijgen. Op zich is de moeizame verbetering van de werkgelegenheid niet uitzonderlijk, maar wel tegenvallend na zo veel stimulering door overheden en centrale banken.

autoverkopen VS 9,1% omhoog in juli

In juli werden er 9,1% meer auto's in de VS verkocht dan in juni. De Amerikaanse bedrijven boerden goed, de allochtone auto's duidelijk minder.
Het plaatje van Benderly laat zien dat de autoverkopen nu al een hel tijd onder het sloopniveau liggen. Er is zich opgespaarde vraag aan het opbouwen. Uiteindelijk moeten de autoverkopen daardoor zelfs boven het normale niveau (gezien de omvang van de bevolking in de VS) van 16-17 miljoen uitkomen. Dat gaaat gebeueren, maar pas over enkele jaren. Dat is een van de redenen waarom het tweede economsiche herstel vanaf ergens in 2011 sterker kan zijn dan het eerste herstel van half 2009-2010.

Jugaad: $ 35 iPad

In India wil men op een linux systeem een iPad maken voor $ 35. Het is een voorbeeld van jugaad, hoe je met schaarse middelen iets nuttigs kan maken, toegespitst opwat je ter plekke nodig hebt. In India wil de regering zeer goedkope computers à $ 100 aanbieiden om de bevolking gewend te maken aan computers om zo een hoger opleidingsniveau te krijgen. Voorlopig is de iPad er nog niet (liefst ook werkend op zonne-energie las ik, maar dat lijkt me kras). In 2011 moet de iPad voor $35 op de markt komen, maar uiteindelijk moet de prijs dalen naar $10. Ik denk dat ook in het westen de prijs van een iPad flink wat lager kan.

aandelenbeurs leefde in twee werelden

Hendrik Jan stuurde het plaatje op. De aandelenopbrengsten kwamen duidelijk uit twee verdelingen, niet uit één normale verdeling van opbrengsten. Het verschijnsel is niet nieuw. Tussen 1995-2000 had je de opbrengsten van de ICT bedrijven en de rest die erg van elkaar afweken. Toch is het platje wel uiyzonderlijk. Zo veel erg negatieve opbrengsten bij elkaar zie je niet vaak. Laten we hopen dat voor de komende tien jaar de linker helft met de slechte opbrengsten wel past in een normale verdeling.

voortekenen werkgelegenheidsgroei VS verbeteren

Vandaag viel het rapport van salarisadministateur ADP mee over de maandelijkse werkgelegenheidsgroei over juli: + 42.000 ex de overheid. Dat is wat beter dan vorige maand. De surveys van de ISM waren nog veel beter. Voor de industrie is het survey nu op uitzonderlijk hoog niveau geworden, zie plaatje van Benderly. ISM emplyment leidt de jaarlijkse groei in de totale werkgelegenheid vrij redelijk met ongeveer zes maanden. Nog belangrijker was vandaah de ISM non manufacturing, die onverwachts wat steeg. Het onderdeel ISM employment was voor het eerst boven 50. Daar de dienstensector 90% van de werkgelegenheid is buiten de overheid, is dit zeer bemoedigend.

ISM zakt af volgens plan

Al meer dan een jaar gebruik ik het plaatje van Benderly om het traject van de ISM, de barometer voor het ondernemersvertrouwen in de VS, te voorspellen. De ISM herstelt nogal precies volgens het gemiddelde van de laatste 9 serieuze recessies in de VS. We zitten nu in de fase dat de ISM afzwakt naar ongeveer 50 eind dit jaar, omdat het voorraadherstel voorbij is. Daarna komt er weer een herstel. Deze keer kan dat komen omdat de werkgelegenheidsgroei op gang komt en daarmee het inkomensherstel doorzet en omdat er eindelijk een herstel in de bouw op gang gaat komen in 2011. Ook de autoverkopen zullen in 2011 aantrekken.
Het gaat precies volgens plan, zoals al steeds voorspeld. Daar ben ik niet gerust op, ik denk dan steeds aan de slechte keizer van Star Wars die ook de hele tijd akelig zat te lachten dat alles volgens plan ging en precies zoals hij voorzien had. Tot Darth Veder-vader hem de afgrond in gooide ter bescherming van zijn zoon.

China dicteert de wereldliquiditeit

Ik ben al tig jaar gewend dat het de FED is die bepaalt of de wereldliquiditeit toe- of afneemt. Dat begint een achterhaalde zaak te worden. De Peoples Bank of China bepaalt nu of de wereldliquiditeit toe of afneemt.
Het op de monetaire rem trappen door China bepaalde de daling van de beurs in China met uiteindelijk ook gevolgen voor Europa en de VS. Terugdringing van de vastgoedspeculatie was nodig. Het transactievolume is nu 40% lager. Die daling was eenvoudig te realiseren omdat de plaatselijke overheden zo'n grote spelers zijn op de onroerend goed markt.
China is pas enkele jaren zo belangrijk. Voor 2005 hoefde je helemaal niet te kijken naar China. Zo lang China vasthoudt aan de koppeling met de dollar blijft men natuurlijk wel het Amerikaanse monetaire beleid volgen.