Het pensioenstelsel klapt gegarandeerd (2)

De grootste bedreiging voor het pensioenstelsel zit in nieuwe boekhoudregels. In Nederland zijn die voor pensioenfondsen neergeslagen in het nieuwe Financiële ToezichtsKader (nFTK).Voor het bedrijfsleven is dat o.a. IAS19.
Wat er gebeurt is dat een en ander zo veel mogelijk op marktwaarde moet worden gewaardeerd. Die marktwaarde fluctueert verschrikkelijk, zowel aan de verplichtingenkant als aan de beleggingskant.
Voor pensioenfondsen betekende dit een diepgaande analyse van derivaten om o.a. het renterisico af te dekken en een veel betere risicoanalyse. Er was en is ineens een sprong in de kennis van bestuurders nodig.

Voor het bedrijfsleven betekent dit dat over enige tijd (2012?) de resultaten van het pensioenfonds keihard de resultatenrekening binnenkomen, veel harder dan bij de huidige uitgesmeerde methode van nu ("corridormethode").
De winsten en verliezen en de actuariële tekorten kunnen gigantisch zijn vergeleken met de resultaten uit normale bedrijfsvoering en de balans.

De logische reactie van het bedrijfsleven is zo snel mogelijk van die pensioeninvloeden af te komen. Dat veroorzaakt een enorme druk om over te gaan van defined benefit naar defined contribution.

Die overgang betekent dat nieuwe pensioenspaarders in een defined contribution systeem komen, waarbij ze geen zekerheid meer hebben of ze genoeg bij elkaar gaan sparen voor de oude dag. Ze zijn helemaal afhankelijk van het rendement op hun beleggingen. Dat rendement heb je niet in de hand. Je kunt zo maar tegen een lange periode van zeer lage rente en/of zeer negatieve rendementen op zakelijke waarden aanlopen.
Ik heb wel eens berekend dat bij defined contribution ca. 40% van je pensioenresultaat behaald wordt in de laatste tien jaar voor je met pensioen gaat. Als dat toevallig slechte beleggingsjaren zijn ben je erg slecht af. Het is veel beter dit soort invloeden solidair glad te strijken over de generaties heen. 100% glad strijken is niet redelijk bij een vergrijzende samenleving, maar een behoorlijke solidariteit is toch wel broodnodig. Je kunt tegen mensen met een modaal inkomen straks toch niet gaan zeggen dat ze op een houtje moeten bijten omdat de beleggingsresultaten in de afgelopen tien jaren zo slecht waren. Je kunt dat risico uiteraard verminderen door zo risicoloos mogelijk te beleggen in de laatste tien jaar, maar dan bouw je zeer flink minder pensioen op dan gemiddeld zou gebeuren in een solidair defined benefit systeem.
Het bestaansrecht van een pensioenfonds is het goede rendement op lange termijn vergeleken met de lange rente (die op lange termijn gemiddeld in de pas loopt met de groei van het BNP) en dat is vooral ook een goed rendement, omdat een pensioenfonds zo'n lange horizon heeft en in het solidaire geval ook nog (beschaafd!) risico kan nemen voor 55-65 jarigen en ouder. Nederlandse pensioenfondsen zijn in staat die goede rendementen te genereren als ze niet te pessimistisch worden en zijn daarom zo'n grote aanwinst voor de Nederlandse economie!

N.B. Het voortbestaan van het Defined Benefit system hangt vooral af van het optimisme dat het bedrijfsleven en de vakbonden over een paar jaar zullen hebben over de mogelijkheden voor een pensioenfonds om een voldoende rendement te behalen: de rekenrente mag niet te ver onder 4% liggen (anders wordt premie onbetaalbaar), er moet een goed vooruitzicht zijn dat (met bijvoorbeeld een portefeuille van 40% zakelijke waarden en 60% vastrentende waarden) een extra rendement mogelijk is waarbij je kunt indexeren voor inflatie (ongeveer 2% extra) en waarmee je het langlevenrisico kunt opvangen (ongeveer 1% extra nodig).
De afgelopen 140 jaar was dit gemiddeld mogelijk (zie onze beleggingskaart waarin je kunt zien dat er reële koersstijging is op aandelen en je ook nog inkomen uit dividend krijgt)). Het is dus niet zo onredelijk om te verwachten dat het in de komende 50 jaar ook kan.
Als men toegeeft aan de maatschappelijke druk of omdat men ertoe gedwongen is door de lage dekkingsgraad om vrijwel niets meer in zakelijke waarden te beleggen, is het in ieder geval snel gedaan met het Defined Benefit systeem.

hypotheek laat Amerikaanse consument in de steek

De nieuwe flow of fund analyse van de FED bracht Calculated Risk ertoe weer eens te berekenen hoe groot het bedrag was dat de Amerikanen van hun hypotheek cashten(MEW,mortgage equity withdrawal). Het was -2,7% van het beschikbaar inkomen eind 2009, terwijl dat positief hoort te zijn (+2 à +3% volgens mij). Dat cashen was een grote motor achter de consumptie en daarmee economie en dat blijft dus voorlopig helemaal fout gaan. Consumptie wordt door een onduidelijk voortschrijdend gemiddelde van mortgage equity withdrawal geholpen. Greenlaw van MS kan moeilijk verbanden vinden, maar volgens de meeste theoretici moet het een redelijk vernietigende uitwerking hebben op consumptie. Ik denk dat over een paar jaar als de huizenprijzen minstens met de inkomens mee hersteld zijn weer die normale 2-3% MEW (mortgage equity withdrawal) bereikt zal worden.

Bij Calculated Risk zag je commentaren op de conclusie dat de consumptie in de VS voorlopig alleen maar kan stijgen door inkomensstijging en minder sparen, niet door cashen met je hypotheek:
* alleen in de VS ziet men aflossen van schulden als iets negatiefs
* The home mortgage AM is out of service, try next decade again
* Opervlakte onder 0 sinds half 2008 in grafiek brengt ons slechts terug naar 2007 bubbelniveau
* In America, GDP depends on highly-leveraged bets that rely on large negative numbers to produce positive ones. It's like an anti-economy [de essentie van de asset economy, waarom de VS zo lang een tekort op de lopende rekening hebben zonder problemen, maar dat levert toch gemiddeld wel degelijk een flinke bijdrage aan de economie)]
*inkomensgroei? Wat is dat? Antwoord andere bloggers: iets dat in Azië gebeurt; alleen iets dat bankiers krijgen
*Waaraan is MEW uitgegeven? In die sectoren zit lange tijd ellende. Vooral auto's.
*CR vergat negatief lenen (=defaulten, je lening niet terugbetalen, $25 miljard extra consumptie makkelijk haalbaar per kwartaal)

de komende groei van de werkgelegenheid in de VS

Naast de eenmalige groeibijdrages van mensen die weer gaan werken die vorige maand ondergesneeuwd waren (zo’n 150.000) en extra mensen voor de volkstelling (zo’n 100.000) zijn er nog andere factoren die wijzen op groei.
De grootste tegenvaller zit in de initial claims die maar niet omlaag willen (gedeeltelijk door de sneeuw). Initial claims moeten onder de 400.000 liggen voor groei van de werkgelegenheid. Die initial claims gaan gelukkig wel flink dalen volgens de ISM rapporten (gewogen diensten en industrie survey) en de Chicago Activity Index. Zie plaatje van Absolute Strategy Research.
Het verband tussen de verkopen van vrachtwagens en werkloosheid wordt veel minder vaak vertoond (plaatje ASR). Ook hier zie je groei werkgelegenheid komen.

Bemoedigend is ook dat volgens het laatste ADP survey bij de kleine ondernemingen in de dienstensector eindelijk weer de werkgelegenheid groeit. ASR ziet werkloosheid over zes maanden minstens 0,5% en waarschijnlijk 1% lager dan nu.
Ook de groei van het aantal uitzendkrachten wijst op groei werkgelegenheid. Dat duurt even (uitzendkrachten leiden met gemiddeld 4 maanden), maar dan komt het. Dat geduld kan men tegenwoordig niet meer opbrengen, maar het moet.
Plaatje van ClearOnMoney, via blog the Big Picture.

Ik besteed nogal wat columns aan de komende groei van de werkgelegenheid omdat die doorslaggevend is om een duurzaam herstel te krijgen (zie ook column van gisteren waarbij je echt groei werkgelegenheid en daarmee inkomensgroei nodig hebt om in fase II een opzweping van het economisch herstel te krijgen). Als die werkgelegenheidsgroei niet komt dan is een W terugval van de economie moeilijk te voorkomen en dat zou slecht zijn voor o.a. de aandelenbeurzen.

Tomatenschaarste versus suikerovervloed

Door het koude weer is 60-70% van de tomatenoogst in Florida mislukt. Florida levert 75% van de tomaten in de VS. De prijzen van tomaten vlogen de lucht in en de fast food ketens hadden acute problemen vanwege tomatenschaarste. Diverse fast food prijzen moesten omhoog. Boze klanten zeiden middels boze brieven hun vertrouwen in sommige fast food ketens op.
Hoe anders is de situatie bij suiker. Na een lange periode met flink stijgende suikerprijzen is het nu gedaan met het optimisme. Suiker als grondstof voor ethanol is even weer minder populair aan het worden. Het pessimisme voor suikerprijzen is excessief (zie plaatje van Absoute Strategy Research. Kennelijk moet je nu toch echt suiker kopen en geen tomaten.

Wilmot legt flinke zweep over het herstel

Jonathan Wilmot van Credit Suisse heeft met zijn team een groeimodel voor de wereldeconomie ontwikkeld. Het herstel is na de fase waarin de voorraden de kar trekken in de "bullwhip"fase gekomen. Daarin treedt inkomensherstel op (de werkweek wordt langer en de werkgelegenheid trekt aan). In de VS en de meeste landen van Europa is deze fase nog niet overtuigend begonnen, maar dat zal snel komen. Er zijn nog maar weinig landen waar de werkloosheid stijgt. De groei van de industriële productie zal wel voor een belangrijk deel getrokken blijven worden door de Emerging Markets. Als het inkomensherstel voldoende sterk is, dan gaat de finale vraag ook aantrekken. Aan het plaatje van Wilmot kun je zien dat de inkomensachteruitgang in de Kredietcrisis verschrikkelijk groot is geweest. Daardoor kan het herstel ook heel behoorlijk zijn, zelfs als Europa achterblijft. Voorlopig blijft de industriële productie krachtig groeien. Wereldwijd zijn we weer terug bij het oude hoogtepunt, maar het westen is nog lang niet zo ver. De VS is nu weer aanbeland op het script van 1907. De Kredietcrisis lijkt ook erg op de paniek van 1907 (zie ons boek special B).

This time is different

Onder aanvoering van Reinhardt/Rogoff is er een hele discussie op gang gekomen dat het deze keer niet anders is. De westerse landen zijn bananenrepublieken geworden die ook deze keer niet uit de problemen komen.
Deze keer horen we o.a. de volgende wijsheden, die toch echt deze keer anders zijn:
• Fight the FED (boodschap Morgan Stanley van 26 februari)
• Vertrouw de kracht van de Amerikaanse consument deze keer niet. Ook al hebben economen de consument al tientallen jaren onderschat, nu hebben ze helemaal gelijk. Deze keer gaan ze als gekken sparen.
• De werkloosheid is nu zo hoog geworden dat door de bijbehorende Verelendung de werkloosheid verder moet stijgen (ik geef plaatje waarbij je uitgaande van een normale werkloosheid van 5% kunt zien dat in normale gevallen de werkloosheid gaat dalen in de volgende vier jaar als de werkloosheid te hoog is geworden. Dit betekent een daling van de werkloosheid van 3% in de komende 4 jaar (dit tempo heeft de FED ook ongeveer voor ogen); uitgaand van verband na 1995 (toen productiviteitsstijging ineens hoger werd) gaat werkloosheid zelfs 5% dalen tot 2014).
• De wet van Okun werkt niet meer (groei VS is 3% plus twee keer de daling van de werkloosheid). De groei blijft deze keer te laag om daling werkloosheid te krijgen.
. Vanaf nu vallen de begrotingstekorten van Griekenland niet meer tegen. Men gaat in tegenstelling tot vroeger nauwelijks nog protesteren tegen verlaging van ambtenarensalarissen, belastingverhogingen en flinke verlagingen van pensioenen.
• Na een diepe recessie komt deze keer geen sterk herstel.
• Zwarte zwanen zijn normaler dan witte.

Geen enkel Europees land in G7 in 2050. India naar 10% groei

Bij de voorspellingen voor 2030 van Goldman Sachs (zie plaatje)staat Nederland nog net op de kaart, maar bij die van 2050 helemaal niet meer. Dan hoeven we ook geen oorlog meer te voeren in Afghanistan om bij het G-20 overleg te mogen aanzitten. Er hoort dan geen enkel Europees land in de G7 te zitten. Alleen als verenigd EU mag men nog bij de G7 aanschuiven.
GS maakte het plaatje om de achteruitgang van Japan te illustreren (net van tweede plaats verdrongen door China). Opvallend is wel hoe veel de economie van China groter is dan die van de VS in 2050. Met een klein beetje optimistischere veronderstellingen haalt India de VS dan al in.
Ik zou eigenlijk ook wel een plaatje voor 2100 willen zien: dan staat India denk ik 1. Misschien staat India in 2050 al 1. Het artikel “Why 10 is the magic number in New Delhi’s race with China” 8/3 Financial Times illustreert dit:
Mukherjee, de minister van financiën, werd aanvankelijk afgeschilderd als 70+ ouderwets (veel te veel aandacht voor boeren, zoals gebruikelijk bij de Congrespartij (boeren zijn immers de belangrijkste groep stemmen)), maar tegenwoordig wordt hij als visionair gezien. India kan 10% groeien als de moezonregens niet tegenzitten. Meer aandacht voor onderwijs en grote plannen voor verbetering infrastructuur. Na het volgens Mukherjee tegenvallende 2009 met 7,5% groei zal 2010 al beter worden met 8,75%, maar dan moet het toch echt 10% worden. Dan pas komt India uit de schaduw van China. De groei zal dan hoger blijven dan in China vanwege de demografie en de democratie. China moet exportgroei minder laten groeien. Slechts 8% groei in China komt snel, door de demografie zal het een hele klus worden om groei boven 6% te krijgen na 2015.

Het pensioensysteem klapt gegarandeerd

Drie jaar geleden moest ik prikkelende stellingen verzinnen voor een discussiebijeenkomst met pensioenfondsklanten in verschillende sessies. Mijn stelling: “Het pensioenstelsel klapt gegarandeerd!” werd uiteraard te gevaarlijk bevonden om te bediscussiëren. Zo veel prikkel was te veel van het goede.
Ik had vier goede redenen, die overigens nog steeds gelden, dat er een grote kans was dat het Defined Benefit pensioenstelsel onhoudbaar zou kunnen worden. Aan de beleggingskant loerden twee risico’s: een met veel hogere kans dan waarmee men rekening hield op een zeer negatief rendement op zakelijke waarden (=afstempelen op verplichtingen dreigt dan; in ALM studies zou dat hooguit eens in 1000 jaar gebeuren, maar een blik op beleggingsreeksen leerde dat dit eens in de ongeveer 25 jaar gebeurde) en een met wel degelijk niet te verwaarlozen kans een te lage zeer lange rente (=pensioenpremie wordt dan onbetaalbaar; bij een 30-jaar rente die enige tijd onder ongeveer 2.5% blijft is het denk ik onmiddellijk einde oefening voor Defined Benefit). Aan de verplichtingenkant had je ook twee grote risico’s: het langlevenrisico (=onvoorwaardelijke verplichtingen fors onderschat omdat we veel ouder worden dan de oude sterftetafels toen aangaven, dit moet bijgefinancierd worden) en de gemiddelde doorsneepremie (die zorgt ervoor dat iemand per jaar tegen dezelfde premie even veel pensioenrechten opbouwt als % van het inkomen of je nou 25 bent of 64; dit leidt tot grote winsten op jongeren die de grote verliezen van de 55-plussers moeten compenseren; dit is onhoudbaar als er te weinig jongeren zijn).

De eerstgenoemde drie risico’s hebben nog harder toegeslagen dan ik toen voor mogelijk hield en worden nu goed (misschien wel te goed) onderkend. Over het vierde risico blijft het nog muisstil, maar vooral dit is een onhoudbare situatie.

Het artikel vandaag van Onno Steenbeek in Het Financieele Dagblad: “Geef pensioenfondsen ruimte” is me om een vijfde risico (uitgaan van een te laag rendement) voor de houdbaarheid van het pensioenstelsel uit het hart gegrepen. De ondertitel: “laag inboeken van rendementsopbrengst leidt tot massale versobering regelingen” slaat de spijker op zijn kop. Als we prudent toegeven aan het advies van de commissie Don dat het verwacht rendement van aandelen 6% moet zijn, is het huidige Defined Benefit systeem nog sneller ten dode opgeschreven dan nu al het geval is. Bij de 7% zoals de verstandigere sociale partners voorstellen vallen de berekeningen veel minder rampzalig uit. Het is dan veel beter mogelijk om een enigszins geïndexeerd pensioen op te bouwen tegen enigszins betaalbare premies.
Die 1% maakt een wereld van verschil. Zoals Steenbeek opmerkt kan die 1% het pensioensysteem de nek breken. Het lijkt niet veel maar de ervaringen in Engeland hebben geleerd dat op het oog betrekkelijk kleine verslechteringen desastreus zullen zijn.
Het bestaansrecht van collectief sparen in een kapitaaldekkingsysteem voor een pensioen bij een stabiele demografie is weg als het (verwacht) rendement lager is dan groei van het nominale BNP (Aaron conditie). Dan kun je beter een omslagstelsel hanteren.

Ik blijf uiteraard van mening dat goede rendementen mogelijk zijn –Voorspoed komt! zegt ons boek Beleggen op de golven immers- en pensioenfondsen houden daarom hun bestaansrecht als ze maar voldoende in zakelijke waarden beleggen (en hun risico acceptabel houden door het renterisico grotendeels te matchen). Te veel pessimisme zie ik nu als het grootste gevaar voor het voortbestaan van het Defined Benefit systeem.

En uiteraard blijf ik van mening dat een Defined Benefit pensioensysteem een zeer waardevol goed is, iets dat zeer de moeite waard is om voor te vechten.

N.B. Nogmaals: De meningen zoals geventileerd in mijn blog zijn op persoonlijke titel en kunnen en zullen in diverse gevallen afwijken van de mening van F&C.

1 jaar bull markt per land

Bespoke had een aardig overzicht van de opbrengsten per land sinds 1 en 3 jaar (klikken om groter plaatje te krijgen).
Ik denk dat maar weinig mensen wisten dat Bangladesh het afgelopen 3 jaar de beurs was die je moest hebben en Bulgarije de grootste ramp. Ook zullen veel mensen verbaasd zijn dat China het afgelopen jaar het slechter gedaan heeft dan het slechtste G7 land (Japan) en dat Italië het het beste deed van de G7. Van de BRIC's was Rusland het beste.
Op 3 jaar basis was van de BRIC's India de duidelijke winnaar en van de G7 Engeland.

Bull markt 1 jaar: I like Mondays

Op 9 maart 2009 draaide de aandelenmarkt. Pandit vertelde dat Citibank winst aan het maken was (op verzekeringen van AIG) in plaats van flinke verliezen. De markt werd daarna echt enthousiast toen eerst Zwitserland, toen het VK en vooral daarna de VS begonnen met geld drukken (active quantitative easing).
De Boomtown Rats hielden niet van maandagen, maar de beurs wel (zie tabelletje Bianco).
Vandaag kwamen er wel weer de nodige E-mails binne die waarschuwden voor dalingen van de beurs op korte termijn. Credit Suisse was onder de indruk van 80% van aandelen boven 10 weeks gemiddelde als slechte indicator (maar relativeerde dit weer enorm), Barclays had allerlei negatieve grafieken om bearish van te blijven. Ook Watling die de kleine neergan in januari goed zag en de opgang half februari wijst nu weer op overmatig KT optimisme. Vauit diverse hoeken hoor je dat er te weinig bears zijn in de polls van AAII en II, maar dat is niet het opvallende: dat is het veel groter dan normale aantal adviseurs die geen mening hebben. Zelden hebben adviseurs zo weinig raad geweten met de situatie van het moment. Ik zou dat eerder bullish interpreteren omdat ik denk dat het economisch nieuws na alle sneeuwbuien weer gaat opknappen. Barclays kreeg het ook nog voor elkaar de grote putbescherming die nu gekocht is op de S&P als bearish uit te leggen.

Nanotechnologie uit de gratie

Bespoke had gisteren een post over nanotechnologie. Het wonderkind van de technologie in de afgelopen tien jaar is een stille dood aan het sterven in de media. De omzet en prijsontwikkeling van de ETF Nanotechnologie zijn weg aan het kwijnen. (zie plaatjes van Bespoke). Vreemd is dat een aartspessimist als John Mauldin in zijn mailings zich meer begint te verdiepen in nanotechnologie (zonder overigens aanbevelingen te doen, dan moet je kennelijk zijn adviezen kopen. hij is ze aan het kopen voor zijn eigen pensioen).

Volgens de Behavior Finance theorie is te weinig belangstelling een goed teken voor de koersen. Als nanotechnologie op korte termijn zou gaan outperformen is dat ook een gunstig teken voor de aanhangers van de vaak werkende strategie dat je lange termijn underperformers moet kopen (iedereen heeft daar de buik vol van en wil er geen goed woord meer over horen) en korte termijn outperformers (er is vermoedelijk onderreactie op het goede nieuws gezien de ervaringen uit het verleden).
Het past wel bij de tijdgeest: beleg niet in zaken die je niet begrijpt. Dat hindert beleggen in nanotechnologie, maar geldt vandaag aan de dag eigenlijk nog meer voor andere beleggingen zoals financials.

Gaat het zo slecht met nanotechnologie? Helemaal niet. Nanotechnolgie is nogal ongrijpbaar, maar rukt op in tal van interessante duurzaamheidsthema's (elektrische auto's (betere batterijen), biotechnologie, verlichting (zie verhaaltje over Nanosys en zuinigere LED lampen in Economist deze week), clean technology en ik zal nog wel een en ander vergeten hebben).
De geprognotiseerde omzetstijging van productie nanotechnogie blijft fenomenaal. Harris&Harris (een venture capitalbedrijf met als tickersymbool het toepaselijke TINY) stelt in een artikel van Jacob Katz uit 2008 dat in 2007 de omzet $147 miljard was, in 2015 het $3100 miljard moet zijn. In Industry Week meldt Rickert in Taking the NanoPulse -- 2010: Welcome to the Nano Decade Don't think nano-science. Think nano-economy
(http://www.industryweek.com/articles/taking_the_nanopulse_--_2010_welcome_to_the_nano_decade_20897.aspx?SectionID=35) vorige maand een omzet van $400 miljard in 2009 en een verwachte omzet van $13000 in 2013 (lijkt me wat optimistisch).

N.B. ik heb geen belangen in de genoemde ETF en bedrijven. Ik heb geen inzicht in hun kwaliteit en of hun vermoedelijk uitstekende groeivooruitzichten veel te hoog of laag ingeprijsd zijn.

bull markt is nog jong

Het plaatje van Strategas laat zien dat de bull markt nog jong is. Als bull markten langer duren is de opbrengst inderdaad flink hoger. Wie weet krijgen we nu een bull markt van 56 maanden, het gemiddelde van de getoonde hausses. Dat zou overigens weer niet passen in een vierjaarscyclus.
Overigens, het is nog steeds onduidelijk of we de periode van de eerste pauze in het eerste beursherstel van de nieuwe hausse die startte in maart 2009. Die pauze begon half oktober en lijkt te zijn geëindigd op 8 februari 2010, na 15 weken. Dat is vrijwel de 14 weken die wij voor de fase BC in de vierjaarscyclus hebben als normaal hebben aangegeven. Om definitief te kunnen zeggen dat de pauze voorbij is moet de S&P500 duidelijk door de 1150 omhoog breken. Dan zitten we vermoedelijk in de mooie fase CD die gemiddeld 26 weken duurde.

Lianghui meestal goed voor de beurs

JP Morgan had een verhaal (China’s “Lianghui” and the Equity Market) waarin ze uitlegden dat de Chinese versie van Prinsjesdag, lianghui (betekent twee organisaties) in 9 van de 14 keer goed was voor de Chinese beurs tijdens de congressen en in de twintig dagen erna zelfs in 12 van de 14 gevallen, gemiddeld samen +7.2%. En wat goed is voor de Chinese beurs is tegenwoordig goed voor alle beurzen in de wereld.
Maart is de maand waarin men de politieke plannen voor het jaar ontvouwt. Twee gebeurtenissen staan centraal: het Nationale Congres van het Volk (dat is de hoogste Chinese overheid) en de Politieke Raadgevende Conferentie van het Chinese Volk (hun SER die de Macro Economische Verkenningen geeft).
De overheid geeft de doelen aan: zoals gewoonlijk 8% groei, minstens 9 miljoen nieuwe banen en minder dan 4,6% werkloosheid. Nieuw is het aanscherpen van het inflatiedoel van 4% naar 3%. De groei op hoog niveau stabiliseren blijft de hoogste prioriteit, maar geklommen in prioriteit zijn economische hervorming (van landbouw, technologische innovatie etc) en onderwijs. Men zal volgens JPM vooral ook de transformatie richting een meer consumptie en minder investeringsgedreven economie bediscussiëren.

NYT/Barrons zien de American Dream weer

In de New York Times heeft columnist Friedman (van The World Is Flat) het over de komende zegeningen van nieuwe innovaties door Amerikaanse Indiërs: Dreaming The Possible Dream (http://www.nytimes.com/2010/03/07/opinion/07friedman.html?hp). Khosla van Sun Microsystems heeft met zijn nieuwe onderneming baanbrekende oplossingen gevonden om CO2 te binden aan calcium waardoor schone energie met steenkolen een reuzestap dichterbij schijnt te zijn gekomen. Friedman stelt: "it’s because of innovators like these that you should never — ever — write us off".

Deze week opent de Barrons, het belangrijkste beleggingsweekblad van de VS, met het signaleren van koopjes voor tweede huizen. Voor 1 à 2 mlijoen dollar kun je werkelijk geweldige huizen (vergeleken met mijn huisje in Amsterdam grote kastelen)kopen in de VS. Die zijn bedoeld als tweede huis en Barrons vermeldt erbij welke filmster je als buurman hebt. The American Dream leeft weer. Er waren uiteraard commentaren op het hoofdartikel dat het laten zien van zo veel voor de doorsnee Barronslezer kennelijk betaalbare rijkdom wel erg grievend was voor al die Amerikanen die zo lijden onder de crisis.

Het meest ge Emailde artikel was "Discouraged or disinclined" van Gene Epstein, de meestal optimistsiche en daardoor uiteraard zeer verguisde columnist voor de Amerikaanse economie. Dat dit het meest gelezen artikel is verbaasde me, maar past wel in de tijdgeest van het Reinhardt/Rogoff tijdperk. Epstein stelt dat je naar de officieel gepubliceerde werkloosheidcijfers moet kijken en niet naar de werkloosheid inclusief de ontmoedigde werkzoekers. Dan is de werkloosheid uiteraard een stuk hoger en meer in lijn met wat men wil horen (het is nu net zo erg als in de jaren 30). Zie grafiek van Ecompic. Het cijfer voor werkloosheid op basis van ontmoedigde werklozen wordt te veel vertekend door de vragen die men hierover stelt (in het household survey, waarmee de werkloosheid wordt berekend en dat ook een groei van de werkgelegenheid berekent die minder aandacht krijgt omdat het household survey maar 5000 mensen bevraagt). In de loop der jaren verandert de vraagstelling en daardoor de antwoorden. Mensen die een jaar lang geen moeite hebben gedaan om aan werk te komen kun je niet als werkzoekend aanmerken vindt Epstein.
De werkloosheid volgens het household survey is aan het dalen, het household survey laat al wel een stijging van de werkgelegenheid zien (was in februari ook minder beïnvloed door de sneeuwstormen). De pessimisten klampen zich vast aan de kleine stijging van de werkloosheid volgens de (te) ruime definitie en vooral natuurlijk ook aan het verschrikkelijk hoge percentage.
Het opnemen van twee cijfers voor werkloosheid maakt volgens mij wel plausibel dat ook deze keer de werkloosheid kan dalen. Men is bang dat er een flink aantal mensen definitief werkloos zijn geworden omdat bepaalde bedrijfstakken definitief veel kleiner zullen blijven dan voor de Kredietcrisis. Dat zit denk ik al opgesloten in de 3% extra stijging van het aantal ontmoedigde werklozen. Het normaal gebruikte % van werkloosheid kan daarom net als na elke recessie na enige tijd flink gaan dalen. De American Dream dat men weer gelooft in het krijgen van werk en in de toekomst komt snel weer terug!