Balansrecessie VS nog niet over?

Op de blogs van Zerohedge en The Pragmatic Capitalist werd de tegenvallende groei in de VS weer eens toegeschreven aan deleverage, ontschulding van de particulier. Per saldo nemen de schulden af van de particulier versus zijn inkomen. Maar de schulden zijn nog steeds te hoog versus de stijgende trend. D.w.z. deleverage gaat nog even door en de balansrecessie is nog niet voorbij.

Het gunstige is dat het tempo van deleveragen niet meer toeneemt en dat de spaarquote op een niveau is gekomen waarbij er zonder extra inspanning de schulden afnemen versus het inkomen. D.w.z. het hindert de groei van de consumptie niet meer. Het stimuleert de groei ook niet meer, wat voor de kredietcrisis wel het geval was: via verhoging van de hypotheek (mortgage equity withdrawal) werd er steeds meer geconsumeerd. Nu is die mortgage equity withdrawal negatief geworden. Dat zal een tijdelijke zaak zijn. Als die periode voorbij is (=als de huizenprijzen weer goed stijgen), dan zal dat de consumptie weer iets gaan helpen, maar niet zo veel als voor de kredietcrisis het geval was.

flow of funds VS: men wordt weer rijker ex onroerend goed

De plaatjes van Calculated Risk laten de laatste update zien van wat de bezittingen van de VS waren per eind van het eerste kwartaal.
De bezittingen stijgen weer, ondanks dat de waarde van het onroerend goed daalde. De hypotheekschulden beginnen nu eindelijk duidelijk af te nemen.

De waarde van de bezittingen versus het BNP waren decennia tamelijk constant, maar gingen na 1990 flink stijgen om in de Kredietcrisis een fikse val te maken naar de oude trend.
Volgens Woody Brock horen de bezittingen maar ongeveer dat gemiddelde waard te zijn versus het BNP, er hoort mean reversion te zijn naar die waarde.
Ik denk dat de waarde van de bezittingen versus het BNP langzaam hoort te stijgen naarmate een land rijker wordt. Men vindt over het algemeen dat naarmate men meer verdient in een land de bezittingen versus het BNP hoger zijn. Er hoort ook een correctie te zijn voor wat men allemaal meetelt. Hoe rijker een land is, des te meer wordt er meegeteld. Men heeft meer mogelijkheden bezittingen te verwerven naarmate men verder verwijderd is van het bestaansminimum.
Als de bezittingen meer liquide zijn, zijn ze ook meer waard. Dat verklaarde ook een deel van de waardestijging van schulden die na securitisatie tijdelijk meer liquide waren. De liquiditeit neemt langzaam toe en dat zou moeten leiden tot meer bezittingen versus het BNP.

Als mijn redenering klopt kan de waarde van aandelen en onroerend goed verder stijgen in de VS, als Woody Brock gelijk heeft, dan wordt het niets in de komende decennia met onroerend goed en aandelen.

pensioenakkoord gok op de rente en andere aandelenopbrengsten

De eerste indruk van het pensioenakkoord is dat de vakbond zich heeft laten afschepen met een moeilijk in de toekomst afdwingbare verhoging van de AOW. Het bedrijfsleven is plotseling van de bijplempverplichtingen af als het pensioenfonds onder water zit en hoeft in ruil daarvoor niets terug te geven, zo lijkt het.

Misschien heeft de vakbond toch wel een goede zet gedaan (die misschien wel door de achterban ongedaan gemaakt wordt, omdat het bedrijfsleven in tijden van nood toch wat extra hoort te doen). Het bedrijfsleven zal de betalingen aan de pensioenpremies op het huidige hoge peil houden in de toekomst, ook als de omstandigheden beter worden. Dat laatste is met behoorlijke kans het geval: de rente gaat vermoedelijk stijgen vanaf de huidige idioot lage nievaus en de opbrengsten van aandelen/ andere beleggingen zullen met redelijke kans in de komende decennia hoger zijn dan we in het afgelopen decennium gezien hebben.
Als de rente en/of aandelenopbrengsten verbeteren dan worden pensioenfondsen weer rijk als de pensioenpremies zo hoog blijven als ze nu zijn.

Minister Kamp sprak gisteren bij Knevel en van den Brink bevoogdend dat het nieuwe pensioenakkoord nodig is, omdat er anders veel te risicomijdend belegd zal worden. Een goed gespreide portefeuille vastrentende en zakelijke waarden brengt gewoon veel meer op op lange termijn dan je geld op een spaarbankboekje zetten (dat heb ik in een post ook al eens laten zien).
Hij heeft gelijk, maar het is wel bevoogdend, men mag best wel wat meer individuele voorkeuren meewegen.

Het pensioenakkoord kan wel eens heel wat veranderingen in het pensioenstelsel op gang brengen. Men kan niet steeds meer solidariteit van jongeren afdwingen, zelfs als ze het blijven vertikken lid van een vakbond te worden. De gemiddelde doorsneepremie waarbij de 55+ zwaar wordt bevoordeeld zal afgezwakt moeten worden.
Gegarandeerde nominale aanspraken zullen tot een bepaalde hoogte echt gedaan moeten kunnen worden. Men wil nu eenmaal graag die bodem in het pensioen. Voor die zekerheid heeft men volgens onderzoeken wel 30 tot 40% over aan lagere opbrengsten dan die mooie gespreide portefeuille van Kamp. Boven die bodem kan men meer risico nemen en dat zal dan via enigszins of helemaal geïndividualiseerde regelingen wel gaan gebeuren. Dat vermindert de solidariteit van de laag verdienende met de hoog verdienende in het pensioenstelsel, iets dat de vakbonden toch hoort aan te spreken als ze het nieuwe stelsel gaan doorgronden (en dat ze het gaan doorgronden lijdt weinig twijfel).

Het plaatje komt van http://www.apache.be/2009/12/pensioensparen-holt-solidariteit-uit/ , waarbij pensioensparen op de hak genomen wordt vanwege de solidariteit met de rijken via de belastingvoordelen van sparen voor het pensioen die rijken wat makkelijker kunnen voor elkaar krijgen.

olieproductie moeizaam verder omhoog

Het plaatje (
http://viableopposition.blogspot.com/2011/04/macroeconomics-of-oil-supply-and-demand.html) geeft aan dat de olieproductie de komende jaren langzaam omhoog kan. Dat is niet een eenvoudige klus. De productie uit de huidige velden gaat sterk terugvallen. De productie uit de nieuwe velden zou iets tegen kunnen vallen ten opzichte van de grafiek. Vloeibaar aardgas en olie uit teerzanden, palmolie etc moeten zorgen voor de groei van de olieproductie toch iets omhoog kan.

Kocken (Cardano): pensioenakkoord is balletje balletje

Bij IPE staat de felle reactie van Theo Kocken, de baas van Cardano op het pensioenakkoord. Hij noemde het balletje balletje (http://www.ipe.com/nederland/pensioenakkoord-is-balletje-balletje_40945.php). Kennelijk is waar je ook kijkt het geld weg voor een goed pensioen. Hij berekent dat de extra zekerheid voor de ouderen ten koste gaat van de jongeren die 20 % zouden verliezen.
Ouderen krijgen misschien wat extra kans op indexatie. Verliezen worden enigszins uitgesmeerd naar de toekomst (dat kan alleen met solidariteit van jongeren).
Nominale zekerheid [ik zou het bijna zekerheid noemen] wordt verminderd om de kans op indexatie te verbeteren.
Eigenlijk wordt iets opgegeven dat niemand en vooral de ouderen niet op wil geven, namelijk nominale zekerheid en hier komt een betere kans, tenminste dat is te hopen, kans op indexatie voor in de plaats. [mijn commentaar: Dat geeft ook wel aan dat de wetgever kennelijk geen vertrouwen heeft dat de inflatie laag blijft, iets dat niet verwonderlijk is als je sinterklaas blijft spelen door schuldenlanden als Griekenland steeds maar vol te blijven stoppen met geld].

Theo Kocken zegt dat het pensioenakkoord alleen mogelijk is door je rijk te rekenen, niet zoals nu gebeurt door de waarde van de verplichtingen zo duur mogelijk te berekenen tegen de zo ongeveer laagst mogelijke rente, maar door uit te gaan van verwachte rendementen, zoals iedereen in het buitenland doet. Als je dat doet zijn de Nederlandse pensioenfondsen ineens schatrijk en kunnen ze onmiddellijk weer gaan indexeren. Dat veroorzaakt hogere uitkeringen aan de nu ouderen (55+ mensen, door mijn collega's aangeduid als vuige babyboomers]. Dat veroorzaakt uitkeringen die veel te hoog zijn en dat gaat over de rug van de jongeren.[mijn commentaar: dat komt ervan, de jongeren worden geen lid van de vakbond en de vakbond verdedigt daardoor vooral de belangen van de ouderen. Als jongeren zich niet organiseren, dan zal hun maximaal geld afgetroggeld worden, dat in de zakken van de babyboomers terecht zal komen. Electoraal is dit voorlopig de te verwachten uitkomst, omdat electoraal de babyboomers machtig zijn.] Niet alleen worden gelden van de jongeren bij de pensioenfondsen uitgehold door die komende veel te hoge voor inflatie geïndexeerde uitkeringen, ze worden ook nog eens een tweede keer gepakt door de hogere aow-uitkeringen (reëel 0,6% per jaar hoger)die door de jongeren opgebracht mogen worden.
Theo Kocken berekent dat de jongeren 20% moeten inleveren van hun pensioenvermogen om de ouderen 10% extra te kunnen geven. Bij rijpe pensioenfondsen loopt deze diefstal op tot 30%, aldus Kocken.
De nieuwe voorgestelde berekening van de waarde van verplichtingen is een soort Griekse manier van verdoezeling van de kosten van de verplichtingen, iets waarvan landen die dit deden zoals bij de ambtenarenfondsen in de VS terug aan het komen zijn, aldus Kocken.

Mijn commentaar: de nieuwe voorstellen zullen leiden tot forse veranderingen in het pensioenstelsel. Men zal voor een behoorlijk deel over moeten gaan op defined contribution in plaats van defined benefits. Dat is vermoedelijk nog ingrijpender dan het verhogen van de pensioenleeftijd van 66 naar 67+ (en als mensen nog ouder worden dan nu wordt het hoger dan 67).

Was QE2 goed of slecht

Er begint een groeiende schare, vooral republikeinse, economen en beleggers te ontstaan die QE2 een daverende mislukking vinden. Het is de groei om zeep aan het helpen, omdat het via ongebreidelde stijging van grondstoffenprijzen heeft geleid tot zo veel inflatie dat de reële inkomensontwikkeling negatief werd. QE2 heeft niet geleid tot extra kredietverlening, omdat banken al veel te veel vrije reserves hebben en ze werkelijk niet weten wat ze met nog meer reserves zouden moeten doen. Kortom de economische groei is er niet mee geholpen, terwijl de FED enorme risico’s op zijn balans aan het opbouwen is.

Zo slecht was QE2 in mijn ogen helemaal niet.
1. De FED slaagde erin het vertrouwen te laten stijgen, zoals o.a. blijkt uit de stijgende beurzen
2. De FED zorgde voor hogere inflatie. Het nominale BNP steeg hierdoor behoorlijk. Dat moet doorgaan, anders wordt schuld/ BNP een te groot probleem.
3. De vooruitzichten voor kredietgroei verbeterden. De stress op de kredietmarkten nam verder af. Op de obligatiemarkt gingen bedrijfsleningen er in als koek en ook het bankwezen is schoorvoetend bezig de kredietverlening uit te breiden, zoals de laatste Senior Loan Officer Reports duidelijk maken.
4. Door het opkopen van bijvoorbeeld staatsleningen komt geld vrij in o.a. de particuliere sector dat voor andere zaken zoals consumptie kan worden aangewend.
5. QE2 maakte de dollar zwakker en verbeterde zo de exportvooruitzichten van de VS
6. QE2 maakte de rentecurve steiler. Daardoor worden de bankwinsten groter en blijven de lang vooruitlopende leading indicators positief. De berekende kans op een recessie wordt hierdoor erg klein.
7. QE2 kon weinig kwaad, omdat het niet kon leiden tot oververhitting van de economie met bijbehorende hyperinflatie. QE is een kansrijke innovatie om niet in de liquidity trap van Keynes te komen. Om dit voor elkaar te krijgen waren wel enorme bedragen nodig, emkele duizenden miljarden dollars.

N.B. De stijging van de grondstoffenprijzen werd vermoedelijk door QE2 groter dan anders zou zijn gebeurd, maar QE2 was niet de enige reden voor de stijging van de grondstoffenprijzen. De hoofdreden bleef de hoge economische groei in de wereld, vooral in China.
Dat de groei in de VS teleurstelde kwam vermoedelijk niet door QE2, dat is niet de reden voor de aardbeving in Japan en de doorgaande val van de huizenmarkt.
Zonder QE2 was denk ik de groei nog lager geweest.

Waterig "Strong Vigilance" verzwakt euro

Trichet sprak de vreselijke woorden van strong vigilance. De journalisten sprongen hierop en vroegen of de renteverhoging de volgende maand echt zeker was. Dat werd geacht vragen naar de bekende weg te zijn, maar Trichet zei dat een verhoging helemaal nog niet zeker was als de data veranderden. Hij zond ook signalen uit een zekere weerzin te hebben voor nog meer verhogingen na juli.
De valutahandelaren wisten niet hoe vlug ze van hun euro's af moesten komen, vooral ook omdat het handelstekort van de VS erg meeviel. De import van auto's en auto-onderdelen uit Japan was onverwacht sterk teruggevallen (hoe is het mogelijk, dat men daar niet op kon komen) en er was ook minder olie ingevoerd.

De dollar lag er niet zo bleekjes bij als de cartoon bij het artikel van Martin Feldstein in de FT (The Economy Is Worse Than You Think) suggereerde (hij stelde o.a. dat de groei van het BNP in de VS in elke maand negatief was in 2011 behalve februari; hij waarschuwde dat je lang moet gaan wachten op goed nieuws uit de VS; Feldstein vindt het verschrikkelijk dat Obamacare dreigt door te gaan ($ 1 triljard door putje komende tien jaar vindt hij)en Obama zo veel zit te dreigen met hogere belastingen voor multimiljonairs).

Huizen in VS zijn weinig gewicht in goud waard

Landon Lowdown van Morgan Stanley had bovenstaande grafiek met hoeveel ounce (31,1 gram) je het gemiddelde huis in de VS kan kopen. Nu is dat 142 ounce. Als je het zo bekijkt zijn huizen wel erg goedkoop geworden.
Het is nog niet zo erg als aan het eind van het hyperinflatietijdperk in Duitsland, waar je met één ounce goud een blokje huizen kon kopen.
Overigens ook in de VS kun je voor minder dan een ounce goud een huis kopen: er werden huizen (of iets dat er voor doorgaat) bij foreclosures in Detroit verkocht voor $750, een halve ounce goud vandaag de dag.

Greenlaw (MS) ziet 4% groei in H2 in VS door hogere autoverkopen en -productie

Dave Greenlaw van Morgan Stanley ziet na lage groei in het tweede kwartaal de groei in de VS aantrekken naar 4% in de tweede helft van het jaar. De hoofdschuldige is de autoproductie, die in het tweede kwartaal erg laag was en sterk zal herstellen en in het derde kwartaal voor 1,5% extra groei zal zorgen.
Verder gaan de (hopelijk) lagere olieprijzen leiden tot meer consumptie en ook de export zal gaan bijdragen aan de groei. Ook de investeringen zullen sterk gaan groeien in de tweede helft van het jaar om te kunnen profiteren van de extra vervroegde afschrijvingsmogelijkheden voor vooral het midden- en kleinbedrijf.

Stijging huizenprijzen in enkele landen in Europa

Het plaatje van de Danske Bank laat zien dat de ontwikkeling van de huizenprijzen in Europa van land tot land erg verschilt. De landen met grote stijging voor de kredietcrisis zoals Ierland en Spanje roken een zware pijp. De omvang van de hypotheken in Ierland is hoog (maar wel veel minder dan in Nederland) en ook in Spanje zijn er problemen met de hypotheken (maar veel minder, de probelemen zijn er vooral bij de financiering van projectontwikkeling).
Frankrijk is nu het land van de stijgende huizenprijzen en in Duitsland worden nu ook flinke stijgingen van huizenprijzen gerapporteerd.

Bernankes woorden gisteren

Bianco had bovenstaand plaatje van de woordenbrei van Bernanke gisteren. Dan zie je dat het accent vooral lag op prijzen en inflatie. Wat de pers oppikte, frustratingly low growth en transitory kun je niet terugzien.
De beurs was geschrokken van die frustrerend lage groei volgens Bernanke, maar Bernanke zegt dat je meer moet letten op dat transitory: de lage groei en betrekkelijk hoge grondstoffeninflatie is van voorbijgaande aard.

Trouwens, de effectiviteit van QE2 wordt steeds meer bestreden. De groei in de VS valt tegen en dat zou zelfs veroorzaakt zijn door QE2. QE2 veroorzaakte hoge grondstoffenprijzen en daardoor in reële termen een krimpend inkomen. Banken konden niets doen met de extra reserves die werden toegeschoven door de FED.
Ik ben positiever. De FED kocht staatsleningen van particulieren die het vrijkomende geld opnieuw moesten beleggen in zaken met een hoger rendement of uit konden geven. QE2 heeft geleid tot een hoger consumentenvertrouwen en vertrouwen van het bedrijfsleven, waardoor de onderconsumptie en onderinvesteringen minder werden. Zonder QE2 zou men in en buiten de VS er slechter voorstaan.

Autoverkopen waren slecht, maar gaan verbeteren

De plaatjes van Yardeni laten zien dat de autoverkopen ineens flink gedaald zijn, alom wordt aangenomen door Japan. De lage verkopen hebben niet geleid tot hogere voorraden vergeleken met de verkopen zoals meestal gebeurt, maar tot lagere. Dat geeft aan dat de zwakte waarschijnlijk tijdelijk is.
Maar de zwakte is genoeg om de economische groei in de VS in het tweede kwartaal op 2% te houden (zowel consumptie is zwak door de lage autoverkopen als de productie is zwak door problemen met onderdelen uit Japan).

Bernanke praat beurs omlaag

De speech van Bernanke zorgde ervoor dat de winst op de Amerikaanse beurzen op het laatst omsloeg in een klein verlies. Meestal zijn dit soort speeches goed voor de beurs, maar deze keer niet.
Bernanke gaf toe dat het momentum van het economisch herstel in de versukkeling was geraakt, maar zag geen recessie op ons afkomen. Hij vermeed te praten over QE3, boorde de hoop daarop eigenlijk een beetje de grond in en men gaat QE3 niet meer in 2011 verwachten, zo lijkt men een en ander te interpreteren.
De werkloosheid is veel te hoog, zo vindt Bernanke en verbetert teleurstellend slecht. Dat betekent dat hij de rente voorlopig niet gaat verhogen.
Natuurlijk was hij niet al te somber, zo iets kan hij niet maken. Hij ziet de groei in het tweede helft aantrekken als de negatieve invloed van Japan verdwijnt en de invloed van de te snel stijgende grondstoffenprijzen ook uit de cijfers gaat lopen (=koopkrachtverbetering).
Maar Bernanke waarschuwde dat je met monetaire politiek niet alle problemen kunt oplossen en dat er negatieve invloed op de groei komt van fiscale bezuinigingen.

De perfecte storm die de consumptie in de VS tegenhoudt

James Cooper noemde het:
The Economic Perfect Storm That's Killing Consumer Spending

De herziening van de BNP cijfers had nog wat ander slecht nieuws: de inkomensgroei werd naar beneden bijgesteld en dan vooral de reële inkomensgroei waar door de stijging van de grondstoffenprijzen niets van over bleef.
Erger nog, de spaarquote werd ook flink naar beneden bijgesteld en dat betekent dat er weinig extra consumptiegroei hoort te komen door de komende daling van de besparingen.
Je ziet wel automatische stabilisators ontstaan: door de zwakke inkomensgroei krijgt de olieprijs en nu ook de benzineprijs een flinke knauw. Economische zwakte leidt tot lagere benzineprijzen en zo tot herstel van de koopkracht.

De bijstellling van de inkomensgroei is een tegenvaller, omdat je de laatste tijd opwaartse bijstellingen zag van de werkgelegenheidsgroei in de voorafgaande maanden en een herstel van het inkomen van zelfstandigen. Kennelijk is de zwakte op de huizenmarkt een bron van ellende voor de zelfstandigen die vaak een baan hebben die gekoppeld is aan de vastgoedmarkt, zoals makelaar, hypotheekadviseur of bouwvakker.
Bevestiging van de zwakte moet komen uit de barometer voor het midden- en kleinbedrijf, de NFIB, die vorige maand ook slecht was (NFIB cijfers over ruim een week). Als de NFIB slecht is, dan gaat men weer aan dubbele dips denken. Door dalende benzineprijzen zal het overigens niet echt zo ver komen.
bron: http://www.thefiscaltimes.com/Columns/2011/06/06/Economic-Perfect-Storm-Halts-Consumer-Spending.aspx#ixzz1Octko0go
en pragmatic capitalist