inflatie valt iets tegen en rente kan iets hoger, maar volatiliteit is nog laag. Structureel hogere inflatie en lagere waarderingen

De inflatie steeg iets in de VS, maar de trend van de kerninflatie op jaarbasis is nog steeds omlaag. In Europa gaat het niet zo best met de economie en dat zet de ECB onder druk om sneller dan de FED de rente te verlagen.

De rente is iets op aan het lopen in de VS en de 10 jaar rente lijkt richting 4,3% ongeveer te gaan. Dat zou de beurskoersen onder druk houden. Er is wat meer optimisme dat de FED gaat stoppen met QE, o.a. omdat ze liever niet zouden willen dat Trump gekozen wordt.  Wereldwijd neemt de monetaire verkrapping van centrale banken sinds eind 2022 wat af volgens bijv. CrossBorder. De volatiliteit gemeten via de VIX is nog steeds laag en de volatiliteit van die volatiliteit daalt vooralsnog.

Aandelen hebben moeite een all time high te zetten in de VS. De tegenwind van een stijgende lange rente en de gedachte dat koerswinstverhoudingen even niet meer horen te stijgen zorgen voor aarzeling die misschien ontaardt in een correctie. Het is heel normaal dat aandelen nauwelijks iets doen in het eerste kwartaal van een verkiezingsjaar. Daarna gaat het meestal wat beter, maar vaak niet spectaculair goed. 

Op lange termijn zien we factoren die zorgen voor meer inflatie. Deglobalisatie, onaardig zijn tegen immigranten zorgt voor hogere inflatie, o.a. via hogere lonen aan de onderkant. De pendule van de tijdgeest is nu tegen verdere toename van individualisme en nog meer ongelijkheid. Zelfs Trump gaat niet meer voor lagere vennootschapsbelasting. De machten B van business, bedrijfsleven en I, individualisme, keren zich nu tegen een verdere forse stijging van de reële winsten en aandelenkoersen. De macht G, government, moet ook sterker worden vanwege hogere defensie-uitgaven, bestrijden klimaatverandering, de roep om protectionisme (immigratie omlaag etc.) en meer herverdeling om ongelijkheid te verminderen. Dat is allemaal inflatoir en remt stijging beurzen.  Het is al zichtbaar. Zelfs de S&P500 die het toch mooi gedaan heeft staat nog steeds duidelijk onder het hoogtepunt van 2021 in reële termen. 

Inflatie staat verder structureel onder druk door de schaarste van nogal wat grondstoffen die moeten gaan helpen bij het bestrijden van de klimaatramp. Overduidelijk is dat enorme schaarste in o.a. koper op ons af komt.. Fossiele brandstoffen zullen meer belast moeten worden en dat betekent meer inflatie.

Zelf voorzag ik eind 2019 een stabilisatie vanaf 2020 van de reële koersen. Dat was beter dan wat we eerst aangaven in ons boek, namelijk een daling (vanwege de ongunstige ontwikkeling van de machten B, Business, en I, individualisme en de opkomst van G, government). Die verbetering van de verwachte trend was vanwege de acceleratie in technologische ontwikkeling. Dit jaar extra duidelijk geworden via AI en Chat GTP. Koerswinstverhoudingen voor de hele beurs moeten dan hoger zijn vanwege hoge waarderingen inde technologiesector. Misschien is dit nu wat overdreven, zoals wel erg duidelijk zichtbaar in de magnificent 7.  

Op niet al te lange termijn is er een groot risico op een Chaotisch Neergangscenario (2027? zoals we beschreven in ons boek) vanwege te veel inflatie en politieke onrust (Taiwan en aanbodproblemen chips bijvoorbeeld). 

Overigens lijkt het inflatieprobleem nu veel kleiner dan inde jaren zeventig, omdat het nu beter gaat met de productiviteit (AI en robotisering) en investeringen niet zo snel duurder worden (zoals gebeurde inde jaren 70, waardoor de afschrijvingen te laag bleken om alles te vervangen). Goederenprijzen kennen nog steeds een veel lagere structurele inflatie dan de diensteninflatie. 

drie dagen in het nieuwe jaar en de somberheid slaat toe

 Dat ging snel. Al na drie dagen komen er sombere verhalen dat de rente veel te laag is. De inflatie daalt, maar is op termijn nog steeds een probleem zoals je ziet aan de rente en de correlatie tussen aandelen en obligaties (probleem is wel minder geworden). 10 jaars rente naar 5,5% zegt Bianco. Hij haalt anderen aan die opperen dat de hoge hypotheekrente een 1 tot 1,5% hogere 10 jaars rente impliceert. Vooral bij hogere volatiliteit, zoals de VIX lijkt aan te geven. En het groot verschil in de verwachtingen van de brokers van redelijk optimistisch tot behoorlijk pessimistisch. De brokers weten ineens zeker dat de FED niet meer dan twee of drie keer de rente gaat verlagen in 2024. Tenzij ze helemaal mis zitten en er toch een stevige recessie komt. En dat kan bij een afzwakkende arbeidsmarkt zoals de JOLTs aangeven: in november zijn bedrijven straf minder gaan huren. De chippers melden dat hun klanten veel te veel voorraden hebben, vooral bij toeleveraars aan elektrische auto's, een vaardigheid die men in Europa nog niet zo goed onder de knie heeft tegen een redelijke prijs. En met die verdwijnende subsidies loopt het minder storm, want niet zo'n redelijke prijs meer. Apple krijgt ineens slechte beoordelingen van enkele analisten. Het lijkt duidelijk te worden dat de magnificent seven een toontje lager moet zingen (na het eerste kwartaal beter?).

Zoals de eerste week gaat, zo gaat het jaar, is een oude beurswijsheid. De statistische onderbouwing is niet helemaal jofel, maar het lijkt wel te wijzen op een iets minder dan gemiddeld beursjaar, vooral als je niet corrigeert voor de daling in de eerste week.

Aan Chinese tekens doet de beurs niet, het is het jaar van The Trump. Xi heeft het over de onvermijdelijkheid van de hereniging van Taiwan met China (een groot West Taiwan in de ogen van de Kwomintang). China heeft een reeks weerballonnen afgestuurd op Taiwan. 

Supply chain problemen door de Houthis in Jemen. 

Poetin scoort diplomatiek volop in het tot slaaf mogen maken van Oekraïne. 

En Gaza is een tranendal en dat dreigt in de buurt op diverse plekken ook te gebeuren.

Zoals altijd is er een hoge wall of worry. Misschien even wat moeilijkere tijden in het eerste kwartaal, maar daarna gloren in een presidentverkiezingsjaar in de VS meestal betere tijden.  De lange rente lijkt iets verder te moeten oplopen, maar als men verwerkt heeft dat de FED maar drie keer gaat verlagen in 2024, de economische groei aan de zwakke kant is en de inflatie verder daalt op korte termijn maar niet lange termijn, dan hoeven we geen 10 jaar rente in de VS van hoger dan 4,5% te zien (alhoewel dat natuurlijk wel kan, de Markt heeft onvoorspelbare kanten die het voorspellers voortdurend het leven zuur maakt).. 

nog geen all time high S&P500

 Langzaam aan het jaar uit. Er was ook niet veel nieuws sinds de draai (pivot) van de FED. Een iets sterkere consument zoals eigenlijk al het hele jaar en iets beter dalende inflatie dan gedacht zoals al het hele jaar. Er was dan ook geen reden voor een grote opmars of afmars. Het duurt wel een beetje langer dan gedacht voordat die all time high er is van de S&P500. Er is groeiende angst voor een dubbele top vanwege over optimisme over van alles, zoals geen recessie en ferm dalende inflatie en rente.  Iedereen is al optimistisch, de hedge fiunds zitten al erg positief gepositioneerd. De brandstof is even op, de meeste bedrijven moeten even stoppen met inkoop eigen aandelen, omdat de jaarcijfers etc. er al te snel aankomen. 

De obligatiemarkt loopt wel erg ver voor op de FED en dat kan eigenlijk alleen maar als er toch een recessie komt. Geen recessie betekent maar 3 en geen 7 of 8 rentdalingen van de FED in 2024. 3 is ook al mooi vind ik. Daarvoor moet de inflatie wel verder dalen en dat zal voorlopig wel gebeuren. Aan het eind van 2024 wordt dit moeilijker naar mijn stellige verwachting.

Het lijkt een betrekkelijk normaal presidentverkiezingsjaar te worden in de VS. Ongeveer normale stijging van aandelen of iets beter, wat geaarzel rond februari-april ongeveer, een vriendelijke FED. Misschien iets minder dan normale overheidsstimulering. De magnificent 7 moet het maar eens wat rustiger aan doen, Apple flauwte zou je zeggen. Maar toch weer enige winststijging en dat bij dalende korte rente, wat monetaire stimulering van China, zou toch voldoende moeten zijn voor enige stijging van de koersen (zonder een onaangename schok natuurlijk). Particulieren lijken weer meer aandelen te kopen en dat kan uit hun fors gegroeide geldmarktfondsen (of winstnemingen op recent gekochte obligaties)..

Ik las dat McClellan enigszins gelooft dat veel regen in New York goed is voor aandelenkoersen. Wie weet, het maakt al die regen beter verteerbaar. .

groot optimisme leidt maar tot kleine stijgingen op de beurzen

 De pivot van de FED, de draai richting verruimen, heeft nog maar nauwelijks geleid tot stijging op de aandelenbeurzen. Wel tot daling van de betrekkelijk korte rente. Ook de fraaie cijfers in de VS voor de kerninflatie en totale inflatie van de bestedingen zonden de koersen niet fors omhoog, ook al werd er euforisch over bericht: het is duidelijk dat de FED niet gaat verhogen maar verlagen. Misschien dat de komende weken toch wat extra geld uit de enorm gegroeide geldmarktfondsen gehaald wordt om aandelen te kopen.. De centrale banken hebben hun best gedaan om het optimisme te temperen, maar bij dit soort cijfers zijn ze over niet al te lange tijd echt wel te vermurwen tot rentedaling. De arbeidsmarkt is nog steeds sterk, maar wordt toch heel duidelijk geleidelijk zwakker. Je moet echt al gaan verruimen voordat de arbeidsmarkt door het putje gaat. Heel veel verruimen hoeft niet zonder een recessie, maar wel de daling van de kerninflatie om te voorkomen dat de reële rente oploopt. Het inflatienieuws ziet er voor 2024 goed uit voor met name de VS. Huurstijging zal afzwakken vanwege het vertraagd doorgeven van de prijsstijging van huizen en vanwege het grote aantal appartementen dat in aanbouw is/ in verhuur komt.

Het consumentenvertrouwen zit flink in de lift in de VS, nog niet zo in Europa/ Duitsland.

Dan is er nog China, dat tracht harder te groeien met investeringen in infrastructuur en industrie. Investeringen in infrastructuur is niet meer erg rendabel. Het zwaar subsidiëren van staatsbedrijven om meer te produceren voor o.a. de export stuit op bezwaren in het buitenland. Afgelopen vrijdag kreeg het grootste aandeel Tencent een knauw van 14% vanwege uitlatingen dat gamen zwaar afgeremd moet worden (ongeveer 20% van de business van Tencent las ik ergens). Een zware afstraffing die aangeeft dat er geen vertrouwen is dat de staat de succesvolle bedrijven als Tencent extra gaat stimuleren. Centraal geleide economieën zijn berucht voor het knevelen van innovaties. Ze roepen dat iedereen optimistisch moet worden in China, maar dan helpen zulke acties bepaald niet..

Dit en vele andere zaken (zoals huizenmarkt, vergrijzing) zijn niet best voor de groei van China in het komende decennium. De handelsoorlogen worden steeds heviger. Xi kan zich gaan vergrijpen aan Taiwan om binnenslands populairder te worden, maar dat dreigt te gaan met nog veel ernstigere handelsoorlogen met bijbehorende grote supply shocks. De wereld kan China niet missen als producent, als leverancier van zeldzame metalen etc. Ondertussen zien we dat China steeds meer goud koopt, kennelijk een voorbereiding op meer (handels)oorlog. De goudprijs zou overigens het komend decennium flink gesteund moeten worden door aankopen van Chinese burgers nu er steeds meer in de range van inkomens $20.000- $ 40.000 komen, de range waarbij goudaankopen schijnen te accelereren. 

this time is different: no landing en andere vooruitzichten voor 2024

 De VS had al lang in een recessie moeten zitten volgens de leading indicators. De inverse rentecurve gaf tot op heden 100% correct een waarschuwing voor een recessie. De economische groei in2023 is bijna steeds positief aan het verbazen. De banengroei is bijna elke maand hoger dan de verwachtingen en dat terwijl de verwachtingen hierop zijn aangepast.

De consensus is een soft landing voor 2024 ondanks de leading indicators en de inverse rentecurve. 

Jim Bianco zegt dat het nog beter wordt: no landing en ik denk dat hij een goede kans heeft om gelijk te krijgen. De banenhonger van de overheid (onderwijs, defensie) en de zorgsector is niet te stillen. De lagere rente veroorzaakt betere vooruitzichten voor de bouw. Het consumentenvertrouwen herstelt verder. Investeringen gaan meevallen, nu de rente daalt en de winsten meevallen. Er is voldoende afbouw van de voorraden geweest. De consument is nog steeds rijker dan voor de pandemie (JP Morgan zegt dat doorsneeklant toen ongeveer $3200 op de rekening had staan en nu meer dan $12000). Vooral 70+ is rijker geworden (de boomers profiteren van gestegen aandelenkoersen en hogere huizenprijzen).

Heel veel wijst op een gewoon jaar met 2 tot 2 1/4% economische groei in de VS met 6% geldgroei (M2). De inflatie daalt nog even door vanwege de huren en goederenprijzen. Er is stijging van de reële lonen. De FED gaat de rente verlagen al zal dit denk ik slechts twee keer zijn, misschien drie. Eind 2024 gaat men zich instellen op tegenvallende daling van de inflatie in 2025 vanwege aantrekkende huizenprijzen en olieprijzen en betrekkelijk hoge loonstijging bij de lage lonen (zoals nodig en al enkele jaren gebeurt).

Er is te veel pessimisme over de grondstoffenprijzen en vooral bij no landing in de VS en licht herstel van de (industriële) groei in China. Ik denk dat de lange rente eind 2024 iets, niet veel, hoger staat dan nu.

De aandelenbeurzen (ik zit helaas nogal eens fout) gaan later in 2024 last krijgen van te hoge waarderingen voor technologie, maar profiteren van te lage waarderingen voor mid+ small caps en diverse achtergebleven sectoren zoals staples. 

Men is nog naarstig aan het speuren waarom de leading indicators het zo verkeerd hadden voor de VS. Duidelijk is dat de enorme monetaire verkrapping even enorm is afgezwakt door de bijna buitenaards grote monetaire en fiscale stimulering na de start van de pandemie. De omgekeerde rentecurve kan overigens nog steeds een recessie aankondigen die begint rond de tijd dat de inversie is weggewerkt (10 jaar minus 3 maanden). Dit wegwerken kan namelijk nog heel wat tijd vergen. Eind 2024 zie ik nog steeds een inverse rentecurve. Bij de bezuinigingen van 2025/26 zou dan de recessie pas beginnen.

Dan wordt het spannend of het Chaotisch Neergangscenario gaat losbreken. Door de pandemie lijkt dit iets vertraagd. China heeft met moeite zijn schulden nog onder controle. Klimaatverandering drukt nu nog niet echt de groei. Over enkele jaren kan er van alles gebeuren wat je nu nog haast niet ziet. China pakt Taiwan met problemen voor de chips. De huizensector van China stort in. Deglobalisatie zet door, alom protectie, men neemt het niet meer dat China de economische problemen oplost via hogere export van industriële producten die de eigen industrie verder kapot maken. Hogere belastingen voor bedrijven voor populistische doelen die niet goed uitpakken. Er kan altijd van alles misgaan met het Midden-Oosten en Rusland. Plotseling niet te beheersen inflatie. Etc. Dan zouden beurzen met 40-60% kunnen dalen over een periode van ongeveer twee tot drie jaar. Het probleem van de te rijke boomer is  dan definitief opgelost.

always buy, never sell

 En opnieuw bleek iedereen te somber. Powell zou toch alles doen om de beleggers te laten geloven dat het nog heel lang zou duren voor de rente van de FED kon dalen. En ineens± Powell draaide als een blad aan de boom om en zei dat de rente in 2024 gaat dalen. Niet twee keer maar drie keer volgens de dots. In ieder geval omlaag, omdat bij verder dalende inflatie de reële rente te hoog zou worden. De pivot was geboren, iets waarna reikhalzend was uitgekeken door beleggers in obligaties en ook door aandeelhouders als er geen recessie is.

Iedereen door het dolle heen: de FED gaat de rente verlagen zonder dat de economie te zwak is. Obligatiehouders dachten: misschien komt er wel een recessie, dan gaat de rente niet drie keer maar tig keer omlaag. 

De lange rente is meer gedaald dan ik dacht en ik denk niet dat er veel meer in het vat zit als er geen recessie komt. Dan leidt de zwakkere dollar vanzelf tot hogere grondstoffenprijzen en meer inflatie en looninflatie doet dan de rest. De FED moet tegen zo veel inflatiegeweld de korte rente wel aan de hoge kant houden. Ik denk dat de rentecurve 10 jaar -/- 3 maanden nog een hele tijd invers, omgekeerd, kan blijven. Een eventuele recessie hoort niet te starten voordat die inversie ongedaan is gemaakt. Wie weet is dat deze keer anders.

Dus pivot en dus dollar omlaag. Niet logisch tegen de euro, want de ECB heeft extra druk om de rente te verlagen vanwege de veel te lage groei.

Grondstoffenprijzen omhoog, inclusief koper. De markt gelooft dus in een aantrekkende groei volgens Dr. Copper

China blij, want dat kan nu meer monetair stimuleren.

Small caps eindelijk eens flink gekocht, want lagere korte rente doet het in geprijsde onheil keren.

Chippers zijn altijd blij, zo lijkt het sinds AI vleugels heeft.

De aandelenbeurs is nog maar gematigd gestegen op de kerstgave van Powell.  Beurzen zijn overbought, maar in een bull markt houdt dat verdere stijging meestal niet tegen. Always buy, never sell hoorde ik jaren van de Japanse brokers , het was de opperste wijsheid, onweerlegbaar totdat het ineens voorbij was in 1990. 

Waarom speelt Powell ineens voor de Kerstman? Dat is niet zo duidelijk, maar men verdenkt het Witte Huis ervan om Powell onder druk te zetten om de tsunami aan nieuwe schulden draagbaar te houden (net als de verliezen van de FED voor de belastingbetaler). Ook banken piepen behoorlijk onder de wegebbende zondvloed aan deposito's en de FED moet ondnaks de lagere korte rente toch steeds meer noodverbanden aanleggen (BTFP facilities).

raakt het goede nieuws op nu Powell minstens 3 verlagingen rente in 2024 belooft?

 De FED heeft gesproken: waarschijnlijk gaat de inflatie voldoende dalen om de rente drie keer te verlagen in 2024 (volgens voorspellingen leden FED nu). Het kunnen er meer worden, vooral als de economische voorspellingen te rooskleurig blijken. Gezien de zeer magere verwachtingen van de FED voor nominale groei van het BNP houden ze daar terdege rekening mee.

De voorspellingen van de FED zijn nauwelijks veranderd, maar de toekomst wordt ineens heel anders bekeken.  De markt heeft de FED die richting op geduwd. De lange rente is fors gedaald en de in geprijsde inflatie is eveneens flink gedaald en er zijn nu wel heel veel dalingen van de FED-rente in 2024 in geprijsd.

Het goede nieuws lijkt een beetje op te raken. Men denkt dat de kans op een recessie in de VS in 2024 heel klein is, veel kleiner kan haast niet. De 10-jaars rente in de VS is op stevige weerstand aan het stuiten bij 4%. De in geprijsde inflatieverwachtingen kunnen eveneens moeilijk verder dalen. De olieprijzen lijken sterke steun te vinden op $60- 65 (WTI).

De inflatie gaat verder dalen, maar 2% kerninflatie is nog ver weg in de VS, zeer moeilijk haalbaar in 2024/25, ook al lijkt de inflatie van goederenprijzen voorlopig weg. Nu nog houdt de FED de eindrente op 2,5%, maar de markt ziet 3%. Ik 3-3,5% zonder recessie, omdat de kerninflatie niet onder 2,5% komt door de hogere diensteninflatie.. 

De officiële huurstijging neemt naar ieders verachting (inclusief FED) verder af in 2024, maar gezien de schaarste aan woningen zie ik signalen dat de huurstijging in 2025 weer gaat aantrekken en in 2026 zelfs flink.

De groei van de werkgelegenheid in de VS zwakt zeer langzaam af. Dat helpt groei steeds minder. 

Xi heeft de hoop de grond in geboord dat China enorm gaat stimuleren. Ja, er komt nog wat meer monetaire stimulering en ook de industriële productie moet geholpen worden. Maar nee, geen enorme stimuleringen, want Xi ziet heel goed dat China dan snel grote schuldenproblemen gaat krijgen.

Het goede nieuws qua technologie, AI, lijkt nog niet op, maar de beurzen zijn hier wel erg ver op vooruitgelopen. Ex technologie zijn de koersen van vele aandelen aan de lage kant in mijn ogen, maar er zijn goede redenen waarom dat zo is. Misschien dat de verhalen voor bijvoorbeeld voeding, staples wat zonniger wordt en dat men blij wordt van redelijk veilige dividenden van 4% of meer. 

Wereldhave -8% op aankoop met emissie van winkelcentrum

 Met enige verbazing zag ik de koers van Wereldhave 8% dalen op de aankoop van een prima winkelcentrum van ook ongeveer 8% van de portefeuille. Beleggers waarderen het winkelcentrum kennelijk op 0 euro. Tegenwoordig ben ik particuliere belegger, dus ik kan niet de expertise van de portfoliomanager vastgoed te hulp roepen voor een weloverwogen oordeel. Maar ik heb er uiteraard wel een oordeel over. De aankoop van het winkelcentrum in Hoofddorp was iets aan de prijs, maar grenzend aan een eigen winkelcentrum dat daardoor iets meer waard zal zijn geworden. Het winkelcentrum is gekocht tegen een netto huurrendement waarvan ik vroeger zou watertanden als dat zou zijn voorgesteld in een beleggingscommissie voor een van onze pensioenfondsen en dat alleszins redelijk lijkt bij de weer gedaalde rente en structureel iets hogere inflatie naar mijn verwachting.  

Onroerend goed lag door de sterk gestegen rente erg slecht en kantoren hadden zoals zo vaak extra problemen met leegstand. Onroerend goed aandelen, REITS, hebben het daarom verdrietig slecht gedaan in het afgelopen jaar. Zelfs zorgvastgoed ontkwam niet aan de malaise, zoals ik zelf meemaakte met een plukje Aedifica, gekocht een week voor de emissie. Het doen van een emissie is vaak een ramp voor de aandeelhouder, maar maakt het fonds groter en daarmee het aanzien en het inkomen van de manager groter. Ook bij Wereldhave is er dus een kleine emissie gedaan om de verkoper te kunnen betalen en een minimale verbetering van de balans. Maar Wereldhave noteert tegen een flinke discount. Aandeelhouders dus boos dat er een emissie komt in plaats van dat eigen aandelen worden ingekocht. Dit soort emissies bij een flinke discount omdat de vermogensverhoudingen te slecht zijn geworden (omdat men de slechtere tijden niet zag aankomen)zijn schering en inslag. Zazel op hun pad zou Maarten Toonder van heer Bommel zeggen. In de afgelopen decennia zijn vele vastgoedmaatschappijen bij slechte vastgoedmarkten hierdoor de nodige keren met 70-80% gedaald, waarna ze vaak zeer koopwaardig waren, als ze niet failliet gingen.

Zelf heb ik een plukje Wereldhave gekocht (doe zelf uw onderzoek, dit soort aandelen kan flink verder in koers dalen, het is een populair aandeel bij shorters, maar ik hoop uiteraard van niet). Het nieuwe management heeft goed gesaneerd en lijkt waarde toe te voegen met een nieuwe stijl van management van winkels. Chart technisch lijken REITS uit te breken (naar boven) na een lange daling. Er is voldoende somberheid over winkels en de invloed van verkopen op internet lijkt voldoende te zijn verdisconteerd, waardoor kwaliteitsvastgoed het zou moeten redden als belegging bij niet al te hoge rentes. Het dividend van Wereldhave is hoog en de waarde van de vastgoedportefeuille is weer in een stijgende trend. Als de vorige eigenaar klaar is met de verkoop van het belang in Wereldhave, kan de weg omhoog weer gevonden worden, mits geen nieuwe rampen zoals flink stijgende rente en nieuwe belastingen.

een broodje tevredenheid

 Weer een jaartje ouder en ik ben tevreden, een contente mens zoals ze in de buurt van waar ik opgroeide, vooral in Eersel zeggen. Ik ben gezond voor zo ver ik weet, gebruik  nog geen medicijnen en mijn partner ook niet. Geen financiële zorgen, al wordt mijn aanvullend pensioen in het geheel niet geïndexeerd voor inflatie (foei voor mijn ex-werkgever).  

Het is in lijn met wat Morgan Housel (the Psychology of Money) vertelt. Je moet tevreden zijn met de goede dingen die je overkomen en je niet laten meeslepen in te grote uitgaven, omdat vrienden/ buren/ collega's veel meer geld uitgeven. Spaar genoeg zodat je de vrijheid koopt om te doen wat je eigenlijk wilt (minder werken, een leukere baan die minder verdient en minder stressvol is, eerder met pensioen, dat je het langer financieel uit kan houden als je een eigen zaak begint etc.). Maak je niet druk dat je je eigen geld nog beter had kunnen beleggen, dat je extra hebt afgelost op je hypotheek terwijl de rente laag was etc. Als je het leuk vindt om aandelen van een bedrijf te kopen waarmee je een binding hebt in plaats van een index, dan kan dat een goede reden zijn om er in te beleggen, ook al weet je dat je beter in de marktindex had kunnen beleggen (ook voor fiscale redenen). 

In mijn ogen geld dat ook voor de gemiddelde mens in Nederland. Wat hebben we het gemiddeld goed. De meesten wonen in een huis met overwaarde en een vrij lage hypotheek (vergeleken met huur). Degenen die huren doen dat vaak voor een redelijke huur. Lang niet allemaal, maar toch de grote meerderheid. 

De laagste lonen stijgen de laatste tijd veel harder dan de gemiddelde lonen en de armoede zit, even onderbroken door de hoge inflatie, in een dalende lijn. De lonen stijgen weer harder dan de inflatie. We zijn niet in oorlog zoals Oekraïne en Gaza, Hamas komt niet onze vrouwen verkrachten/ de keel afsnijden.

Maar de verkiezingen in Nederland lieten zien dat er iets grondig mis is volgens bijna iedereen. Te veel gelukszoekers, arbeidsimmigranten die het werk doen wat nodig is en Nederlanders vaak niet meer willen of kunnen en buitenlandse studenten.  We zijn in het verderf gestort door mensen die woke doen en die moeten maar ter plekke dood vallen/ gediscrimineerd worden (milders immers). Moslims moeten gediscrimineerd worden maar nu even niet zo heel erg volgens Geert Milders. Het gaat totaal fout met de zorg en die moet goedkoper gemaakt worden (=geen eigen bijdrage midden- en hoge inkomens, lage inkomens hebben al extra hulp). Boodschappen moeten goedkoper worden via afschaffen van BTW belasting, vooral ook op ongezond voedsel, want iedereen heeft het recht om ongezond te eten. Geen suiker taks. Te bekostigen met kopvoddentaks, lagere uitgaven voor cultuur en vooral klimaat maatregelen, geen steun Oekraïne, geen geld voor immigranten.

Eigenlijk zouden we ons zorgen moeten maken over het klimaat en de verslechtering van onderwijs (de PISA-scores geven een zorgwekkende verslechtering van de leesvaardigheid van 15-jarigen in vooral ook Nederland), maar dat is electoraal verliezend gebleken. Je moet vooral als politicus zeggen dat we er deerniswekkend voor staan en dat dat slechts via extreem ingrijpen ooit weer kan goedkomen. 

Maar nee, zo is het niet. Hier in Nederland hebben we het gemiddeld erg goed, beter dan ooit, een zeer lage werkloosheid, een goed zorgsysteem en relatief hoge welvaart.

positief door modderen

 De beurzen zijn over het algemeen positief gestemd en dat is niet zo'n wonder. De inflatie daalt, zelfs leden van de FED zijn tevreden en zien verdere daling. Ze weerspreken de pessimisten die denken dat de kerninflatie nu tegen een soort muur loopt waardoor die nauwelijks nog kan dalen (waarom anders zet goud een all time high neer, afgezien van de hulp van centrale banken die goud kopen om minder afhankelijk te zijn van de fratsen van het Westen). De markten prijzen daarom steeds fanatieker een daling van de korte rente in. Niet alleen voor Amerika, maar ook bij de ECB, die misschien zelfs eerder moet gaan verlagen vanwege de slechtere economische groei. 

Bij de Bank of England verscheen een studie die suggereert dat de lage rente weer terugkeert op basis van vergrijzing en lage stijging van de productiviteit. 

Door AI zal denk ik de groei van de productiviteit beter zijn dan de BoE veronderstelt. De kennisexplosie van de afgelopen decennia moet nog steeds verwerkt worden in veel nieuwe innovaties. Zoals een professor verzuchtte dat ze zich nu echt oud voelt, toen een student vroeg of hij een artikel mocht aanhalen uit 1993. Dat was immers zo oud en dus gedateerd, daar kon niet veel soeps in staan. Ja, de opgeslagen kennis is sneller dan ooit geëxplodeerd in de afgelopen dertig jaar.

Het gaat weer beter met de winstverwachtingen in de VS na enige neerwaartse bijstellingen. Die winstverwachtingen voor 2023 en 2024 warende afgelopen drie kwartalen verbazend constant. Fundamentalis blog ziet opwaartse bijstellingen op korte termijn, ook voor de verwachte groei van de omzet. 

 Er is misschien te veel optimisme dat Amerika een recessie kan vermijden. Een zware recessie is niet nodig en niet erg waarschijnlijk zonder grote schok. Sinds 2009 groeit de Amerikaanse economie met gemiddeld 2 à 2 1/4% per jaar, je kunt bijna een liniaal leggen langs de trend ex corona. Het is daarom voor de hand liggend om zo'n groei te voorspellen. Recent was de groei wat hoger en dat moet eigenlijk terugbetaald worden met wat minder groei, maar 2024 is een verkiezingsjaar en dan wordt de economie wat extra opgepept. Dit keer wat minder want de republikeinen houden de hand maximaal op de knip.

Het blijft raar dat de Amerikaanse economie niet in een recessie is gekomen na zo'n val van de leading indicators en een omgekeerde rentecurve die aangeeft dat de banken een enorme rem op de kredietverstrekking moeten zetten en daarmee een recessie moeten veroorzaken. This time is different na een grotere monetaire en fiscale stimulering dan ooit om uit de coronacrisis te komen. Daardoor is er nog steeds geld zat. Ondertussen zit de trend van de geldgroei M2 weer op de structureel goed houdbare trend van 6% voor de VS. Geldgroei mag weer wat aantrekken.

China probeert meer te stimuleren en de beurs omhoog te praten. Dit keer gaat dat moeizamer dan anders. Het economische model van enorme bouwproductie, verkoop van land door lokale overheden voor investeringen in infrastructuur en groei van export met enorme investeringen in de industrie heeft enorme averij opgelopen. Monetaire stimulering moet nu voorzichtiger om de schulden niet al te hard op te laten lopen. Xi en zijn economisch apparaat hebben heel goed gezien dat er een enorm schuldenprobleem dreigt.  Het zal uiteindelijk niet lukken om de schuldenproblemen te bezweren, maar het hoeft de komende paar jaar nog niet fout te gaan. Per saldo is een en ander gunstig voor de beurzen op korte termijn.

Technologie en dan vooral de magnificent 7 hebben de beurzen gedragen in 2023. Voor 2024 wordt dat veel moeilijker. Het lijkt erop dat andere, achtergebleven aandelen het goed kunnen gaan doen. Insiders (vooral van de niet magnificent 7) kopen op het ogenblik vrij veel en dat geeft aan dat ze hun bedrijven goedkoop vinden. Half december/ januari laat vaak (niet altijd!) een mooie stijging zien van de aandelen die het hardste zijn afgestraft in het afgelopen jaar. 

overbought maar inflatie, rente en dollar dalen

 De aandelenkoersen zijn wat al te enthousiast gestegen en de rente is wel wat aan de uitbundige kant gedaald, maar er zijn nog steeds goede kansen op verdere stijging van de beurzen na eventueel een korte pauze. De 10/jaars rente in de VS lijkt te dalen naar 4% en dat zet de dollar onder druk. Veel lager lijkt me de rente niet te gaan zo lang de Amerikaanse groei in orde blijft, geen krimp geeft. Jim Bianco waarschuwt dat de groei in de VS boven 2% blijft en de kerninflatie maar heel moeilijk onder 3% kan komen, d.w.z. wees niet al te optimistisch over de rente. Bill Ackman die goed voorspelde dat de 10/jaar rente naar 5% zou gaan, denkt dat de FED de rente al in het eerste kwartaal gaat verlagen van 2024. 

De inflatie daalt nog steeds op vertraagde doorwerking van lagere huren en lagere benzineprijzen uit lagere olieprijzen en minder aanbodproblemen. Die als sneeuw voor de zon weggesmolten aanbodproblemen zouden een van de oorzaken zijn waarom de economische groei beter is blijven liggen dan verwacht. De schade van de hoge rente aan de huizenmarkt valt nog mee, o.a. omdat 40% van de huiseigenaren in de VS geen hypotheek heeft en van de overigen de overgrote meerderheid een langdurig lage hypotheekrente houdt. De sterker dan verwachte groei van het aantal banen blijft de hoofdoorzaak. De groei van het aantal banen zwakt af, maar er lijkt nog geen reden voor ongerustheid op korte termijn (o.a. gezien lage claims voor initial unemployment). de overheidsuitgaven stutten de groei sterker dan normaal buiten een recessieperiode en dat wordt moeilijker in 2024 in de VS en Duitsland, maar in China juist gemakkelijker zo lang de dollar niet al te sterk is.  

De koperprijzen stijgen weer, de staalprijzen zijn sterker dan ik dacht. De goudprijs lijkt nu ook in dollars een all time high te gaan zetten. De olieprijs heeft hinder van de stijgende olieproductie in de VS en straks ook Rusland. Saoedi-Arabië kan daarom maar moeilijk medestanders vinden om de olieproductie te verlagen. 

Volgens onze analyse van de machten wordt de factor arbeid sterker en gaat de overheid meer met geld sproeien. Dit gaat ten koste van het bedrijfsleven en individualisme (het neoliberale kapitalistische denken wordt steeds meer verafschuwd). Trickle down economie in de vuilnisbak na het debacle van Liz Truss en nu ook volgens o.a. Biden. Dit betekent meer inflatie en waarschijnlijk ook minder economische groei en wie weet minder inkomensongelijkheid als de inflatie niet te hoog wordt. Protectionisme is electoraal interessant. Meer deglobalisering dus en meer inflatie op lange termijn.

Ook in Nederland zagen we de ruk naar populisme, zoals we al eerder zagen in het VK en bij Trump. De onvrede van de kiezers, iets universeels onder de Westerse kiezer, uit zich in meer discriminatie via stoppen immigratie, de islam en bestrijden van woke doen. Meer geld voor de arme kiezer en het niet weggooien aan klimaat, ontwikkelingshulp, cultuur, Oekraïne. Weg met buitenlandse studenten en zelfs kennisimmigranten.

Lange termijn

Een en ander remt de innovaties, maar gezien de vloedgolf aan nieuwe innovaties via AI, hoeft dit de productiviteitsgroei niet erg te remmen. Voor China ligt een en ander moeilijker, daar is een ongekend snelle vergrijzing gaande en enorme rem op een te machtig wordend bedrijfsleven. Het aantal academici stijgt met sprongen, er is veel gespaard in China en China heeft een voorsprong in effectief investeren in de industrie. Het kan daarom nog meevallen, maar structureel zijn de problemen monsterachtig groot. De bouw en wat daar mee samenhangt moet halveren als aandeel in het BNP en dat gaat niet zonder een klap aan de Chinese economie en daarmee straks ook aan de wereldeconomie (het chaotisch neergangscenario dreigt over enkele jaren hierdoor). 

Er is nog hoop dat AI de groei gaat remmen. Hiertegenover staat de vrees dat AI te hard gaat en de wereld gaat overnemen. AGI. Dat kan heel plotseling gaan. De wereld is dan in oorlog met de dan alwetende, snel lerende en handelende AI. Enorme elektromagnetische golven of iets dergelijks moeten dan het gevaar keren, maar wel tegen een enorme prijs. In de Science Fiction verhalen neemt een set computers de macht over en bepaalt het nieuwe doel van de wereld: het maken van zo veel mogelijk paperclips (of iets anders zoals het installeren van zo veel mogelijk programma's van Microsoft bijvoorbeeld). Of het dan nog wenselijk is dat er mensen zijn of dieren is maar de vraag. Die computers denken dan niet zoals Wilders van minder Marokkanen maar minder mensen. 

Geert Milders wint als nieuwe moeder Teresa vermomd

 De mildere toon van Wilders maakte hem tot Geert Milders en dat heeft een eclatante verkiezingsoverwinning opgeleverd. Nederland is door de mand gevallen als tolerant land. Ikke, ikke en de rest kan stikken. Het verkiezingsprogramma zal alleen maar op punt van immigratie worden uitgevoerd, zo belooft Milders. Als een soort moeder Teresa gaat hij premier worden voor Nederland. Eigen Volk eerst, immigranten van de river into the sea. Eigen volk voorrang bij huisvesting, d.w.z. vluchtelingen in tentenkampen (moeder Teresa draait zich om in haar graf). Ontwikkelingshulp afschaffen (moeder Teresa draait zich opnieuw om in haar graf). Cultuur niet meer subsidiëren en vooral geen cent naar de Publieke Omroep (luid applaus vanuit autoritaire regimes). Geen geld voor klimaatbeleid. Geen hulp voor Oekraïne, we houden onze F-16's zelf  (oneindige lof voor Milders op de Russische tv). Geen steun voor Palestina maar ambassade van Tel Aviv naar Jerusalem. Koran verbieden heeft niet meer hoge prioritiet en moskeeën sluiten ook niet. Maar moslims en immigranten zijn toch een beetje extra B-burgers geworden en niet witte mensen moeten zich schamen als ze sociale huurwoningen bezet houden. geen Nexit, want aan het VK zie je dat dan de immigratie kan verdubbelen. Geen gulden terug. 

Minder immigratie, meer geld voor zorg (applaus van moeder Teresa denk ik)  en lagere BTW om de boodschappen en het gas goedkoper te maken. Kolencentrales weer open en zo krijgen we weer een lagere elektriciteitsprijs. Het mes in buitenlandse studenten, buitenlandse kenniswerkers en  buitenlanders voor slachterijen (misschien krijgt dit wel de goedkeuring van moeder Teresa vanwege de slechte arbeidsomstandigheden en reductie van vleesconsumptie). Minder geld voor onderwijs (er stemmen relatief meer domme mensen op populisten en het is erg duur). 

In enkele stappen werd de PVV salonfähig. Eerst zette Yesilgöz de deur naar de PVV wagenwijd open. Immigratie stoppen, hoe moeilijk dat ook is bij oorlog en onderdrukking, had de eerste prioriteit. Europese immigranten/ buitenlandse studenten moeten ook weg, al kan dat niet in Europees verband. Daarna lieten de publieke omroepen volop ruzie maken over immigratie, want populistische standpunten trekken meer kijkers dan saaie gematigde standpunten. En op het laatst riepen de omroepen vooral op om strategisch te gaan stemmen, d.w.z. als ze immigratie belangrijk vonden, dan moeten ze niet op de VVD stemmen en ontstaat het nep parlement zoals Wilders dat ooit  zei. Niet stemmen op het immigratiesurrogaat van de VVD maar op de enige partij die dit echt geloofwaardig in het vaandel heeft staan.

Ik was helemaal niet verbaasd over de grote overwinning van de PVV. Wel ben ik verbaasd over hoe snel alle standpunten van de PVV worden goed gepraat. Ja natuurlijk moet je immigranten maximaal weren, whatever it takes, zachte heelmeesters maken stinkende wonden.. Weg met die immigranten uit sociale huurwoningen (ook al zitten hier maar weinig vluchtelingen in). Er zijn toch wel erg veel misdadigers met een kleurtje. Wat is het fijn dat je dit nu ineens allemaal mag zeggen. Zwarte Piet weer terug. Excuses intrekken over slavernij, want dat kost geld. Je zult toch maar in een wijk wonen met veel kut-Marokkanen. We zijn ineens door de mand gevallen als landje met alleen maar rotzakken.

Bij de SP kunnen ze zich wel voor de kop slaan: ze hadden gewoon moeten zeggen dat ze alle immigranten met harde hand wilden uitzetten  en dan hadden ze 40 zetels gekregen in plaats van 5.

Praktisch wordt het voor Wilders erg moeilijk om te regeren. Hij heeft te veel jaknikkers met onduidelijke kwaliteiten om zich heen, want hij heeft in zijn partij als enig lid werkelijk alles te zeggen. Hij moet bijna al zijn standpunten inslikken om te voorkomen dat zijn kabinet valt. En daar is hij buitengewoon slecht in.  De eventueel andere coalitiepartijen in de regering VVD en NSC hebben buitengewoon slechte ervaringen met Wilders en zullen weinig tolerantie hebben met zijn standpunten. 

de stemming op de beurzen verbetert

 De economische groei is zwak in Europa, de VS en (naar hun maatstaven) China. Toch is die groei nog steeds beter dan de leading indicators aangaven of het lage consumentenvertrouwen of de problemen op de huizenmarkt. De arbeidsmarkt blijft sterker dan verwacht volgens consensus, al is dat nu ook steeds meer de verachting. Vergrijzing en weinig immigratie en toch is er een sterke groei van de Amerikaanse arbeidsmarkt. De situatie op de arbeidsmarkt wordt heel langzaam zwakker, maar bijna niemand maakt zich zorgen over de oplopende werkloosheid, nu die zo laag is en lijkt te blijven. Het tart allemaal de oude wijsheden over de Amerikaanse economie die ik geleerd heb: als de werkloosheid met 0,5% gestegen is (zoals nu), dan was er altijd (het begin van) een recessie. Na zo'n langdurige grote daling van de leading indicators als we nu gezien hebben zat men altijd in een recessie. Een omgekeerde rentestructuur leidt binnen een á anderhalf jaar tot een recessie. Een neergaande huizenmarkt was een onfeilbare indicatie voor een nakende recessie. This time is different (tot nu toe).

Er is nieuw optimisme vanwege een zo langzaam aan rotsvast geloof (ook bij mij) dat de FED klaar is met het verhogen van de rente en ergens in 2024 begint met verlagen. De inflatie daalt nog steeds meevallend mooi en ongeveer zoals de normale leading indicators voor inflatie aangeven. Minder inflatie vanuit de huizenmarkt, bedrijven (arm Walmart, Ahold, Unilever o.a.) hebben minder pricing power (d.w.z. meer zwakte op arbeidsmarkt, want men moet de marge herstellen via kostenbesparing op o.a. arbeid), goederenprijzen stijgen net als altijd nauwelijks of dalen zelfs, de medische kosten stijgen nog niet (deze meevaller zal waarschijnlijk langzaam wegvallen komend jaar in de VS), de olieprijzen dalen weer inclusief de benzineprijs. Loonstijging is gemiddeld matig in de VS.

In reële termen helpt de lagere inflatie de consumptie, maar deze is voorlopig toch zwakker dan normaal. Dat is genoeg voor de verwachting van een milder monetair beleid van de FED en een wat zwakkere dollar. Dat is prachtig voor China dat minder dan normaal monetair kon stimuleren, omdat de yuan te zwak was. We zien nu daarom wat enthousiastere monetaire stimulering in China. Ook in Europa en andere gebieden haalt men opgelucht adem.

De wat zwakkere verwachte economische groei zet de winstvoorspellingen in de VS flink onder druk. Over het derde kwartaal vielen de winsten iets meer dan normaal mee, maar door de guidance zij de analisten toch en masse het mes aan het zetten in de winstprognose voor komend jaar. Misschien meer dan nodig is. 

Het klinkt een beetje Goldilocks. Het gaat niet te goed om de centrale banken op tilt te jagen, er is weer reële stijging van de lonen, de winstmarges zijn hoog en dat houdt een afzwakking van de investeringsgroei beperkt. Schaarste op de huizenmarkt houdt de huizenprijzen op peil ondanks de hoge hypotheekrente en overdreven dure huizenprijzen. De rente op obligaties is weer hoog genoeg dat je als spaarder/ verzekeraar/ pensioenfonds denkt dat je geld bij belegging in obligaties niet helemaal is weggegooid.

Er stroomt weer veel geld naar aandelen, de nodige short positie moeten gesloten worden. Het voelt allemaal vreemd aan bij zo veel ellende in Gaza, Oekraïne en diverse andere gebieden waar de wereld weinig aandacht aan schenkt zoals Soedan bijvoorbeeld. Dat kan nog even doorzetten, maar de nodige beurslievelingen zijn erg prijzig geworden. Gelukkig lijken een heleboel andere aandelen redelijk tot gunstig geprijsd. In ongeveer december begint men gewoonlijk de te veel afgestrafte aandelen weer op te rapen (een gevaarlijke bezigheid, maar het is kansrijk).

     

macro VS verzwakt overtuigend, rente omlaag en beurs omhoog

 Vorige week waren de techneuten nog erg benauwd over het koersverloop van de S&P500, maar ineens zien ze het licht. Allerlei weinig bekende breedte signalen gingen op groen en dat betekende in het verleden zeer vaak stijging van de aandelenkoersen op korte en middellange termijn. De graadmeter voor de volatiliteit, de VIX, daalde behoorlijk.

Men vatte moed uit de persconferentie van Powell na het besluit van de FED om niets te doen. Alom ging men geloven dat de FED klaar was met het verhogen van de rente en dus over enige tijd de rente gaat verlagen. Powell zei dat hij niet uitsloot dat de rente verhoogd moest worden, maar was duidelijk benauwd dat de FED de economie te veel schade had aangedaan.

Afgelopen vrijdag kwam er nieuwe bevestiging van de zwakte van de economie van de VS: het banenrapport viel  flink tegen, vooral door neerwaartse herzieningen, oplopende werkloosheid en vooral banengroei bij deeltijdwerkers, mensen met meer banen. Men gaat de groeivoorspellingen voor het vierde kwartaal verlagen, terwijl we zo gewend waren aan opwaartse bijstellingen van de verwachte groei. 1% groei lijkt al heel wat voor het vierde kwartaal. Inflatie gaat waarschijnlijk wat verder dalen.

Een en ander leidde tot flink lagere lange rentes, lagere olieprijzen en druk op de dollar (versus de euro niet zo duidelijk, want Europa is bezig met een tot nog toe lichte recessie). En duidelijk hogere koersen, zoals het seizoenpatroon in het jaar voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen aangeeft.

Kennelijk, als dat doorzet, wordt de huidige rally wat breder dan we gezien hebben eerder dit jaar. Heel wat aandelen zijn goedkoop geworden, terwijl de winstontwikkeling nog acceptabel lijkt. Na een niet al te lange periode van lager dan normale groei/ lichte recessie zou er dan meer winstherstel kunnen komen. Misschien wel minder dan we gewend zijn, omdat er zo links en rechts wat minder pricing power lijkt te zijn (wat weer goed is voor lagere inflatie en hogere productiviteitstijging). De factor arbeid staat structureel sterker, dat zet wel enige druk op de winstmarges (die voorlopig nog wel hoog lijken te blijven).

De vreselijke oorlog in Gaza houdt de stemming somber en doet bitcoins en goud goed. Misschien dat de Amerikaanse overheid straks op slot gaat, want de nieuwe speaker of the house is extreem genoeg om dat eens lekker uit de hand te laten lopen. Prima allemaal voor Poetin, want zo krijgt Oekraïne veel minder steun. In Europa is men ook minder toeschietelijk.