Een heel bijzondere beursweek: is de correctie voorbij of krijgen we een echte bear markt of blijven we nog een paar maanden voortsukkelen.

In drie dagen meer dan 10% omlaag met de S&P. Paniek dus.

(https://www.stocktrader.com/2015/08/28/market-recap-aug-28-2015/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Stocktrading101+%28StockTradingToGo%29; het was oversold, maar VIX moet onder 20 dalen voor sein veilig)

Een spectaculair V-herstel daarna op woensdag en donderdag. In deze mate komt dit extreem zelden voor, ongeveer eens in de tien jaar.

Het had allemaal dramatisch kunnen aflopen, maar dat gebeurde dus niet. 

Wall Street bleef met veel moeite overeind. Deels door de nog niet verdwenen buy the dip mentaliteit, deels door superbe economisch nieuws. Maar vooral door rule 48.

Een bibberende Dudley van de New York FED, die duidelijk de kluts kwijt was (als lid van het Plunge Protection Team had hij in actie moeten komen en dat ging maar net goed op maandag en dinsdag). Hij ging minder recht in de leer rondbazuinen dat de FED de rente gaat verhogen in september.

Een wat meer standvastige FED gouverneur Bullard die echt voor een verhoging gaat stemmen in september. Havik Mester was natuurlijk ook voor verhogen, maar alles draait deze week over wat Fischer gaat roepen op Jackson Hole. Ziet hij inflatie? Een Nairu (natuurlijke werkloosheid, non accelerating inflation rate of unemployment) die bereikt is en die inflatoir hoort te zijn? De rente steeg dus uit angst daarvoor en op veronderstelde fratsen van de Peoples Bank of China, die te nijver staatsleningen aan het verkopen zou zijn.

Dan de olieprijs. Die was kennelijk te veel gedaald. Omhoog dus, niks consideratie met een zwak groeiend China en uitpuilende voorraden en maar onverzettelijk door produceren ver onder de kostprijs..

Dus ook een keer in de inflatieverwachtingen. Een klap in het gezicht voor Edwards en Lapthorne die op grond van dalende inflatieverwachtingen en een vermeend te veel inzetten op kwaliteitsaandelen en momentum met 99,7%% kans een bear markt zien.

Ik kan dat niet afleiden uit hun grafieken (niets aan de hand met macro, financiële stabilteit à la 1998; flinke inzet op stijl van kwaliteit en momentum, maar is dit voldoende excessief?)), maar ze hopen het uit de grond van hun berenhart. Onheilsverhalen schrijven, dat brengt geld in hun laatje en na jaren ervaring zijn ze er heel goed in geworden. Edwards: jarenlange bull markten verdampen in zeer korte tijd, in enkele maanden. Mark his words, breng zijn bonus niet in gevaar en verkoop alles, dat had je in 2000 al moeten doen. Iemand moet nog aan Edwards het nieuws vertellen dat er sinds 2009 een bull markt gaande is, maar net als de oprechte Japanse soldaat kan hij na decennia niet de overgave van Japan in 1945/ de start van een bull markt accepteren.

De bull markt voor olie staat denk ik, die voor aandelen lijkt 1 à 2 maanden weg. Ik liet al zien dat wat gehobbel in de komende paar maanden zonder veel vooruit te komen het normale scenario is. http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2015/08/nog-een-terugtest-van-de-lows-over-twee.html

Zo ging het in 1987 en 1998 en nog wel vaker. Die jaren lijken het meeste op de huidige situatie.

Soms gaat de beurs gewoon verder omhoog en had je belegd moeten zitten na een paar dagen correctie. Soms komt er een echte bear markt, zoals in 2002 gebeurde.

Het hangt er van af wat er komen gaat. Heeft men nog onverwachte tegenslagen in petto? Gaat het zo erg mis in China dat men in Emerging Markets alles moet verkopen, de valutareserves wegsmelten en er grote schuldenproblemen ontstaan? Je zou toch zeggen dat men nu wel voldoende pessimistisch is over China. De nodige economische indicatoren lijken wat te verbeteren voor zo ver je die kunt vertrouwen. De oude groei komt niet terug en daarmee niet de onverzadigbare vraag naar grondstoffen. De nieuwe groei zal lager zijn en meer gedreven door consumptie. Die zal redelijk overeind blijven en de consument zal zijn toegenomen welvaart inzetten voor een betere auto, air conditioning en centrale verwarming. Geen slecht scenario voor olieprijzen.

 Blijft staan dat de overheid zijn zaakjes niet meer zo goed als vroeger onder controle heeft. Men manipuleert de markten, maar in het Westen zijn we geen haar beter (QE!). Het gaat niet goed met de winsten in China, producentenprijzen dalen steeds harder, maar heel wat aandelen (vooral door de staat gecontroleerde bedrijven) beginnen erg goedkoop te worden.

Dan Amerika. Gaat de macro tegenvallen? Nee, de laatste cijfers zijn superbe. De consument is stevig aan het kopen geslagen en waarom ook niet bij de voor Amerikanen hoge spaarquote, dalende benzineprijzen en goede werkgelegenheidsgroei. 

(er is flink afgelost op de credit card debt en nu kan men die weer flink gaan kopen, de terugkeer van shop until you drop)

De Citigroup economic surprise indicator noteert nog dik negatief, dus het lijkt er op dat de markt nog niet verdisconteerd heeft dat het de goede kant op gaat met de Amerikaanse macro. Geen 3%+ groei, maar wel 2,5%+.

Dan de winsten en omzetten. Dat is zwaar tegengevallen in het tweede kwartaal. Mijns inziens de hoofdreden waarom er een correctie moest komen. Geen omzetgroei ook niet buiten de energiesector en dat bij 3,7% groei in het tweede kwartaal in de VS (enorme opwaartse herziening van 2,3%). De sterke dollar en tegenvallende economische groei buiten de VS en Europa eisen hun tol. Dat probleem is de komende maanden niet weg. Alleen Japan en diverse Europese landen krabbelen overeind (Amerika staat al).  Dat kan genoeg zijn bij een niet te veel stijgende dollarkoers versus yen en euro.

Waarderingen van aandelen? Die zijn zelden reden voor grote koerscorrecties (maar wel in 1987). Bij de huidige rente en blijvend ruim monetair beleid waarop je kunt rekenen (beschermheren Draghi, Dudley en Kuroda) is 5% winstgroei (waarvan 2% door inkoop eigen aandelen) al heel wat en voldoende voor koerswinstverhoudingen van 15-18 een jaar vooruit.

Monetair beleid? De FED moet de rente verhogen en uitleggen waarom ze dat doen terwijl inflatie door de grond gaat en het doel van 2% uit zicht lijkt te raken. Dat kan op meer manieren fout dan goed gaan. Maar à la Dostojewski kiest men opvallend vaak voor die enige weg naar geluk. Als de FED de rente niet verhoogt vanwege gebrek aan vertrouwen in de wereldeconomie zal de markt niet echt een Goldilocks gevoel krijgen.

Een andere schok? Dat is heel moeilijk te raden. Ja, Griekenland is een probleem. Meer problematisch lijkt me de herfinanciering van leningen van oliemaatschappijen. Daar kunnen zware klappen vallen. Bij $40 zie je als bank je geld niet meer terug bij lenen aan heel wat oliemagnaten. Dan blijft van de koers van de oliebedrijven die er niet in slagen goed te herfinancieren weinig over. Een kansrijke kandidaat voor ellende. Maar schokken zijn per definitie onvoorspelbaar. Ze hoeven ook helemaal niet te komen.  

Chart technisch?  Ik denk dat de analyse van een terug testen van de lows in de komende paar maanden het meest logische scenario is. Herstel tot de niveaus waar de ellende begon en dan wat keutelen. Geen daling tot een bear markt want daarvoor is de macro te goed en het monetair beleid te ruim. Het Plunge Protection Team slaapt nog niet. Uiteindelijk dan hervatting van de bull markt, nog in 2015. Geruststellend is dat lievelingen van de markt zoals Netflix zo sterk terugveren, zelfs als lijkt het nog zo’n duur aandeel.

ASR recessiewatch in VS

De mening van ASR (Absolute Strategy Research): hoe te beoordelen of we in een groeipauze zitten zoals in 1966,1978/9,1995, rond 2003 en 2006 of in een recessie zoals 2008, 2001, 1990, 1980/2.
Alleen de VIX wijst volgens hen op een recessie. De indicatoren geven een doorgaand herstel of een groeipauze aan. Vooralsnog ben ik het met ASR eens.

paniek 2011 lijkt op 1998 (2)

Het neerwaartse koersmomentum is nu in 2011 vergelijkbaar met dat in 1998. Daarom is nu een relief rally mogelijk. Een nieuwe beperkte koersval is nog steeds mogelijk nu de politici zo hun best doen de koersen omlaag te krijgen.
In de grafiek staan de standen van de S&P500 in 2011 en 1998 en het koersmomentum. Voor het koersmomentum heb ik de stand van de S&P gedeeld door het tienweeks gemiddelde genomen. Het komt niet vaak voor dat de koersen 8% onder het tienweeks gemiddelde komen en 15% is helemaal veel, al kan het nog erger zoals we in de kredietcrisis zagen.

Redding vanuit Jackson Hole of nieuwe golf van wantrouwen

Over vier dagen begint de Jackson Hole conferentie van centrale bankiers in Jackson Hole. Dit was vorig jaar het sein voor hervatting van de bull markt (zoals ik toen aangaf in een post) en ook twee jaar geleden bracht het de markten flink in beweging.
Nu wordt meer dan ooit de hoop op een goed werkende peptalk van Bernanke in Jackson Hole gesteld.
Steeds meer mensen worden nu benauwd dat de markt zeer teleurgesteld zal zijn, zoals het altijd pessimistische zerohedge blog (http://www.zerohedge.com/news/bofa-warns-upcoming-desperate-measures-authorities-will-result-another-2008-market-collapse) dat Bank of America's en Citibank's angsten nog ens wat aandikt. Er is volgens BofA $500 miljard aan QE3 ingeprijsd. Men zal zo'n daad van de FED uitleggen als een wanhoopsdaad en daarom moet er een val van de aandelenkoersen komen als in 2008.Er komt volgens Ethan Harris een nieuwe golf van paniekverkopen van gesecuritiseerde beleggingen. Er komt een nieuwe ronde "twist"aankopen in de markt (=omruil van korte obligaties door lange obligaties), iets dat bij QE2 ook niet werkte. QE3 gaat niet werken omdat niemand de extra liquiditeit wil gebruiken, zie de dalen hypotheekherfinancieringen terwijl de hypotheekrente record laag is, zo stelt BofA.

Zulke angsten zijn overigens nu wel nodig om uit te kunnen leggen waarom de aandelenbeurs nog veel verder moet vallen, nu een kleine recessie al is ingeprijsd (en men in de VS kennelijk niet zó wakker ligt van de problemen in Europa).

Meer logisch lijkt de gedachte dat de markt deze keer niet zo onder de indruk zal zijn van de speech van Bernanke, omdat men niet gelooft dat ja/nee QE3 veel goeds of kwaads gaat betekenen voor aandelen.(Barron’s – A New QE? Markets Might Yawn
).

Ondertussen zeggen spreekbuizen van de FED als Hilsenrath in de Wall Street Journal dat Bernanke flink aan het zweten is wat hij moet gaan zeggen om de markten te kalmeren.
Ik denk dat de beurswijsheid "never fight the Fed" nog steeds opgaat: een nieuwe koper van beleggingen tegen elke prijs is bullish voor aandelenbeurzen. Operatie Twist wordt vermoedelijk aangekondigd. Voorlopig blijft de FED de meest winstgevende onderneming in de wereld. QE3 is gebeurd tegen veel lagere obligatiekoersen en de rente die men vangt is veel hoger dan de korte rente waarmee men de aankopen financiert. Als de FED beursgenoteerd was, dan was de koers dit jaar wellicht meer gestegen dan QE2. De te hoge schuld van de Amerikaanse overheid is hierdoor beter houdbaar.

De paniek van 2011 (2)

Na me twee weken onttrokken te hebben aan de paniek op de beurzen is het weer tijd om met een frisse blik tegen de paniek van 2011 aan te kijken.
De paniek is wat groter geworden dan ik dacht. In de ontwerpfase van de verliescyclus voor Europese staatsleningencrisis (zie post hierover)is de volatiliteit enorm en krijg je meestal aan het eind van de fase de bodem in de markt. In het zomerreces kun je niet verwachten dat men in de gunstige vijfde fase, de implementatiefase, terechtkomt zoals al eerder gesteld.
De noodzaak voor Sarkozy om een Europees uitgifteluik in het zomerreces er door te drukken is minder geworden doordat Frankrijk AAA mag blijven zonder vooruitzicht op snelle downgrade door S&P (de complottheorie stelt dat aan de mensen van S&P is duidelijk gemaakt dat een downgrade een soort ongelukje kan uitlokken net als bij de Rainbow Warrior in Nieuw Zeeland waarbij Frankrijk de GreenPeace opstandelingen hardhandig een lesje leerde dat je niet zo maar ongestraft maar met dodelijke gevolgen te veel tegen de belangen van Frankrijk in kunt gaan).

De paniek kun je goed zien aan de explosie van de volatiliteit zoals de VIX aangeeft en de enorme stijging van de goudprijs in combinatie met een voor de dekkingsgraad van vele pensioenfondsen herstelplan ruïnerende ineenzijging van de rente. Vooral ook de sinds juli ongelooflijke stijging van M1 en M2 in o.a. de VS is een teken van paniekerende mensen die zo veel mogelijk deposito's bij de banken aan het plaatsen zijn (daarmee wel hun grote fundingproblemen oplossend). Het Amerikaanse publiek is plotseling op behoorlijke schaal beleggingsfondsen in aandelen aan het verkopen, maar het aantal bulls is nog steeds erg hoog voor een echte paniek zoals die van 2011.

De FED beloofde zowaar de rente de komende twee jaar niet te verhogen en volgende week zal Bernanke op het congres van de centrale bankiers in Jackson Hole net als vorig jaar proberen de magische bezweringen uit te spreken om de aandelenmarkt weer op te pompen. Deze keer zal hij QE3 met nieuwe toverkracht moeten aanvullen, bijvoorbeeld door net als de Bank of Japan te beloven gewoon een beetje aandelen te gaan kopen, vooral die met een vrij zeker hoog dividendrendement.

Het economische nieuws was per saldo nogal tegenvallend, vooral de groei in Europa in het tweede kwartaal viel tegen en ook de Phillyfed geeft aan dat de ISM onder 48 komt. De huizenmarkt in de VS valt nog steeds tegen, al gaat nu de record lage hypotheekrente helpen, herfinanciering tegen deze rente leidt tot een onverwachte semi permanente meevaller voor veel gezinnen. De inflatie was te hoog in de VS, maar dat hield de daling van de impliciete inflatieverwachtingen natuurlijk niet tegen.

Men is bang voor stagflatie (maar dan ben je wel een sukkel als je obligaties koopt), grootscheepse verkoop van Chinezen van hun obligaties en vooral van een nieuwe bankencrisis in Europa (die ineens bijna weg is als er Europese staatsleningen worden uitgegeven). Het sombere verhaal van Morgan Stanley over de groei in de VS ging erin als koek.

De groeiverwachtingen in Europa en de VS zijn de afgelopen twee weken spectaculair gedaald (optimisme voor Duitsland en Frankrijk verdampte)en dit gaat de winstverwachtingen nu de komende weken ook flink raken (bij de huidige groeiverwachtingen hoort geen winststijging meer in 2012, bij een recessie zijn de winstschattingen voor 2012 20-40% te hoog).
Als deze groeiverwachtingen uitkomen kan elke republikein, zelfs Donald Duck de presidentsverkiezing winnen in 2012.

Is er nog hoop voor Obama? Hij zou nu grote infrastructuurinvesteringen door moeten drukken in plaats van extra bezuinigingen. Dat gaat niet lukken, maar als hij dit de inzet maakt van de verkiezingen, dan heeft hij een kans. De economische groei kan na de enorme bijstellingen van de groei vanwege de plotseling aanzwellende groei van de besparingen vrij snel weer herstellen. De consumptiekracht neemt toe door de fors dalende grondstoffenprijzen en de komende daling van de besparingen na de schok, die niet lang hoeft te duren. Bedrijven hoeven niet veel mensen te ontslaan, dat hebben ze al gedaan en ze hebben te voorzichtig mensen aangenomen. Ze hebben een overvloed aan cash en bij de huidige lage rente is er weinig reden het reeds veel te voorzichtige investeringstempo naar beneden te schroeven. De winstmarges zijn hoog en men weet dat je door moet investeren in recessies als je dat kunt (vooral als de concurrentie het niet kan/durft). De huizenmarkt kan niet veel omlaag en koop van een huis is aantrekkelijk bij de behoorlijke, versnellende huurstijgingen en lage hypotheekrente. Het moet dan wel snel duidelijk worden dat het bedrijfsleven maar weinig mensen hoeft te ontslaan. De American dream is niet helemaal een nachtmerrie geworden, men wil echt nog steeds in een auto rijden en de te lage autoverkopen van het tweede kwartaal kunnen moeilijk veel lager worden (de autoverkopen gaan flink stijgen, vooral als aankoop nog een of twee kwartalen wordt uitgesteld). D.w.z. verdere groeiterugval is wel mogelijk, maar kan moeilijk groot en langdurig worden zo lang de Tea Party het nog niet voor het zeggen heeft.

Is er nog hoop voor de beurs? Aandelen zijn goedkoop en het dividendrendement van kwaliteitsfondsen is veel hoger geworden dan de rente. Men kan vooruit gaan lopen op de komst van een Europees uitgiftesysteem voor staatsleningen. Men kan verrast worden door meevallende groeicijfers, nu de verwachtingen zijn afgekomen (maar dan moet de paniek wel minderen). De winstcijfers kunnen meevallen, omdat winstmarges hoog zijn en te voorzichtig is geïnvesteerd en de groei in de opkomende markten gewoon doorzet (misschien maar 5% groei in plaats van 6%).

Paniek 2011 lijkt meest op die van 1998

De dalingen op de beurs lijken op die van vorig jaar, maar de paniek is ineens groter. De risk appetite indicator van Credit Suisse staat nu op -4,5 een niveau dat alleen nog lager was in 1982 en op het hoogtepunt van de kredietcrisis.
De risk appetite is nu dus lager dan bij een normale recessie, alleen in de twee monsterrecessies was de risk appetite nog lager. Dat lijkt op overdreven paniek.

In 1998 zagen we ook zo iets. In Azië waren er al een jaar grote problemen, de groei liep totaal in de soep daar, de schuldproblemen waren gigantisch en tot overmaat van rmp ging het grootste hedge fund LTCM failliet en moest met grote sommen gelds gered worden door de FED.
Bijna iedereen dacht dat de goede groei in het Westen, vooral die in de VS, besmet zou worden door de Aziëcrisis. In de zomer van 1998 doken de koersen ineens naar beneden, omdat iedereen plotseling overtuigd was van de komende recessie in de VS. Al snel werd duidelijk dat die recessie er niet in zat en dat de liquiidteitsinjectie van de FED werkte. De koersen vlogen omhoog en na een paar maanden was de irrational exuberance van Greenspan weer helemaal terug.

Nu is er een crisis in de Europeriferie. Het is daar al ruim een jaar helemaal mis qua groei en schulden. Tot overmaat van ramp is men in de VS zich een faillissement van de overheid aan aan het praten en wil men zo veel gaan bezuinigen dat Obama zeker niet herkozen wordt. Dat gaat bij nader inzien niet zo eenvoudig, omdat steeds meer bezuinigingen tot na de verkiezingen worden verschoven en de negatieve druk op de groei van het BNP (!,7% volgens JP Morgan van de week) ineens tot enkele tientallen miljarden in 2012 verschrompelen, niet de duizenden miljarden waar men bij de verhoging van het schuldenplafond over sprak.
De economische indicatoren lijken toch te herstellen zoals enkele weken terug nog gedacht werd, ook al is ons uit het hoofd gepraat dat de economie in het eerste half jaar vanwege voorraadproblemen in de VS niet groeide (en men gelooft het nu ook niet meer voor Europa en dat is onterecht). De detailhandelverkopen gaan verbeteren, de daling van de autoverkopen was extreem en de inflatie daalt nu door o.a. lagere olieprijzen en niet langer exploderende autoprijzen (nieuw en oud). De werkgelegenheidsgroei blijft positief, de lonen stijgen een beetje en dat betekent dat de consumptie kan aantrekken. De investeringen groeien door en de groei van het BNP blijft positief tenzij men elkaar blijft aanpraten dat de wereld vergaat en er dus een vraagschok optreedt.

In 1998 ging de daling in twee stappen en dat kan nu weer gebeuren: een relief rally op korte termijn en een nieuwe daling als er te ferme politieke taal in de kern van Europa wordt uitgeslagen dat de PIGS hun eigen boontjes moeten doppen en niet ongelimiteerd tegen de Duitse rente mogen lenen in Europees verband. Pas als Jan Kees c.s. gekapituleerd is en geld voor een groot EFSF ter beschikking stelt kan de beurs echt fors omhoog.