The decline of Work. Demografie veroorzaakt nieuwe somberheid Epstein over de dalende participatie van 25-54jarige mannen

Barron’s The Decline of Work,Works for squares, is het hoofdartikel van deze week: het slechte nieuws van de lage arbeidsparticipatiegraad in de VS (en in de nodige landen is het verhaal nog slechter, maar dat krijgt om duistere redenen weinig aandacht

Je ziet Gene Epstein ineens een somber verhaal schrijven over de toekomst, terwijl hij het afgelopen decennium zo vaak verguisd werd als onverbeterlijke optimist. Ik herken daar in veel terug bij me zelf. Het bombardement van sombere verhalen begint te groot te worden, de tegenvallers van 2014 zijn te groot en te onverwachts. Weg is het vertrouwen in escape velocity, dat de groei in de VS zo hoog wordt dat het BNP uiteindelijk weer terugkomt op het oude pad, weg is de Arabische Lente en terug is de Koude Oorlog.

Volkomen onverwacht viel de groei in een diep gat in het eerste kwartaal in de VS, genoeg om alle groeivoorspellingen fors naar beneden te brengen voor zelfs de verre toekomst en iets navenants gebeurde na de kleine krimp van de Duitse economie in het tweede kwartaal. Dat had men absoluut niet verwacht bij het begin van het jaar en natuurlijk gaat men dan snel ook onheil voorspellen voor zwakke broeders als Italië en Frankrijk. Je moet er toch niet aan denken dat de eurocrisis weer  in volle omvang terugkomt. En toch kan dit als er een lange nieuwe recessie in de zwakke landen komt, deze keer met deflatie als extra blok aan de been.

De lage rente van Duitsland geeft eigenlijk aan dat dit zelfs het basisscenario moet zijn, maar daar wil ik nog niet aan. De rente wordt deels kunstmatig naar beneden gedrukt door ook andere redenen dan lage nominale groei. De ECB moet met geld gaan strooien en zich aansluiten bij de landen die gewoon een lage valutakoers willen hebben. Men koopt gewoon buitenlandse leningen totdat de valutakoers laag genoeg is en men maakt dan nog winst ook. De verwachtingen beginnen somber te worden, maar hoeven niet uit te komen.

De demografie leidt ineens tot enorme somberheid. Waarom dat nu ineens gebeurt, is niet zo duidelijk, het was al langer bekend dat de babyboomers met pensioen zouden gaan. We wisten ook wel dat de Amerikanen hiervoor niet genoeg gespaard hadden. Een groter deel werkt nu na 65 door tot ze erbij neervallen. De participatiegraad van 25-54 jarigen is gedaald, ook sinds 2013, en Epstein denkt dat men dit als structureel gaat zien.

Het is niet zo duidelijk wat achter die daling van de particpatiegraad van mannen die niet studeren, niet met pensioen zijn zit. In ieder geval is een deel te verklaren uit het groeiende aantal dat een invaliditeitsuitkering krijgt. Die wil men niet riskeren te verliezen, vooral ook omdat je met die uitkering ook je medische verzekering hebt die anders nogal onbetaalbaar zou zijn.

Het symposium van de centrale bankiers in Jackson Hole heeft een nieuwe golf van pessimisme op gang gebracht.

Summers, Gross/El Erian en zelfs Krugman brengen me in vertwijfeling: was de kredietcrisis sterk genoeg om als chaotisch neergangscenario te zien, met als gevolg een soort kwakkelscenario zoals we dat in de jaren 70 noemden en daarna nog ergere tijden?

Ik ga dit intekenen op de Pessimistische kaart van de Kondratieffgolf: 2007-2009 chaotische neergang en daarna een nieuw scenario, dat van bubbelstagnatie.

Dat scenario was tot op heden zeer goed voor aandelen, de rente op staatsleningen is bezig met een verdwijningsproces maar economische groei is lager dan gehoopt, maar niet echt lager dan de tijdgeest aangaf, want die was somber, die gaf aan dat de meerderheid van de mensen vindt dat we in een crisis zitten, dat de recessie van 2008 niet voorbij is. Monetair beleid is onvoorstelbaar ruim, maar zorgt niet voor hoge inflatie op Main Street, alleen op Wall Street.

En natuurlijk, wat komt er na de tijd van bubbelstagnatie? Zoiets hoort maar een Juglar, investeringscyclus van 7-12 jaar, te duren? Uiteraard minder mooie aandelenbeurzen, maar misschien wel een betere tijd voor de werkenden of misschien ook niet, de lasten van de ouderen worden immers snel zwaarder. Alhoewel, dat is lang niet zo'n zekerheid als ik vijf tot tien jaar geleden dacht.

http://www.nytimes.com/2014/08/28/upshot/medicare-not-such-a-budget-buster-anymore.html
De groei van de medische kosten is veel minder hard gegaan dan gevreesd. Sinds 2012 is er zelfs een daling. Als deze trend aanhoudt, is de demografische last voor Amerika eenvoudig op te brengen in de toekomst en blijft de overheidsbegroting betaalbaar. Het heeft overigens wel sinds 2012 voor een afremming van de groei van het BNP gezorgd. Een deel van de lage 2% groei in de VS is hiermee te verklaren en een ander deel door het peace dividend, minder defensieuitgaven. Kwalitatief was die 2% groei sinds 2012 in de VS heel wat beter dan 2,5-3% daarvoor zou zijn geweest.

kan de participatiegraad in de VS wel zo veel herstellen

De werkloosheid in de VS is veel harder gedaald dan vrijwel iedereen, de FED incluis, voorspeld had. Maar bij die krachtig dalende werkloosheid hoorde ook een dalende participatiegraad. Een steeds kleiner deel van de bevolking werkt, tegen de trend van de dalende werkloosheid in.

(plaatjes uit: studie Philadelphia FED van Fujita: on the causes of declining labor participation rate) Die daling van de participatiegraad had niet zo'n verrassing moeten zijn. Het was helemaal geen openbaring dat de eerste baby boomers met pensioen gingen vanaf 2011 vanwege het bereiken van de 65-jarige leeftijd.
Ook is al langer bekend dat het aantal mensen in de wao vanaf je 55ste duidelijk toeneemt.

Na 2010 zie je het aantal gepensioneerden ineens explosief toenemen. Dit is alleen al goed voor een daling van 1,3% van de participatiegraad sinds 2007. De wao is goed voor 0,3%. In totaal daalde de participatiegraad  met 3,2%. Er waren dus 1,5% voor andere, niet structurele redenen. Dit kan weer deels ongedaan gemaakt worden als het beter gaat met de economie, zoals in de lijn der verwachtingen ligt.
Opvallend is dat al enige tijd de daling van de participatiegraad vrijwel alleen aan het toenemend aantal gepensioneerden ligt. Je kunt ook bij een goede economie haast niet tegen houden dat men met pensioen gaat. De nodige amerikanen hebben onvoldoende voor hun pensioen gespaard en dat zal ze dwingen langer door te werken. De meeste Amerikanen hebben een defined contribution en gegeven de lage rente nu kunnen ze daar bij hun pensioen niet daar een riante lijfrentepolis voor kopen.

Men houdt verschillende definities aan voor werkloosheid. De ruime definitie u6 en de beperkte u3. Het verschil is vooral het aantal mensen dat eigenlijk wel zou willen werken, maar de moed heeft opgegegevnnog werk te vinden. Het grote verschil tussen u3 en u6 houdt voorlopig de loonstijging beperkt in de VS. Zeker is dit niet, daar er in veel sectoren met 40 miljoen werknemers schaarste aan mensen is. (vergelijk ook de post http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2014/01/participatiegraad-daalt-door-ouderen-in.html)

participatiegraad daalt door ouderen in VS

De voorspellingen voor de participatiegraad worden steeds achterhaald (hierboven St Louis FED). de participatiegraad is u zo laag als in 2020 zou moeten volgens de demografie.

Goldman Sachs had een verhaal over de veranderende redenen voor de lagere participatiegraad

Van 2008-2012 was de daling van de participatiegraad volgens de theorie. Vooral de jongeren konden geen werk krijgen en gingen langer doorstuderen.
Door nood gedwongen bleven ouderen langer doorwerken.
In 2013 werden de bordjes verhangen. Jongeren kwamen aan het werk en ouderen vlogen uit de arbeidsmarkt (deels door wao).
De huidige daling van de participatiegraad is dus aan het komen omdat men zich geforceerd van de oude knarren aan het ontdoen is, nu ze de afgelopen vier jaar niet vrijwillig plaats wilden maken voor de jongeren.  De wao puilt ineens uit.
De verandering in 2013 is inderdaad opzienbarend.

Overigens zijn er in Nederland mensen van hun stoel gerold dat de beroepsbevolking in Nederland nog jaren groeit door het afschaffen van de VUT en verhoging van de aow-leeftijd. De ouderen zorgen daardoor voor een onuitstaanbaar hoge werkloosheid van de jongeren. Op zijn Frans zou men wilen ingrijpen door alsnog de babyboomer met vervroegd pensioen te sturen, maar we hebben geen Franse regering.