Lübeck Travemünde

Travemünde is de badplaats van Lübeck. Van daaruit kan men met de boot naar o.a. Scandinavië. Thomas Mann bracht menig uurtje door op de stranden. Hierboven het Buddenbrookhuis (naar het beroemde boek), het museum voor Thomas Mann die lang in Lübeck woonde. Lübeck is trots op zijn winnaars van de Nobelprijs voor de lieratuur (ook Gunter Grass woonde lang in Lübeck).

Hierboven de strandstoelen. Ze doen ouderwets aan en lijken regelrecht weggelopen uit Dood in Venetië.

Lübeck

Lübeck is de koningin van de Hanzesteden, de marsepeinstad. Hierboven de trots van de stad: Niederegger waar je als toerist toch een stukje marsepeintaart moet eten en in de winkel onder eigenlijk wat zoetigheid moet inslaan. In heel de stad strooit men met de snoephartjes van Niederegger.

De Holstentor uit 1464 is de toegang tot de Altstad. Keurig opgeknapt na WWII, al ziet een en ander er al weer behoorlijk scheef uit.

Bremen

Met de nodige vertraging bracht de Regionalzug ons van Oldenburg naar Bremen (wegens vandalisme, zo stelde men deze keer, goed voor een oponthoud van bijna 30 minuten). Onze NS is zo slecht nog niet.

Bremen is een mooie stad, totaal in puin gegooid tijdens de Tweede wereldoorlog en weer opgebouwd, zodat er weer een Altstad is.
De bekendste schoonheden zijn de Böttcherstrasse, met zijn gouden ingang en Jugendstil opzet. Een echter Harry Potterstraat.

Daarna spoeden de meeste toeristen zich naar Schnoor (een snoer van straatjes op elkaar gepakt).

Oldenburg

Ik ben enige dagen in Duitsland geweest. De start was in Oldenburg waar we terechtkwamen via het boemeltje van Groningen via Nieuweschans naar Leer.

Oldenburg is inderdaad oud, tenminste, weer oud gemaakt na de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog.
Het was de avond van de wedstrijd Duitsland- Griekenland en we gingen daarvoor een café binnen waar ze niet al te luidruchtig en opgefokt op alles reageerden. Een veilige plaats dus voor wanneer je een niet al te groot gat in de lucht sprong voor een doelpunt van Duitsland. Al kijkend verbaasden we ons er steeds meer over hoe weinig ze reageerden op de wedstrijd. Het waren vooral praatgroepen met een groot overwicht aan vrouwen, maar toch. Ook de obers werden niet koud of warm van de doelpunten. Pas bij het vierde Duitse doelpunt ontstond enige belangstelling. Een stap buiten dat café belandde je natuurlijk weer in een luid toeterende massa die ons voor de gek hield met dat “unbesiegbares Holland”.

Een van de aardigste musea van Oldenburg is Natur und Mensch. Daar liggen drie veenlijken geëxposeerd (zie foto’s, terug gereconstrueerd en hoe ze er nu uitzien). Door de chemicaliën worden de haren rood. Dat was de reden dat men in Assen, waar ze ook een veenlijk vonden, dachten dat het meisje pas recentelijk vermoord was. De veenlijken van Oldenburg worden geschat ongeveer 2300 jaar oud te zijn.

Verder was er een aardige tentoonstelling over meteorieten. Grote inslagen zoals die in Yucatan 65 miljoen jaar geleden werken nog miljoenen jaren door in het klimaat. De eerste jaren zijn de gevolgen uiteraard het grootst. Veel stof in de lucht zorgt voor jaren koude en misoogsten. De ozonlaag verdwijnt voor een behoorlijk deel. Grote inslagen zijn de komende tig jaren niet te verwachten, maar rond 2029 komen enkele kleinere meteorieten (0,1 kilometer of groter) heel dicht langs de aarde, waarvan een ons rakelings op 30.000 kilometer zou passeren.

Osterwald

Vorige week togen we naar Osterwald, waar Wytze, een vriend van ons, uitgebreid met veel gezellige mensen zijn 60ste verjaardag vierde. Daar heeft hij een ruïne gekocht. Voor een gering bedrag kocht hij een hotel dat vroeger dienst deed om mensen in de olie-industrie onder Schoonebeek te herbergen. Er staan nog wel enkele jaknikkers traag te bewegen, maar verder werkte er de afgelopen decennia niemand meer. Het hotel was al diverse decennia verlaten en in aan het storten. Het bijgebouwtje met zo'n twintig kamers is nu redelijk opgeknapt, maar het hoofdgebouw (foto) ligt er nog als puinhoop bij. Het is enorm groot met vroeger tig kamers en enkele zalen. Een en ander staat op een aardig lapje grond met mooie bomen. Het is zeer landelijk en je wordt uitgebreid gestoken door horzels en muggen. Het opknappen gaat nog tig jaar duren.
Met openbaar vervoer kun je er niet komen. Met de trein naar Bad Bentheim en dan de bus naar Nordhorn, maar dan moet je nog 25 kilometer.
Het is een voorbeeld dat je in Duitsland enorme gebouwen tegen weinig geld kunt kopen, maar dat je er niets aan gaat verdienen omdat het steeds verder ontvolkt en moeilijk bereikbaar is.
Terug naar Nederland konden we gelukkig met de camper van Wytze's voormalige buren uit Zaltbommel, zie foto.

Wuppertal

De laatste pleisterplaats van onze rondreis. Ondanks dat er 350.000 mensen wonen in dit grote Enschede (textielindustrie was belangrijk, zie standbeeld weversmeisje)wijdt de Lonely Planet Germany geen woord aan Wuppertal (daarmee is het de grootste stad van Duitsland waar niets over in de lonely planet staat).

De Schwebebahn, de zweeftrein, is de grote attractie van de dubbelstad Elberfeld/Barmen. Al in 1901 legden ze hun metro aan via een elektrische trein die aan een spoor hangt boven de rivier de Wupper. De keizer opende de metro met de Kaiserwagen (zie plaatje), die nog steeds rondreist voor gezelschappen die het wat decadenter willen doen. De rijtuigen hebben wielen op het dak en hangen aan een 12 meter hoog hangspoor. Dat zou denk ik een betere oplossing voor de Amsterdamse metro geweest zijn (in ieder geval een toeristische attractie).
Wuppertal is best een leuke stad. Goedkoop (55 euro voor 3 sterren hotel plus kaart voor de treinen in de regio's en musea etc is te boeken; dit hotel had het meest uitgebreide ontbijt van onze reis: een 10 voor wat je allemaal in je muesli kon doen en een 10 voor de scrambled eggs plus bacon en worstjes etc.), met kleurige moslima's. Heel anders dan in Nederland waar ze liever in een soort tent lopen. Ook in Wuppertal natuurlijk keurige hoofddoekjes, maar niet zo saai.

Mainz

Mainz heeft de sfeer van een grote stad, terwijl het niet zo groot is. Diverse kerken, waarbij een met ramen van Chagall.
Mainz is de stad van Gutenberg. Hij had tien jaar in het geheim oefenen nodig voordat hij een stabiel drukproces had ontdekt. In Azië had men al eerder verzonnen hoe je moest drukken, maar dat was niet erg praktisch (onze Laurens Jans Coster krijgt niet eens een voetnoot in Gutenbergs museum). Gutenbergs druksysteem voor de erste bijbels (hij drukte er ongeveer 50 aan het eind van de 15de eeuw; eentje is nu in het museum, gekocht voor 3,5 miljoen DM) ging in 42 lijnen(zie plaatje; in het museum mag je trachten deze bladzijde aaf te drukken). In het museum zijn er nogal wat incunabellen. De oude drukkerij van Gutenberg was al afgebroken voor Mainz werd plat gebombardeerd in de tweede wereldoorlog.

Würzburg

Via Cheb na een overstap in de Duitse grensplaats Marktredwitz na nog een overstap in Neurenberg bereikten we het mooie Würzburg. Dat is Beieren op zijn best. Zelfs huizen zijn er niet zo goedkoop. Ze hebben een brug over de Main die een beetje weg heeft van de Karelbrug in Praag met een kasteel op de achtergrond. Ze hebben er de nodige mooie kerken, maar de hoofdattractie is de Residenz: het kasteel van de prinsbisschop van Würzburg. Dat woonhuis is heel wat groter dan de kathedraal. Het staat op de lijst van Unesco werelderfgoed en terecht. De helft is als museum in gebruik, maar die helft is al goed voor een eindeloze hoeveelheid zalen. Er is met geld gesmeten om de oorlogsschade te herstellen. Alleen al de spiegelkamer, volgens velen het absolute hoogtepunt van kitsch, kostte heel wat miljoenen. Verder zijn er enorme muur- en plafondschilderingen van Tiepolo. Deze man moest alle werelddelen schilderen, maar was nooit buiten Europa geweest. Dat gaf problemen met olifanten en bijvoorbeeld struisvogels. Amerika werd afgeschilderd als het meest onbeschaafde werelddeel (tsja, vandaag vinden velen dat ook) vol indianen.
De prinsbisschop werd zo rijk omdat keizers hun zonden moesten afkopen en de prinsbisschop niet militair aangevallen werd (tot de tweede wereldoorlog). Vooral het hertrouwen terwijl je vrouw niet dood was kostte een fortuin. Het begon met het huwelijk van Beatrix rond 1200 als tweede vrouw van de Duitse keizer. Zij was toen 12 en hij 35 (dus niet te veel mopperen over Mohammed die zo'n jong meisje trouwde) en kreeg na zijn eerste kinderloze huwelijk 11 kinderen.
De prinsbisschop had het hoog in de bol, hij werd als intermeidiair tussen god en de wereld afgebeeld.
Het kasteel heeft een enorme trap. Alleen al het goed beklimmen van de trap was een vreselijke beproeving voor zijn gasten. Als men die trap niet elegant opkwam dan kon je het schudden en kon je onverrichterzake weer naar huis.

Dresden

De eerste keer dat ik in Dresden was, was in 1992. Toen was het nog een echte DDR stad waarin men begonnen was met een en ander flink op te knappen. De skyline van Dresden werd toen ook al gedomineerd door de grote gebouwen van de altstad aan de Elbe. De Frauenkirche lag nog in puin, zoals Ulbricht vond dat het moest zijn.
Sinds 2005 is de kerk weer hersteld in zijn vroegere glorie (zie foto). Je voelt in de kerk de saamhorigeid met elkaar dat het gelukt is de kerk weer mooi te maken en dat het laatste belangrijke DDR-spoor was afgeworpen.
In 1992 was de promenade van Dresden neustad naar altstad centraal station een soort brede Karl Marx Allee met niets tussen de lelijke Stalinistische kleurloze flatgebouwen. Nu zijn die flatgebouwen vrijwel geheel verdwenen en is er heel wat groen en andere versieirng tussen de brede lanen in.
In 1992 kon je na 7 uur 's avonds vrijwel nergens nog een biertje drinken. Bij gebrek aan hotels verbleven we in het betonblok van het huis van de hygiéne wat in mijn geheugen gegrift staat als het meest ongezellige hotel waar ik ooit geslapen heb. Nu is er volop keus.

Het meest opzienbarend was de verandering van neustad Dresden (dat overigens ouder is dan de altstad). Dat is nu een centrum voor het alternatieve uitgaanspubliek, een gezellige buurt waar van alles te doen is. Om half tien 's avonds kwamen de mensen nog steeds de restaurants binnen om te gaan eten, waar dat vroeger na 7 uur een hachelijke zaak was als je nog iets anders wilde dan een bratwurst. Er was opvallend veel te doen voor lesbiennes.

Er is een theorie dat de prijzen van onroerend goed mee bewegen naarmate een stad meer boheems is, vooral als er een bloeiend homoleven is. Op grond van die theorie moeten de onroerend goed prijzen in neu Dresden aanzienlijk harder stijgen dan in de rest van Duitsland.

Leipzig

Leipzig vindt zichzelf het Parijs van Duitsland. Dat is overdreven maar het bruist er wel meer dan de rest van de voormalige DDR. Het plaatje is langs de beurs van de Commerzbank, die in Leipzig goudgerand is. Het museum van de moderne tijd is interessant. In Leipzig begon het grote verzet tegen de oude DDR in 1989 en de demonstraties breidden zich snel verder uit dan alleen Leipzig. Na de inval van de Russen in Tsjechoslowakije vond Ulbricht dat hij Breznjev moest laten zien dat hij nog steeds recht in de communistische leer was. Daartoe besloot hij een reeks kerken op te blazen (iets voor Wilders, maar dan met moskeeën?). In het museum zie je na eerst ingezoemd te hebben op de soms monumentale delen van de desbetreffende kerk hoe deze wordt opgeblazen en neerstort en zo in het stof bijt. Kerk na kerk gaat zo neer, een soort 9/11 Erlebnis maar dan zonder slachtoffers.

Weimar

Van Erfurt gingen we een dikke twinig kilometer verder naar Weimar.
Weimar is vooral bekend van de Weimar republiek, waarin een periode van hyperinflatie kwam. Zie het plaatje van de postzegel van 50 miljard mark (hoger is men niet gegaan. In 1923 kwam de rentenmark (in 1924 vervangen door de reichsmark) die even veel waard was als 1000 miljard oude mark).
Na de eerste wereldoorlog was Berlijn niet acceptabel als hoofdstad en daarom week men uit naar Weimar om daar een parlement te stichten. Na een week had men hier genoeg van en keerde men terug naaar Berlijn. De Weimar republiek functioneerde dus nooit in Weimar, misschien een reden dat het zo'n ramp was.

Weimar is de Goethestad. Een prachtig stadje. De vorst Carl August gaf Goethe alle ruimte. Goethe werd hierdoor een belangrijk staatsman en hij kon een enorme push aan het theaterleven geven. Carl August gaf Goethe een huis, dat nu een museum is (zie plaatje) met alles wat Goethe verzamelde (dat was heel wat. Hij werd oud en kreeg zijn hele leven cadeaus. Hij verzamelde niet op waardevolle objecten maar op thema (het ging om het verhaal) en als je daarvoor een kopie moest laten maken dan deed hij dat). De sporen van Goethe en zijn toenmalige vriend en mededichter Schiller zie je overal in de stad. Ook in het stadspark aan de rivier zie je overal de romantiek van Weimar inclusief nagebouwde Romeinse ruïne.

Erfurt

Na de West Duitse universiteitstad Göttingen gingen we naar stad van de 70 kerken in Oost Duitsland. Het is een soort groot Kampen. Luther begon zijn carrière in het Augustijnenklooster. Hij had als Augustijn moeten beloven de kerk bij elkaar te houden. Het Augustijner klooster is daarom vrij snel na de Tweede Wereldoorlog gerestaureerd met Amerikaans geld (de DDR gaf (terecht) prioriteit aan huizenbouw boven kerkenbouw). Het klooster is zwaar gebombardeerd en de schuilkelder (nu bibliotheek) kreeg een voltreffer. 260 mensen kwamen hierbij om.

Het grote plein met de twee grootste kerken domineert Erfurt (zie plaatje). De altstad van Erfurt is groot, zie o.a. plaatje met huizen over het riviertje gebouwd.

We waren er op zondag en vanaf 8 uur reden de trams al via het nachtrooster. Vrijwel alle cafés waren vanaf die tijd dicht, zoals het een DDR-stad betaamt.
De enige bruisende plek was het internetcafé op de markt, dat het toilet deelde met een soort studentensoos (theologiestudenten uiteraard).

Göttingen

Göttingen is een universiteitsstadje dat ongeveer 40 Nobelprijswinnaars heeft afgeleverd. Er is nog vrij veel altstad. Het symbool van Göttingen is het meisje van de ganzen op het raadhuisplein. Dat is een belangrijke ontmoetingsplek. Deze werd onder andere onveilig gemaakt door groepen die bokkenfuiven vierden. In Duitsland loopt men dan rond met manden met kleine geschenkjes in ruil waarvoor een bijdrage verwacht wordt. Vooral de meisjes waren erg agressief in de weer met het aanvallen van de heren (de jonge uiteraard, wij werden met rust gelaten).
Göttingen heeft net als Hannover en Münster een aardige botanisiche tuin. Botanisiche tuinen blijken een trekpleister te zijn voor de 70+ toerist. Zo zagen we ons voorland als toerist.

Münster (2)

Nog wat opmerkingen over Münster. Die dertigjarige oorlog was toch wel een echt vreselijke oorlog. Ongekend veel mensen stierven en er was veel geweld. Je had in die tijd veel loslopende bendes van plunderende en verkrachtende soldaten. Dat hield in Europa op na het verdrag van Münster. Sinds die tijd was geweld via soldaten een aangelegenheid van de staat. Dat is nog steeds zo maar niet overal: nu bijvoorbeeld in Somalië en Afghanistan.

In Münster kwam ik nog een modern antiquariaat (ja, zo noemden ze het echt) met boeken tegen. Het meest prominent waren boeken van Fukuyama geplaatst (Trust, End of History). Tja, het is kennelijk een teken van de tijdgeest dat Fukuyama's ideeën als modern antiek gezien worden.
Het plaatje is van de dom van Münster.

Hannover

Na Münster trokken we naar Hannover. De stad wordt afgeraden door de reisgidsen, maar ik wilde het toch eens zien. Hannover heeft een mooie, maar voor zo'n grote stad kleine, altstad. Veel vakbouw, wat altijd sfeer geeft (Rouen is inderdaad mooier). Zowaar was het `s avonds nog gezellig.
De grootste toeristische attractie zijn tegenwoordig de Herenhausgärten. Deze tuinen zijn afgekeken van Versailles, maar veel groter. Pompeus dus, met o.a. een fontein die 90 meter hoog zou moeten spuiten. Toen wij er kwamen kwam hij niet verder dan een goede 10 meter. De botanische tuin was wel mooi.

Munster

Een dagje rondlopen in Munster leerde dat de Kredietcrisis zo erg niet is. Het belangrijkste wapenfeit van Munster is het verdrag van 1648. Wij vinden dat dit alleen over de 80-jarige oorlog gaat, maar de rest van Europa vindt dat het over de 30-jarige oorlog gaat. Dat was een ramp met vele miljoenen oorlogsslachtoffers. O.a. de grenzen van Zwiterland werden bepaald en Zweden werd op zijn plaats gewezen.
Munster was als onderhandelingsplaats uitgekoyen omdat het niet door de oorlogvoerenden was veroverd. Die onderhandelingen duurden 5 jaar. Dat was kort, omdat de de koningen niet naar Munster durfden te komen (om begrijpelijke redenen). Gezanten naar Madrid deden er 30 dagen om om er te komen en dan weer 30 dagen terug. Dat kan tegenwoordig wat sneller.
Voordat de onderhandelingen voor het vredesverdrag van Westfalen begonnen, was Munster geteisterd door een andere ramp: de wederdopers (een soort doopsgezinden) hadden de macht gegrepen. Deze vaardigden polygamie uit (niet zo rampzalig) en de afschaffing van het geld (wel rampzalig). Dat liep af in oorlog en ingrijpen door de bisschop die de leiders uiteraard liet executeren. andere experimenten met het afschaffen van geld liepen soms nog rampzaliger af(PolPot in Cambodja spande de kroon). Polygamie loopt meestal ook niet goed af.