Elga Bartsch: Nederland iin de problemen

Elga Bartsch, hoofdeconome voor Europa van Morgan Stanley,  ziet problemen in het niet langer door Beatrix geleide land, maar geleid door bezuinigswaanzin (in de publicatie: Dutch Economy Still Deep In the Doldrums). Als enige kernland van de Eurozone krimpt de economie behoorlijk, 0,8% ongeveer in 2013.
Dappere pogingen om in 2014 het bergotingstekort onder 3% te krijgen van het BNP komen Nederland te staan op hooguit 0,5% groei.
Natuurlijk is dat ons verdiende loon na het langdurig opblazen van de huizenmarkt en flink er op los bezuinigen zonder hervormingen van betekenis.

Nederland is niet in alles slecht, Nederland is betrekkelijk flexibel en daarom komt Nederland uiteindelijk wel uit de ellende, zelfs na bezuinigingswaanzin.

Bovenstaande slide van haar geeft in vier plaatjes de problemen van Nederland goed weer.

Bovenstaande tabel laat zien dat Nederlandse huishoudens zich flink in de nesten hebben gewerkt met veel te hoge hypotheekschulden. Dit is een flinke bedreiging voor de AAA-rating van Nederland, vooral als de werkloosheid veel verder oploopt.

Dutch Decline

De nieuwe prognose van DNB dat Nederland in 2013 een negatieve economische groei van 0,6% gaat krijgen heeft al geleid tot een nieuwe zegswijze: Dutch Decline (zie plaatje Wall Street Journal).
Hieronder gaat men verstaan het uiterst domme beleid om overheidsinvesteringen te gaan beperken terwijl men een enorm overschot heeft op de lopende rekening en de gezinnen aangemoedigd worden meer te gaan sparen via het ontnemen vaan toekomstperspectief.

De Rutterecessie lijkt buitengewoon hardnekkig te worden. Hersenloos bezuinigen zonder stimuleren. Uitzichtloos lang slechte tijden beloven, waar is dat lachebekje van Rutte gebleven. Je kunt het niet zo gek verzinnen bijna of er wordt een vreselijk toekomstperspectief geboden, of het nu over de zorgverzekeringen, pensioenen of werkloosheidsuitkeringen dan wel hypotheekrente gaat, de toekomst is vreselijk.
De tijdgeest schuift daardoor op richting dat je moet sparen dat je leven er van afhangt. Hypotheken zijn om af te lossen. Je gaat maar 50% opbouwen van je laatste loon als pensioen als je niet zelf spaart. Nederlanders zijn gehoorzaam en beginnen nu echt flink te sparen. We hebben een vreselijk overschot op de lopende rekening. De overheidstekorten wil men terugbrengen. Omdat de particulier / bedrijfsleven nog meer gaat sparen gaat dat niet lukken (theoretisch onmogelijk!!). Pas als men de particulier verbiedt zo veel extra te sparen kan het begrotingstekort terug bij de huidige groeiende overschotten op de lopende rekening. De Rutterecessie gaat met het ingezette overheidsbeleid leiden tot enorme overheidstekorten. Per definitie moeten de overheidstekorten totaal uit de hand lopen in deze situatie bij een eveneens per definitie instortende economie.

Je kunt alleen een keer de goede richting in krijgen als de overheid flink gaat investeren (in infrastructuur en onderwijs, snel internet etc) en zo het overheidstekort richting 6 of 7% brengt, minder is afschuwelijk slecht bij het huidige overschot op de lopende rekening en alle aanmoedigingen om hypotheken versneld af te lossen. Dit laatste bevordert de val van de huizenprijzen. Ik dacht dat het zou stoppen bij 30% van de top, maar met het huidge beleid moet er misschien eerder 50% van de prijzen af met alle gevolgen van dien voor de economische groei en overheidstekorten (en hypotheekverliezen).  Het beleid te bezuinigen op infrastructuur is uiteraard meer dan knettergek

Nederland zakt weg, retail sales drama, investeringen draaien naar beneden (Juglar)

Ach, ach wat een rampspoed. De club van optimisten is op vakantie en de club van pessimisten is alom aan de macht.

De rente in Duitsland loopt op terwijl de beurzen dalen en de Spaanse rente boven de 7% bivakkeert.

Als je de verhalen van Lombard Street Research leest, wordt je er ook niet vrolijk van. Bovenstaand hun plaatje voor de Nederlandse retial sales. -11% jaar op jaar, -6% als je het corrigeert voor feestdagen.Charles Dumas: gelukkig krijgen de anti-europartijen straks de meerderheid in Nederland en wordt het onzalige plan om het begrotingstekort flink terug te brengen getorpedeerd. Vooral voor Nederland met zijn monumentale overschot op de lopende rekening (7-8% BNP) is het heel slecht zo’n klein begrotingstekort te hebben en dit terugdringen terwijl je in een zware recessie zit is al helemaal mesjogge. Dat enorme overschot op de lopende rekening brengt de handelspartners in moeilijkheden.


Dan Duitsland. Daar denkt men dat je kunt helpen door aan Spanje geld te lenen voor zijn banken. Dat is niet goed: het geld moet geschonken worden, niet geleend. Duitsland moet ook zorgen voor een flinke inflatie om de andere landen weer concurrerend te maken. Ook het begrotingstekort moet omhoog. Dat gaat allemaal niet gebeuren. Duitsland komt daardoor nu China minder gaat investeren in zwaar weer. Merkel verdient het daarom in de komende verkiezingen gedecimeerd te worden. Hollande ziet dat vol vertrouwen tegemoet en gaat door met zijn anti-europolitiek die steeds populairder wordt.

Verder van http://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/9330398/Debt-crisis-Germany-signals-shift-on-2.3-trillion-redemption-fund-for-Europe.html
Men zit plannetjes te maken voor een Euro Redemption Fund, waarbij alle overheidsschuld boven 60% wordt samengenomen en wordt gegarandeerd door de EU (Duitsland dus).


Duitsland verliest dan een deel van zijn status als veilige haven. Misschien verklaart dit waarom vandaag de Duitse rente steeg bij een dalende beurs en rentes in Spanje van 7%. (op zich is dit goed nieuws)

We zijn op het ogenblik zo dom dat we denken alleen voor de Grieken te moeten betalen, maar dat moet ook voor de Italianen, Spanjaarden, Portugezen en Ieren en straks ook Fransen.

Het rapport van Lombard Street Research, Dumas, wordt verketterd. De laatste berichten geven echter aan dat ze de kosten van het overeind houden van de euro onderschat hebben.

Net zoals de Grieken niet door kunnen gaan met bezuinigen, kan Duitsland doorgaan met het overeind houden van de euro via stapje voor stapje centjes in het putje te blijven gooien. Dat worden steeds meer centjes en de put wordt maar niet gedempt op die manier.

In Grieken vluchten nu niet alleen depositohouders, maar nu zelfs hele banken. Credit Agricole trekt zijn handen af van dochter (Emporiki, de zesde bank) in Griekenland.

Nigel Farage sprak het europarlement toe met al zijn wijsheid waar de rest niet van terug had (aanrader)
http://www.youtube.com/watch?v=TN_1mF-3JTI

In Europa is de industriële productie behoorlijk aan het dalen, in overeenstemming met wat de PMI’s beloofden (op zich geen negatieve verrassing).

Er beginnen nu allerlei aanwijzingen te komen dat de investeringsgroei in Europa negatiever aan het worden is. De golf van de investeringen (juglar) is in Europa binnen 3 jaar alweer naar dikke minnen aan het gaan. Dat hoort pas na 5-10 jaar te gebeuren. Dit is een soort dubbele dip van de investeringsgroei.

Nederland na 1600: boom, stagnatie, boom of zijn we weer toe aan stagnatie

Tijdens mijn presentatie gisteren over de Kondratieffgolf en langer liet ik twee plaatjes voor Nederland zien.

Het eerste plaatje (bron 

http://www.hoofbosch.nl/Aandelenvanaf1602/tabid/69/language/en-US/Default.aspx

) is de Nederlandse beurs sinds 1602 (VOC in de eerste tijd). Je ziet geen Kondratieffgolven. Wat je wel ziet is een geweldige boom van 1602 tot ongeveer 1730 en daarna is er een stagnatie tot vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1950 krijg je dan een nieuwe boom die ergens in de jaren vijftig pas leidde tot een nieuw all time high en die aanhield tot 2000.

Ik denk dat de Nederlandse aandelenkoersen wel aan blijven haken bij wat er in de wereld gebeurt (=vooral blijven correleren met de S&P500) en dat zal gemiddeld gunstig zijn denk ik: winstmarges zijn hoog, export blijft goed omdat het gat van Zuid Europa wordt gecompenseerd door de Opkomende Markten en door snelle technologische vooruitgang (=veel innovatiewinsten). De toekomst zal beter zijn dan men denkt en dat betekent dat de waarderingen omhoog moeten. Kortom goede tijden voor beleggers.

Jaap van Duijn haalde uit dit plaatje en het plaatje voor Engeland na 1800 dat stagnatie van de koersen normaal is en dat deze gewone situatie de komende behoorlijk wat jaren zich zal gaan voordoen. We moeten er weer aan wennen dat je in aandelen belegt vanwege het dividendrendement, net als de oerbeleggers van Robeco vonden van 1929 tot 1982.

Het tweede plaatje is van de prijzen van een heel huis aan de Herengracht op het standaardperceel.


In dit plaatje zie je in grote lijnen hetzelfde: een flinke prijsstijging die aanhield tot ongeveer 1730 en dan een diepe val tot 1800 en weer herstel, maar de prijzen van 1730 worden pas rond 1960 overtroffen in nominale termen en pas na 2000 in reële termen.

Mijn huisje op de Keizersgracht (samen met de buren een hoekkavel zonder achterhuis, d.w.z. ongeveer een kwart van het standaardhuis op de Herengracht) had een vergelijkbaar waardeverloop. Gebouwd voor f 2000 in 1680, f 6400 waard in 1730 en rond 1800 weggezakt naar f 2000 en pas rond 1960 kwam de waarde nominaal boven die uit 1730 uit.

Stagnatie kan dus lang duren.

Toch zijn de meeste mensen ondanks die lange stagnatie rijk geworden door aankoop van hun huis de nodige tijd geleden.

Kunduz coalitie springt over eigen schaduw heen, samson niet

Het Kunduz akkoord van Alexander de Grote, Arie haalt Nederland uit het Slob en meer levensSap in de begroting is met een zucht van verlichting als grote verrassing binnengehaald (51% voor, 28% tegen en de rest kan het nog niet geloven volgens de peilingen). Van Rompuij en Roemer hadden gelijk: zo moeilijk is dat bezuinigen niet.

De Wereld Draait Door liet zien dat alle partijen in de Tweede Kamer het over een ding eens waren en dat ook allemaal letterlijk zeiden: ze wilden over hun eigen schaduw heenspringen.

Dat is niet zo'n eenvoudige zaak en het inspireerde Ruben in de NRC tot bovenstaande cartoon. Samson heeft de steun (?) van Asscher maar die gaf wel een sneer met zijn opmerking dat hij niet tegen het Kunduz akkoord was, dat er moeilijke dingen in zaten maar dat dit onvermijdelijk was. Er waren tenslotte bijstellingen op het persoonsgebonden budget, intrekken huishoudstoets, bezuinigingen op passend onderwijs weg. De PvdA speelt de SP-light rol met verve. Vroeger stond links voor progerssief, toen er nog zo veel te winnen viel zo dacht men, nu staat links voor oer conservatief , nu er zo veel te verliezen lijkt.
Ach het enthousiasme over zo veel bezuinigen zal ongetwijfeld afnemen en dan krijgt Samson weer een kans. Hij heeft zich vandaag binnen zijn partij weer bewezen als knuffeldier.

Nederlandse werkloosheid gaat exploderen door overheidsbezuinigingen en crisisangst vrouwen

In het FD ziet men de werkloosheid in Nederland stijgen door crisisangst (een mooi woord, iets voor het woord van 2012) (http://fd.nl/economie-politiek/311907-1201/werkloosheid-groeit-door-crisisangst-bij-vrouwen).

Het CPB zit nog steeds in zijn maag dat de grote stijging van de werkloosheid, die ze voorspelden bij de kredietcrisis, in veel mindere mate optrad. Men vindt nog steeds dat de werkloosheid toen veel meer had moeten stijgen en dat vele mensen onterecht nog aan het werk zijn gebleven.
Deze keer probeert men het opnieuw: de werkloosheid gaat zeer fors stijgen, omdat de vrouwen vanwege crisisangst per se willen gaan wekren om het inkomen van manlief aan te vullen. Ze hebben nu echt voldoende diploma's en laten zich niet nog een keer naar school sturen zoals bij de kredietcrisis. Ze vinden die aanvulling op het inkomen zo nodig dat ze zich niet langer laten ontmoedigen. Gelukkig kan dat ook omdat het meeste nieuwe werk bij typische vrouwenberoepen zoals in de zorg te vinden zijn.
D.w.z. de werkloosheid bij de vrouwen gaat fors stijgen omdat nieuwe vrouwen de markt willen betreden en bij mannen omdat ze door vrouwen verdrongen worden en de bouw wegglijdt. Dit brengt het vertrouwen verder omlaag en samen met de daling van de huizenprijzen komt het voorlopig niet meer goed met de werkloosheid. Ondanks de goede winsten van het bedrijfsleven in 2010 en 2011 vindrt men dat het bedrijfsleven in een zeer benarde positie is geraakt, veel slechter dan bij de kredietcrisis. Daar men onnodig veel mensen aan het werk heeft gehouden, zullen de mensen straks met bakken op straat gezet worden.

Ik denk dat het CPB iets te somber is, maar dat de werkloosheid inderdaad gaat stijgen door meer vrouwen die werk willen en door ontslagen; dat is zeer waarschijnlijk. Bovendien gaan al die lieden met bouwjaar 1950 niet de VUT in, de uitstroom richting pensioen loopt even vast. Grenzeloze uitbuiting van de babyboomgeneratie die maar door blijft werken zet door en de rekening komt te liggen bij de arme schoolverlater, die niet nog een extra opleiding wil volgen.

Nederland gebukt onder schulden, niet Italië of Griekenland

Na Ierland heeft de Nederlander het meeste schulden vergeleken met zijn inkomen.

Italië en Griekenland hebben zo bezien niet te veel schuld, minder dan Spanje en Portugal

kerst in Nederland: hand meer op de knip dan in Italië

Nederland hoort ineens bij de landen waar men het niet meer ziet zitten. De groeipolitiek van Rutte werpt nog niet de gewenste pepernoten af.

Eurocrisis als hoofdschuldige gezien voor recessie in Nederland

,,Het herstel van de economie is in de kiem gesmoord'', concludeerde CBS-econoom Symon Algera. Hadden we zijn voorganger nog maar, die wist een en ander nog tamelijk vrolijk te brengen.

De Telegraaf had een poll of Nederland in een recessie zat en of de eurocrisis de schuld was. Liefst 89% zei dat we in een recessie zitten, al voordat de onverwacht slechte BNP cijfers over het derde kwartaal gepubliceerd waren:

Aantal stemmen : 1133
Ja, een diepe economische neergang is niet meer te vermijden : 61%
Ja, maar de recessie zal mild blijven : 28%
Nee, de concurrentiekracht van Nederland zal dit voorkomen : 2%
Nee, de Nederlandse economie kan wel tegen een stootje : 9%

Ik heb nog nooit meegemaakt dat men zo snel al zei dat men in een recessie zat. Meestal komen economen er pas achter dat er een recessie was als deze al bijna voorbij was.

Nederland in recessie: aanpraten crisis en overheidsbezuinigingen hebben succes

De economische groei in het derde kwartaal was onverwachts negatief in Nederland. Daar de groei in oktober verder verslechterde is de groei in het vierde kwartaal met hoge kans eveneens negatief en zitten we in een recessie die ook nog door lijkt te zetten in het eerste kwartaal van 2012.
Rutte gaat voor groei, maar voorlopig komt hij alleen maar aanzetten met het zuur van Balkenende, alleen in nog wat grotere hoeveelheden zuur.
De overheidsuitgaven dalen en de consument houdt de hand op de knip, zoals Rutte eigenlijk ook adviseert. Ook DNB helpt een handje door voortdurend te wijzen op de te lage dekkingsgraden van pensioenfondsen bij de huidige te lage rente. Geen herstel van autoverkopen in Nederland terwijl dat in de meeste andere landen wel gebeurde. Hogere zorgkosten volgend jaar weet de consument ervan te overtuigen dat het volgend jaar slechter gaat. Rampverhalen over 300.000 gezinnen die volgend jaar met hypotheekproblemen komen te zitten als de hypotheekrente naar passende opslagen ten opzichte van de rente op Nederlandse staatsleningen verhoogd worden.
Gelukkig gaat de euro nu omlaag en zijn de bedrijven rijk genoeg om door te blijven investeren.

AEX en Coppock wijzen op recessie

De AEX is nu zo veel gedaald dat dit overeenkomt met een recessie. De AEX is beslist niet onfeilbaar, die ziet soms recessies die er niet komen en soms geen recessie die er wel komt, maar over het algemeen is er toch wel een redelijk verband tussen economische groei en de AEX.
Ook de Coppock indicator die aangeeft dat het echt mis is met de beurs als deze onder 0 duikt wijst op een recessie.
Als de daling nu stopt, stelt die recessie niets voor als die er al komt.

De Coppock indicator (zie ons boek en toelichtingen bij de vierjaarscyclus) geeft wel aan dat beleggen in aandelen gevaarlijk is, want hij is onder 0, de gevaarlijkste fase voor aandelen. Je moet pas bullish worden als de Coppock indicator weer stijgt (minder negatief wordt). Dan moet je overigens meestal heel erg bullish worden, niet een beetje bullish. De Coppock constateert de draai van de beurs natuurlijk wat te laat, vaak zo'n twee maanden te laat. Maar meestal blijft er dan toch wel genoeg stijging over om nog enthousiast te blijven (en het omgekeerde: bij een daling van de Coppock onder 0 kan de beurs nog veel verder dalen)