Goudmijnaandelen: Pantelis probeert het nog een keer

Pantelis beveelt  bij IEX weer eens goud en goudmijnaandelen aan aan http://www.iex.nl/Column/162820/Goudmijnen-schrijven-geschiedenis.aspx
inclusief een mea culpa, want het is de laatste jaren zeer fout geweest.

Ik houd wel van dit soort plaatjes. BGMI staat voor Barron’s Gold Mine index.

Dalingen van meer dan 70% zijn zeldzaam, maar 80% kan ook. Internetaandelen bleken vanaf de top in 2000 met ongeveer 99% te kunnen dalen. En individuele aandelen gaan dan nogal eens failliet (een index zonder leverage niet). Die daling van 70% van top naar 80% is buitengewoon pijnlijk, je verliest 1/3. Een verdere daling van 80 naar 85% klinkt als peanuts, maar is toch een waardeverlies van 25%.

In het verleden heb ik heel wat voorbeelden gezien dat na een 70-80% daling een spectaculair herstel kwam. Bijvoorbeeld na de eerste oliecrisis (Engelse aandelen daalden eerst 90%, maar enige jaren later was er toch weer een all time high) of Azië na de Aziëcrisis, achtergesteld krediet na de kredietcrisis, onroerend goed aandelen na de vastgoedkrachs die er zo nu en dan optreden. Allemaal goede herinneringen aan aankopen toen (voor pensioenfondsen).

Dus goudmijnaandelen kopen na het einde van de goudkrach lijkt veel op te kunnen leveren. Helaas is niet zo duidelijk of die goud bear markt al voorbij is. De top van 2011 is al vier jaar voorbij, maar dat is niet erg lang in historisch perspectief bezien. Zie bijvoorbeeld de oude blogpost http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2012/04/stiefel-en-de-kondratieffgolf-van.html dat aandelen langdurig beter horen te zijn dan goud.

 Na de top van goud in 1980 moest je twintig jaar wachten voor het herstel kwam. Na de Tweede Wereldoorlog duurde het meer dan 25 jaar voor de goudprijs eindelijk kon stijgen (in reële termen al helemaal). De goudprijs gaat in lange cycli en achteraf is goed te motiveren waarom de cycli zo krachtig waren. In de tijd dat goud echt gekoppeld was aan de dollar had je iets aan goud, want je kreeg geen dividend, je had geen bescherming tegen inflatie. Dat veranderde spectaculair toen de koppeling aan goud werd losgelaten dankzij president de Gaulle in 1971. Er was al jaren een hoge inflatie die in een huizenhoge inflatie veranderde door de OPEC. De reële rente was veel te laag. Iedereen vluchtte in goud en in 1980 was er een bubbel (de beruchte broertjes Hunt hadden de zilvermarkt opgeblazen). De goudprijs was al aan het dalen toen Volckert de reële rente naar enorme hoogte stuwde en de reële rente hoog bleef, waardoor het voor iedereen duidelijk was dat je beter in obligaties kon zitten dan in goud. 

Rond 2000 waren de centrale banken uitverkocht en gingen zelfs op steeds grotere schaal goud kopen. Na de Aziëcrisis kwam er een explosie van de valutareserves in de wereld en de goudprijs steeg heel aardig parallel met die valutareserves mee. De reële rente was laag, met goud verdiende je meer dan met aandelen. In 2011 was de goudprijs weer op bubbelterrein, maar niet zo erg als in 1980. Het begon steeds meer mensen te dagen dat je beter in aandelen dan in goud kon zitten en ook de combinatie aandelen+ obligaties was veel aantrekkelijker.  De goudmarkt zag kennelijk dat QE niet inflatoir was, dat de vraag van China en India niet oneindig was. 

In 2015 zie je het wegsmelten van valutareserves. Goud is duur aan het worden vergeleken met andere grondstoffen. De nominale groei van het BNP van China is teruggevallen van 20% per jaar tot ongeveer 5%. De FED gaat de rente verhogen. De dollar is sterk, die moet je hebben en is lang niet zo volatiel als de goudprijs.

De bodem van de goudprijs komt als de goudmarkt een ander verhaal ziet: aandelen zijn niet meer zo aantrekkelijk want de winstmarges staan onder druk door loonstijgingen, de FED verlaagt de rente in reële zin, de particulieren kopen meer door die loonstijging (die er vooral zal zijn in India en China).

D.w.z. Piketty moet dan zijn ongelijk bekennen. Voorlopig staan de werknemers zwak door de hoge werkloosheid en globalisering, maar dat kan niet altijd zo blijven. Maar ik zie de keer niet voor 2018, misschien 2020. Dan pas komt de echte keer in de goudprijs denk ik.  

.Blijven de koersen van goudmijnaandelen dan maar verder zakken tot 2020? Dat hoeft natuurlijk helemaal niet. De daling van de goudmijnaandelen versus de goudprijs gaat veel te hard. Die 70-80% regel aanhoudend kun je hopen op betere tijden voor goudmijnaandelen als ze 70% zijn achtergebleven bij de goudprijs. En dat is volgens de cijfers van Pantelis niet zo ver weg: 82% daling koersen goudmijnaandelen bij een daling van de goudprijs van 40%. 635/1900 goudmijn/goud in 2011 versus 115/1100 nu, dat is een daling van 2/3.

Wat wel duidelijk moet zijn is dat beleggen in goudmijnaandelen ongelooflijk riskant is geweest en zal blijven. Ook op de huidige koersen is groot koersverlies mogelijk. Gezien het enorme verwachte risico hoort de risicobeloning ook enorm zijn. Dat kan, maar succes is beslist niet gegarandeerd. Maar kansrijker dan een lot in de loterij.  

had goud zijn Minsky-moment?

Plotseling realiseerde men dat er geen inflatie was, dat QE voorlopig niet tot extra inflatie leidt, dat systematische risico, zoals de Eurocrisis, structureel naar beneden aan het gaan is en dat een mogelijke valutawedloop gaat leiden tot een sterke dollar (inclusief Dutch disease). De correlatie tussen sterke dollar en lagere goudprijs is hoog. Dat wijst allemaal op het opgetreden zijn van een Minsky moment.

Minder gehoord is het argument dat de groei van de valutareserves van Emerging Markets voor het eerst sinds 1998 lijkt stil te vallen en dat China zijn valutareserves excessief vindt (en er wellicht iets anders mee gaat doen)

Ook hoort men dat het plotseling duidelijk is dat aandelen beter en veiliger zijn dan goud.

Goud is niet langer de veilige haven

VaR van goud is plotseling een probleem geworden

Een en ander leidt tot dumpen van goud door institutionele beleggers/ hedge funds.

Is dat genoeg? niet als de vraag sterker stijgt dan de productie. Dat kan nog steeds, want de vraag naar juwelen en munten groeit.

Als er een Minsky moment is geweest dan dreigt een nieuwe neergang, na het eerste hertsel van de klap.

De fysieke vraag naar goud groeit wel door de sterk groeiende middenklasse in de wereld.

Zonder vraag van centrale banken is die stijging van de vraag niet voldoende denk ik om de gestegen productie te overtreffen.

De productie van goud is hoog door de gestegen prijzen. Na enige tijden is er bijna altijd een sterke reactie van grondstoffenproducenten op gestegen prijzen. Goud is geen uitzondering.

goud en aandelen op lange termijn: nu aandelen beter dan goud

Bovenstaand plaatje is zo ongeveer het oudste plaatje van de goudprijs. Hoe geloofwaardig de verzonnen dollarwaarde in ponden is voor 1776 valt moeilijk te beoordelen.

Op de bijna eeuwigheid is de val in 2013 van de goudprijs niet zo erg groot te noemen. Sinds 1850 zit de goudprijs versneld in de lift, dit komt waarschijnlijk door de hoge bevolkingsgroei plus na 1940 een versterkte trend door Keynesiaans aanjagen van inflatie dat vooral na 1965 uit de hand liep.

Bovenstaand plaatje is van www.chartertrust.com

 Dat plaatje is een onverwacht positieve wending aan het goudverhaal. Je hebt perioden van zo'n 10 tot 15 jar waar aandelen eigenlijk niet zo van hun plaats komen. Ondertussen gaat de goudprijs uit het dak. Nu is het de beurt aan aandelen, die moeten uit hun dak gaan, terwijl goud zich koest zou horen te houden.

Curieus is dat zowel aandelen als goud op lange termijn ongeveer even hard in prijs lijken te stijgen (6,7%, de constante van Siegel).  Overigens bij aandelen krijg je dividend, dus op lange termijn zit je beter met aandelen dan met goud. Er is overigens wel een belangrijk diversificatie-effect waardoor je beter met een combinatie van aandelen en goud kunt zitten op lange termijn.

Je had lange perioden waarin je beslist in aandelen moest zitten en dan weer lange perioden dat je beslists in goud moest zitten. In de inflatoire periode 1970-1980 was goud je redding en na de technologiebubbel moest je van 2000 tot 2011 beslist ook  in goud zitten, zoals Middelkoop terecht beweerde. De reden voor de goudprijsstijging was overigens hoogstwaarschijnlijk de waanzinnige opbouw van valutareserves door Opkomende Landen als China na de Aziëcrisis van 1998 waarbij landen met onvoldoende valutareserves door de grond gingen. Pas in 2011 lijkt men in Azië etc te vinden dat men wel genoeg valutareserves heeft opgepot.

Van 1982 tot 2000 moest je echt in aandelen zitten en niet in goud en na 2011 lijkt het  opnieuw dat je voorlopig beter in aandelen kunt zitten. Deze keer echter omdat je op aandelen nog meer kunt verdienen met goud, zo lijkt de voorlopige conclusie.

Het verhaal blijft dat je in inflatoire periodes met een lage reële rente en waarin valuta-oorlogen woeden je in goud moet zitten en in perioden met hoge reële rente moet je net ingoud maar in aandelen zitten. Dat wijst erop dat het plaatje het mis kan hebben dat goud het vanaf 2011 slechter doet dan aandelen, maar voorlopig denk ik ook dat aandelen het beter zullen doen dan goud in de komende jaren.

de goudkrach: loopt de bubbel leeg?

Enigszins onverwachts begaven afgelopen vrijdag de steunniveaus voor goud het. Op 18 en 21 à 22% van de top waren er steunen, zo blogde ik onlangs. In een klap viel de goudprijs door beide steunen heen. -29% lijkt de volgende steun.

De goudprijs hoort op te lopen als de reele rente erg laag is en de valutareserves in dollars gemeten sterk groeien. liefst met centrale banken die op grote schaal geld aan het drukken zijn. Dat is het geval en daarom is de val van de goudprijs onverwachts, het is geheel tegen de theorieën van goud in en de goudprofeten staan in hun hemd (ik dacht overigens ook dat $1500 wel zou houden).

Cyprus krijgt de schuld met zijn verkoop van hun onbetekenende goudvoorraad. De markt lijkt te geloven dat Zuid-Europa spoorslags in de voeten van Cyprus zal treden. En goud hebben ze zat in de PIGS, vooral Italië en Portugal staan bol van het goud. In Portugal staat het water tot de lippen, nu het uitkleden van ambtenaren door hun hooggerechtshof als te onbetamelijk is beoordeeld. Een eenvoudige oplssing voor de bezuinigingsproblemen is natuurlijk de goudvoorraad verkopen. Dat helpt Portugal minstens een jaar (niet veel langer) uit de brand. Als Italië ook nog wil volgen, dan moet er snel een oekaze uit China komen dat ze al het goud wel even willen hebben anders staat de prijs zo onder $1000 (de Peoples Bank of China heeft overigens wel aangegeven dat als de prijs van goud gunstig is, ze een onverzadigbare koper zullen zijn, die goudvoorraad van Portugal is dan maar een druppel op de gloeiende plaat).

Er waren wel wat andere waarschuwingen, zoals Japanners die en masse hun goud verkochten toen het per gram boven 5000 yen kwam, niet erg logisch als je net een directeur van de Bank of Japan hebt gekregen die whatever it takes inflatie gaat maken. Niet logisch, maar het gebeurde toch.
Goud is kennelijk te duur geworden voor de particulier, die smelt liever zijn juwelen om. En in de periode april-juni koopt men seizoenmatig in de Emerging Markets heel weinig goud. In India heeft men een extra goudbelasting ingevoerd, waardoor men enige maanden terug extra goud kocht en nu kennelijk een tijdje bijna niets. De zwakke economie van India levert vermoedelijk ook een tegenvallende goudvraag op. En hoe de maatregelen in Turkije uitpakken, waar je op goud kunt lenen bij de bank, is ook niet duidelijk positief.
De sterkte van de dollar (alhoewel niet in yuan) wordt al enige tijd als hoofdoorzaak gezien voor de zwakte van de goudprijs.
De tegenvallende groei van de wereldhandel (slechts 2% in 2012 volgens het WTO en 3,3% in 2013 tegen 5,3% normaal) zorgt voor een zwakke groei van de valutareserves in de wereld.

Daar staat natuurlijk tegenover dat als je niet zo erg gelooft in de kredietwaardigheid van de banken gouden en zilveren munten wel erg verlokkelijk worden om je spaarcentjes mee op te slaan.

Volgens  Scott Grannis http://scottgrannis.blogspot.nl/2013/04/the-end-of-second-great-gold-rally.html moet de goudprijs corrigeren totdat deze weer in lijn is met de andere grondstoffenprijzen. De goudbubbel loopt leeg

Grannis laat ook zien dat de val van de goudprijs eigenlijk wel raar is gezien het overdadig ruime moneatire beleid, maar wat we nu zien is de realisatie dat men zich veel te druk heeft gemaakt over inflatie of hyperinflatie vanwege quantitative easing. Niets wijst op een stijging van de inflatie. Ik denk dat hij misschien een punt heeft: door de lage rente, geforceerd laag door QE, krijgt men onvoldoende inkomen uit besparingen, moet men ineens veel meer sparen voor de oude dag en dat meer sparen drukt de consumptie en daarmee veroorzaakt het deflatie, niet inflatie.

Mocht goud naar $ 1000 gaan, dan denk ik dat ik eens wat gouden munten ga inslaan in plaats van postzegels van snel groeiende Emerging Markets/ kopen van value van Nederlandse/ Duitse postzegels, die veel te veel in opbrengstwaarde gedaald zijn.

Goud lijdt onder Draghi's whatever it takes

Die verschrikkelijk lage reële rente en al die quantitative easing, dat moet toch goed zijn voor de goudprijs. Toch doet de goudprijs al een hele tijd niets.
Het geduld begint op te raken bij heel wat goeroes.

In Business Insider geeft Credit Suisse, Kendall en Deverall, http://www.businessinsider.com/credit-suisse-the-beginning-of-the-end-of-the-gold-era-2013-2?utm_source=Triggermail&utm_medium=email&utm_term=Financial%20Advisor%20Insights&utm_campaign=Post%20Blast%20%28moneygame%29%3A%20FINANCIAL%20ADVISOR%20INSIGHTS%3A%20Buying%20Into%20Fear%20And%20Uncertainty%20Is%20A%20Winning%20Strategy#
de schuld aan Draghi. Sinds die de verlossende woorden sprak whatever it takes de zuidelijken te redden heeft men het vertrouwen in goud opgezegd als dekking tegen staartrisico, want dat is verdwenen.

En er kan nog wel wat van de goudprijs af als de rente zijn onwaarschijnlijk lage niveaus gaat verlaten, zoals CS denkt dankzij Draghi.

Of misschien valt het nog wel mee, de overdrijvingsfase in de Minskycyclus is misschien nog lang niet voorbij.

Maar ze denken dat door Draghi de rente definitief naar boven is doorgebroken en dat de goudprijs daarom naar beneden doet. Bovenstaand plaatje laat zien dat dan de dollar verder zou moeten verzwakken, wat dan weer gunstig voor de goudprijs zou moeten zijn.

Ik zou toch eerder de schuld aan de Chinezen geven dan aan Draghi.

Sinds de valutareserves van China (en daarmee de valutareserves in de wereld) nauwelijks nog groeien na een enorme stijging, is de prijs van goud gestopt met stijgen. dat lijkt me het beste verband met de goudprijs en de overliquiditeit in de wereld. As de valutareserves niet meer snel gaan groeien in de komende tijd (en daar ziet het wel naar uit), dan zal de goudprijs niet veel stijgen. Dalen hoeft niet, daarvoor is er nog genoeg gedlgroei in de wereld en is de reële rente laag genoeg om de goudprijs te stutten.

Goudprijs in lijn met Amerikaanse schulden

De goudprijs loopt keurig in de pas met de omvang van de Amerikaanse staatsschuld, vooral met de debt ceiling. Het schuldenplafond is weer bereikt in Amerika en dat gaat weer met de nodige schermutselingen verhoogd worden. Het plaatje van Zeohedge suggereert dat de goudprijs niet verder stijgt als de Amerikaanse schulden niet verder stijgen. Het verband met de reéle rente en de wereldvalutareserves met goud is sterker.

Goudprijs naar $4380 volgens reële rente

Voortbouwend op het model voor de goudprijs van Elfenbein, warover ik al eerder geblogd heb en vooral ook blog Ecompic heeft http://profitimes.com/free-articles/gold-model-forecasts-4380-gold-price/ nog wat zitten rekenen.
Elfenbein zegt dat de goudprijs op jaar basis acht keer het verschil tussen 2% en de reële korte rente stijgt.
Als je nog meer van de variantie van de goudprijsfluctuaties wil verklaren dan stelt proftimes dat je uit moet gaan van hoe veel de reële rente lager is dan 2,15% (iets meer dan de 2% van Elfenbein) en dat de gevoeligheid voor de reële rente lager is dan 8, eerder 6,9 of nog wat lager.
Als je uitgaat van de huidige korte rente en inflatie van 4,44% (het gemiddelde van de afgelopen twee decennia), dan gaat de gooudprijs over twee jaar naar $ 4380.

Ik denk dat de inflatie duidelijk lager dan 3%, eerder 2% gaat worden in de komende twee jaar en dat de korte rente als Bernanke woord houdt (als hij niet al eerder oneervol is ontslagen door Newt) de korte rente dichtbij 0 blijft. Ook QE3 komt er aan, ook al meldde de FED gisteren dat QE3 nog even weg blijft.
Dan stijgt de goudprijs minder, maar de $ 3000 komt wel in zicht.

goud ETF nu het grootste, groter dan SPDR

Door de waardestijging van goud en de daling van de S&P is de Spider niet langer de grootste ETF maar GLD, goud.
Dat is een teken dat goud een bubbelwaardering aan het krijgen is.
het plaatje is van Bianco.

Vraag naar goud stijgt snel, productie niet: India en China kopen zich lam

De Wall Street Journal had een artikel dat de vraag naar goud zo hard stijgt in China (China Gold Demand Skyrockets
http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704657704576149650272085270.html?mod=WSJASIA_hps).
Het artikel suggereert dat China India hard aan het inhalen is qua vraag naar goud door consumenten (juwelen), de tabel geeft anders aan. India is nog dominanter dan vroeger aan het worden voor de goudprijs. China is daarbij vergeleken een leuke sideshow. De rest van de wereld is onbelangrijk geworden voor de consumentenvraag naar goud.
De goudmodellen gaan uit van stijging van de goudprijs als de reéle rent in de VS te laag is. Die modellen zijn duidelijk verouderd: het draait er meer om of de reële rente in China en India te laag is en de inkomensgroei hoog, vooral in US $.
Voor de beleggingsvraag is de VS nog steeds heel belangrijk: de groei van goud ETF's (bijna alles van het deel precious metals in de middelste grafiek) is heel sterk. we hebben een korte periode van beperkte liquidatie gezien, nu gaat het weer omhoog op inflatieangst.

De wereldgoudproductie per jaar staat in de onderste grafiek (in miljoenen ounces van zo'n 30,1 gram)(bron: http://www.goldsheetlinks.com/production.htm). Die is wel aan het stijgen, maar niet genoeg vergeleken met de sterk stijgende vraag. Men verwacht een verdubbeling van de goudvraag van China in de komende tien jaar. Dat lijkt me een factor drie te laag. Voor India zal de groei niet zo veel lager zijn. Dat is niet mogelijk, omdat de productie te laag is, d.w.z. de prijs moet omhoog. Ergo de goudbeleggers wrijven zich in de handen en hebben al de meest prachtige bubbeldromen.

Newton vergat zwaartekracht bij South Sea Bubble

Deze week zond Jeremy Grantham, de G van GMO, zijn kwartaalvisie weer de wereld in. Hij meldde dat GMO op het ogenblik een zee aan bubbels ziet. Hij liet het beruchte plaatje zien van Sir Isaac Newton, die in huidige koopkracht $ 4 miljoen verloor bij speculatie in de South Sea Bubble. Dat was een nog grotere bubbel dan de tulpenmanie.
In 1711 werd de South Sea Corpration opgericht en die kocht van de Engelse regering het alleenrecht op om met de Spaanse kolonies in Latijns Amerika te handelen. Dat bracht genoeg op om de vorige oorlog van Engeland te financieren.
De South Sea Corporatie was een geoliede marketingorganisatie zonder managementervaring. Via het ten toon spreiden van veel pracht en praal kreeg iedereen de indruk dat de South Sea Corporation onnoemelijke winsten kon gaan maken.
Na enkele emissies werd de South Sea Corporation net zo dominant op de Engelse beurs als Nokia nu in Finland. Tot 1720 ging de koers maal tien. Bij (niet 100% betrouwbare) constructies van aandelenindexen voor Engeland was de top in reële termen hoger dan de koersen van vandaag.

Het gedrag van Newton is klassiek volgens Behavioral Finance theorie. Het geld lonkt en in de eindfase van de bubbel wordt heel veel geld de bubbel ingezogen en daarna wordt dus enorm veel geld verloren.
GMO is niet de enige die waarschuwt tegen bubbels, tegenwoordig zijn sommige metaalprijzen zoals goud wat bubbelachtig. Maar vermoedelijk zijn we nog niet aan het eind van de bubbel en de laatste fase laat de meeste stijging zien. Er zijn daarom heel wat bubbelbeleggers die denken op tijd te kunnen uitstappen en de laatste grote prijsstijging te kunnen verzilveren (de geschiedenis is hard voor dit soort speculanten).

bronnen: GMO, http://web.rollins.edu/~jsiry/South_Sea-Bubble.html, http://en.wikipedia.org/wiki/South_Sea_Company
Men leest vaak dat door Bernanke de aandelenbeurs een bubbel is geworden, vooral gerelateerd aan de Shiller-PE's (koers gedeeld door de gemiddelde gerea;iseerde winst van de afgelopen tien jaar). Andere maatstaven laten echter zien dat aandelen nog steeds goedkoop zijn en zelfs spotgoedkoop als je het vergelijkt met de lage rente en Goldilocksinflatie.

Alchemie maakt vorderingen

De FT (http://www.ft.com/cms/s/0/67dc062c-fe45-11df-abac-00144feab49a.html#axzz17Mql5SpN) had een artikel China gold boom sparks wave of counterfeits
dat melding maakte van het succesvol namaken van goud. dat simpele gedoe met tungsten, dar trapt de dooersnee juwelier niet in, dat overleeft de standaardtesten van bijten en krassen niet. Maar de nieuwe alchemie waar goud vermengt wordt met een serie van metalen, daar hadden de juweliers in Hongkong niet van terug. Ze kochten er 2000 ounces van. Dat was genoeg om de branche in beweging te brengen. Deze vorm van goud was moeilijk van echt te onderscheiden.
Het succes van het nieuwe pseudogoud zal de maffia wel aan het denken zetten. De vraag naar goud door China (450 ton per jaar, nu zou het 600 ton zijn) en India (ruim 600 ton per jaar) wordt steeds onverzadigbaar. Te veel leken kopen nu goud.
Je ziet nu wel angst voor de echtheid van goud opkomen. Heeft de enorme goud ETF wel al dat goud dat ze beloven of is het een of ander Madoffbelegging? Die vraag wordt opmerkelijk vaak gesteld de laatste tijd.

Niet alleen nepgoud kan een gevaarlijke belegging zijn. Voor diamanten is dat veel en veel erger het geval. De techniek, geen alchemie, maakt het nu mogelijk diamanten van ongekend hoge kwaliteit te maken. Deze techniek toepassen hoort tot een instorting van de diamantprijzen te gaan leiden.

Goud, zilver of Dow Jones?

Het plaatje van intelligent bear (http://home.earthlink.net/~intelligentbear/com-dow-au.htm) laat over een flinke periode de Dow Jones gedeeld door de goudprijs zien. Op lange termijn stijgt de Dow Jones meer dan de goudprijs en bovendien krijg je nog dividend. Dus op de zeer lange termijn kun je beter in de Dow Jones beleggen dan in goud. Maar er zijn decennia dat je beter in goud kunt zitten. Sinds 2000 is de Dow Jones in een vrije val tegenover de goudprijs. Die val kan misschien stuiten op een niveau van 5 (dus bij een Dow Jones van 12.000 zou dat een goudprijs van 2.400 zijn).
Als de inflatoire krachten net zo groot worden als rond 1980 kan de stijging van de goudprijs nog groter worden. Voorlopig is dat zeer onwaarschijnlijk, gezien de hoge werkloosheid en betrekkelijk hoge productiviteitstijging en drang naar kostenbesparingen.
Bernanke moet komen aanzetten met een QE3 om hogere goudprijzen dan $2000 per ounce te krijgen, zo denk ik.

Door de start van monetaire verruiming fase 2, QE2, is er enorm veel aandacht voor de grondstoffenprijzen. Men vlucht naar goud en zilver.
De goudprijs zou fase twee van de Minsky cyclus verlaten hebben, waarna de explosieve stijging plaatsvindt. Dat dit nu ongeveer zou moeten gebeuren, klopt volgens het tidschema van enkele andere grote bubbels (zie plaatje). Volgens die theorieën kan de goudprijs nog enorm doorstijgen, maar fundamenteel zitten we al te hoog en als het Minsky moment aanbreekt dan valt de goudprijs hoogstwaarschijnlijk tot onder de niveaus van vandaag. Beleggen in goud is dus gevaarlijk en alleen aan te bevelen als Bernanke maar doorgaat met monetaire verruiming en de rente niet verhoogt.

De zilverprijs stijgt de laatste tijd nog veel harder dan de goudprijs. Vooral de afgelopen week was een recordweek, de particulieren kochten voor 523 ton zilver via ETF's. Zilver heeft allerlei toepassingen in de industrie en er worden veel zilveren munten gemaakt. Als het Bernanke lukt om de groei in de wereld aan te zwengelen met bijbehorende oplopende inflatie, dan stijgt de zilverprijs nog harder dan de goudprijs (normaal gesproken).

De Bank Credit Analyst vindt de goudprijs te hard gestegen en stelt dat het stokje is overgenomen door koper en daarna zeer binnenkort de olieprijs weer gaat gloriëren.
Dat zou kunnen, maar ik denk dat de komende maanden de zilverbubbel de beste kansen heeft. Pas dus op, goud is al gevaarlijk als belegging en zilver is nog veel gevaarlijker.

Goud en de devaluatiewedloop

De ultieme verzekering tegen een devaluatiewedloop is goud. Blog Zerohedge had een aardige post hierover (http://www.zerohedge.com/article/guest-post-todays-gold-myth-its-topped-there-no-inflation-get-out-now-while-you-still-can).
In een gastcolumn wordt het sprookje van de muizen die het schip verlaten verteld. Dat lijkt een beetje op het verhaal van de rijzende zeespiegel in ons boek Beleggen op de golven. Zie in post hieronder.

De gastauteur legde uit dat het feit dat er nu geen inflatie is in de VS (of Europa) geen enkele garantie is dat die weg kan blijven als Bernanke doorgaat met geld drukken, zeker als dat elke keer met biljoenen (1000 miljarden) dollars tegelijk gaat.

Het oude Duitse Rijk wordt steeds als voorbeeld aangehaald. In 1920- eerste deel van 1921 was er helemaal geen inflatie volgens de schrijver (als postzegelverzamelaar zou ik zeggen dat dit niet helemaal waar is, wel dat er toen echt geen hyperinflatie was). Wat wel gebeurde was dat de overheid massaal geld aan het drukken was voor de herstelbetalingen van de eerste Wereldoorlog. De Republiek van Weimar was begonnen met zijn inflatiemachine. En ineens kwam toen die enorme inflatie. Men bleef maar geld drukken totdat het niets meer waard was. De gastauteur van zerohedge meldde dat je in Berlijn met 25 ounce goud (anderhalf pond) een heel blok commercieel onroerend goed kon kopen.

Er kwam nogal wat commentaar los op de column. De goudhaantjes waren zeer in de meerderheid. Bijna iedereen was het er mee eens dat je goud moest hebben. Een van de meest bearishe figuren zei dat je goud moest gaan verkopen op $1350.
Op het blok onroerend goed voor anderhalf pond goud stelde men dat je in Detroit nu ook voor anderhalf pond goud een blok huizen kunt kopen.

Gaat Amerika richting Weimar en moet je goud kopen? Amerika krijgt geen hyperinflatie, maar dan moet je niet voorbij het punt gaan waarbij te veel geld gedrukt wordt. Dan krijg je een soort Minsky moment en dan wordt het heel erg moeilijk inflatie weer in zijn hok te krijgen. De FED, zeker Hoenig, is zich hier zeer goed van bewust en je mag aannemen dat de FED ruim voor het Mynski moment stopt, al was het maar gedwongen door de markt (de vigilantes). Als inflatieverwachtingen voorbij een bepaald punt gaan, dan stopt de FED echt wel met geld drukken. Dan zit er niets anders op dan te zorgen voor een hoge rente via het aan de markt terugverkopen van leningen en hogere korte rentes. Dat kan alleen maar als er niet te veel geld gedrukt wordt, anders is de FED alsnog failliet. De vigilantes van de obligatiemarkt moeten op tijd wakker worden om excessief geld drukken tegen te gaan. De vigilantes zijn nu veel machtiger dan in 1920 en daardoor heb ik goede hoop dat hyperinflatie vermeden kan worden. Stagflatie kan natuurlijk ook nog. Voorlopig denk ik dat ook dit niet zal gebeuren, zo lang men maar doorgaat met maatregelen om de productivteit te verhogen en nieuwe innovaties (uit inernet, nieuwe technologie, Groene Revolute, de gentechnologie tec.) gaat implementeren.
Dus het normale scenario zou volgens mij moeten zijn: de FED gaat een aantal maanden geld drukken (100 miljard per maand) en ziet half 2011 dat de economie voor de tweede keer aantrekt boven 3,5%. Dan zal men door het oplopen van de inflatieverwachtingen gedwongen moeten melden dat men stopt met bijkopen en vrijwel meteen ook moeten melden dat de extended period waarin men de korte rente op nul houdt, voorbij is als de inflatieverwachtingen niet terug het hok in gaan. De particulier die bang is voor inflatie en de lage hypotheetarieven ziet, zal zijn uiterste best doen om een (duurder) huis te kopen. Daardoor gaat de rente stijgen, maar de werkelijke inflatie kan de komende paar jaar nauwelijks omhoog door de grote onderbezetting en hoge werkloosheid en hoge productiviteitsstijging (=daling van arbeidskosten per eenheid product). Dat houdt uiteindelijk de rentestijging weer tegen en het vertrouwen komt weer wat terug. Dat is geen scenario van rustige aandelenbeurzen en rustige rentebewegingen. Hogere rente aan de korte en lange kant betekent wel dat de goudprijs weer omlaag moet (richting $800? maar misschien hebben we dan daarvoor eerst flink hogere goudprijzen gezien (voorlopig zie ik geen overtreffing van de voor inflatie gecorrigeerde top van 1980 van $2300 voor een ounce goud))

De muizen verlaten het schip

Gastauteur van blog zerohedge Alex Stanczyk legt de stijging van de goudprijs uit met een soort sprookje over de muizen die het schip verlaten (http://www.zerohedge.com/article/guest-post-todays-gold-myth-its-topped-there-no-inflation-get-out-now-while-you-still-can):

Imagine a group of ships in the ocean, these ships represent the various currencies of the world. In the middle of this group is a ship, slightly bigger than the rest, that is currently the worlds reserve currency.

The funny thing about the saying "rats from a sinking ship" is that the rats instinctively know when a ship is going down, and flee from it.
So in today's economy, we are seeing the rats jumping ship, and swimming to another ship as the big one in the middle sinks.

The problem here is, when they arrive at another ship, they realize that the ship they are climbing onto is also sinking...in fact its Captain and crew are sinking it on purpose in order to compete with how fast the big ship in the middle is sinking.

Finally, as this pattern continues, the rats start to realize that none of the ships are safe, and instead start swimming over to a small island nearby, that isn't sinking at all. On this island as the rats arrive, they find a few very very smart rats who have been there for a while already, sitting under a nice shady umbrella and drinking iced refreshments. By the way, this island is made up of gold.

Afijn, dat eiland is te klein voor mensen, omdat al het goud in de wereld samen kleiner is dan een kubus met ribben van 20 meter.
De dollar is het grote schip, terwijl de valutareserves in de wereld op de schepen van China/Hongkong/Macau en Japan liggen.
Dat zijn niet de enige kopers van goud. Ook India en de OPEC willen goud in plaats van de dollars van het grote dollarschip waar de muizen weg zouden vluchten. Voorlopig zie ik de muizen van China/ Japan/ OPEC nog niet uitchecken uit Hotel California richting de Griekse/ Spaanse/ Portugese stranden (al lijkt het de afgelopen maand wel op, misschien is het een soort orgie van het Duitse Oktoberfest).

goud zilver ratio

De goud zilver ratio is een indicator of de rentecurve vlakker wordt en of de goudprijs begint te bubbelen.
Als de zilverprijs harder stijgt dan de goudprijs is dat meestal een teken dat het beter gaat met de economie (er zijn meer industriële toepassingen voor zilver dan voor goud). Daarom zou de rentecurve dan na enige tijd moeten vervlakken.
Dat was niet zo'n bruikbare indicator het afgelopen jaar. Excessivee monetaire veruiming via geld drukken wint het van vooruitzichten voor een betere economie. De zilverprijs is nog wilder dan de goudprijs.

Als je in goud gelooft, dan moet je extra enthousisat worden over zilver. Zilver is vermoedelijk nog niet te duur versus goud: we zitten nu net onder de 60 en 40-50 is ook mogelijk.
De goudzilver ratio daalde flink voor de enorme top in 1980. Dat lijkt nu ook weer nodig om te kunnen zeggen dat de goudprijs is uitgestegen. Dus bereiken we de 50 dan is het wie weet verstandig om je achter je oren te krabben of je nog wel goud moet kopen (Bernanke moet dan toch echt weer voor triljarden beloven te gaan kopen aan waardeloze staatsleningen, wil goud nog meer waard kunnen worden). De goud zilver ratio staat dus nu nog te hoog om te kunnen zeggen dat de goudprijs definitief getopt heeft (althans volgens deze theorie).
De grafieken van gold eagle zijn aardig (http://www.gold-eagle.com/charts/gegsr.html). De echte goud bulls moeten overigens even geduld hebben: oktober is seizoenmatig gemiddeld een slechte maand voor goud geweest (zegt ook niet alles, maar toch een seizoenwaarschuwing kan goud waard zijn).

Goud ETF koopt maar bij

Het plaatje van Bianco laat zien dat hoe meer de goudprijs stijgt, hoe meer de particulieren goud kopen via het ETF goudfonds. Nu al heeft dit fonds meer goud in bezit dan de centrale bank van Frankrijk (en die heeft heel wat goud sinds De Gaulle goud van de VS eiste à $ 35 omdat hij niet mer geloofde in de waarde van de dollar).

Wanneer stopt die enorme aanwas van deze goud ETF?
Dat is moeilijk te zeggen. Nu al zit er meer dan $ 50 miljard aan waarde in de ETF. Dat is nog lang niet zo veel als de waarde van Shell of de beurswaarde van de grootste onderneming in de VS. Ik houd het erop dat de waarde van deze goud ETF die van de grootste Amerikaanse international ongeveer gaat evenaren of overtreffen.

Is de huidige prijs al een bubbel?
Het zou kunnen, maar de prijs kan nog veel verder omhoog als het hoogtepunt voor inflatie gecorrigeerd van 1979 weer bereikt wordt. Dat kan gemakkelijk als de trend van monetisering van schulden aanhoudt en diverse landen hun valuta kunstmatig laag houden. Hierdoor groeien hun valutareserves enorm.

Waarom stijgt de prijs van goud terwijl er weinig inflatie is en de dollar sterk?
De gangbare theorieën over wat de goudprijs beïnvloedt zijn de prullenbak in gegooid. De goudprijs reageert niet meer op de inflatieverwachting en de zwakte of sterkte van de dollar.
De goudprijs reageert nu op onzekerheid zoals de CDS spreads waartegen je staatsleningen kunt verzekeren tegen wanbetaling.
De goudprijs reageert nog sterker op de omvang van de brede geldhoeveelheid van de Vs (en de wereld). Kwantitatief verruimen doet de goudprijs de lucht in vliegen. Zeer sterk is daarom ook het verband van de groei van de wereldreserves aan valutareserves en de stijging van de goudprijs.

Dus (de angst voor) kwantitatief verruimen door centrale banken (geld drukken), hoge groei valutareserves China en andere landen, angst voor het instorten van de euro zijn momenteel de redenen waarom de goudprijs zo stijgt.

grootste gouden munt vrijdag geveild

Vanwege een faillissement wordt de grootste gouden munt ter wereld geveild. Hij weegt 100 kilo en er zijn er 5 van (eentje is van koningin Elisabeth). Een goudwaarde van € 3,2 miljoen en een verwachte opbrengst van € 4 miljoen.
Hij is gemaakt door de Canadese munt Maple Leaf omdat ze de grootste munt ter wereld wilden maken en de Oostenrijkse munt de loef af wilden steken (hadden voor 1991 de grootste munt).

Dit soort veilingen is overigens een teken dat er een goudbubbel aan het ontstaan is.

goud nieuwe bubbel

Het meest gelezen artikel in business week was The Gold Frenzy: why investors should resist ( http://www.businessweek.com/investor/content/may2010/pi20100513_844554.htm).
Goud is omhoog geschoten door de Griekenland crisis en de flash crash, vandaar de cartoon.enland gaat zorgen voor een te royaal monetair beleid, inflatoire dalingen van valuta's als de euro en vooral belastingverhogingen.
De tekenen van ongezonde belangstelling voor goud beginnen zichtbaar te worden. Het Emirates Palace hotel in Abu Dhabi heeft nu automaten waarmee je brokjes goud van 1,5,10 gram te trekken.
Men waarschuwt voor de enorme volatiliteit van de goudprijs: het is beslist geen veilige belegging. Maar als het het een goede bubbel wordt, dan kan de goudprijs best verder omhoog. India, China en de oliesjeiks kopen gewoon door. Goud is nog maar een heel laag percentage van de valutareserves in de wereld.