Griekenland, episode 7: Wie geeft toe: Europa of Griekenland?

De schade voor Europa is groot, als men toegeeft. Andere landen kunnen maar op verkeerde ideeën gebracht worden. Podemos etc. 

Overigens heeft Spanje minder bezuinigd dan ze eigenlijk zouden moeten, Griekenland moest  veel meer bezuinigen. Je ziet nu een veel beter economisch herstel in Spanje, terwijl de problemen in Spanje toch heel groot waren: een volkomen uit de hand gelopen bubbel in onroerend goed, die zorgde voor grote waardedalingen, verlies rijkdom en een arsenaal aan werkloze bouwvakkers. Minder bezuinigen dan is voorgeschreven, dat is denk ik wel voor elkaar te krijgen zonder dat Schaüble/ Merkel ontploffen.

Griekenland uit de euro is het einde van het banksysteem, een enorme neergang van de economie. Daarna uiteraard herstel (vergelijk IJsland). Zelfs Tsipras en Varoufakis zeggen dit.

Een en ander pleit voor het scenario van een compromis op het allerlaatste moment voor een zo klein mogelijk deel van het probleem. Kick the can down the road. daar is Europa heel goed in. Van het blikje is nog maar weinig over, zo veel trappen heeft dit te verduren gehad.

Vorige week zagen we eerst Tsipras zijn onderhandelingspositie weggeven: hij zei: nee, we gaan niet uit de euro en we gaan niet de staatsleningen afstempelen. Blijdschap alom op de beurzen.

Toen kwam het ‘charmeoffensief’ van Varoufakis. Onmiddellijk bleek dat geen enkel land een cadeautje wilde geven.

Dus moest er uit een ander vaatje getapt gaan worden. Tsipras zei dat hij zijn verkiezingsprogramma moest uitvoeren. Flinke verzachting van de lasten door de overheidsschulden aan het buitenland en weg met die bezuinigingen en hervormingen. terug met alle ambtenaren, lagere belastingen. Sinterklaas is er een kleine jongen bij. Niets gevaarlijker dan politici die doen wat ze beloven (zoals Bush deed met het binnenvallen van Irak). Griekenland gaat gewoon niet doen wat die Duitse ellendelingen eisen. Nee, ze moeten eerst maar eens de oorlogsschade van € 162 miljard terugbetalen (volkomen onduidelijk hoe men aan dit bedrag komt, anderen reppen over € 10 miljard en dan rente over rente tegen Griekse rente..). 

De schulden aan Griekenland moeten verzacht worden, waarschijnlijk met langere looptijden en aan de groei van het BNP gerelateerde betalingen.

Dat kan. Al piept Greenspan nog zo hard, Europa vindt het goedkoper om steeds maar weer noodverbanden aan te leggen en dat gebeurt dus waarschijnlijk. Tenzij Tsipras echt 100% van zijn verkiezingsmandaat wil uitvoeren, dan is Grexit onvermijdelijk. 

enige links

http://www.bloombergview.com/articles/2015-02-09/tsipras-lays-out-part-of-the-road-map-for-greece (el Erian)

The Financial Times – Wolfgang Munchau: All Grexit needs is a few more disastrous weeks like this

http://www.ft.com/intl/cms/s/0/8fd55736-ae0a-11e4-919e-00144feab7de.html?siteedition=intl#axzz3RIKFLzps

Greenspan http://www.marketwatch.com/story/greenspan-on-greece-exit-from-euro-is-just-a-matter-of-time-2015-02-09?siteid=rss&rss=1

financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Het was weer een volatiele week met veel uiteenlopende ontwikkelingen, vaak tegen de trend van het afgelopen half jaar in: de ISM viel tegen, maar daarna herstelde het economische nieuws in de VS enorm plus hogere olieprijzen en daarmee vloog de rente omhoog en outperformde de S&P de andere aandelenmarkten behalve Athene. Vooral energie en financials deden het goed in de VS. De Chinese beurs daalde opnieuw op matig economisch nieuws maar gezien de monetaire verruiming (verlaging van de RRR, reserve requirement ratio) toch curieus.

De olieprijs herstelde op berichten dat het aantal rigs flink was afgenomen, maar op tegenvallende voorraadgroei steeg de olieprijs weer wat. Per saldo behoorlijke stijging van de olieprijs die kennelijk te veel gedaald is.

Ondanks de vele goede argumenten voor secular stagnation in de komende jaren kreeg dit scenario een flinke knauw door de extreem goede cijfers over de Amerikaanse arbeidsmarkt: volgens het Establishment Survey 257.000 groei werkgelegenheid en 147.000 opwaartse herzieningen waardoor het groeipercentage op jaarbasis nu het hoogste is van de 21^ste eeuw. De beroepsbevolking groeit ineens sterk, +1 miljoen in één maand (bij 200.0000 bevolkingsgroei VS per maand). Daardoor steeg de werkloosheid 0,1% ondanks de 759.000 nieuwe werknemers volgens het Household Survey. De participatiegraad steeg eindelijk van 62,7 naar 62,9%. Loongroei van 0,5% in één maand. Een en ander was genoeg voor Yellen om aan Hilsenrath door te laten schemeren dat ze er veel voor voelde om al in juni de FED rente te verhogen. De obligatierente was toch al aan het stijgen op de hogere olieprijzen, maar Amerikaanse cijfers over de arbeidsmarkt richtten een verdere ravage aan. Net nu we uit aan het puzzelen waren hoe negatief de rente wel niet zou gaan worden, is de rente gaan stijgen. Joachim Fels beredeneerde dat de reden waarom de rente positief hoort te zijn, we prefereren consumptie nu boven die van morgen, niet meer op hoeft te gaan als je veilig voor je pensioen van morgen wilt sparen en consumptie straks belangrijker vindt dan consumptie nu.

QE zorgde heel vaak voor de nodige rentestijging nadat de markt hier overdreven op had voorgesorteerd en het economisch nieuws begon te verbeteren.

Bij zo veel groei van de werkgelegenheid en slechts 2,6% groei in het viedre kwartaal kon het niet anders dan dat de productiviteitsgroei slecht, negatief was (-1,8%). Daarmee verdedigen de aanhangers van Secular Stagnation zich,  dan hoef je niet op aantrekkende loongroei te rekenen.

Deels komt de tegenvallende productiviteitsgroei door het aantrekken van de laag productieve bouw. Het gaat weer beter met de gezinsvorming, de banken worden weer scheutiger met hypotheken en de nieuwe hypotheekaanvragen stromen weer binnen.

De onderhandelingen met Syriza zijn begonnen. Er is hier veel wellicht overdreven optimisme over. Fels citeerde: Schaüble: “We agreed to disagree.” “We didn’t even agree to disagree, from where I’m standing.” Varoufakis in response to Schaüble. 

Begin deze week gaf Tsipras ineens zijn onderhandelingspositie voor een flink deel op door te verklaren dat de Griekse schulden niet hoefden worden afgeschreven. De ECB zag het risico toch nog te groot en besloot tot woede van de Griekse politiek van de week dat Griekse staatsleningen niet meer als onderpand gebruikt konden worden en dat Griekse banken maar moesten lenen op het noodpakket (ELA) van de ECB. Men maakt het zo eenvoudiger dat de Grieken bij China en het bij Syriza+ partner waanzinnig populaire Rusland aankloppen voor steun.

Het winstseizoen verloopt redelijk in de VS, ex Apple zou men er minder gunstig over denken. Je hoort deze week ineens wel van alle kanten dat de winstverwachtingen voor 2015 te veel verlaagd zijn, vooral als de olieprijzen gaan stabiliseren/ wat stijgen. Top down begint men hoger te zitten dan bottom up, wat niet vaak voorkomt.

Initial claims voor werkloosheid bleven onverwacht laag in de VS, het handelstekort liep meer op dan verwacht. Enige indicatoren voor de huizenmarkt lijken te verbeteren zoals gezinsformatie, hypotheekaanvragen en minder strenge banken. De week begon met een tegenvallende ISM manufacturing en ook personal spending was niet goed over december met -0,3%. De ISM non manufacturing (dienstensector) was wel sterk.

De PMI's kwamen in Europa een fractie lager als verwacht. En dat was ook het geval in China en Japan. Non manufacturing was iets beter.

Werkgelegenheidsgroeirapport bezorgt obligatiemarkt grijzere haren dan die van Yellen

Absoluut verbazend cijfers werden getoond in de maandelijkse rapporten over de Amerikaanse arbeidsmarkt. Het hoofdgetal, de werkgelegenheidsgroei van 257.000 over januari volgens het Establishment Survey, was niet veel boven de verwachtingen. De werkloosheid nam zelfs toe van 5,6% naar 5,7%.

Maar de andere  cijfers waren gewoon flabbergasting. De cijfers uit de vorige maanden waren enorm naar boven bijgesteld. 423.000 over november is een hoog cijfer.

Het  Household Survey, het veel kleinere survey waarmee de werkloosheid bepaald wordt, kwam met 759.000 groei van de werkgelegenheid maar ook met een groei van de beroepsbevolking van ruim 1 miljoen in slechts 1 maand. Dat was ongelooflijk. Weg met die verhalen dat de beroepsbevolking krimpt omdat de mensen opgeven naar een baan te zoeken. 1 miljoen! WOW! Ineens zie je legioenen Amerikanen weer geloven dat ze aan werk kunnen komen, ze solliciteren weer. Daaroverheen kwam een bericht dat de loongroei 0,5% zou zijn geweest. En ineens was de daling omgedraaid in een stijging op jaarbasis. Nog niet helemaal overtuigend, maar grote verbetering, doemscenario’s verblekend. Een dag na mijn capitulatie voor het Secular Stagnation scenario was er ineens een bom onder gelegd.

  Hilsenrath rapporteerde dat de rapporten over de werkgelegenheidsgroei (en loongroei) genoeg waren voor de FED om vast te houden aan het scenario van de eerste renteverhoging in juni.

Geen wonder dat de obligatiemarkt totaal overstuur raakte. Eerder in de week ging het al helemaal mis met het scenario van NIRP, negative interest rates program, door de stijgende olieprijzen en nu dit.

We halen steeds Yellen aan als het monstertje dat ineens van haar geloof afvalt dat je een oneindig ruim monetair beleid moet voeren, maar het is Stanley Fischer die de echte bedreiging vormt. Hij zit het comité van financiële stabiliteit voor en gelooft niet in de noodzaak van crisismaatregelen om nu nog de rente op nul te houden. Yellen legt haar oren te luisteren naar deze doder van de grote bullmarktdraak. 

Secular stagnation: tegenvallende loongroei, maar niet vorige maand in VS

 Globalisatie en de ICT Revolutie hebben een trend veroorzaakt naar meer flexwerk met tijdelijke in plaats van vaste contracten. Deze lange trend van de Kondratieffgolf wordt gekenmerkt door de opkomst van het individualisme. Steeds minder bepaalt de vakbond via cao’s het loon van het collectief en steeds meer moet het individu onderhandelen over zijn eigen loon. De excellente werknemers profiteren van deze trend, maar het gros niet, die halen er in de verste verten niet uit wat een vakbond zou kunnen doen.

De kredietcrisis na jarenlange enorme investeringen om het productieapparaat in Emerging Markets (hoofdzakelijk China) op te bouwen veroorzaakte ineens een overvloed aan arbeid. Employees stonden zeer zwak en zes jaar na het einde van de Great Recession is de positie van employees niet verbeterd, zelfs verslechterd.

Jongeren werden tegen lagere lonen aangenomen, ouderen hielden hun relatief hoge loon, via de gebruikelijke excessieve bescherming van de gevestigde belangen. Dat loonverschil is steeds groter geworden en houdt zo loongroei tegen.

Eerst moeten de jongeren schaarser worden en flink hogere lonen krijgen voor goede loongroei. Dan nog gaat een en ander moeizamer dan voor 2000 en niet alleen door individualisering en minder vaste arbeidscontracten. Er is een groeiende tweedeling van meer behoefte aan banen met lage en hoge inkomens, maar veel minder behoefte aan banen die een middenklasseinkomen opleveren.

(plaatje via Minack)

kondratieffgolf meeting (1): plotseling grote stijging van de rente? Een sprookje

We hadden weer eens een bijeenkomst bij de Vereniging van BeleggingsAnalisten om te praten over de lange termijn, de Kondratieffgolf.

Ik moest op het matje komen. Neergang in de Kondratieffgolf sinds 2000. Punt uit. Niks voorspoed, wereldwijd goede tijden. Ook inclusief Emerging Markets niet. Trend is gewoon naar beneden van groei en productiviteit sinds 2000, in het Westen en in veel Emerging Markets.

Het basisscenario is Secular Stagnation.

Ik moest door het stof met mijn optimisme (eigenlijk vanaf 2003 al) dat de groei in de wereld goed zou worden tot 2018. China en andere Opkomende Markten hielden dat verhaal nog enigszins overeind, maar na de groeiterugval in de BRICs is dit verhaal nauwelijks nog steekhoudend. Rusland en Brazilië in recessie, groei India maar 5-6% en groei China wegzakkend onder 7% en straks nog aanzienlijk lager. [geen herstel van betekenis voorlopig in Eurozone, groei in VS wordt niet uitbundig zonder inkomensgroei]

Mea culpa. Ik ben een beetje dom geweest met de economische visie op lange termijn. [niet met aandelen]. Enige troost: Philip Menco riep hoera, als iedereen in secular stagnation gelooft, kan het meevallen en is het ingeprijsd, de rente kan stijgen.

Zowel ik moest van mijn voorspoedgeloof afvallen als Jaap van Duijn van zijn inflatievrees. Ik kan me indenken dat Philip denkt dat dan een en ander ingeprijsd begint te worden.

Philip heeft het afgelopen decennium o.a. de val van de rente goed gezien, de neergang van de inflatie en was altijd een bestrijder van mijn  visie van een economisch voorspoedscenario. Een opmerking trof me vooral: hij denkt dat op een onduidelijk moment de rente enorm zal gaan stijgen. 

Er komt het moment dat ineens iedereen van die ‘veilige’ obligaties af wil. Iedereen wil dan door dezelfde deur. De rente gaat dan enorm stijgen:  3%++?

Dan gebeurt er natuurlijk wel iets waardoor men ineens hogere rente ziet/ af wil van beleggingen met die lage/negatieve rente. 

Overigens, je moet al je fantasie gebruiken om een reden te verzinnen waarom de rente niet ongeveer zo laag zal blijven als deze nu is. Er zijn kennelijk erg veel goede redenen waarom de rente zo laag is als deze nu is.

Misschien maak ik het te ingewikkeld. Het kan zo maar zijn dat de FED aan een normale renteverhogingscyclus begint richting 3,5% rente eind 2017 (5,5% is zelfs mogelijk) die eerder begint dan de markt denkt. Gewoon een rentestijging als de 'dots', de rentevoorspellingen van de FED gouverneurs, aangeven! Dat levert over twee jaar een heel wat hogere rente op dan die van vandaag in de VS. En dat gaat men ineens geloven. Voorlopig betekent dit dat ik het label ‘sprookje’ moet toevoegen aan deze post

Het gaat dus ongeveer als:

. Er was eens iemand die geloofde in de voorspellingen van de FED. Iedereen dacht dat hij gek was geworden. Niemand geloofde dit immers. Secular Stagnation is toch de enige zekerheid waarop je de toekomst kan bouwen. Je moet toch onder een steen gelegen hebben om dit niet in te zien. En toen…. Nadat dit gebeurd was geloofde ineens iedereen. De rente werd in enkele weken 3% hoger.

Wat kan dat .... toch zijn. Ik geef enige mogelijkheden, maar als lezers andere suggesties hebben, dan hoor ik het graag.

1.

De grote Verzekeraar Generale Alliantie heeft 10 miljard Zwitserse frank aan bankbiljetten gestald in de kluizen van Fort Knox. De Verzekeraar Sullig Luik had al langer tientallen miljarden verborgen in de krochten van een Zurichse bank kwam ineens aan het licht. De bank Danish Blue zei het nu ook, maar dan uiteraard met Deense kronen. Iedereen wildetoen zijn obligaties en de opbrengst in de kluis stoppen. 

2. regelgeving verandert weg van rente matchen. 

Er kwamen massale demonstraties op het Malieveld. Het gras moest opnieuw ingezaaid worden. Overal woedende bejaarden en vakbondsleden die protesteerden tegen de kortingen op hun pensioenen en dat enkel en alleen omdat de verplichtingen op de rentestand gewaardeerd moeten worden. En dat terwijl de rente schandelijk gemanipuleerd wordt door de ECB met hun heilloze QE.  Er zijn torenhoge rendementen behaald op beleggingen die veel hoger waren dan de rentestand. Waarom toch dat masochisme van rekenen met 1% rente terwijl je al vele jaren meer dan 10% rendement maakte? Bas Jacobs legt uit hoe dom we zijn. Die balansrecessie die in de eurozone de rente zo laag maakt  is er niet in vele Emerging Markets en Amerika. Stem daar toch je verwacht rendement op af.

De politiek reageerde door waardering op een vaste rekenrente in te voeren, net als vroeger toen er nooit gekort hoefde te worden op de pensioenen.

Er zijn meer redenen waarom men wil zondigen tegen de hoge rentematch die de afgelopen jaren schatten met geld heeft opgeleverd.Pensioenbestuurders die vrezen voor een omgekeerde Vestia affaire. Deelnemers gaan roepen (dat gebeurt overigens nu al): Waarom hebben jullie de enorme winsten op vastrentende waarden niet verzilverd? Plotselinge angst voor derivaten kan ook de reden zijn om dit te gaan verbieden. Afwikkeling zorgt voor rentestijging aan de lange kant, daar kun je dan vergif op innemen. Plausibele berekeningen kunnen verzonnen worden dat rentematch een negatieve kasstroom aan het ontwikkelen is? Iemand die dit ineens overtuigend uitlegt?

3.

inflatie komt onverwacht terug, het gaat onverwacht goed met de VS qua groei, kredietgroei wordt ineens enorm,

4. 
er gaat iets mis met centrale banken (Japan bijvoorbeeld of China). De verliezen op negatieve rente worden te groot bij de ECB en men (politiek?] komt in opstand tegen QE. 
5 
Sovereign Wealth Funds verkopen ineens al hun obligaties.

6

Centrale banken roepen dat rente omhoog moet, omdat te lage rente de groei remt, de deflatoire tendensen versterkt, lagere inflatieverwachtingen forceert . Hogere rente nodig voor financiële stabiliteit. Bij te lage rente investeren bedrijven niet meer, maar kopen ze slechts eigen aandelen terug.

7. Ali Baba biedt een spaarrente van 3% aan op rekeningen in euro's en dollars..

....

Het zit er dik in dat die plotselinge enorme rentestijging door iets anders komt dan hierboven gesuggereerd. Het blijft leuk na te denken wat het zou kunnen zijn. Misschien is het wel een totale opstand van beleggers tegen negatieve rente. Die beleggers halen massaal hun geld van de rekening, lenen het niet uit aan Duitsland of Nestlé maar stoppen hun geld massaal in een kluis of iets dergelijks.

Wordt enorme rentestijging nu het basisscenario bij ons?  Nee,: zo lang ECB rente op 0 moet houden voor minstens 3 jaar, eerder 5 jaar, is enorme rentestijging een vrij onwaarschijnlijk scenario

 plotselinge enorme rentestijging is niet basisscenario, maar lang niet zo onwaarschijnlijk als ik dacht

Er zijn de afgelopen tijd zo veel totaal onverwachte dingen gebeurd. De val van de olieprijzen, grote QE van de ECB tegen negatieve rente, de stijging van de Zwitserse frank. In dat kader zou ook een enorme stijging van de rente passen.

Nairu, natuurlijke werkloosheid en rente (DB)

De meest gangbare theorie waarom de FED de rente moet gaan verhogen is dat de werkloosheid zo laag aan het worden is in de VS, dat de inflatie welhaast op moet gaan lopen. Om oververhitting te voorkomen moet de FED dan de rente gaan verhogen. Je moet daarmee beginnen voordat de inflatie begint te stijgen, anders ben je te laat en stijgt de inflatie zo veel dat je die alleen maar met een recessie tot aanvaardbare hoogte kunt reduceren.
Dan kijkt men of de werkloosheid boven Nairu, non accelerating inflation rate of unemployment ligt.
Als de werkloosheid onder Nairu komt, dan trapt de FED volgens die theorie op de rem, neemt de punch bowl weg van de te veel feestvierende consument.
Helaas is niet bekend wat Nairu is, het verandert in de tijd. Men maakt daarom aannames, 'educated guesses' wat Nairu zou zijn. De economische onderzoekers bij de FED hebben verhalen geschreven dat nairu wel eens 5,2-5,5% zou kunnen zijn. De FED gouverneurs geloven dit voorlopig en hebben hun schattingen, 'dots' hierop afgestemd.
Maar de markt gelooft er geen snars van. 4,5% ligt meer in de richting en ik denk dat dit klopt. Dan pas ga je denk ik echt betere loonstijgingen zien die de kerninflatie omhoog gaan brengen.
De FED zal waarschijnlijk ook wel gaan roepen dat nairu lager is dan 5,2-5,5%. Men heeft al eerder herroepen onder welke werkloosheid men aan renteverhogingen dacht: bij 6,5%, 6%, 5,35%, nee lager.
Dat betekent dat de 'dots' waarschijnlijk wat omlaag gaan, maar ik denk niet tot de niveaus die de markt nu inprijst.
Het plaatje van Deutsche Bank geeft ongeveer aan wat een en ander voor de korte rente betekent als de markt anders over de hoogte van Nairu gaat denken.
Interessant is dat bij een lagere Nairu een lagere rente op korte termijn hoort en een hogere op lange termijn. De vervlakking van de rente is te ver gegaan als men gelooft dat Nairu lager is. Als men gelooft dat Nairu hoger is dan 4,5%, dan heeft men een veel te lage rente in de rane 0-5 jaar ingeprijsd. Alle secuar stagnation ten spijt, het lijkt toch echt moeilijk met Amerikaanse staatsobligaties rijk te worden in de rest van dit jaar (maar je hebt al een smakelijke +10% te pakken over januari met 30-jaar staatsleningen).

kan de tienjaar rente ver onder nul dalen?

Vandaag kreeg ik weer een presentatie voor mijn kiezen wat er gebeuren zou met de dekkingsgraad als de (tienjaars) rente 2% zou dalen. Dat is dus een rente van -1,7%  voor Duitsland. Men had er wel over nagedacht of ze deze cijfers wel zouden presenteren, maar men had ertoe besloten vanwege wat er onlangs in Zwitserland gebeurde.

Gavyn Davies had het ook over hoe diep negatief de rente zou kunnen gaan. Als de ECB de rente niet dieper dan -0,8% kan krijgen aan de korte kant, dan zou de tienjaar rente nog steeds boven nul blijven
http://blogs.ft.com/gavyndavies/2015/02/01/how-negative-can-interest-rates-go/

Om de tienjaarrente op -1,7% te krijgen moet de ECB de korte rente heel diep negatief maken, ik denk zo'n -10%.
Dat lijkt niet haalbaar. Dan haalt iedereen echt wel zijn geld van de bank en slaat de bankbiljetten op in een kluis, er komen dan echt wel garanties van organisaties die een zekerheid bieden als Fort Knox voor een heel wat lagere rente om een en ander gegarandeerd te beschermen.
Wat op dat moment waarschijnlijk is gebeurd, is een totale implosie van het banksysteem.
De nodige mensen zullen dit gerechtigheid vinden, dan zijn de bankbonussen gegarandeerd verleden tijd. Geldcreatie is dan echt wel gestopt (zoals ik al eerder geblogd heb zien sommige idioten dat als een opheffen van een vreselijke misstand). Dit zal de ECB tot elke prijs willen voorkomen.

Kortom het risico op lange obligaties is bijzonder asymmetrisch: de tienjaarrente gaat met twee sigma niet onder 0% en niet boven 1,6% in Duitsland volgens bovenstaand plaatje.  Gemiddeld geen feest voor de obligatiebelegger.

Maar goed, ik ben een oude sok die de nieuwe tijd zich niet meer goed kan voorstellen. Dat overkwam me ook in 1997, toen ik niet kon begrijpen dat aandelen zo duur waren. Nou, het werd nog drie jaar lang nog duurder en uiteindelijk dacht ik na half 1998 dat het ongeveer zo hoorde in de nieuwe tech tijd. Dat kan dus weer met de rente. Alleen jongeren die de nieuwe tijd haarfijn aanvoelen zien dat de rente nog verschrikkelijk kan dalen. Oude rotten zijn blind geworden. Die lage rente hoort bij de huidige nieuwe tijd van Secular Stagnation.
Ik moet een voorbeeld nemen aan de wijsheid van Alex

Ja, ik houd deflatie voor mogelijk, maar zo lang we nog bankbiljetten als wettig betaalmiddel hebben (ja, dat is ouderwets en dat zal verboden worden in de toekomst, ja dat zie ik ook wel) is een enorm negatieve rente niet mogelijk. Natuurlijk keek men me vanmiddag een aan van hij is een beetje dom, dat hij zich dit niet kon voorstellen, die -2%. Men somberde meteen dat dit toch wel heel erg was voor de dekkingsgraad op marktwaarde. Goed dat er een UFR is. Als pensioenfonds is de gevoeligheid voor de renteverandering enorm aan het worden bij negatieve rentes. De duratie kan dan groter worden dan de looptijd aangeeft. 

demografie VS wijst op weer iets meer groei

Lukas Daalder attendeerde op een stuk van Calculated Risk dat de groei in de VS niet langer 4% was maar 2% door de demografie.http://www.calculatedriskblog.com/2015/02/demographics-and-gdp-2-is-new-4.html
Na de onverwachte val van de groei van de beroepsbevolking in 2013-half 2014 met de nodige problemen daardoor voor de huizenmarkt groeit de beroepsbevolking weer.
De groei in de VS was overigens 3% volgens de wet van Okun, maar bleek wat hoger te zijn in de nodige jaren na de oorlog. 2% nu is wat te laag nu de demografie weer iets verbetert in de VS.
Belangrijk voor de groei van het BNP is overigens vooral (ook voor de groei van de productiviteit) hoe hoog de groei van de kernberoepsbevolking gaat, de 25-54-jarigen.

De grote afzwakking van na 2006 is afgelopen. Dat was een belangrijke reden waarom de groei zo laag bleef in de VS (overigens ook in Europa) tot 2014.Tot 2020 gaat er weer groei zijn van de 25-54-jarigen en dat cijfer kan nog beter worden door immigratie.
Begin jaren 50 was de groei in de VS veel hoger vanwege veel uitgaven voor infrastructuur en defensie. Dat gaat nu niet gebeuren. De overheid was een domper voor de groei na 2009.Nu eindelijk wat minder en daarom, samen met de demografie,  kan er meer groei zijn dan de 2,3% van de afgelopen jaren.

target2 saldi van Griekenland c.s. vallen nog mee

Men rept al weken van grote kapitaalvlucht uit Griekenland, maar dat is nog niet zo goed te zien aan de Target2 saldi. Griekse banken staan in het rood bij de ECB, maar het is veel erger geweest. De tekorten van Italië en Spanje dalen gestaag. Whatever it takes van Draghi heeft geholpen.

ISM valt iets tegen

De ISM viel iets tegen. Hij lijkt overigens iets op te gaan lopen. De ISM was iets hoger dan het modelletje aangaf, volgens sommigen omdat de lage inflatie tot een te hoge (reële) ISM had geleid of omdat er een survival bias was na de kredietcrisis (volgens Bianco). Ore van tegenwoordig Strategas had al gewaarschuwd dat de ordercomponent hoorde te dalen.

De rente is nu ongeveer in overeenstemming met wat de tweejaarrente en ISM zeggen. 1,75-1,85% zou het moeten zijn.

goed financieel economisch nieuws van de afgelopen week

http://scottgrannis.blogspot.nl/2015/01/walls-of-worry-persist.html

Scott Grannis heeft een heel betoog waarom je optimistisch over aandelen moet zijn. De Wall of Worry is heel groot. Aandelenkoersen stijgen dan meestal. Dat de FED stopte met QE is een teken van vertrouwen in economische groei. Er is jaren lang een enorm gebrek aan vertrouwen geweest, maar nu is dit gerepareerd via QE.  De markt heeft niet meer zo veel super safe beleggingen nodig.

De TIPS-markt straalt een veel te laag vertrouwen in economische groei uit, absoluut niet in lijn met een potentiële groei van 2,3% of hoger, maar de reële rente is al een tijdje aan het stijgen.

De credit spreads zijn gestegen, maar meer dan de kredietrisico’s zoals gemeten via cds.

Om wat meer rendement te scoren zal je meer risico moeten nemen en dat gaat gebeuren.

(Mijn PSV-indicator geeft natuurlijk wel een waarschuwing, als de beurs zoals vaker in het verleden negatief correleert met de prestaties van PSV, dan wordt de huidige correctie wat erger. Maar zo goed is PSV nu ook weer niet, het is maar en schim van de ploeg die de europacup ooit won en bovendien is het een onzinverband)

Mark Perry Carpe Diem komt ook met zijn broodje tevredenheid: http://www.aei.org/publication/thursday-night-links-8/

Amerika produceert enorm veel olie, is voor 88% zelfvoorzienend zelfs. Het percentage huiseigenaren is terug op het niveau van de jaren 80, voordat overheidspolitiek goede huurders aanzette om slechte eigenaren te worden. De huizenmarkt is nu veel gezonder.

De ARIA indicator van Morgan Stanley gaf de huidige zwakte in de indicatoren goed aan voor de VS. In januari trad een mooi herstel op. Er is niets mis met de groei in de VS.

Het winstseizoen is verrassend goed begonnen in de eurozone. 80% kwam beter binnen dan verwacht. Gemiddeld 6% beter. In de VS slechts 5% beter terwijl daar 75% beter binnen kwam dan de omlaag geprate winstramingen. In Japan kwam slechts 54$ beter binnen dan verwacht, maar dat was dan wel een forse 18%.

Heel voorzichtig lijkt de winstlijn voor 2015 te verbeteren in Europa. Het blijft natuurlijk niks vergeleken met Japan. Een lagere valuta doet wonderen voor de winst in Japan en nu ook Europa.

Plaatje Matejka van JP Morgan. Het lijkt eindelijk beter te gaan met Europa. De IFO omhoog, zoals de ZEW al aangaf. Kredietgroei komt mondjesmaat op gang en dat is een verbetering ten opzichte van de krimp van de afgelopen jaren (economische groei hangt af van het verschil in kredietgroei en dat is nu gunstig in de eurozone)

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

De Amerikaanse beurs was een beetje van slag door wat meer zorgen over de economische groei en winsten. De FED zorgde voor een nog lagere rente. Europa bleef optimistisch, nagenietend van het QE-cadeau van Draghi,  al werden de wolkjes over Griekenland en Oekraïne groter. Stijging van de beurskoersen was er in enkele landen van de Pacific zoals Australië. De olieprijs steeg voor de afwisseling wat aan het eind van de week. Er wordt rigoureus gesneden in het aantal rigs en IS heeft een oogje laten vallen op oliestad Kirkoek.

Het winstseizoen verloopt redelijk in de VS, maar men voorspelt meer last van de sterke dollar en lagere olieprijs in de VS. In Europa waren de winstcijfers redelijk, maar daar zijn juist de verwachtingen iets aan het verbeteren. In Japan zijn de winstcijfers nogal wisselend slechts 54% meldde een winst beter dan verwacht, maar een en ander leverde toch 18% meer winst op dan verwacht. De verwachte winst voor 2015 is flink aan het stijgen in Japan, flink aan het dalen in de VS en in Europa lijkt de dalende trend om te draaien in een stijging.

In Amerika zit men Obama op te stoken om met voorstellen te komen die door beide partijen gesteund kunnen worden, zoals meer uitgaven voor defensie, infrastructuur, handelsbetrekkingen met Azië en repatriëring van winsten uit het buitenland.

De FED meldde dat de economische groei sterk was in de VS, maar dat de inflatie en inflatieverwachtingen toch wel veel daalden. Het buitenland werd voor het eerst duidelijk vermeld als reden om ‘patience’ te hebben. De verwachtingen voor de eerste renteverhoging werden verder naar het eind van het jaar verschoven en Morgan Stanley gaat voor op zijn vroegst maart 2016. JP Morgan ziet nog steeds wel kansen voor een eerste verhoging in juni. Bij een rente van 0,25-0,5% voer je nog steeds een ruim monetair beleid. Alom werd gesuggereerd dat de FED-gouverneurs hun voorspellingen voor de rente, de ‘dots’ zouden gaan verlagen, maar bij dit soort lieden weet je het maar nooit.

Syriza lukte het een regering te vormen. De beurzen namen de eclatante overwinning van Syriza goed op, de Griekse beurs daalde slechts 14% de afgelopen week, terwijl Griekse banken nu toch echt niet meer iets waard zouden horen te zijn.  Dijsselbloem kon uiteraard zijn Griekse collega niet tot inkeer doen komen, Europa zal over de brug moeten komen anders doet Poetin dit net genoeg om de sancties door de Hellenen te laten torpederen. We gaan de Target2 saldi van Griekenland bij de ECB weer beter bestuderen om te zien hoe duur een grexit grapje ons gaat kosten.

Vertrouwde winnaars in het winstseizoen zoals Apple, diverse biotechnamen, autotoeleveranciers en homebuilders.

Het consumentenvertrouwen schiet omhoog in de VS en het lijkt ook wat beter te gaan met de huizenmarkt (Case Shiller huizenprijzen omhoog, langzame verbetering hypotheekverstrekking, maar pending home sales omlaag). Initial claims voor werkloosheid daalden veel, maar dat kwam door de kortere week. Nieuwe orders blijven zeer volatiel, maar deze keer slecht. Dat voedde de angst dat de groei in de VS weer helemaal wegzakt, samen met de slechts 2,6% economische groei in het vierde kwartaal, opgepompt met 4,3% groei consumptie, maar met negatieve invloed 0,4% van overheid (defensie) en netto export -1%. Investeringen vielen tegen. Het was koren op de molen van degenen die uit de olieprijsdaling alleen maar ellende voorspellen.

ECI, employment cost index, steeg als verwacht  0,6% in het vierde kwartaal, iets minder dan de 0,7% uit de vorige kwartalen, maar men was bang dat een nog lagere ECI de cijfers over loondaling zouden bevestigen. Dat viel dus mee..

Economische groei viel iets tegen in het VK. De IFO viel mee. En samen met de bruisende groei van M1 en M2 lijkt dit door te zetten.

Kredietgroei is aan het aantrekken in de VS, maar ook in de eurozone.

De deflatie in de eurozone verergert, nu ook in Duitsand de prijzen harder dalen. Ook de kerninflatie zwakt een pietsje af.

Het vertrouwen van kleine ondernemingen Shoko Chukin daalde onverwachts in Japan.

In Singapore, Denemarken en Rusland verlaagden de centrale banken de rente.

grexit niet zo onwaarschijnlijk

Foutje: er moet een kalashnikov in de hand zitten

En wie weet is het wel de stier Europa die de maagd bewerkt

De trojka moet € 7 miljard overmaken naar Griekenland komende maand. Zo niet dan moet Griekenland het geld van de markt halen. Tegen 10% denkt men, want dat is de rente voor Griekenland. Syriza ligt er niet wakker van. Twee partijen staan te trappelen om Griekenland te helpen: Rusland en China.

 Rusland vindt 7 miljard een koopje om de sancties af te kopen die Griekenland straks dan gaat vetoën (Rusland is heel populair in Griekenland en landen als Duitsland heel impopulair) en China wil gewoon (net als overal elders in de wereld) infrastructuur in Griekenland. Ook al is dit niet zo populair bij Syriza, dat de privatisering van de haven van Piraeus gaat terugdringen.

Die nieuwe vrienden van Griekenland forceren wel een grexit. Die is daarom lang niet zo onwaarschijnlijk als de markt nu denkt. De drachme terug, die kan dan mooi aan de roebel gekoppeld worden.

Bas Jacobs breekt een lans voor QE en minder bezuinigen van overheden in NRC

Waarom zijn we zo masochistisch in Noord Europa? Waarom zijn we niet verschrikkelijk blij met Draghi, dat hij eindelijk het licht zag met QE? Waarom willen we in vredesnaam zo graag bezuinigen? Waar heeft dat de groei geholpen? Zo stelt Bas Jacobs een en ander in de NRC.

De FED zag op tijd dat extreem ruim monetair beleid in de vorm van QE nodig was. Zelfs met bakken QE daalde uiteindelijk de inflatie verder, geheel tegen de verwachtingen in. De angsten voor hyperinflatie kwamen niet uit. Allicht niet zeggen we nu, banken konden gezien hun vermogenspositie niet zo veel met nieuwe kredieten rondstrooien als de geforceerde opbouw van vrije reserves leek te voorspellen (in een gezonde economie met sterke banken en krediet beluste bedrijven en gezinnen treedt er een kredietverlening op ter grootte van ruim tien keer de aanwas van de vrije reserves).

Consumenten durfden geen nieuwe schulden op te bouwen en ook het bedrijfsleven bleef voorzichtig.

In een klap  (het Minsky Moment) was het immers afgelopen met het meer en meer schulden maken na Lehman. De balansrecessie was geboren.

De centrale banken hebben veel meer dan in de jaren dertig gedaan om de balansrecessie te bestrijden. De schulden versus het BNP zijn zelfs gestegen. Dat kwam vooral door de overheid, die tegen enorme extra uitgaven opliep zonder dat de groei genoeg aantrok om de belastingopbrengsten goed omhoog te krijgen. Maar de enorm lage rente zorgde ervoor dat de consument niet als een gek ging sparen en het bedrijfsleven nog durfde te lenen. De rentekosten voor het bedrijfsleven daalden en daardoor steeg de winst.

Een groot probleem was voor heel veel landen dat de beleidsmakers niets konden doen. Overheden konden niet nog meer uitgeven, banken moesten hun vermogen versterken, consumenten mochten niet extra schulden maken, het bedrijfsleven werd voorzichtiger. Het schuldenprobleem was niet weg te  krijgen via extra inflatie. Dit veroorzaakte een excessieve afhankelijkheid van centrale banken om de economie te stimuleren.

Centrale banken kunnen het niet alleen af. Ook de overheid moet over de brug komen. Die moet stimuleren, liefst via investeren in infrastructuur en onderwijs/ R&D. De overheid moet ook beleid maken dat de animal spirits weer terugkomen. Dat is in Europa een probleem geworden.

 Dus  overheid zorg voor beter onderwijs, betere wegen en dijken, digitale infrastructuur en vooral voor beter onderwijs, help de zzp-ers. Als daardoor het overheidstekort oploopt, dan moet je een lange neus naar Europa trekken.

Ben ik ineens genezen van mijn scepsis tegen QE? Nee, niet voor Nederland. Hier zorgt QE voor grote problemen voor pensioenfondsen, De Nederlandsche Bank moet leningen met negatieve rente opkopen (dat lijkt geen goede belegging vergeleken met wat de FED kocht!). Maar heel erg lijkt QE niet te worden. Het kan de animal spirits helpen via hoge aandelenkoersen, het zal niet voor te veel inflatie zorgen, de deflatie verminderen.