Yellen verhoogt de rente; Rey awakens the force

Bestaat de force wel? Zo vraagt men zich af, is dat niet iets uit het verleden dat niet meer bestaat?

Zo ging het ook met de FED rente. Bestaat het nog wel dat de rente verhoogd kan worden, is dat niet iets uit het verleden?

Zijn er nog Jedi’s die met niets enorme daden verrichten? We hadden Greenspan, Kuroda, Draghi.

Vanwaar die fascinatie voor Obi One Kenobi? Is it in the name? Nu hebben we dus Rey en bij de FED Yellen.

En er zijn nieuwerwetse krachten in episode 8. De robotachtige stormtrooper die luistert naar bevelen van de vastgebonden meesteres Rey. Niet ineens, maar na herhaalde oproepen lukt het dan eindelijk. Markt, maak me los. Rente ga omhoog en laat de deur open (voor nieuwe verhogingen) en oh ja, laat je deflatiewapen vallen. Een hoogst onzeker pad wordt door de meesteres Yellen ingeslagen. Overal stormtroopers op de loer die het slechtste met je voor hebben. Maar ze bakken er niets van, ze blijven maar mis schieten. Met die onzichtbare hand van de economie is het slecht richten. Het goede einde lonkt.

(het typische Disney einde, nu ook weer bijna)

Rey ontmoet op het einde Luke Skywalker en zo wordt het nieuwe vervolg aangekondigd. Men is druk aan het peilen bij Disney of Rey de dochter van Luke Skywalker moet worden of de zus van de nieuwe slechterik. 

De geschiedenis herhaalt zich. Nederlandse lezers hebben zo'n verhaal over de force al lang geleden voorgeschoteld gekregen.

Lezertjes van heer Bommel hadden een en ander al decennia eerder voorvoeld. Heer Bommel had het al, The force, een Bommel kent zijn eigen kracht niet, zo schreef Maarten toonder meerdere malen. Zijn apprentice Tom Poes zorgde voor het goede einde. De keizer werd verbeeld door Hocus Pas en Dokter Si(c)kbock speelde voor Darth Vader. R2D2/BB8 was kabouter kweetal, wammes waggel. Uiteindelijk loopt alles af als heer Bommel trouwt met zijn apprentice in travestie, juffrouw Doddeltje. Zo nu weet u ook hoe het afloopt met Luke Skywalker in een laatste aflevering van Starwars als die door Maarten Toonder geschreven zou zijn

Nee, nee, Luke is de vader van Rey. Iedereen wil dat, dat gedoe met zuster/broertje kun je niet nog eens doen. Ken Rylo mag niet het broertje zijn. Maar wie is moe? 

Of is Yellen een soort Harry Potter? Nee, lord Voldemort als het grote inflatiespook is al verpletterd door Volckert. Yellen moet het doen met het deflatiespookje. The First Order van episode 8 is dan ook lang niet zo afschrikwekkend als het Keizerrijk, al zie je weer de bekende Duitse SS-tenues terug.

Zoals altijd zit er weinig verhaal in de films van Star Wars. Bij de renteverhogingen wordt dat waarschijnlijk niet anders.

alles komt goed met Griekenland (anatole Kaletsky)

http://www.project-syndicate.org/commentary/why-the-greek-deal-will-work-by-anatole-kaletsky-2015-07

Anatole Kaletsky lijkt een sprookje te vertellen. Weet je nog, zo zei opa Pietje dat de Grieken zo boos waren op Griekenland toen ze een kwart van het BNP cadeau kregen van de rest van Europa? Eerst riep iedereen dat die man in de rolstoel een vrek was. Scheepsmagnaten belasting laten betalen? Een sprookje. Met 67 met pensioen, net zo laat als in Duitsland, te verschrikkelijk voor Grieken toch? Rare regelingen voor apotheken? Griekenland kan toch niet zonder?

Al die afgedwongen hervormingen werden een enorm succes. Natuurlijk gingen de Grieken niet bezuinigen, maar dat werd elke keer met de mantel der liefde bedekt. Draghi had al voor elkaar dat het verdrag van Maastricht ten grave was gedragen. Gewoon oneindige hulp aan verbrassende overheden. QE maakte alles mogelijk. En nu is het de tijd voor Griekenland om uit de ruif van de ECB te gaan eten.  Whatever it takes, de pinautomaten van Griekenland blijven gevuld worden. Maar de Grieken moeten wel later met pensioen en hervormingen doorvoeren. Ze moeten zelfs de scheepsmagnaten belasting laten betalen. Griekenland moet inzien dat de hypocrisie om hun geld te schenken van al die strenge noordelijke/Italiaanse/Spaanse politici gaat leiden tot oneindige steun.

Alles komt goed met Griekenland.

En waarom capituleerde Tsipras? Hij had om $ 10 miljard gevraagd als reserve voor de nieuwe drachme. Hij vroeg het aan iedereen, Rusland, China, Iran. Zij lieten Tsipras lekker stikken. Dus geen nieuwe drachme en capituleren voor een draconisch voorstel dat toch niet uitgevoerd gaat worden op enkele gekke hervormingen na zoals later met pensioen gaan.  

Greek PM Tsipras Allegedly Asked Russia for $10 Bln to Print Drachmas. http://bit.ly/1CP8tgp

One of the EU’s demands was specifically to raise taxes on farmers who currently only pay 13% income tax (on reported income) and get subsidised gasoline and fertiliser. And of course anecdotally there are not many people living in the countryside who are not classed as ‘farmers’. It seems Syriza needs the support of this sector’s backers though:

https://foreignpolicy.com/2015/07/21/the-real-key-to-athens-getting-a-third-bailout-greek-farmers/

O

Opa Pietje, vertel nog eens van die negatieve rente in 2015

Ja, dat waren nog eens andere tijden. Van tijd tot tijd laten mensen –en beleggers waren in die tijd meestal nog mensen- zich helemaal gek maken. Je kunt ze echt alles wijs maken. We kunnen het ons niet meer voorstellen, na de inflatoire periode die in 2020 startte. De rente op Duitse leningen was tot zeven jaar negatief en in Zwitserland was de tienjaar rente zelfs negatief. Voor korte looptijden konden landen als Ierland en Spanje die een paar jaar daar voor met noodmaatregelen gesteund moesten worden tegen een negatieve rente lenen. In Denemarken waren ze zo blij met kredietwaardige dames dat ze tegen een negatieve hypotheekrente mochten lenen. 
Nu zitten we de nodige jaren later. De overheid zorgt goed voor ons, maar daardoor eisen de werkenden natuurlijk hogere lonen. Maar goed, in 2015 zagen we die inflatie niet meer aankomen. Men geloofde in deflatie of in ieder geval niet in een inflatie die boven 2% uit zou komen. Centrale banken waren al tijden al het mogelijke aan het doen om de inflatie boven 2% te krijgen. Hoe dom, hoor ik je mompelen, hadden we nog maar die inflatie van onder 2%, maar toch, dat was nodig vond iedereen.

De schuldencrisis van 2008 was men al jaren voortvarend op aan het lossen door veel meer schulden te maken. Dat kon, omdat de centrale banken tegen steeds lagere rentes reserves (lees geld) gingen bijdrukken bij de banken. Gewoon een soort tegoedbon die wel geloofd werd. Bij dat arme Griekenland was dat niet het geval in 2015 en 2016.

Men had, vond men, heel goede redenen waarom de rente zo laag moest worden en steeds verder moest dalen. De ECB was in maart gestart met het meer opkopen van o.a. Duitse staatsobligaties dan er uitgegeven werden. Al meer dan een jaar was de hele academische wereld er op aan het hameren dat het afgelopen was met economische groei zoals we dat vroeger kenden. Secular Stagnation voor de komende decennia riep de grootste goeroe, Larry Summers. Nooit meer echte economische groei en dus ook geen inflatie. Daarvoor hadden we al het Nieuwe Normaal gehad en This time is different.

Het was precies als in 2000, toen iedereen geloofde in een New Era. Er was een nieuw tijdperk aangebroken waarin ICT winsten voor eeuwig 20%+ per jaar konden stijgen en je dus heel veel voor die aandelen moest betalen.  Op zeker moment knapte die bubbel. Maar het was zo lang zo goed gegaan. In 1996 zei Greenspan al dat het irrational exuberance was. Hij had gelijk, maar pas in 2000 kreeg hij het. Iedereen die negatief werd in 1996 werd als sufferd uit de markt gebrand of als directeur beleggingen ontslagen omdat hij calls had geschreven. Zo was het ook met die negatieve rente. Al jaren riep men dat de rente moest gaan stijgen en het gebeurde maar niet. Speculerende directeuren beleggingen op hogere rente werden overigens nauwelijks afgestraft, ook al brachten ze hun pensioenfonds aan de bedelstaf. De theorieën werden steeds mooier en sterker. Totdat de rente toch gewoon te laag werd.

 De heer Knight legde het al uit waarom de rente ineens zo veel hoger werd eind april 2015: “Bubbles collapse not because there is necessarily a wave of selling, but because all the potential buyers are already long. That is what’s happened here”.

Ja, die Minack had gelijk door de situatie van Japan erbij te slepen in 2003. Na jaren rentedaling was het te veel geweest de lange 30 jaar rente steeg ineens van 1 naar 3% en daarna bleef de rente heel lang in een range van 1-3%. Zo ging de Duitse 30 jaar rente van 0,5 naar 2,5% en bleef daarna een hele tijd rond die 2,5% hangen.

Zagen de mensen niet in 2015 dat die rentes van den gekke waren? Jawel, maar toch, bijvoorbeeld Lukas daalder in het FD:

 “Zijn obligaties te duur, of is er zelfs sprake van een zeepbel die binnenkort op knappen staat? Nu men in een groot deel van de Europese obligatiemarkt met een negatieve rente rekent is dit een vraag die me de afgelopen maanden steeds vaker wordt gevraagd. Dat obligaties te duur zijn lijkt daarbij eigenlijk wel een duidelijk. Een Duitse kapitaalmarktrente met een looptijd van 10 jaar die slechts 0,2% rendement geeft, daar kan je als belegger echt niet warm voor lopen. Als evenwichtswaarde wordt wel eens verwezen naar de nominale groei van een economie en die ligt voor bijvoorbeeld Duitsland voor de periode 2015-2016 op ongeveer 2,5%: daar zitten we een heel stuk van verwijderd.

De vraag is echter of te duur hetzelfde is als een gevaarlijke zeepbel die op knappen staat. Obligaties lijken absoluut niet op een klassieke zeepbel. Wat ontbreekt is de euforie, de gekte, de opgewonden gesprekken op feestjes over het laatste succesvolle obligatiefonds. In de aanloop naar de IT-bubbel in 2000 had iedereen het over de ontwikkelingen in de technologiesector en zelfs mijn vrienden die niets met de beurs hadden, belegden indertijd in internetfondsen. Dat momenteel 80% van de professionele fondsbeheerders geen interesse heeft in obligaties is, denk ik, een redelijk goede indicatie hoe weinig euforisch de professionele belegger momenteel is. Om van de particuliere belegger nog maar te zwijgen.

Dat er zonder euforie toch sprake is van een beleggingscategorie die door veel fondsbeheerders bestempeld wordt als de meest overgewaardeerde beleggingscategorie geeft aan dat er voor obligaties iets anders aan de hand is dan bij een klassieke zeepbel. Wat dat anders is, is uiteraard ook duidelijk: het is niet de massa die de obligaties zo duur maakt, het zijn de centrale banken. Aangezien het niet de gekte van de markt is die tot de hoge waardering heeft geleid, maak ik me ook niet zo’n zorgen over een knappende zeepbel: zowel de rit omhoog als de rit naar beneden zijn stevig in handen van de monetaire autoriteiten. Knappen wordt het naar mijn verwachting dus ook niet: eerder zo’n ballon die treiterig langzaam en met veel gepiep leegloopt.

(origineel gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 25 maart)

Of Bill Gross, de grote obligatiegoeroe van zijn tijd, die op 71-jarige leeftijd nog steeds door aan het ploeteren was met beleggen in vastrentende zaken: “German bonds are the short of the century (lifetime)”. Maar toch, hij geloofde het zelf niet erg en schreef bergen call en put opties, zodat hij grote verliezen leed. De monetaire autoriteiten hadden de touwtjes immers stevig in handen (Bill Gross’s new Janus fund suffers steep decline amid global bond sell-off. WSJ

“En Alice, heb je al zes onmogelijke dingen voor je ontbijt verzonnen”, vroeg de koningin in Wonderland? “

Ja zeker, zei Alice…

1.     Negatieve rentes voor de lange termijn, want dan houd je je geld aan onder de matras (Zwitserland en Duitsland)

2.     Stijgende prijzen bij toenemende productie en afnemende vraag, want dat kan niet volgens de wet van vraag en aanbod (olie: meer productie Saoedi-Arabië en tegenvallende groei in China, Japan en de VS)

3.     Steeds meer mensen die ernaar verlangen zo’n goed stagscenario te krijgen als Japan na 1990 (dat was veel beter dan wat Europa zag na 2008)

4.     Een dalende groei van de consumptie door de lagere olieprijs

5.     Een record high voor de Nasdaq na het barsten van de bubbel

6.     Overstromingen in het droogste gebied ter wereld, de Atacama woestijn, waar in geen zeventig jaar een druppel regen is gevallen

Maar Alice, dat is dit jaar allemaal mogelijk gebleken”, zei de koningin.

Je moet beter proberen.

Een stijgende rente in Duitsland, probeerde ze. Nee. Bill Gross (de Duitse rente is ‘the short of the century‘ heeft niet altijd ongelijk (anders zou hij geen miljardair zijn) en als zelfs Gundlach een short overweegt tegen de Duitse rente, dan is het zo maar mogelijk dat de Duitse rente stijgt. Het gaat helemaal niet zo slecht in Duitsland.

“Je moet denken aan echt onmogelijke dingen als een stijgende rente die zorgt voor stijgende obligatiekoersen, geen aardbevingen meer in Groningen, Ajax dat de wereldcup wint of een Griekse overheid die zijn schuld terugbetaalt (uit hogere belastingopbrengsten van de rijken), 3% potentiële economische groei in de VS (zoals de wet van Okun belooft), bankiers die nooit meer een grote bonus willen graaien”.

kondratieffgolf meeting (1): plotseling grote stijging van de rente? Een sprookje

We hadden weer eens een bijeenkomst bij de Vereniging van BeleggingsAnalisten om te praten over de lange termijn, de Kondratieffgolf.

Ik moest op het matje komen. Neergang in de Kondratieffgolf sinds 2000. Punt uit. Niks voorspoed, wereldwijd goede tijden. Ook inclusief Emerging Markets niet. Trend is gewoon naar beneden van groei en productiviteit sinds 2000, in het Westen en in veel Emerging Markets.

Het basisscenario is Secular Stagnation.

Ik moest door het stof met mijn optimisme (eigenlijk vanaf 2003 al) dat de groei in de wereld goed zou worden tot 2018. China en andere Opkomende Markten hielden dat verhaal nog enigszins overeind, maar na de groeiterugval in de BRICs is dit verhaal nauwelijks nog steekhoudend. Rusland en Brazilië in recessie, groei India maar 5-6% en groei China wegzakkend onder 7% en straks nog aanzienlijk lager. [geen herstel van betekenis voorlopig in Eurozone, groei in VS wordt niet uitbundig zonder inkomensgroei]

Mea culpa. Ik ben een beetje dom geweest met de economische visie op lange termijn. [niet met aandelen]. Enige troost: Philip Menco riep hoera, als iedereen in secular stagnation gelooft, kan het meevallen en is het ingeprijsd, de rente kan stijgen.

Zowel ik moest van mijn voorspoedgeloof afvallen als Jaap van Duijn van zijn inflatievrees. Ik kan me indenken dat Philip denkt dat dan een en ander ingeprijsd begint te worden.

Philip heeft het afgelopen decennium o.a. de val van de rente goed gezien, de neergang van de inflatie en was altijd een bestrijder van mijn  visie van een economisch voorspoedscenario. Een opmerking trof me vooral: hij denkt dat op een onduidelijk moment de rente enorm zal gaan stijgen. 

Er komt het moment dat ineens iedereen van die ‘veilige’ obligaties af wil. Iedereen wil dan door dezelfde deur. De rente gaat dan enorm stijgen:  3%++?

Dan gebeurt er natuurlijk wel iets waardoor men ineens hogere rente ziet/ af wil van beleggingen met die lage/negatieve rente. 

Overigens, je moet al je fantasie gebruiken om een reden te verzinnen waarom de rente niet ongeveer zo laag zal blijven als deze nu is. Er zijn kennelijk erg veel goede redenen waarom de rente zo laag is als deze nu is.

Misschien maak ik het te ingewikkeld. Het kan zo maar zijn dat de FED aan een normale renteverhogingscyclus begint richting 3,5% rente eind 2017 (5,5% is zelfs mogelijk) die eerder begint dan de markt denkt. Gewoon een rentestijging als de 'dots', de rentevoorspellingen van de FED gouverneurs, aangeven! Dat levert over twee jaar een heel wat hogere rente op dan die van vandaag in de VS. En dat gaat men ineens geloven. Voorlopig betekent dit dat ik het label ‘sprookje’ moet toevoegen aan deze post

Het gaat dus ongeveer als:

. Er was eens iemand die geloofde in de voorspellingen van de FED. Iedereen dacht dat hij gek was geworden. Niemand geloofde dit immers. Secular Stagnation is toch de enige zekerheid waarop je de toekomst kan bouwen. Je moet toch onder een steen gelegen hebben om dit niet in te zien. En toen…. Nadat dit gebeurd was geloofde ineens iedereen. De rente werd in enkele weken 3% hoger.

Wat kan dat .... toch zijn. Ik geef enige mogelijkheden, maar als lezers andere suggesties hebben, dan hoor ik het graag.

1.

De grote Verzekeraar Generale Alliantie heeft 10 miljard Zwitserse frank aan bankbiljetten gestald in de kluizen van Fort Knox. De Verzekeraar Sullig Luik had al langer tientallen miljarden verborgen in de krochten van een Zurichse bank kwam ineens aan het licht. De bank Danish Blue zei het nu ook, maar dan uiteraard met Deense kronen. Iedereen wildetoen zijn obligaties en de opbrengst in de kluis stoppen. 

2. regelgeving verandert weg van rente matchen. 

Er kwamen massale demonstraties op het Malieveld. Het gras moest opnieuw ingezaaid worden. Overal woedende bejaarden en vakbondsleden die protesteerden tegen de kortingen op hun pensioenen en dat enkel en alleen omdat de verplichtingen op de rentestand gewaardeerd moeten worden. En dat terwijl de rente schandelijk gemanipuleerd wordt door de ECB met hun heilloze QE.  Er zijn torenhoge rendementen behaald op beleggingen die veel hoger waren dan de rentestand. Waarom toch dat masochisme van rekenen met 1% rente terwijl je al vele jaren meer dan 10% rendement maakte? Bas Jacobs legt uit hoe dom we zijn. Die balansrecessie die in de eurozone de rente zo laag maakt  is er niet in vele Emerging Markets en Amerika. Stem daar toch je verwacht rendement op af.

De politiek reageerde door waardering op een vaste rekenrente in te voeren, net als vroeger toen er nooit gekort hoefde te worden op de pensioenen.

Er zijn meer redenen waarom men wil zondigen tegen de hoge rentematch die de afgelopen jaren schatten met geld heeft opgeleverd.Pensioenbestuurders die vrezen voor een omgekeerde Vestia affaire. Deelnemers gaan roepen (dat gebeurt overigens nu al): Waarom hebben jullie de enorme winsten op vastrentende waarden niet verzilverd? Plotselinge angst voor derivaten kan ook de reden zijn om dit te gaan verbieden. Afwikkeling zorgt voor rentestijging aan de lange kant, daar kun je dan vergif op innemen. Plausibele berekeningen kunnen verzonnen worden dat rentematch een negatieve kasstroom aan het ontwikkelen is? Iemand die dit ineens overtuigend uitlegt?

3.

inflatie komt onverwacht terug, het gaat onverwacht goed met de VS qua groei, kredietgroei wordt ineens enorm,

4. 
er gaat iets mis met centrale banken (Japan bijvoorbeeld of China). De verliezen op negatieve rente worden te groot bij de ECB en men (politiek?] komt in opstand tegen QE. 
5 
Sovereign Wealth Funds verkopen ineens al hun obligaties.

6

Centrale banken roepen dat rente omhoog moet, omdat te lage rente de groei remt, de deflatoire tendensen versterkt, lagere inflatieverwachtingen forceert . Hogere rente nodig voor financiële stabiliteit. Bij te lage rente investeren bedrijven niet meer, maar kopen ze slechts eigen aandelen terug.

7. Ali Baba biedt een spaarrente van 3% aan op rekeningen in euro's en dollars..

....

Het zit er dik in dat die plotselinge enorme rentestijging door iets anders komt dan hierboven gesuggereerd. Het blijft leuk na te denken wat het zou kunnen zijn. Misschien is het wel een totale opstand van beleggers tegen negatieve rente. Die beleggers halen massaal hun geld van de rekening, lenen het niet uit aan Duitsland of Nestlé maar stoppen hun geld massaal in een kluis of iets dergelijks.

Wordt enorme rentestijging nu het basisscenario bij ons?  Nee,: zo lang ECB rente op 0 moet houden voor minstens 3 jaar, eerder 5 jaar, is enorme rentestijging een vrij onwaarschijnlijk scenario

 plotselinge enorme rentestijging is niet basisscenario, maar lang niet zo onwaarschijnlijk als ik dacht

Er zijn de afgelopen tijd zo veel totaal onverwachte dingen gebeurd. De val van de olieprijzen, grote QE van de ECB tegen negatieve rente, de stijging van de Zwitserse frank. In dat kader zou ook een enorme stijging van de rente passen.

Opa Pietje legt aan zijn kleinzoon uit dat je vroeger inflatie had

Zijn kleinzoon kon het niet geloven. Stegen vroeger de prijzen? Hoe kon dat toch, als je de prijzen verhoogt, verkoop je toch helemaal niets meer?

Prijzen horen toch te dalen, want technologische vooruitgang maakt alles goedkoper. Zonne-energie is toch honderd keer goedkoper geworden in de afgelopen vijftig jaar. Boeken kosten geen rooie cent meer als die nog zouden bestaan. Het maken van een ritje met de transporter, de zelfrijdende auto, kost maar een fractie per kilometer van wat een gewone auto vroeger nog los van de in te huren chauffeur kostte. En dan had je vroeger een arsenaal aan dokters. Nu heb je enkele gadgets die meten hoe je ervoor staat en bijhouden welke medische actie daarbij hoort en dat voor maar een paar euro per jaar in de basisvariant. Vroeger werkten er hele volksstammen in de financiële sector en een deel kon uitgebreid graaien naar bonussen. Die tijd is lang voorbij, via Ali Baba Finance kun je alles in de cloud regelen en zien voor bijna niets.

Rond 2014 was het gebrek aan vraag de hoofdreden voor de daling van de prijzen. Enorme baanonzekerheid, het verdwijnen van vaste contracten, de onmogelijkheid om voldoende te sparen voor je pensioen als je geen eigen succesvol bedrijf kon oprichten of succesvol was in sport, entertainment en zo zorgde voor dalende lonen.

Wat later was het chartale geld afgeschaft. Je kon geen bankbiljetten meer trekken uit de ATM. De belastingautoriteiten hadden afgedwongen dat alle transacties giraal geregistreerd moesten worden. Dat was natuurlijk hard nodig. Nu kon men bezit eindelijk voldoende belasten, zoals Piketty al had voorgesteld. Een en ander was onvermijdelijk geworden toen het tot iedereen was doorgedrongen dat prijzen alleen maar zouden dalen in de toekomst.
De rente was diep negatief geworden en niemand voorzag nog dat er ooit een positieve rente zou komen. Omdat alles giraal werd bijgehouden was dit niet zo'n probleem. Girale tegoeden daalden gewoon in de tijd. Bij speciale beleggingsvormen met meer risico daalden de tegoeden minder snel. De prijzen van goederen en diensten daalden echter harder, dus sparen had toch enige zin. Islamitisch bankieren is hlemaal ingeraakt. Natuurlijk keek iedereen met afgunst naar de landen waar nog wel chartaal geld was. 0% rente betekende dit, wat een gigantisch hoge rente. Geen wonder dat Zwitserland zo rijk was, maar wie had gedacht dat iedereen de quetzals van Guatemala zo graag wilde hebben.

Wat er gebeurde zonder QE. Opa Pietje vertelt

Opa Pietje las het populairste Chinese science fiction boek over three bodies.
Maar wat gebeurde er ineens? Hij werd terug gevoerd naar 2008, maar alles ging ineens anders. TARP, de steun van $700 miljard aan het Amerikaanse bankwezen en de redding van AIG, werd afgestemd door het Amerikaanse congres, de beurs ging weer 10% achteruit, maar het congres hield deze keer voet bij stuk.
Er moest een eind komen aan moral hazard, dus geen steun aan de banken. De beurzen gingen daarop veel verder achteruit. Eind 2008 was de S&P al 65% gekelderd vanaf het hoogtepunt. Krugman drong als een wilde aan op QE, maar Bernanke stelde dat hij niet gekke Henkie was. Geen QE, het had nog nooit gewerkt en het zou maar tot grote inflatieangsten leiden en wantrouwen tegen staatsleningen. De beurs herstelde enigszins op zalvende woorden van Obama, maar na maart ging het opnieuw het dal in. Morgan Stanley ging failliet. De beurs ging hierop 50% achteruit. De situatie was nu echt rampzalig geworden. Nederland moest overgaan tot nationalisatie van niet alleen Fortis/ABN AMRO, maar ook van ING en SNS. Half Nederland werd gedwongen ledenparticpaties van de Rabobank te kopen en deze bleek opnieuw zo ongeveer de meest kredietwaardige bank van de wereld te zijn (naast BMO natuurlijk). Pas toen de S&P 89% gedaald was net als in 1931 trad er herstel op. De werkloosheid bleef jaren in de VS boven 25%, maar ging wel dalen. De euro klapte uit elkaar. Zuid Europa kwam aan de bedelstaf. Pensioenvermogens decimeerden door alle verliezen op aandelen en faillerende staatsleningen en andere slechte credits. Geithner werd in 2013 ter dood veroordeeld wegens het toestaan van het faillissement van Lehman Brothers. Bernanke was toen al lang gelyncht, dat gebeurde al in 2011. Onze pessimistische kaart van de Kondratieffgolf bleek nog te optimistisch.

In de VS moest Bernanke vervangen worden door Roubini. Die had immers meer verstand van economie en wilde wel voor gekke Henkie spelen. De crisis begon erg veel te lijken op wat na 1929 gebeurde. Obama werd in 2012 verpletterend verslagen door Huckabee, die met de hulp van God probeerde de crisis te bezweren.

Opa Pietje schrok wakker, maar was toch weer beland eind 2008. Tot zijn opluchting zag hij dat TARP wel door het congres kwam. Maar die vermaledijde Bernanke kwam tot zijn schrik niet met QE op de proppen. De beurzen herstelden niet na maart 2009. De rentes daalden verder. De deflatie hield niet op. In 2011 kwam Krugman aan de macht. Er kwam alsnog QE in enorme hoeveelheden en de wereldeconomie herstelde.

En weer wreef Opa Pietje zich even later het zand uit de ogen. Weer was het eind 2008. TARP kwam erdoor, Bernanke deed QE1, maar toen hield hij ineens op met QE. De beurzen gingen veel minder omhoog, maar de terugslag kwam niet in 2018, maar pas in 2020. Het mooie economische herstel van na 2013 zoals we gezien hadden toen de FED wel erg veel QE deed trad pas op na 2015.  Huizenprijzen in de VS begonnen pas in 2014 te stijgen. Allemaal net op tijd voor de herverkiezing van president Romney.

Ondertussen waren de extra terrestrials geland op aarde en die almachtigen zeiden dat QE verboden moest worden. Donkere tijden daalden neer op de aardbewoners die hemel en aarde bewogen om de extra terrestials te bewegen tot meer QE. Maar die gaven geen krimp, eerst moesten die aardlingen maar eens afkicken van dat gebruik van QE.

Ter Veer en Ramses

Het is al weer bijna een jaar geleden dat Gerhard ter Veer overleed en tijd voor een update van een van zijn dreamings: Ramses

Ramses keek eens terug op wat zijn grootvader over hem schreef. Dat was in een boek van papier, zo ging dat nog in 2009. Hij zou misschien wel 100 jaar worden schreef zijn opa en vandaag was het inderdaad zo ver.

Wat mochten de mensen toen toch vroeg met pensioen. 65 jaar, ongelooflijk. En dat allemaal omdat Bismarck bepaald had dat je met 65 jaar wel een pensioenaanvulling van de staat mocht krijgen, want je gemiddelde verwachte levensduur was dan toch niet veel meer dan een jaar. Zo lagen de zaken aan het eind van de 19^de eeuw. Maar begin 21^ste eeuw had men toch beter moeten weten.

In die tijden kon je tot 2010 eerst nog met vervroegd pensioen, zelfs nog voor je 65^ste. Je kreeg dan vijf jaar salaris mee en je pensioen werd nog verder opgebouwd voor je als ware je nog in dienst. Volstrekt van den gekke als je er nu naar kijkt. Ik mocht ook vervroegd met pensioen, maar pas op mijn 82^ste in plaats van mijn 85^ste. Daar had ik voor moeten sparen, ik kreeg geen drie of zeven jaar salaris mee. Ik ben nu al 18 jaar met pensioen en hoop nog enkele jaren nog enigszins gezond te kunnen blijven. Alles gaat nu wel wat moeizamer, maar het kan nog en gelukkig helpt Juanita me goed, die is pas 96 en toen was ik ook nog heel wat viever.

Maar goed men kon toen nog niet weten dat de medische wetenschap zo rap zou voortschrijden en dat profeten als Kurzweil en Gray het bij het rechte eind hadden, al waren ze eerst als idiote fantasten afgedaan. Grappig eigenlijk dat het dieet van dokter Archibaldson een nog grotere invloed had op de extra levensduur in combinatie met verouderingsremmers zoals uitgevonden in 2032.

Daardoor heb ik op mijn honderdste nog de conditie die men vroeger gemiddeld op zijn tachtigste had.

De donkere dertiger jaren van de 21ste eeuw, de neergaande golf volgens mijn opa, heb ik goed doorstaan en de volgende neergaande golf van de jaren negentig wat minder die nog maar net achter de rug zijn.  Maar nu ben ik zo oud dat ik dat wel wel aan kan. Het is flink inleveren natuurlijk, maar in de jaren veertig en vijftig en zestig ben ik welgesteld geworden en dat ben ik nog steeds.

Het in de ban doen van QE: lukt het Yellen de QE-ring in het vuur te gooien?

Het is weer december en dan worden bepaalde films elk jaar weer herhaald. Lord of the Rings was er weer zo eentje. Een hele zit in drie delen met een steeds zwarter wordend scenario. Het kost Frodo steeds meer moeite om vooruit te komen, hoe groot de hulp van Aragorn, Gandalf, Sam en de elfen(nimfen) ook is en alleen maar via een strijd met Gollem lukt het om de verderfelijke ring met zijn ongelooflijke krachten in het vuur te krijgen. 

QE, quantitative easing, is het eigentijdse verhaal van Lord of the Rings. De statement van de FED wordt elke keer langer en dat laat de lijdensweg van QE goed zien.

Die "in de ban van de ring" lijkt zo’n beetje het script van QE te worden. Een verderfelijk iets met ongelooflijke krachten op koersbewegingen. Het lukt maar niet om van die QE af te komen. Elke keer dat men ermee stopte of dreigde ermee te stoppen sloegen de stoppen door op de kapitaalmarkt via lagere koersen en vaak hogere rentes. Met alle mogelijke moeite moet voorkomen worden dat het monster van QE samensmelt met het inflatiemonster. Dan smelten alle (pensioen)vermogens weg en gaat bittere armoede grote delen van het Westen treffen en de Opkomende Landen komen niet meer op.

In de jaren dertig werd QE als hulpmiddel ontdekt door de Japanner Takahashi (plaatje). Hij zorgde voor een herstel van Japan uit de crisis van de jaren dertig (en Japan werd zo sterk dat het half Azië militair veroverde).

Na de Tweede Wereldoorlog had men de centrale banken ook nodig om de staatsschulden te financieren en gebruikte men grote hoeveelheden QE. In Amerika deed men in 1951 QE in de ban. Daarna werd het nauwelijks nog gebruikt totdat Bernanke in de rol van Bilbo Baggins een hele tijd met QE aan de slag ging. Hij kon er niet mee stoppen

en moest daarom de ring overdragen aan Frodo, de sterrol voor Janet Yellen (ze heeft er wel het postuur voor).

Sur le pont d'Avignon

De voorvader van Opa Pietje, zijn naamgenoot Pierre Certon, componeerde het lied Sur le pont d ` Avignon http://www.youtube.com/watch?v=VNfMkBcUJ-g in de 16de eeuw. Opa Pietjes voorouders waren Hugenoten die naar Nederland vluchtten misschien vanuit Orange/Lyon.
Het liedje werd pas populair toen het omgevormd werd tot een musicalliedje (operette) in de 19de eeuw.
De brug van Avignon gaat tegenwoordig niet langer naar de andere kant van de Rhône. Er zijn wat delen weggeslagen, zelfs nadat de houten brug door steen was vervangen was het water krachtiger dan de brug.

De heilige Benizet was de drijvende kracht achter de bouw van de brug rond 1200 vanuit het paapse Avignon naar de andere kant, Frankrijk. Hij, een jonge schaapsherder, had een goddelijke stem gehoord die hem de opdracht gaf een brug over de Rhône te bouwen. De autoriteiten waren hier niet zo voor in en zeiden dat er een flink rotsblok in de weg lag, dat eerst weg moest en niemand had dat voor elkaar gekregen. Benizet had niet veel moeite om dat ding weg te krijgen en toen moest men wel overstag: de brug moest er komen en na wat inzamelingen van gelden  begon men met de bouw.
Benizet richtte een kloosterorde van de brug op. Hij heeft zijn eigen kapel.

Gedanst werd er nooit op de brug, alleen in de kroegen onder de brug.

vervolg sprookje opa Pietje: schuldencrisis met stagflatie

De Gouverneur van Peoples Bank of China, Kei Ping Ping, de machtigste man op aarde nam het niet meer en kwam orde op zaken stellen in Europa. In naam van president Hai Wan Kreng worden de staten die zich niet houden aan de regels om financiering te krijgen van China hervormd. Dat betekende dat de ene leider na de andere moest opstappen in Europa. Dat hadden we in 2011 ook gezien toen de rente te veel steeg en de overheidsschuld onfinancierbaar bleek. In die beginjaren bemoeide de gouverneur zich nog niet met die Europese schulden, maar toen China zo’n groot deel van die leningen moest kopen, toen besloot men een en ander kordater ter hand te nemen. De ECB trachtte de problemen op te lossen door steeds meer geld te drukken, maar ineens had dat geleid tot inflatie. Dat kwam niet helemaal onverwacht, Japan, het VK en de VS waren al voorgegaan en daar was na jaren ook ineens de inflatie opgelopen, toen men de centrale banken eveneens heel plotseling niet meer vertrouwde. Kei Ping Ping stelde daarom de ECB onder curatele. Maar de inflatie liep ook in Europa al behoorlijk op. Kei Ping Ping had steeds meer onderpand gevraagd tot het niet meer langer kon. In de meeste Europese landen leidde dit tot opzegging van de Chinese steun binnen enkele jaren, maar in Nederland duurde dat veel langer. De staatsschulden waren te hoog geworden en door die rijkrekenrente waren pensioenfondsen zo arm geworden dat ze de rentelasten van de Nederlandse staat niet meer konden ophoesten.

China wilde alleen maar die landen helpen, die iets qua grondstoffen voor ze konden betekenen. Amerika was aanvankelijk zo’n land en men vond Amerika weer een geluksvogel, gezegend met zo veel natuurlijk rijkdommen. Maar China wilde iets terug voor die hulp, als men niet betaalt.

Het onderpand wordt opgevraagd en dan zijn er meestal al veel zaken onrepareerbaar mis.

China had de infrastructuur van Amerika vernieuwd zodat de maïs, granen, aardgas en varkens eenvoudig naar China te transporteren waren.

 Nederland had lang aan de dans kunnen ontsnappen door de beleggingen van de pensioenfondsen als onderpand te geven. Dat was in 2012 al heel gebruikelijk. Soms werden pensioenfondsen gewoon omgezet in staatsschulden, zoals in Portugal en Argentinië (Telecom).  Nee, protesteren had weinig zin.

Een kleine kliek was naar het goudeiland gevlucht. Net als na de vorige wereldoorlog vond men het weer noodzakelijk de gouden standaard in te voeren.

 Vertwijfeld had men geprobeerd de schuldenproblemen op te lossen door nog meer schulden te maken. Men had al zo’n vreemd voorgevoel dat dit niet de juiste oplossing was, maar men bleef vol goede moed meer schulden maken. 

Kei Ping Ping besloot tot tiërcering van de pensioenuitkeringen in Nederland en liet de pil van Drion op grote schaal uitdelen. In het vorige deel van dit verhaal had ik de geneugeten van de nieuwe tijd zoals het walkie talkie pak behandeld. Dit soort fratsen konden niet langer zo veel gesubsidieerd worden, ook al was er een electorale meerderheid voor in Nederland. Op kostprijs was een en ander nog wel verkrijgbaar, maar al die nieuwe medische wonderen waren razend duur en allen voor de zeer rijken weggelegd.

Opa Pietje kon het nog wel betalen want hij mankeerde niet veel, maar zijn spaarcentjes verdwenen toch als sneeuw voor de zon. Hele tijden was er geen inflatie en was het niet erg dat zijn pensioen niet steeg, mar nu ineens zijn kosten zo steeg moest ook opa Pietje bijstand vragen. Alles moest in het Chinees aangevraagd worden, zodat een en ander beter te controleren bleek voor de Chinese weldoeners.

Opa Pietje had geen Chinees geleerd en kon de toelichting van de gouverneur waarom zijn pensioen was getiërceerd niet lezen. Bezwaarschriften hielpen een klein beetje (5% extra meestal), maar moesten wel in het Chinees. Google Translate bood enige uitkomst, maar werd vanwege alle grammaticale fouten niet zo maar geaccepteerd.

Hij moest weer aan het werk. Hij werd suppoost van het rijksmuseum. Wat al die Chinezen daar kwamen doen was volstrekt ondudielijk, omdat er alleen nog maar kopiën hingen, de echte kunstvoorwerpen waren al lang naar China meegenomen. Dat had even verlichting gegeven door de bijbehorende kwijtschelding van de schulden, maar dat geld was al lang weer op.

En Opa Pietje? Hij leefde heel lang en heel ongelukkig

Dromen en hopen met Super Mario

Nowotny luidde een en ander al in vanuit Oostenrijk. Super Mario weet wel hoe het moet, maar hij was er tot op heden te lui voor, hij stond te veel onder de plak van Herr Weidmann, Herr Assmussen, Frau Merkel en Herr Schaeuble

Het grote nieuws:

Hij heeft de nieuwe toverformule gevonden om voor sinterklaas te kunnen spelen aldus Bloomberg:
IF PREMIA ON GOVT BORROWING HURT MONETARY POLICY TRANSMISION, THEY COME WITHIN OUR MANDATE

Hoe zet hij dat kracht bij? Met de volgende krachttermen:
ECB Ready to Do ‘Whatever It Takes’ to Preserve Euro
BELIEVE ME, IT WILL BE ENOUGH’
THE EURO IS IRREVERSIBLE
DON’T UNDERESTIMATE POLITICAL CAPITAL IN THE EU…
Euro-Area Much Stronger Than People Acknowledge

Woorden, woorden, woorden. Waar is Feijenoord?
Herr Weidmann, Herr Assmussen, Frau Merkel en Herr Schaeuble
Als die nu eens akkoord gingen (vandaar het label sprookje)..

Maar het is een mogelijkheid om tijdelijk te zondigen tegen de Duitse monetaire principes. En dat tijdelijke is op te rekken.

Uiteraard is men begonnen met speculeren wat ECB gaat doen op 2 augustus: opkopen staatsleningen, aangeven van te hoge renteniveaus, LTRO etc.

Opa Pietje herinnert u zich de Grexit nog?

Die Grexit was een vroege voorwaarschuwing wat ons nog te wachten stond. Nederland kon de dans lang ontspringen, maar uiteindelijk…

Ja, ik zat toen ’s zondags zoals het een pensionado betaamt heerlijk op een Spaans playa met een gele rakker binnen handbereik. Ik dacht nog, wat gebeurt er toch, want ineens rende iedereen weg. Iedereen ging geld pinnen uit de automaat en toen ik daar achter kwam waren alle automaten leeg. Ineens accepteerde men allen maar cash, euro’s en als je met een credit card moest betalen golden dubbele prijzen.

In Azië was een en ander nog driester voor de Europese toeristen. Eurobankbiljetten van de Zuid-Europese landen, kenbaar aan hun foute beginletter zoals iedereen even later door schade en schande leerde, waren niet meer inwisselbaar tegen echt geld. Maar de pinautomaten bleven het wel doen.

Die arme Grieken. Ineens hadden ze drachmes in plaats van euro’s op hun bankrekening staan en werden lonen en pensioenen uitbetaald in drachmes. 3 dagen waren de banken dichtgegaan, maar daarna gingen ze weer open. De Grieken hadden nog een keer een potje ervan gemaakt. Vliegtuigen met nieuwe drachmes waren al af en aan aan het vliegen naar Athene, maar die vliegtuigen met Griekse eurobiljetten stiekem gedrukt om de bevolking milder te stemmen (voor iedere Griek 200 euro om de tijd tot de banken weer open gingen door te komen), daar viel men later toch flink over.

Het was wel goed om te zien dat men geheel tegen ieders verwachtingen in het advies van Jurre Hermans http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2012/04/jurre-hermans-lost-griekse-crisis-op.html vrij goed had kunnen opvolgen om alle Griekse zwarte gelden buiten Griekenland aangehouden te confisqueren en om te zetten in drachmes na de juiste belastingheffing (inderdaad, belastingheffing weer eens in de vorm van gelegaliseerde diefstal).

Onverwacht kwam een en ander natuurlijk niet, de grote profeet Buiter had er al 90% kans aan toegekend, met als toelichting dat hij het eigenlijk 100% kans vond, maar vanwege compliance..

De Grexit was onvermijdelijk geworden, toen men niet langer kon ontkennen dat Grieken een principieel volk waren: al sinds de Romeinen ging men liever failliet dan belasting betalen en die situatie was door de invoering van de euro natuurlijk niet veranderd. De druppel die de emmer deed overlopen was de verkwistende besteding van extra leningen aan Griekenland die ten goede kwamen aan vrienden van politici en niet ingezet werden voor de versterking van de banken en de infrastructuur.

Capital Economics had in juli 2012 al uitgerekend dat de nieuwe drachme ongeveer 40% goedkoper moest worden om Griekenland weer concurreerbaar te maken en dat de drachme eerst meer moest vallen, zo’n 70%. In juni dachten ze nog dat de koopkracht van de Griek door hogere inflatie en minder austerity slechts 10% zou dalen in de twee volgende jaren. Dat was natuurlijk hopeloos optimistisch, alhoewel ze met de koopkracht van de werkende Griek er niet zo ver naast zaten, maar ondertussen hebben ze in Griekenland al drie keer een redominatie gehad van 1000 nieuwere drachmes die omgezet werden in 1 nog nieuwere nieuwe drachme. Die inflatie liep zo hard op, omdat de Griekse overheid het bedrijfsleven enorm moest subsidiëren om onbetaalbare buitenlandse schulden luidend in euro’s en dollars enigszins te kunnen doen verminderen na het nu zo beruchte “Griekse akkoordje” voor buitenlandse schuldeisers.

Pensioenen werden met 95% in koopkracht gekort in een tiental jaren tijds, zoals men in bijna buurland Oekraïne ook al had zien gebeuren. Kostas moest al zo veel meer uren maken dan zijn Noord Europese collega’s, maar na invoering van de drachme werd het nog veel erger. Hij moest doorwerken tot zijn 79ste, 45 uur per week exclusief bijbaantjes, terwijl men in Nederland en België al met zijn 70ste met pensioen kon en vaak niet meer dan 27 uur per week hoefde te werken boven zijn 64ste.

Ach, voor de rest van Europa was de Grexit eigenlijk niet zo erg (obligatiehouders vonden het na herstructureringen niet helemaal Goldilocks, maar och, na die herstructurering stonden de koersen op ongeveer hetzelfde niveau als ervoor, de pijn was al geleden). Natuurlijk kwam er onmiddellijk een aanval van speculanten op Portugal, Ierland, Spanje en Italië en waren ze voortaan overgeleverd aan de grillen van de Trojka, maar toen zelfs Weidmann zei dat de ECB onbeperkt geld ging drukken om hun staatsleningen op te kopen, zag men wel in dat hier tegenin speculeren kansloos was. Na zes weken waren de renteverschillen met Duitsland gehalveerd. De rente van Duitsland en buurlanden vloog daardoor uiteraard omhoog, maar niet eens boven 4%.
Net als in Argentinië toen de peso de dollar niet meer kon volgen vlogen de koersen van aandelen binenn twee jaar met 200% omhoog. Grieken met een hypotheek op hun huis konden hun geluk niet mer op, het huis viel ze zo maar in de schoot.

Wordt vervolgd (aanvullingen en opmerkingen welkom)
dit is een vervolg op http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2012/04/jurre-hermans-lost-griekse-crisis-op.html
Capital Economics had de volgende tabel:

(uit hun samenvatting vanuit Wolfson Price winnende verhaal)

Graylocks 2030: leven als een bejaarde in Japan

Hij kon er nog niet over uit, hoe bang hij geweest was voor het Japanscenario. Decennialang geen economische groei. Stilstand is achteruitgang, zo dachten we vroeger. Nu weten we gelukkig beter.

Hoe geweldig mooi was dit scenario toch! In wat voor geweldige tijden leven we toch dacht hij. Dat had ik niet gedacht toen ik twintig jaar geleden met pensioen ging. Je begrijpt het pas, als je ziet hoe het werkt zo zei Cruijff al en zo was het maar net.


Er werd gedreigd met afstempelen met pensioenen en men deed dat ook net voor hij met pensioen ging, maar dat stopte toen men gewend was geraakt aan de rijkrekenrente, de door Kamp en opvolgers vastgestelde rente waartegen de pensioenverplichtingen verdisconteerd mochten worden [voetnoot 1]. Daarna hoefden pensioenfondsen nooit meer te korten. Indexeren voor inflatie deden ze niet ,maar dat was maar goed ook, want er was deflatie, net als in Japan toen het nog rijk was. Elk jaar daalden de prijzen, meestal niet zo veel, een paar procent maar, toch betekende dat na 20 jaar wel bijna een verdubbeling van de koopkracht bij zijn pensionering.

Overal werden er standbeelden opgericht voor Henk Kamp, de bevlogen invoerder van de rijkrekenrente. Ik trek niet van Drees, maar van Kamp, zo wist opa ook wel.

Leven als een bejaarde in Japan, zo spreekt men tegenwoordig als men aan wil geven dat men het heel erg goed heeft. Dat leven als God in Frankrijk is uit geraakt sinds Frankrijk geholpen moest worden met de sanering van de staatsschulden. Ach, daar hebben we een mooie wijnvoorraad aan overgehouden, tegen heel schappelijke prijzen. Elk nadeel heb zijn voordeel zei Cruijff al.

Hij keek glimlachend hoe de kinderen speelden met het juist voor zijn kleinkinderen gekochte nieuwe legoding waarmee je hele films mee kon nabouwen. Ja, zijn kleinkinderen hadden het niet zo goed als hij en daarom had hij voor hun kinderen die dure lego gekocht. De aow werd elk jaar een beetje opgetrokken sinds de CDA door Camiel was omgeturnd tot de volkspartij voor bejaarden en weer soeverein aan de macht was met beloftes de zorgkosten betaalbaar te houden voor hun stemmers en de aow ietsjes te verbeteren. Daardoor moesten elk jaar de lonen van de werkenden net iets minder dan de deflatie omlaag, maar die werkenden zijn eenmaal electoraal niet machtig genoeg om voor die loonsverlaging een stokje te steken en vertikten het zich te organiseren bij de vakbonden. Door zijn al maar toenemende rijkdom kwamen zijn kleinkinderen en kinderen steeds vaker op bezoek. Dat extra steuntje van opa en oma konden ze immers goed gebruiken.

Jaar in jaar uit werd alles goedkoper. Vooral als je op vakantie ging naar Zuid Europa, dan kon je je geld niet meer op krijgen. Goh, dat je vroeger 1000 euro moest neerleggen voor een tv die niets kon, geen 3d, blikken geluid, geen internet, geen opgeslagen programma’s, agenda’s, nuttige etc. Nu had je een muurvullend tv-beeld voor nog geen 100 euro. Ja dat downloaden in 3d op de bank van die filmsterren dat viel nog niet mee, maar zo zoetjes aan begon hij het wel onder de knie kon krijgen. Ook allerlei andere dingen waren nu toch veel goedkoper dan vroeger. Ja je miste die mooie kaften van boeken wel, maar van zo’n schermpje lezen is toch wel zo handig, vooral als je de leesbril niet bij je hebt en je die letterbrei eens lekker kunt vergroten. En dat allemaal voor nog geen 50 cent per boek! Huren, tsja die waren wel vrij hoog, maar de hypotheek op het eigen huis is afgelost dus daar had opa ook geen last van.

Auto’s, ja waarom zou je zo’n gevaarlijk ding nog willen hebben. Gelukkig zijn ze nu verboden in Nederland. Dat is veel veiliger en met de nieuwe instapvoertuigen, de Googlemobiels [voetnoot 2]  ben je overal veel sneller en goedkoper.

Dat walkie talkie pak is een uitkomst, heel wat beter dan die rollators of die rolstoelen. Dat je vroeger je met zo’n onding moest behelpen! Nee, met zo’n walkie talkie pak kun je toch heel lekker lopen zonder dat het pijn doet of moeite kost en je wordt op tijd bijgepraat wat je moet doen om de dag gezond en fit door te komen, waar je moet zijn, wat je vandaag moet weten van het nieuws, Facebook enzovoort.

Je hoefde je ook al niet meer druk te maken over stijgende olieprijzen, want zonne-energie was elk jaar 15% goedkoper geworden en daardoor de laatste tien jaar veel goedkoper dan olie. Ook voedselprijzen waren dankzij genmanipulatie langzaam aan goedkoper geworden. We eten nu wat meer vegetarisch en minder ongezond rood vlees en ook meer vis, allemaal veel gezonder.

Vroeger was je op je 70^ste al stokoud en nu begin ik op mijn 90^ste pas me behoorlijk ouder te voelen, maar met alle hulpmiddelen van nu gaat het nog best. Met al die preventie door de waarschuwingen van al die ingebouwde chips krijg ik nu wel de hele tijd boodschappen dat ik door de dokter voorzorgsmaatregelen moet nemen, dat is wel lastig. Zo zoetjes aan hoeft dat niet meer, gelukkig kun je goed zien welke geneeswijzen nog de moeite waard zijn vergeleken met de bijwerkingen.

Maar op zekere dag werd alles anders… (wordt vervolgd)
voetnoten



voetnoot 1: rijkrekenrente: er wordt bij Kamp aangedrongen door ABP/PGGM en vele andere pensioenfondsen om de rente waartegen de pensioenverplichtingen verdisconteerd worden  veel hoger te maken dan de huidige rente op de kapitaalmarkt (de swaprente). Voorlopig ligt iets op tafel om in een periode van 60 jaar toe te groeien naar de rente die zou mogen volgens het Solvency II systeem voor verzekeraars van 4,2%. Dat betekent nu een rente van ongeveer 3,2% voor de 30-jaars swaprente, die heel zwaar weegt bij de berekening van de verplichtingen, in plaats van een marktrente van 2,3%. Daardoor, door die opgeklopte rijkrekenrente,  worden de verplichtingen lager berekend en vindt men de pensioenfondsen rijker (hogere dekkingsgraad) . Men hoeft dan de uitkeringen minder of helemaal niet te korten.
Als je aan zo'n systeem van rijkrekenrente begint, dan is het haast niet te voorkomen dat men een steeds hogere rijkrekenrente gaat hanteren. Men begint bij 3,2%, dat wordt al snel 3,2% en als de nood aan de man komt, zit je al snel op 4%, 4,2% of 5,6,7%+.


voetnoot 2: Googlemobiel: diverse bedrijven zijn uit aan het testen hoe je via computerbesturing een auto kunt besturen. De vorderingen gaan snel. Google loopt hierin naar het schijnt voorop.