Elfenbeins proxy voor de VIX

De vuistregel van Elfenbein (van blog Crossing Wall Street) is dat de maatstaf voor volatiliteit de VIX 15% hoort te zijn plus het percentage dat de beurs onder het hoogtepunt van de afgelopen 52 weken ligt.
Die vuistregel staat in het plaatje hierboven op logaritmische schaal.
Hieronder op normale schaal

het communicatieprobleem van de FED

Yellen houdt zich angstig stil, wellicht omdat ze eer nog niet uit is wat ze wil doen in september volgens Hilsenrath. Normaal om deze tijd zijn de futures duidelijk: de kans op eenrenteverhoging is of ingeprijsd als bijna 0% of als bijna 100%. Nu is het een onduidelijke ongeveer iets meer dan 30%.

De FED heeft uitgebreid laten weten in de afgelopen maanden dat ze de rente wilden verhogen in september, maar door alle volatiliteit is dat op losse schroeven komen te staan.
De FED ligt onder vuur van het IMF, dat al het onheil in de wereld in de schoenen van de FED gaat schuiven als ze de rente verhogen. Sommige centarle bankiers dat ze liever wilden dat de FED de rente verhoogde om zo van de onzekerheid af te zijn. Als het dan toch moet in 2015, dan moet die pijnlijke kies maar zo snel mogelijk getrokken worden.

Als de FED de rente niet verhoogt zullen ze gezien worden als een stelletje lamzakken, lulletje rozenwaters.
Ze stralen dan uit dat ze bang zijn voor de volatiliteit van de markten en weinig geloof hebben in de kracht van de Amerikaanse economie. Dat ze deflatoire spoken zien.

Als ze de rente verhogen met een wollig verhaal ( de werkloosheid is gedaald en hail Mary, de inflatie zal stijgen al valt de olieprijs nog zo hard) dat neerkomt op I told you so, zal de markt weinig opgetogen reageren.

Als ze de rente verhogen met een enorm bullish verhaal over de Amerikaanse economie zullen de aandelenbeurzen redelijk reagren, maar de obligatiemarkten schrikken zich dan kapot. Rampspoed, ze gaan de rente enorm verhogen. Ze gaan dat data dependent doen, dus als de groei niet tegenvalt gaat de rente omhoog, want er is geen calendat guidance meer. Data dependent is een ramp voor de rente als men begit met verhoging van de rente (aldus ricchiuto, Bianco). Dat is een enorme game canger, de wereld is dan niet meer hetzelfde. De wereld zal dan nog wel doordraaien, maar wel met een rente die boven de dots van de FED komt te liggen inplaats van er ver onder.

Wat betekent de langzamere groei van China

Was er reden voor de beurs om zo enorm te reageren op het zoveelste matige groeicijfer van China, HSBC PMI? 

Het was kennelijk de druppel die de emmer van zorgen deed overlopen. Die emmer zat al goed vol met angstzweetdruppels voor wat de FED gaat doen aan liquiditeitsbedervende maatregelen. De zorgen over wat er allemaal aan China vasthangt en de beurspret kan bederven vulden de emmer ook voor een groot deel. Lagere grondstoffenprijzen, zwakke valuta’s, wegsmeltende valutareserves en daarmee opdrogende liquiditeit. Allemaal niet goed voor de financial conditions, niet alleen in de Opkomende Landen, maar ook in Amerika. Nauwelijks opgemerkt was de weggevallen vraag uit Japan.

Dat laatste zag je goed in de bommelding gisteren van de 14,7% exportdaling van Zuid Korea, een belangrijke leading indicator voor de groei in de wereld. De export naar China was bijna -8%, maar naar Japan meer dan -20%.

Voor de VS en Europa ziet het Chinaverhaal er niet zo bedreigend uit, maar voor de grondstoffenlanden en de Aziatische handelspartners wel. De export naar China is maar een klein deel van het BNP in de VS en Europa. Lagere prijzen voor goederen die toch al niet meer gemaakt worden in het Westen is alleen maar goed nieuws. De lagere grondstoffenprijzen zijn zeer gunstig voor Europa en Japan en in mindere mate ook voor de VS. De stimulering van de consumptie weegt ruimschoots op tegen de lagere investeringen van de energiemaatschappijen en de lagere export naar de grondstoffenlanden en China.

Het Chinaverhaal is geen reden om de groei van het Westen naar boven bij te stellen, maar wel reden om de groeivoorspellingen voor de Emerging Markets en grondstoffenlanden als Australië en Canada nogmaals te verlagen.

De (economisch gezien) grootste tegenvaller van 2015 was dat de lagere olieprijzen niet leidden tot extra groei in de wereld, in het bijzonder viel de groei in het eerste kwartaal in de VS, Duitsland en China tegen in het eerste kwartaal. In Japan was de groei in het tweede kwartaal negatief. In de nodige grondstoffenlanden was de groei zelfs zeer negatief (Venezuela ongeveer -30%, verergerd door veelsoortig wanbeleid).

Tot de paniek over China was de consensus dat de groei in de wereld duidelijk beter zou zijn in de tweede helft van 2015 dan in de eerste helft. Meer groei in de VS, China, Japan en herstel uit de recessie in bijvoorbeeld Rusland en Brazilië. Minimaal verder herstel in de Eurozone.

 Die hoop op een betere tweede helft van 2015 is wreed verstoord. Redenen: China, export binnen Azië, neergaande groei in bijna alle Emerging Markets, onderschatting neergang voorraadcyclus, lagere koopkracht in dollars door valutazwakte, lagere investeringen in grondstoffenproductie.

De tekenen van een aantrekkende groei in China zijn om aan het slaan door nieuwe zwakke cijfers. Bovendien gelooft men de gepubliceerde groeicijfers in China ineens veel minder. Iedereen kijkt naar alternatieve berekeningen. Het meest populair zijn bewerkingen van de Li Keqiang groep cijfers over elektriciteitsproductie, railvervoer en staalproductie die men nog het meest vertrouwt.

De zwakte in China/ Emerging Azië is ook veroorzaakt door tegenvallende export naar het Westen (inclusief Japan).

Maar ook door een te snelle groei van de schulden. Het bedrijfsleven van China heeft te veel schulden, maar dat geldt ook voor andere landen in Azië.

En al die te grote schulden zorgen voor enorme deflatoire druk aldus Goldman Sachs. Goederendeflatie denk ik, niet zo zeer voor diensten.

Er is een enorm exportprobleem ontstaan voor Azië. Dat zorgt ook voor lagere groei van de binnenlandse vraag.

Die nieuwe verslechtering was goed voor een dreun op de Aziatische beurzen.

De wereld ziet er niet zo veel anders uit. De groei in China zwakt af en daardoor de vraag naar grondstoffen zelfs nog meer. Grondstoffenprijzen blijven kwetsbaar. Wereldhandel gaat niet zo best, maar door de VS komt er toch verbetering. 

Het wegsmelten van valutareserves is slecht voor de rente en wereldhandel. De degelijke macro in de VS en Europa moeten de beurs redden.

Goudmijnaandelen: Pantelis probeert het nog een keer

Pantelis beveelt  bij IEX weer eens goud en goudmijnaandelen aan aan http://www.iex.nl/Column/162820/Goudmijnen-schrijven-geschiedenis.aspx
inclusief een mea culpa, want het is de laatste jaren zeer fout geweest.

Ik houd wel van dit soort plaatjes. BGMI staat voor Barron’s Gold Mine index.

Dalingen van meer dan 70% zijn zeldzaam, maar 80% kan ook. Internetaandelen bleken vanaf de top in 2000 met ongeveer 99% te kunnen dalen. En individuele aandelen gaan dan nogal eens failliet (een index zonder leverage niet). Die daling van 70% van top naar 80% is buitengewoon pijnlijk, je verliest 1/3. Een verdere daling van 80 naar 85% klinkt als peanuts, maar is toch een waardeverlies van 25%.

In het verleden heb ik heel wat voorbeelden gezien dat na een 70-80% daling een spectaculair herstel kwam. Bijvoorbeeld na de eerste oliecrisis (Engelse aandelen daalden eerst 90%, maar enige jaren later was er toch weer een all time high) of Azië na de Aziëcrisis, achtergesteld krediet na de kredietcrisis, onroerend goed aandelen na de vastgoedkrachs die er zo nu en dan optreden. Allemaal goede herinneringen aan aankopen toen (voor pensioenfondsen).

Dus goudmijnaandelen kopen na het einde van de goudkrach lijkt veel op te kunnen leveren. Helaas is niet zo duidelijk of die goud bear markt al voorbij is. De top van 2011 is al vier jaar voorbij, maar dat is niet erg lang in historisch perspectief bezien. Zie bijvoorbeeld de oude blogpost http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2012/04/stiefel-en-de-kondratieffgolf-van.html dat aandelen langdurig beter horen te zijn dan goud.

 Na de top van goud in 1980 moest je twintig jaar wachten voor het herstel kwam. Na de Tweede Wereldoorlog duurde het meer dan 25 jaar voor de goudprijs eindelijk kon stijgen (in reële termen al helemaal). De goudprijs gaat in lange cycli en achteraf is goed te motiveren waarom de cycli zo krachtig waren. In de tijd dat goud echt gekoppeld was aan de dollar had je iets aan goud, want je kreeg geen dividend, je had geen bescherming tegen inflatie. Dat veranderde spectaculair toen de koppeling aan goud werd losgelaten dankzij president de Gaulle in 1971. Er was al jaren een hoge inflatie die in een huizenhoge inflatie veranderde door de OPEC. De reële rente was veel te laag. Iedereen vluchtte in goud en in 1980 was er een bubbel (de beruchte broertjes Hunt hadden de zilvermarkt opgeblazen). De goudprijs was al aan het dalen toen Volckert de reële rente naar enorme hoogte stuwde en de reële rente hoog bleef, waardoor het voor iedereen duidelijk was dat je beter in obligaties kon zitten dan in goud. 

Rond 2000 waren de centrale banken uitverkocht en gingen zelfs op steeds grotere schaal goud kopen. Na de Aziëcrisis kwam er een explosie van de valutareserves in de wereld en de goudprijs steeg heel aardig parallel met die valutareserves mee. De reële rente was laag, met goud verdiende je meer dan met aandelen. In 2011 was de goudprijs weer op bubbelterrein, maar niet zo erg als in 1980. Het begon steeds meer mensen te dagen dat je beter in aandelen dan in goud kon zitten en ook de combinatie aandelen+ obligaties was veel aantrekkelijker.  De goudmarkt zag kennelijk dat QE niet inflatoir was, dat de vraag van China en India niet oneindig was. 

In 2015 zie je het wegsmelten van valutareserves. Goud is duur aan het worden vergeleken met andere grondstoffen. De nominale groei van het BNP van China is teruggevallen van 20% per jaar tot ongeveer 5%. De FED gaat de rente verhogen. De dollar is sterk, die moet je hebben en is lang niet zo volatiel als de goudprijs.

De bodem van de goudprijs komt als de goudmarkt een ander verhaal ziet: aandelen zijn niet meer zo aantrekkelijk want de winstmarges staan onder druk door loonstijgingen, de FED verlaagt de rente in reële zin, de particulieren kopen meer door die loonstijging (die er vooral zal zijn in India en China).

D.w.z. Piketty moet dan zijn ongelijk bekennen. Voorlopig staan de werknemers zwak door de hoge werkloosheid en globalisering, maar dat kan niet altijd zo blijven. Maar ik zie de keer niet voor 2018, misschien 2020. Dan pas komt de echte keer in de goudprijs denk ik.  

.Blijven de koersen van goudmijnaandelen dan maar verder zakken tot 2020? Dat hoeft natuurlijk helemaal niet. De daling van de goudmijnaandelen versus de goudprijs gaat veel te hard. Die 70-80% regel aanhoudend kun je hopen op betere tijden voor goudmijnaandelen als ze 70% zijn achtergebleven bij de goudprijs. En dat is volgens de cijfers van Pantelis niet zo ver weg: 82% daling koersen goudmijnaandelen bij een daling van de goudprijs van 40%. 635/1900 goudmijn/goud in 2011 versus 115/1100 nu, dat is een daling van 2/3.

Wat wel duidelijk moet zijn is dat beleggen in goudmijnaandelen ongelooflijk riskant is geweest en zal blijven. Ook op de huidige koersen is groot koersverlies mogelijk. Gezien het enorme verwachte risico hoort de risicobeloning ook enorm zijn. Dat kan, maar succes is beslist niet gegarandeerd. Maar kansrijker dan een lot in de loterij.  

Obon

MoF Japan

En wat vertelde de maandbrief van het Japanse Ministerie van Financiën?

Pff, het is warm in Japan en veel mensen hebben vakantie in augustus. Vooral ook om Obon te vieren, een traditie om te bidden voor de zielenrust van de voorvaderen. Volgens de traditie wordt een komkommer geslacht met en stokjes eraan toegevoegd om als benen te dienen, benen van een paard dat de voorouders snel uit de onderwereld naar de huidige wereld te brengen. De voorouders hebben ook een koe nodig en daarvoor bereidt men een aubergine. Dat schijnt een vreugde te zijn voor de voorouders en helpt bij het langzaam weer terug zenden naar de onderwereld. Via een welkomstvuur Mukae Bi worden de voorouders dan thuis uitgenodigd. Na een paar dagen volgt dan het vaarwelvuur Okuri BI en zendt men de geesten van de voorouders weer terug.

In het kader van Abenomics en stemmenwinst moet het platteland gepaaid worden. De grijze stem telt. Aldus het Ministerie van Financiën.

Dit verhaal kennelijk ter afleiding van de enorme berg schulden die Japan heeft en flink laat aangroeien. Het vaarwelvuur via inflatie lukt nog niet erg.

aandelenkoersen sinds 2013 per regio/land

Japan deed het het beste en de Emerging Markets bungelen onderaan

Drie groepen: de koplopers India, China en Taiwan, de middenmoot Zuid Afrika, Zuid Korea en Mexico en de losers Rusland en Brazilië.

Koploper india deed het even goed als de AEX

ISM daalt tegen betere retail sales en new orders in

De trend van detailhandelsverkopen, bezettingsgraad en initial claims wijzen op een hogere ISM dan voor de industrie dan we zien.
Voor een deel is dit te verklaren uit de lage inflatie en de lage olieprijzen.

De tienjaars rente is nu aanzienlijk hoger dan het voortschrijdend gemiddelde van de korte rente en de ISM aangeven. De 10 jaar rente verdisconteert wel degelijk enigszins dat de FED de rente gaat verhogen en de trend van steeds lagere marktrentes die de FED dwingen niet te verhogen te verlaten.

$40 voor olie per vat is te laag

De basisgedachte is dat er een excessieve trending naar beneden is ontstaan van de olieprijs die enigszins vergelijkbaar was hoe de Duitse rente naar 0 ging. Er waren hele goede redenen voor waarom de prijzen/ rente zo daalden. Maar op zeker moment is het te ver gegaan. Het momentum is te extreem geworden.

Het fundamentele verhaal voor olie is beroerd. Stijgende productie, uitpuilende voorraden en een teleurstellende vraag.

Eigenlijk is het curieus dat niemand dit een jaar geleden zag aankomen. De afzwakkende groei in China was bekend en ook dat er omgeschakeld moest worden van een grondstoffen intensieve investeringsgroei naar een minder grondstoffen intensieve consumptiegroei. De groei van de olieproductie in de VS was vrijwel lineair. De extra oliewinning via horizontal drilling was bekend. De stijging van de productie in Irak ook. Toch is men uitermate verrast door de enorme val van de olieprijzen.

Nu is het voorspellen van de olieprijs een beetje ingewikkelder dan ik aangaf, maar we hebben er te blind op gevaren dat olie gewoon te duur moest blijven voor herstel van de economische groei. Piekolie was een erkend gegeven, ongeveer net zo iets als global warming. De vraag en aanbodcurves van olie zijn buitengewoon steil. 

Een klein beetje extra vraag en een klein beetje extra aanbod kan grote prijsstijgingen veroorzaken. Kleine misschattingen in vraag en aanbod en je zit helemaal fout met je voorspelling van de olieprijs.

  Er stonden enorme bedragen aan de zijlijn voor belegging (speculatie) in olie. Oliebedrijven renderen al meer dan honderd jaar gemiddeld degelijk en geweldig. Dat zit er bij de mensen ingegrift en dat krijg je niet weg. Olie is misschien op korte termijn niet zo'n geweldige belegging, maar op lange termijn wel. Tenminste, totdat men echt ernst gaat maken met global warming en men niet meer toestaat veel olie uit de grond te halen. De carbon footprint is gewoon te hoog. Maar we zijn denk ik nog wel meer dan tien jaar voor dit punt.  Eerst moet alternatieve energie inclusief kernenergie goedkoper worden.

Ondertussen steeg de olieprijs met 27% in drie handelsdagen. De Amerikaanse productie daalt harder dan gedacht. Poetin krijgt het benauwd en probeert het op een akkoordje te gooien met Maduro. Saoedi-Arabië geeft nog geen krimp, maar zal zich niet verzteten tegen hogere olieprijzen via wat minder productie.

De vraag van Amerika groeit.

Supply (EIA). Includes projection for August/September

http://peakoilbarrel.com/us-shale-declining-and-opec-still-climbing/#more-8891

aanbod VS neemt af

maar aanbod OPEC stijgt, alleen door Irak en Saoedi-Arabië

er is grote twijfel of deze landen snel nog meer olie kunnen produceren

een verdere stijging van de olieprijs is onzeker

Bijna iedereen voorspelt een hogere olieprijs.

Hoger dan $60 dan komt de productie van schalieolie weer goed op gang en Iran wil ook meer gaan produceren volgend jaar

productiviteit per rig is enorm gestegen

Average productivity (added gross daily barrels per month) per drilling rig from counties associated with the Permian, Eagle Ford, Bakken, and Niobrara plays, monthly Jan 2007 to September 2015. Data source: EIA Drilling Productivity Report.

http://econbrowser.com/archives/2015/08/u-s-tight-oil-production-decline

maar wel: bijna alle schalieolieproducenten makten verlies over het eerste half jaar, inclusief EOG

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Na een duik van 1000 punten van de Dow Jones bij de opening op maandag en een val van bijna 10% van de AEX op dat moment trokken de koersen weer aan. Een paar uur heel snel, maar daarna was het wachten tot woensdag en donderdag voor het koersherstel echt van de grond kwam. Op vrijdag was de vaart er weer uit. De stemming op de beurs varieerde van tomeloos pessimistisch tot verrassend optimistisch. Op maandag was een beurskrach à la 1987 maar net vermeden, maar met de toen opgedane wijsheid kon een totale krach vermeden worden. Soms wel met vreemde koersvorming.

Er kwam geen nieuw slecht nieuws uit China, anders dan dat de positie van Li Keqiang wankelt en dat de winsten in de industrie iets dalen. Leading indicators stegen iets. 

Het macronieuws uit Amerika was erg goed met opwaartse herzieningen van oude cijfers.
Een en ander leidde tot een stijgende rente, heel ongebruikelijk bij een dalende beurs, maar China zou aan het verkopen zijn van obligaties  om aan geld te komen om de beurs nog meer te steunen.
De schaduwen van Jackson Hole wierpen zich al vooruit, inflatie. En inderdaad Stanley Fischer repte over hogere inflatie als de dollar niet al te sterk zou worden (afroepend dat de dollar sterker wordt).

Stanley Fischer zette een belangrijke stap om ons voor te bereiden op een pad van voorzichtige verhoging rentes. We wisten al dat de arbeidsmarkt voldoende hersteld is voor verhoging van de rente, maar met inflatie was het toch niet in orde. Wel waar riep Fischer op Jackson Hole, inflatie gaat stijgen en de FED moet niet wachten tot de inflatie 2% voor verhoging van de rente. Ondertussen moet je de rente natuurlijk niet verhogen als de financiële wereld in brand staat (als steun aan de onderbuikgevoelens van de FED gouverneur van New York Dudley), maar de volatiliteit zal snel afnemen. Een eventueel te sterke dollar zal een belangrijke reden zijn om de rente niet verder te verhogen.

http://www.businessinsider.my/stanley-fischer-jackson-hole-inflation-speech-transcript-august-29-2015-2015-8/#0sJtoj5k4L0ZVXv9.97

Aan het eind van de week schoten de olieprijzen omhoog. Misschien dat er een keer is gekomen aan de schier eindeloze val van de olieprijzen (en gasprijzen in de VS) tot onder $40 voor WTI.

De groei van het Amerikaanse BNP over het tweede kwartaal werd fors omhoog bijgesteld: van 2,3% naar 3,7%. Het Conference Board consumentenvertrouwen schoot omhoog (gemeten voor koersdrama). De huizenmarkt verbeterde, alhoewel iets minder dan de consensus dacht (pending home sales, verkopen nieuwe huizen, huizenprijzen, hypotheken) .Initial claims daalden iets. Beschikbaar inkomen steeg 0,4% en uitgaven 0,3%. PCE inflatie bleef met 0,1% te laag in de ogen van de FED. Orders duurzame goederen waren voor de tweede maand op rij sterk.

In Duitsland steeg de IFO iets en daalden de importprijzen fors (net als elders in de wereld overigens).

In Japan stegen de detailhandelsverkopen.

Enige lessen van afgelopen week

Enorme stemmingswisselingen. Totaal wegzakken van koersen in drie dagen, totaal de moed opgeven en in een paar dagen was heel het vertrouwen weer (bijna) terug.

Liquiditeit is een probleem. Verkopen om de verliezen te beperken ging de nodige keren spectaculair fout. Sommige ETF’s kregen veel te grote klappen vergeleken met de onderliggende waarde. Optieprijzen waren soms gespeend van de normale logica volgens al die Griekse letters. Dat is overigens wel de consequentie van rule 48 die rare prijzen toestaat als er maar gehandeld wordt en de verkooporders zich maar niet opstapelen. Als zodanig was rule 48 buitengewoon succesvol. Een krach als in 1987 werd vermeden, terwijl we afgelopen maandag een bijna identieke set up hadden als op Black Monday (de futures markt was zo ver onder de cash markt dat iedereen begon te verkopen in de cash markt en in 1987 kwam het niet meer goed totdat het Plunge Protection Team op dinsdag in 1987 gebood te kopen (whatever it takes)). De Dow opende 1000 punten lager afgelopen maandag, maar daarna trad razendsnel herstel op.

Rond de bodem kopen was gemakkelijker, maar verwacht er niet te snel veel van. Wie op maandag kocht had `s avonds of op dinsdag gemiddeld nog geen winst. Opvallend overigens hoe breed dit uitgemeten werd in beurscommentaren.

China kwam ineens opzetten als enorm probleem. Er kwamen (gelukkig) allerlei analyses dat dit de bedrijven in het Westen niet erg hoeft te raken. China grijpt wel in op heel veel zaken die de wereld kunnen destabiliseren, zoals grondstoffenprijzen, valuta’s, rentes, de groei van de wereldhandel, Aziatische beurzen en tijdelijk kennelijk ook andere beurzen.

Macro was voldoende stevig in het Westen (gelukkig).

Er was behoefte aan winst nemen, beleggingsstijlen kunnen destabiliserend werken (plaatjes Albert Edwards, modellen Socgen en andere brokers). Of dat grote rotaties gaat veroorzaken is niet duidelijk. Men begon grote winnaars te verkopen, maar deze veerden op donderdag en vrijdag zeer sterk terug.

Rotatie binnen sectoren op de aandelenmarkt of landen is nodig als de macro verder positief verrast, dan moet je weer cyclicals inladen met hoge bèta en/of Emerging Markets kopen. Als we weer doormodderen met 2,5% groei in de VS, dan lijkt de growth stijl en kwaliteit het nog steeds te winnen van value.

De rente steeg. Obligaties boden geen bescherming tegen dalingen op de aandelenbeurzen. Misschien door verkopen China, misschien door de meevallende macro, maar tegen de paniekstemming in. Je kunt niet meer bouwen op de negatieve correlatie aandelen, obligaties.

De olieprijs zou misschien de bodem kunnen hebben gevonden. Nog steeds voorspelt bijna iedereen hogere olieprijzen, alhoewel er nu ook wel veel voorspellingen zijn van veel lagere prijzen en lijkt er voldoende nadruk te liggen op de uitpuilende voorraden in de VS en de hoge productie versus de vraag

We laten de vluchtelingen uit Syrië stikken

Ik zit me de afgelopen weken druk te maken over drama op Wall Street, maar dat staat in geen enkele verhouding tot wat er gebeurt met mensen in Syrië die gedwongen zijn te vluchten.

71 mensen stikten in een vrachtwagen. Ja, we laten de vluchtelingen letterlijk stikken. Of verdrinken, zoals met duizenden mensen gebeurt voor de kust van Libië.

Als kind vertelden mijn ouders me over de schepen met Joodse vluchtelingen bij de Tweede Wereldoorlog, die overal geweerd werden. Het liep dramatisch slecht af.  Dat was een schande en we zouden, nu wijzer geworden, er alles aan doen om zo iets niet nog eens te laten gebeuren. Dat was me ingeprent. Nu doe ik niets, ik protesteer niet, laat het gewoon gebeuren. Ich habe es gewusst, ik meet me bijna een PVV-mentaliteit aan van grenzen dicht, heel wat erger dan een VOC-mentaliteit.

Een heel bijzondere beursweek: is de correctie voorbij of krijgen we een echte bear markt of blijven we nog een paar maanden voortsukkelen.

In drie dagen meer dan 10% omlaag met de S&P. Paniek dus.

(https://www.stocktrader.com/2015/08/28/market-recap-aug-28-2015/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Stocktrading101+%28StockTradingToGo%29; het was oversold, maar VIX moet onder 20 dalen voor sein veilig)

Een spectaculair V-herstel daarna op woensdag en donderdag. In deze mate komt dit extreem zelden voor, ongeveer eens in de tien jaar.

Het had allemaal dramatisch kunnen aflopen, maar dat gebeurde dus niet. 

Wall Street bleef met veel moeite overeind. Deels door de nog niet verdwenen buy the dip mentaliteit, deels door superbe economisch nieuws. Maar vooral door rule 48.

Een bibberende Dudley van de New York FED, die duidelijk de kluts kwijt was (als lid van het Plunge Protection Team had hij in actie moeten komen en dat ging maar net goed op maandag en dinsdag). Hij ging minder recht in de leer rondbazuinen dat de FED de rente gaat verhogen in september.

Een wat meer standvastige FED gouverneur Bullard die echt voor een verhoging gaat stemmen in september. Havik Mester was natuurlijk ook voor verhogen, maar alles draait deze week over wat Fischer gaat roepen op Jackson Hole. Ziet hij inflatie? Een Nairu (natuurlijke werkloosheid, non accelerating inflation rate of unemployment) die bereikt is en die inflatoir hoort te zijn? De rente steeg dus uit angst daarvoor en op veronderstelde fratsen van de Peoples Bank of China, die te nijver staatsleningen aan het verkopen zou zijn.

Dan de olieprijs. Die was kennelijk te veel gedaald. Omhoog dus, niks consideratie met een zwak groeiend China en uitpuilende voorraden en maar onverzettelijk door produceren ver onder de kostprijs..

Dus ook een keer in de inflatieverwachtingen. Een klap in het gezicht voor Edwards en Lapthorne die op grond van dalende inflatieverwachtingen en een vermeend te veel inzetten op kwaliteitsaandelen en momentum met 99,7%% kans een bear markt zien.

Ik kan dat niet afleiden uit hun grafieken (niets aan de hand met macro, financiële stabilteit à la 1998; flinke inzet op stijl van kwaliteit en momentum, maar is dit voldoende excessief?)), maar ze hopen het uit de grond van hun berenhart. Onheilsverhalen schrijven, dat brengt geld in hun laatje en na jaren ervaring zijn ze er heel goed in geworden. Edwards: jarenlange bull markten verdampen in zeer korte tijd, in enkele maanden. Mark his words, breng zijn bonus niet in gevaar en verkoop alles, dat had je in 2000 al moeten doen. Iemand moet nog aan Edwards het nieuws vertellen dat er sinds 2009 een bull markt gaande is, maar net als de oprechte Japanse soldaat kan hij na decennia niet de overgave van Japan in 1945/ de start van een bull markt accepteren.

De bull markt voor olie staat denk ik, die voor aandelen lijkt 1 à 2 maanden weg. Ik liet al zien dat wat gehobbel in de komende paar maanden zonder veel vooruit te komen het normale scenario is. http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2015/08/nog-een-terugtest-van-de-lows-over-twee.html

Zo ging het in 1987 en 1998 en nog wel vaker. Die jaren lijken het meeste op de huidige situatie.

Soms gaat de beurs gewoon verder omhoog en had je belegd moeten zitten na een paar dagen correctie. Soms komt er een echte bear markt, zoals in 2002 gebeurde.

Het hangt er van af wat er komen gaat. Heeft men nog onverwachte tegenslagen in petto? Gaat het zo erg mis in China dat men in Emerging Markets alles moet verkopen, de valutareserves wegsmelten en er grote schuldenproblemen ontstaan? Je zou toch zeggen dat men nu wel voldoende pessimistisch is over China. De nodige economische indicatoren lijken wat te verbeteren voor zo ver je die kunt vertrouwen. De oude groei komt niet terug en daarmee niet de onverzadigbare vraag naar grondstoffen. De nieuwe groei zal lager zijn en meer gedreven door consumptie. Die zal redelijk overeind blijven en de consument zal zijn toegenomen welvaart inzetten voor een betere auto, air conditioning en centrale verwarming. Geen slecht scenario voor olieprijzen.

 Blijft staan dat de overheid zijn zaakjes niet meer zo goed als vroeger onder controle heeft. Men manipuleert de markten, maar in het Westen zijn we geen haar beter (QE!). Het gaat niet goed met de winsten in China, producentenprijzen dalen steeds harder, maar heel wat aandelen (vooral door de staat gecontroleerde bedrijven) beginnen erg goedkoop te worden.

Dan Amerika. Gaat de macro tegenvallen? Nee, de laatste cijfers zijn superbe. De consument is stevig aan het kopen geslagen en waarom ook niet bij de voor Amerikanen hoge spaarquote, dalende benzineprijzen en goede werkgelegenheidsgroei. 

(er is flink afgelost op de credit card debt en nu kan men die weer flink gaan kopen, de terugkeer van shop until you drop)

De Citigroup economic surprise indicator noteert nog dik negatief, dus het lijkt er op dat de markt nog niet verdisconteerd heeft dat het de goede kant op gaat met de Amerikaanse macro. Geen 3%+ groei, maar wel 2,5%+.

Dan de winsten en omzetten. Dat is zwaar tegengevallen in het tweede kwartaal. Mijns inziens de hoofdreden waarom er een correctie moest komen. Geen omzetgroei ook niet buiten de energiesector en dat bij 3,7% groei in het tweede kwartaal in de VS (enorme opwaartse herziening van 2,3%). De sterke dollar en tegenvallende economische groei buiten de VS en Europa eisen hun tol. Dat probleem is de komende maanden niet weg. Alleen Japan en diverse Europese landen krabbelen overeind (Amerika staat al).  Dat kan genoeg zijn bij een niet te veel stijgende dollarkoers versus yen en euro.

Waarderingen van aandelen? Die zijn zelden reden voor grote koerscorrecties (maar wel in 1987). Bij de huidige rente en blijvend ruim monetair beleid waarop je kunt rekenen (beschermheren Draghi, Dudley en Kuroda) is 5% winstgroei (waarvan 2% door inkoop eigen aandelen) al heel wat en voldoende voor koerswinstverhoudingen van 15-18 een jaar vooruit.

Monetair beleid? De FED moet de rente verhogen en uitleggen waarom ze dat doen terwijl inflatie door de grond gaat en het doel van 2% uit zicht lijkt te raken. Dat kan op meer manieren fout dan goed gaan. Maar à la Dostojewski kiest men opvallend vaak voor die enige weg naar geluk. Als de FED de rente niet verhoogt vanwege gebrek aan vertrouwen in de wereldeconomie zal de markt niet echt een Goldilocks gevoel krijgen.

Een andere schok? Dat is heel moeilijk te raden. Ja, Griekenland is een probleem. Meer problematisch lijkt me de herfinanciering van leningen van oliemaatschappijen. Daar kunnen zware klappen vallen. Bij $40 zie je als bank je geld niet meer terug bij lenen aan heel wat oliemagnaten. Dan blijft van de koers van de oliebedrijven die er niet in slagen goed te herfinancieren weinig over. Een kansrijke kandidaat voor ellende. Maar schokken zijn per definitie onvoorspelbaar. Ze hoeven ook helemaal niet te komen.  

Chart technisch?  Ik denk dat de analyse van een terug testen van de lows in de komende paar maanden het meest logische scenario is. Herstel tot de niveaus waar de ellende begon en dan wat keutelen. Geen daling tot een bear markt want daarvoor is de macro te goed en het monetair beleid te ruim. Het Plunge Protection Team slaapt nog niet. Uiteindelijk dan hervatting van de bull markt, nog in 2015. Geruststellend is dat lievelingen van de markt zoals Netflix zo sterk terugveren, zelfs als lijkt het nog zo’n duur aandeel.

oliemaatschappijen in het nauw

http://www.artberman.com/wp-content/uploads/Tight-Oil-Capex-CF-D-CF-23-August-2015.jpg

credit rating bureaus beginnen moeilijk te doen als schuld/cashflow boven 2 komt. dat is nu het geval en bij de huidige olieprijzen wordt het derde kwartaal nog erger. De pijngrens is bereikt

Bloomberg.com – Oil Industry Needs Half a Trillion Dollars to Endure Price Slump
Een default van een vrij grote Amerikaanse oliemaatschappij begint tot de mogelijkheden te behoren. Reserves waardeloos, enorm verbranden van cash. te veel geleend in de hoop van een olieprijs van $100. Oliedom.

it ain't over until the FED lady sings

Dudley krabbelde gisteren flink terug van zijn ferme uitspraken dat hij voor een rentestijging van de FED zou zijn al in september. Zoals Bianco fijntjes uitlegde heeft Dudley diverse keren uitgelegd dat data dependent voor Dudley Wall Street dependent betekent. Als de Dow door de grond gaat is de financiële stabiliteit in gevaar en is het niet handig om de rente te verhogen. Als die rentestijging niet door de markt is ingeprijsd speel je met de financiële stabiliteit. Dudley merkte op dat er nog hel wat kan gebeuren voor 17 september, de rust kan dan zijn teruggekeerd op Wall Street en de aanhoudende stroom van excellent macro nieuws kan aanhouden. Dan weer zijn het orders, dan weer enorme opwaartse bijstelling groei over het tweede kwartaal, de bears zijn ervan overtuigd aan het raken dat de FED de statistische bureaus heeft omgekocht om zo veel mogelijk goed economisch nieuws te publiceren.

Bianco (en ik ook niet)  is niet overtuigd door Dudley. Yellen kijkt naar de arbeidsmarkt en lang niet zo veel naar Wall Street als Dudley. En Yellen heeft het voor het zeggen.