waar blijft de opstand tegen QE

Het gevecht van de reële economie tegen de papieren economie. De papieren economie bloeit en dat gaat ten koste van de reële economie.

Onze beste  toneelspelers hebben het ontdekt: banken doen aan geldschepping. Zij creëren geld uit het niets. Dat was een openbaring voor de toneelspelers. Dat geld scheppen uit het niets moet ophouden. Ze gaan er actie tegen voeren en ruien politici op om verderfelijke maatregelen te nemen om weer kuisheid in te voeren qua geldschepping net zoals het geval was in de donkere Middeleeuwen. Dat verhaal over geldschepping door banken is zo ongeveer het eerste wat je leert als je economie studeert. Het is niet een groot geheim dat plotseling is ontdekt en door Roemer of Wilders in de Tweede kamer aan de kaak gesteld moet worden. Onze welvaart is er op gebaseerd, maar goed, weg ermee, wie weet is het goed voor het milieu. Moge de ware dear leader opstaan zoals in Noord Korea en de sharia ingevoerd worden en rente verboden worden. We zijn wat dat laatste betreft overigens al goed op weg.

In Europa wordt bijna al het krediet via banken gegeven, als het op de door toneelspelers gesuggereerde manier van crowd funding moet gaan, dan zal het bedrijfsleven nog maar weinig krediet kunnen krijgen en men zal op grote schaal failliet gaan.

Het stoppen van geldschepping is een absurd slecht idee, ik was verbaasd dat Jort Kelder die erbij zat toen het idee gepresenteerd werd in De Wereld Draait Door niet in lachen uitbarstte bij zo veel onbenul. Hij hield zich koest. De toneelspelers weten immers sinds ze toneelstukken over de ondergang van ABN AMRO spelen beter hoe de economie in elkaar zit dan professoren.

Ze blaffen bij de verkeerde boom. Ze moeten hun pijlen richten op de ECB. Die is verleid door de FED om over te gaan op QE. Het doel daarvan is alleen de rijken rijker te maken met als gevolg dat zij meer geld uitgeven zodat ook de minder bedeelden een klein graantje kunnen meepikken.

Dat graantje zal slechts klein zijn en de ongelijkheid zal er flink door toenemen, net als in de VS. In de VS houden ze van meer ongelijkheid, want dat past bij de American Dream. In Europa denkt men daar iets genuanceerder over.

(plaatje zerohedge)

De ECB koopt leningen op tegen veel te hoge prijzen en gaat straks vreselijke verliezen lijden, net als de Zwitserse centrale bank SNB de afgelopen week. De FED kocht heel goedkoop de leningen op en stopte hiermee toen het te duur werd. De FED werd hiermee de grootste ‘profit machine‘ in de wereld. De ECB begint op  een moment dat de rente nog nooit zo laag is geweest.

Richard Koo http://www.zerohedge.com/news/2015-01-17/richard-koo-crushes-qe-dream-1-brief-paragraph

zegt dat door die lage rente het vertrouwen in redelijke potentiële economische groei de bodem is ingeslagen. Eerst in Japan, nu ook in de rest van de westerse wereld.

De huidige lage rente stort de Nederlandse pensioenfondsen in het verderf. Het zet de jongeren op tegen de ouderen, omdat men niet langer meer kan geloven in een positief rendement en dat wel verondersteld is en nog steeds pensioenuitkeringen op hoog niveau mogelijk maakt.

Zoals ik al stelde in het verhaal van Smithers helpt de lage rente nauwelijks om de investeringen aan te wakkeren. Bedrijven moeten door de lage rente ophouden met investeren en eigen aandelen inkopen om de koersen op peil te houden.

QE is verschrikkelijk, het zorgt voor te lage investeringen, kortingen op pensioenuitkeringen en sraks enorme verliezen voor de ECB en pensioenfondsen als de rente stijgt.

Knot, do it not!

bankencrisis: Zwitserland, China, Brazilië en Turkije in gevarenzone

via quarz http://qz.com/227858/here-are-the-countries-showing-early-warning-signs-for-banking-crises/#227858/here-are-the-countries-showing-early-warning-signs-for-banking-crises/ de tabel van de BIS.
De eerste kolom geeft aan of krediet/BNP te ver boven het lange termijn gemiddelde ligt. Dat is het geval in de genoemde landen.
In Zwitserland liggen de huizenprijzen ook nog eens boven de trend.
Hoe die trends bepaald worden is onduidelijk.
Sommige landen zijn erg gevoelig voor rentestijging zoals China, Brazilië, Turkije en Nederland. Dat biedt overigens ook kansen bij rentedaling (in Brazilië zeer reëel en in Nederland is de hypotheekrente te hoog).
De europeriferie scoort opvallend goed.

De BIS ziet nog geen vooruitgang in de schuldencrisis http://www.bis.org/publ/arpdf/ar2014e.pdf  en in Azië gaat het zelfs de verkeerde kant op.

is er al een goede uitleg van het hoe en waarom van de kredietcrisis, het moeizame herstel erna en de goede beurzen?

Pragmatic Capitalism http://pragcap.com/getting-the-story-wrong schimpte enigszins op Krugman die beweerde dat hij de hele tijd goed gezien heeft hoe de politiek moest zijn nadat de economie zo kon ontsporen in de kredietcrisis.

We (inclusief mezelf dus) hebben nog steeds niet helemaal goed door hoe de enorme schok van de kredietcrisis kon optreden, waardoor de groei tegenviel na de kredietcrisis. Dat is eigenlijk een plotselinge realisatie, ik had er eigenlijk niet zo bij stil gestaan, maar Cullen Roche heeft gelijk: we kunnen het verleden nog niet eens goed beschrijven en daardoor weet je ook niet of er wel de meest efficiënte politiek is gevolgd door de centrale banken en de overheid. We zijn excessief afhankelijk geworden van centrale banken en denken ook excessief in hun modellen http://pragcap.com/our-unhealthy-obsessions-with-central-banks. Overigens hebben we het veel minder over moral hazard dan tijdens de kredietcrisis.

Stukje bij stukje zijn we bij aan het leren over het hoe en waarom van de kredietcrisis en de nasleep ervan en de komende vergrijzingsproblemen.

Koo (balansrecessie), Reinhart/Rogoff (uitleg financiële crises in This time is different) en Piketty (Capital in the 21st century) verdienen de Nobelprijs voor de economie daarvoor (ik denk dat alleen Piketty deze inderdaad zal krijgen). En Bernanke voor zijn durf QE in te zetten en Paulson voor het op tijd inzetten van TARP. Maar deze laatste twee moeten wel om hun oren krijgen dat ze Lehman failliet lieten gaan, terwijl dat inderdaad too big to fail bleek te zijn.

Pas nu begint duidelijk te worden hoe een en ander is gegaan en of dat uitzonderlijk was, ja, this time is different.

Nederland niet meer AAA, niet meer eerste rang

Men zag het al aankomen: Nederland wordt niet meer door alle rating agencies voor vol aangezien: niet langer AAA maar AA+ net zoals de VS en toch tamelijk failliete landen als Frankrijk.
Nederland heeft zijn afwaardering te danken aan de lage economische groei. Daardoor wordt het niet gemakkelijk van de hoge overheidstekorten af te komen. Het Nederlandse overheidsbeleid is er op gericht de groei zo laag mogelijk te houden en dat heeft geleid tot de downgrade. Nederland heeft geen AAA groei van de economie, zelfs niet bij benadering (dankzij pRuttenomics).
Voorlopig heeft een en ander geen consequenties. De rente steeg niet, want een en ander was al lang verwacht. De rente steeg ook niet na de degradatie van de VS en Frankrijk (met dank aan Japan dat ineens een onverzadigbare lust aan de dag legde Franse staatsleningen te kopen in het vaste vertrouwen dat Angela Frankrijk niet zou laten vallen).
De Downgrade zou de rating van EFSF leningen niet in gevaar brengen, maar dat valt te bezien: de rating berust nu voor 100% op de goede wil van Duitsland straks zondaars in Europa van voldoende geld te voorzien tegen een idioot lage rente.
De andere rating agencies hebben Nederland nog op AAA staan met negative outlook. Daar de economische groei aantrekt zijn ze voorlopig nog niet van zins de stap te wagen en Nederland te degraderen.

Bankiers hebben het gedaan, maar God wilde dat zo

Niet alleen in Nederland is men een kruistocht tegen bankiers begonnen die aangemoedigd en beloond met grote bonussen steeds driestere daden begingen die na tijden van crisis dramatisch uitpakten.

Het onderstaande publiceerde MarketWatch, toch een promotor van het kapitalisme:

MarketWatch – So God made a banker:

http://www.marketwatch.com/story/so-god-made-a-banker-2013-02-06

And on the eighth day God looked down on his planned paradise and said, “I need someone who can flip this for a quick buck.” So God made a banker.

God said, “I need someone who doesn’t grow anything or make anything but who will borrow money from the public at 0% interest and then lend it back to the public at 2% or 5% or 10% and pay himself a bonus for doing so.” So God made a banker.

God said, “I need someone who will take money from the people who work and save, and use that money to create a dotcom bubble and a housing bubble and a stock bubble and an oil bubble and a commodities bubble and a bond bubble and another stock bubble, and then sell it to people in Poughkeepsie and Spokane and Bakersfield, and pay himself another bonus.” So God made a banker.

God said, “I need someone to build homes in the swamps and deserts using shoddy materials and other people’s money, and then use these homes as collateral for a Ponzi scheme he can sell to pensioners in California and Michigan and Sweden. I need someone who will then foreclose on those homes, kick out the occupants, and switch off the air conditioning and the plumbing, and watch the houses turn back into dirt. And then pay himself another bonus.”

God said, “I need someone to lend money to people with bad credit at 30% interest in order to get his stock price up, and then, just before the loans turn bad, cash out his stock and walk away. And who, when asked later, will, with a tearful eye, say the government made him do it.”

God said, “And I need somebody who will tell everyone else to stand on their own two feet, but who will then run to the government for a bailout as soon as he gets into trouble — and who will then use that bailout money to help elect a Congress that will look the other way. And then pay himself another bonus.” So God made a banker.

Der Spiegel/Business Week: schaduwbanksysteem $ 60.000 miljard

http://cdn1.spiegel.de/images/image-425314-galleryV9-fbhd.jpg
http://images.businessweek.com/cms/2012-11-21/mf_shadow48__01__405inline1.jpg

Kredietcrisis vijf jaar oud, lang leve het Nieuwe Normaal

9 augustus 2007 eindigde de zorgeloze tijd van steeds meer schulden maken om steeds meer te kunnen consumeren en om een nog groter huis te kopen in de VS.

Het plaatje hierboven, opgeduikeld door Kirsten Rauwerda, laat die grote schuldopbouw zien en de plotselinge omkeer eind 2007.

Het Minsky Moment trad op, zoals The Economist aangaf (the global crisis, Japanes lessons; http://www.economist.com/node/21559952 ):

BNP Paribas moest op 9 augustus grote verliezen op rommelhypotheken (subprime mortgages) onderkennen en de ECB moest even een noodkrediet van € 95 miljard (toen een enorm bedrag, tijden veranderen) de markt inpompen.

De Amerikaanse huizenmarkt had getopt in 2006 en augustus 2007 begon het wel erg duidelijk te worden dat de huizenbubbel was doorgeprikt en de problemen lang zouden aanhouden op de huizenmarkt. Maar erg leken ze niet, Bernanke dacht dat het subprimeprobleem met $ 50 miljard verlies wel opgelost zou zijn.

De tijd was begonnen dat er geen prijzen meer afgegeven werden voor credits. Dat leidde tot een eindeloze val van de waarde. Liquiditeit was plotseling weg en het werd steeds erger.

(plaatje JP Morgan flows)

Net toen bedrijven de smaak van het lenen te pakken hadden gekregen in 2007 droogde het aanbod totaal op en zelfs nu nog lossen ze nog steeds af, zij het wat minder nijver dan in 2010.

MEW, Mortgage Equity Withdrawal, het voortdurend verhogen van de hypotheek om te kunnen consumeren of kleine investeringen te doen voor de kleine zelfstandige/ ondernemer, sloeg om van idioot groot positief in 2004-2007 naar idioot negatief in 2010[gelukkig kun je nu er redelijkheidhalve van uitgaan dat MEW minder negatief wordt en straks (2013? 2014?) zelfs redelijk positief gaat worden].

Nederland kampioen (Rosenberg)

Nederland is kampioen. Niet in voetbal, maar in schulden maken volgens Rosenberg (Gluskin Sheff), de überbear. Dat komt door onze veel te grote banken en de monumentale hypotheekschuld.
Griekenland heeft haast geen schuld in deze tabel.

De walvis van JP Morgan en nieuwe onzekerheden op de kredietmarkt

Wasserman laat goed zien hoe oude zekerheden weggezaagd worden. JP Morgan zat immers volgens de algemene wijsheid altijd goed met zijn posities. Nee dus en nu moeten er misschien koppen gaan rollen.
Het is uiterst onwaarschijnlijk dat JP Morgan hier echt onderdoor gaat, maar het is een ernstige blamage die misschien veel meer gaat kosten dan de gemelde $ 2 miljard.
De posities op de CDS markt die verliesgevend zijn staan nog gewoon open (de posities zijn gewoon te groot om te sluiten) en als de kredietmarkt nu flink klappen krijgt door Griekenland of Spanje, dan kunnen de verliezen op papier behoorlijk oplopen. Als JP Morgan de rit uit kan zitten, wat de baas Dimon suggereerde, dan kan het verlies weer ingelopen worden.
Beleggers voelen zich nu nog onzekerder met beleggen in credits dan ze toch al zijn sinds de kredietcrisis. Als JP Morgan al zo'n kleerscheuren op kan lopen, dan kan iedere belegger voor onplezierige verrassingen komen te staan (dat hoeft niet, wie na de kredietcrisis in kredieten stapte heeft meestal monumentale winsten gemaakt).

Het is nog steeds niet duidelijk waarmee de verliezen precies mee zijn opgelopen. Bianco had het volgende plaatje van een deel van de CDS markt (een zeer liquide deel, de serie 9 CDX).:

Dit CDS gebeuren was het terrein van de CIO, Chief Investment Office, waar Bruno Iksil de scepter zwaait. Hij is de walvis die begin april uitgebreid in het nieuws kwam met zijn grote posities op de credit markt.
De blamage voor de bazen van JP Morgan is dat ze tot die tijd niet wisten dat hun CIO zulke enorme speculatieve posities in aan het nemen was. Pas naar aanleiding van de krantenberichten zijn ze gaan ingrijpen. Je kunt dat volgens Bianco zien aan het feit dat de omvang van de markt (blauwe tsunamigolf in het plaatje) niet meer groeide.
Na melding van de handelsverliezen schoten de spreads omhoog en schijnt het papieren verlies van JP Morgan verder te zijn uitgedijd (zie bijvoorbeeld http://dealbook.nytimes.com/2012/05/16/jpmorgans-trading-loss-is-said-to-rise-at-least-50/?hp) of rampverhalen van Meredith Whitney (dat is een soort van Vollenhoven: als die erbij betrokken wordt dan is het een ramp).

kredieten en staatsleningen met een luchtje per Europese bank

De Wall Street Journal (http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203716204577017863239915378.html?mod=WSJ_hp_LEFTTopStories) (Old Debts Dog Europe's Banks) had een lijstje met kredieten waar iets mee was: kredieten met moeilijke constructies, staatsleningen van landen met een te groot gat in de hand.

Europese banken hebben zich in veel langzamer tempo dan de Amerikaanse van slechte, exotische leningconstructies, zoals "collateralized debt obligations" en "leveraged loans" . In Europa is er veel meer geloof dat dit soort zaken nog goed komt. ING staat angstig hoog op de lijst van banken met ongelukkige leningen.
Men verwacht dat veel banken in Europa (RBS voorop) gaan trachten zich van dit soort dingen te ontdoen (ING was in 2011 hier heel actief in) om zo te ontkomen aan extra kapitaalversterking op de huidige beurskoersen.

Recessie 1980-1982 net zo moeizaam als die van 2008, nu PIGS er wel erger aan toe

De dubbele dip recessie van 1980-1982 was een even moeizaam gebeuren als de kredietcrisis. Het duurde na 1979 ongeveer even lang als nu voordat een nieuwe top in het BNP gezet wordt (aannemend dat we ongeveer 2% groei krijgen in de tweede helft van 2011). De tweede recessie van 1982 begon voordat een nieuw hoogtepunt in het BNP werd bereikt. Toch vindt men nu het een dubbele recessie, niet een lange recessie.
Nu zit het BNP nog steeds onder het hoogtepunt van 2007 in de VS en men vindt dat als er nu weer een recessie komt dat de hele periode sinds 2007 één lange, grote recessie is. De ervaring van 1980-82 leert dat men de periode na 2007 niet gaat classificeren als 1 grote recessie.

De terugval van de groei in geselecteerde landen in Europa is nu wel heel wat groter dan in 1980-1982. Ierland heeft de grootste klap (10%+) gekregen, maar lijkt uit de recessie te zijn gekomen en op een lager niveau als een soort IJsland te herstellen.
Griekenland heeft nu bijna net zo'n kap achter de rug als Ierland, maar zij zijn vermoedelijk pas halverwege.
Zelfs na de klappen in Ierland en griekenland hebben deze landen na 2000 meer groei gekend dan Nederland. Dat moet men kunnen dragen in Ierland en Griekenland.
Portugal heeft nog geen klap van betekenis gehad, maar ook geen groei sinds 2000. De komende val zal niet erg diep zijn zo lijkt het, maar wel langdurig als er geen extra hulp uit de lucht komt vallen.

Vandaag werd er wat manna geworpen door de centrale banken, met 16% hogere koersen voor BNP Paribas als gevolg, maar het het manna kan zo op zijn. Er blijft natuurlijk wel gegronde hoop op veel meer manna.

Tweede ronde petrodollar spaargolf

Goldman Sachs had deze week een verhaal (Petrodollars Redux van Domenic Wilson c.s.) over de sterk groeiende besparingen van de oliesjeiks. Deze stoppen per maand $70 miljard extra in hun spaarpot en bij elke nieuwe $10 stijging van de olieprijs groeit die met 8,5 miljard extra (dat haal ik uit hun verhaal dat bij $70 olieprijsstijging de petrodollarstroom steeg van $10 naar $70 miljard; zelf stelt GS dat van elke extra $1 stijging van de olieprijs op korte termijn 0,65 extra gespaard wordt en slechts 0,35 extra geconsumeerd wordt).

Waar blijven ze met al dat oliegeld? Hun eerste keus is nog steeds Amerikaanse staatsleningen, maar de laatste tijd zijn ze weer meer risico aan het nemen. Vlak voor de kredietcrisis hadden ze zich vol geladen met (Amerikaanse) credits, daar hebben ze weer afstand van genomen, maar men is weer begonnen met de opbouw van credits, alhoewel nu meer buiten de VS belegd wordt. Niet alleen Europa profiteert hiervan, maar ook de opkomende landen.

De oliegelden worden vrij veilig belegd, de risk appetite is nog steeds niet helemaal terug. Daarom denkt GS dat de bulk van het geld naar vrij veilige Amerikaanse leningen blijft gaan. Maar er wordt ook steeds meer in opkomende landen en in zakelijke waarden belegd.

De stijging/ daling van de petrodollarstromen hadden/ hebben waarschijnlijk een grote invloed op de credit spreads. Heel duidelijk is dit niet, omdat meer credits kopen de spreads drukt, maar hogere olieprijzen (de bron van het extra spaargeld) de economische groei drukt en daarmee het risico doet toenemen en daarmee de credit spreads.

GS ziet drie trends (er is niets veranderd ten opzichte van 2006-2007):
1. honger naar hoger rendement door meer kredietrisico en in langere duraties te beleggen
2. door de petrohonger naar credits zullen banken agressiever krediet gaan verschaffen (meer risico op de balans zetten)
3. lager default risk (lagere credit spreads hebben een soort self fulfilling aspect in zich; het omgekeerde ook, zo leerde de kredietcrisis)

Per saldo zal die groeiende oliespaarpot (mits de groei niet veel accelereert) leiden tot hogere aandelenkoersen, lagere credit spreads en lagere rentes leiden.

Goed nieuws en de kredietcrisis

DNB meldde gisteren dat het weer beter gaat met de Nederlandse hypotheekaanvragen. Moody's meldde dat ze dit jaar meer Nederlandse bedrijven van een betere rating hadden voorzien (maar in andere landen had men meer opwaartse bijstellingen gedaan).
De ECB meldde een aantrekken van de Europese kredietverlening aan het bedrijfsleven/ particulieren.

Men koopt minder CDS bescherming de laatste tijd, vooral minder voor bedrijven (bescherming op leningen van PIGS worden nog steeds op grote schaal gekocht, met Italië voorop).
Zapatero wist te melden dat de Spaanse economie in het vierde kwartaal gegroeid was.

Het belangrijkste nieuws was vandaag de onverwacht grote daling van het aantal eerste aanvragen voor werkloosheid in de VS (plaatje Calculated Risk). Met 388.000 is dit voor de eerste keer sinds de kredietcrisis een aantal dat onder de 400.000 kwam en je moet beneden 393.000 zitten om de werkloosheid echt te doen afnemen. De daling van de initial claims voor werkloosheid loopt altijd goed in de pas met economische groei. Het beschikbaar inkomen groeit en dat betekent dat het groeimomentum goed is in de VS: dit wijst op 4% groei of misschien nog wat hoger in het eerste kwartaal van volgend jaar (en op ongeveer 3,5% groei in het vierde kwartaal van dit jaar).
Dit is een stevige wind in de rug voor de optimisten (maar merkwaardig genoeg is de obligatiemarkt er niet van onder de indruk).

Ook wel goed nieuws was dat Japan van plan is (het duurt nog wel even) een Sovereign Wealth Fund op te richten om de overmatige valutareserves wat rendabeler in te zetten (dit is op zich slecht nieuws voor obligaties en goed nieuws voor aandelen en grondstoffenprijzen).

David Bowie veroorzaakte kredietcrisis

Er is nu een commissie van republikeinen en democraten aan het uitzoeken waardoor de kredietcrisis is ontstaan. De republikeinen hebben nu voortijdig hun versie laten uitlekken: het was de overheid die via Fannie Mae en Freddie Mac de burgers opstookte om een huis te kopen via subprime hypotheken. Niks te ingewikkelde constructies van banken die te veel leveragden, nee het is de overheid.
Democraten en mensen die tot tien kunnen tellen bestrijden deze versie (Fannie Mae en Freddie Mac waren behoorlijk conservatief, pas aan het eind van de subprime hypotheken hype begonnen ze ook mee te doen). In ieder geval zorgt het voortijdig lekken van de republikeinen dat er geen algemeen geaccepteerde versie voor het onststaan van de kredietcrisis gaat komen volgende maand.

Eigenlijk is men er al een hele tijd uit wie de kredietcrisis heeft veroorzaakt: het is David Bowie (http://www.mirror.co.uk/celebs/news/2009/01/12/david-bowie-s-back-catalogue-bonds-may-have-started-the-credit-crunch-115875-21036649/).
David Bowie vond in 1997 securitisering uit. Hij vond uit hoe hij via securitisering van Bowie Bonds de inkomsten uit de toekomst van zijn muziek nu al kon incasseren. Hij kreeg dan wel niet de royalties van zijn muziek, maar hij had nu al de opbrengste van de Bowie Bonds. De innovatie van David Bowie zorgde voor navolging en zo ontstond securitisering van van alles en nog wat. Zonder David Bowie was de kredietcrisis niet gebeurd, of in ieder geval, het was later gebeurd.