vooruitzichten 2022

 Vroeger moest ik elk jaar vooruitzichten voor het komend jaar en decennium schrijven. In augustus moest dat al af zijn, dan konden de pensioenfondsen op tijd over hun beleggingsbeleid voor het komend jaar of langer vergaderen, voor het jaareinde.

Voor het komende jaar was dat moeilijk scoren, maar voor de lange termijn kon je vaak nog wel iets verstandigs melden.

Dit jaar ga ik het weer eens proberen, veel later dan gebruikelijk en minder gericht op pensioenfondsen.

Ook ik weet niet wat er gaat gebeuren, ook dit jaar weer niet. Het gaat er om voor beleggen of je iets kunt aanroeren dat overtuigend van de consensus afwijkt.

Net als elk jaar weet men te constateren dat de toekomst dit jaar wel erg onzeker is. Misschien valt Rusland de Oekraïne binnen, annexeert China Taiwan en komt er oorlog in het Midden-Oosten. COVID blijft onzeker. En iedereen is bezorgd over inflatie.

De inflatiemarkt (TIPS, inflatie swaps) prijzen in dat de inflatie flink gaat dalen in 2022 en 2023. Dat ligt voor de hand, omdat de aanbodschokken minder worden en de groei gaat afvlakken door minder fiscale en monetaire stimulering. Grondstoffenprijzen zullen niet zo veel stijgen als in 2021 (Amerika produceert meer olie, de OPEC-landen zijn bang dat ze hun olie niet meer kwijt raken en de vraag lijkt nauwelijks te stijgen; de afzwakkende groei in China, minder bouwactiviteiten staat eigenlijk borg voor minder stijgingsgeweld voor de grondstoffenprijzen in 2022).

Lonen blijven ondertussen wel stijgen, in de VS meer dan in Europa. De VS wordt meer geraakt door vervroegde pensionering, een dalende participatiegraad bij ouderen en afnemende immigratie dan Europa. De lage lonen stijgen daardoor relatief hard. Dit gaat dus meer inflatie opleveren in vooral de VS.

Het belangrijkste verhaal is echter niet of de inflatie hoog blijft door aanbodproblemen maar of de inflatie onder 4% kan worden gehouden ondanks loonstijging via meevallende productiviteitsgroei.

Meevallende productiviteitsgroei ligt voor de hand door COVID. Meer thuiswerken, meer online regelen. En er is een reservoir aan nieuwe kennis ontstaan door 20+ jaar internet dat aan het leiden is tot steeds meer innovaties. Die zijn bitterhard nodig voor de klimaatcrisis, de nieuwe wereld van het metaverse/ AI, robotisering door daling (groei van) beroepsbevolking in veel landen. 

Verhalen over productiviteitsgroei, dat mis ik in de vooruitzichten. Iedereen is bang voor inflatie. Dat lijkt dus ingeprijsd. Iedereen is onzeker over COVID en de wereldpolitiek, net als altijd. Dat wijst erop dat ernog steeds een positieve risicopremie is voor o.a. aandelen.

Bij vastrentende waarden is dat niet zo duidelijk vanwege enorme QE. Die zorgt ervoor dat de prijzen voor obligaties hoger zijn en blijven dan je rationeel kan beredeneren. Dat zou dus enigszins kunnen veranderen in 2022. Maar niet veel, overheden mogen van centrale banken veel geld uitgeven, vooral voor bestrijding klimaatcrisis. Dat zeg je nooit aan dovemansoren bij overheden. Die blijven dus te veel geld uitgeven. 

Dat veroorzaakt meer inflatie, al lijkt Biden het tegenovergestelde te geloven (betere infrastructuur zorgt voor lagere kosten bedrijfsleven). Hogere lonen ook, maar er is flink tegenwicht van meevallende productiviteitsgroei en minder aanbodproblemen. Daarom zou de ingeprijsde inflatieverwachting wel eens ongeveer zo kunnen uitkomen. 

Is dat genoeg voor een goede aandelenmarkt? Een recessie voor 2022 lijkt onwaarschijnlijk (er is genoeg spaargeld, voorraden moeten worden aangevuld, klimaatinvesteringen gaan groeien) en dan gaan beurzen meestal omhoog.  Minder QE is natuurlijk een enorme domper, maar als de inflatie gaat dalen als is ingeprijsd, dan is dat een enorme opsteker voor de beurs. De winstgroei voor de lange termijn is waanzinnig optimistisch, maar voor 2022 niet zo irrealistisch. analisten zijn bijna altijd te optimistisch en de markt kijkt daar doorheen. Als productiviteitsgroei meevalt, lijkt hetzelfde te gaat gebeuren met de voor overoptimisme van analisten gecorrigeerde winstverwachtingen. Koerswinstverhoudingen moeten wat dalen. 

Dat leidt tot de saaie verwachting dat aandelen ongeveer gemiddeld gaan stijgen en dat de rente ook een beetje gaat stijgen in 2022.

van overpessimisme naar optimisme

 Vorige week wist iedereen het zeker: een flinke correctie was aanstaande vanwege omikron en vreselijke woorden van de FED vanwege torenhoge inflatie. 

Mooi beursherstel dus ondanks record inflatie (niet erger dan verwacht). Omikron lijkt mee te vallen, zo hoopt de markt vurig. Wonderaandelen iets in herstel, waardoor de kar minder getrokken hoeft te worden door de grote jongens. Nog even een weekje doorbijten met de optie-expirtie, de laatste maanden vaak reden voor even wat zwakte. Daarna het traditionele kerstherstel waarbij de grote losers van het afgelopen jaar vaak worden gekocht (als het verhaal niet te erg is, d.w.z. ja voor Unilever, Jdepeets zou je verwachten, maar voor JET misschien nog geen pret, misschien ook nog wat geduld nodig voor Philips) 

Men wordt weer wat optimistischer over dalende inflatie. Lagere grondstoffenprijzen, wegebbende aanbodschokken, meevallende ontwikkeling arbeidskosten per eenheid product in Europa, daar ook minder huurstijging). De lange rente is al erg laag en daardoor kan de FED de rente maar weinig verhogen (anders omgekeerde rentecurve en dan enige tijd later nodeloze recessie).  Maar wel snellere afbouw QE, wat eigenlijk even erg zou zijn als 2% renteverhoging. 

Wie weet doen Europese aandelen het komend jaar niet slechter dan Amerikaanse. Als het niet te erg tegenzit in China vanwege een ontluikede extra monetaire stimulering aldaar na al dat afknijpen, afgedwongen door overspeculatie in huizen door o.a. Evergrande. 

Ondertussen even wat peentjes zeten of Poetin de grenzen van de Oekraïne wil terugbrengen tot de periode voor Chroestjov. 

En wat gebeurt er met de winstverwachtingen? Voorlopig nog niets bijzonders. 

En gaat de olieprijs naar boven doorbreken? Brent> $76? Dan weer hogere rente zou je zeggen, maar vertrouwen op de oude logica is tegenwoordig gevaarlijk. In de VS produceert men weer meer olie. Dat zou de OPEC moedeloos moeten maken, maar wie weet niet.

zelfs het mooiste meisje kan niet meer geven dan ze heeft en andere (soms vergankelijke) beleggingswijsheden

 Ter Veer riep altijd, als hij de beleggingsfantasie veel te veel ten hemel zag rijzen: zelfs het mooiste meisje kan niet meer geven dan ze heeft. Hoe veel fantasie er ook is en kan zijn, op een gegeven moment is het optimisme op. Maar het optimisme kan enorm zijn, de fantasie over mooie meisjes kan enorm zijn (of over mooie mannen). Maar ooit wordt het niet nog meer.

Zo verging het de afgelopen maanden met de wonderaandelen die wonderbaarlijk hoge groei zullen blijven houden en uiteindelijk ook wonderbaarlijk hoge winsten, als alles goed blijft gaan. Aandelen met fantastische verhalen en zo lang die verhalen maar mooier werden, konden de koersen dus wonderbaarlijk stijgen. Vooral in de huidige markt waar het nieuwe aandelenkapitaal vooral van nieuwe, veelal jonge, particulieren kwam. Helaas, op een gegeven moment sneuvelen diverse van die wonderverhalen en als er te veel gesneuveld wordt, dan wordt men voorzichtiger, achterdochtiger dat de toekomst toch misschien niet helemaal zo rooskleurig is als vanaf al die beleggingsfora je wordt toegeschreeuwd.

De correcties gingen nog sneller dan na 2000 en men roept nu dat diverse van die wonderaandelen weer wonderbaarlijk goed zullen zijn, net als Amazon vroeger. En hup, daar was een soms prachtig herstel. Cathie Wood was van de meest bewonderde belegger ineens de meest verguisde, maar zie, ARKK herstelt. Zijn de wonderaandelen voldoende afgestraft weer met de pootjes op aarde beland? De meeste waarschijnlijk niet, maar de aandelen die hun prachtige verhaal nog prachtiger kunnen maken, die kunnen natuurlijk nog veel verder omhoog.  

Overigens is crypto ook zo'n verhaal dat alleen maar mooier wordt totdat men ineens er achter komt dat de keizer geen kleren heeft, dat het mooie meisje toch niet zo mooi is, een gemeen kreng. Voor bitcoin dreigt dit denk ik (maar ik weet weinig van crypto) eerder dan voor diverse andere crypto munten. Het blijft onbegrijpelijk voor mij. De waarde van alle crypto munten bij elkaar is nog hoger geweest afgelopen jaar dan de instroom van particulier geld in de aandelenmarkt en die was toch groter dan die van de afgelopen dertig jaar bij elkaar. 

De afgelopen tijd zijn er diverse beleggingswijsheden zwaar op proef gesteld. De inflatieverwachtingen stegen maar en toch daalde de rente. Bitcoin zou het goed doen als er monetair verruimd werd. Nou het kon toch omlaag bij die rentedaling. Die zou goed zijn voor technologie en wonderaandelen. Nee dus, niet altijd. Stijgende inflatie veroorzaakt grote dalingen op de aandelenbeurs. Nee, nog niet dus. Waarde wint meestal van groei. Help, wat is dat al lang andersom. Een sterke dollar betekent zwakke grondstoffenprijzen. Nee, de laatste tijden vaak niet. Beurzen storten in als China monetair verkrapt. Nee, nog niet dus en China is overigens weer monetair aan het verruimen. Corona slecht voor aandelen? Meestal niet tot nog toe. Verband met beurs erg moeilijk uit te leggen.  

omicron en de obligatiemarkt tegen Powell

 De markten zijn opgeschrikt door omicron, een nieuwe covidvariant waarvan nog weinig bekend is (men hoopt dat het zeer besmettelijk is maar minder gevaarlijk. Dat meer besmettelijk lijkt plausibel, maar er lijken wat geniepige trekjes aan omicron te zitten, gevaarlijker voor jongeren, vaccins hebben er iets minder vat op te hebben en ik ben niet gerust op de verhalen over trombose en hartproblemen). De deltavariant lijkt de komende maanden fors op te gaan rukken in de VS, gezien de normale vertraging op wat in Europa gebeurt (aldus Bianco). De deltavariant veroorzaakte een 5% correctie eerder dit jaar en dat leek het scenario voor de huidige correctie.

De huidige correctie heeft niet alleen last van delta en omicron, maar ook van angsten voor economische groei en het knappen van bubbels van de wonderaandelen. Groei- en winstverwachtingen lijken te hoog, maar niet noodzakelijkerwijs bij winsten meer te optimistisch dan gewoonlijk (ja de winstmarge is idioot hoog, maar ook bij lagere winstmarges is er goede reële winstgroei mogelijk). Sommige profeten die het de laatste tijd goed zagen zoals Puru Saxena zien een grotere correctie (15-20%). Anderen zoals de tot dit jaar altijd zo pessimistische Lance Roberts zien al heel wat oversold aandelen en een klein herstel voor de kerst.  

Cathie Wood beleeft moeilijke tijden met haar slagschip ARKK vol wonderaandelen. De meeste aandelen zitten nu zwaar onder water en alleen Tesla behoedde haar voor een nog ergere neergang (en crypto). Tesla blijft fantastisch overeind ondanks grootscheepse verkopen van Elon Musk.

Crypto had het gisteren even erg moeilijk, maar het Plunge Protection Team, in dit geval aangevoerd door de hippe president van El Salvador, wist vooralsnog de trend te keren. De optiemarkt zit zwaar gepositioneerd op ETH 5000 en als ETH daar in de buurt dreigt te komen, zou een melt up voor de hand liggen. De risico's van crypto zijn weer eens overduidelijk enorm.

De Amerikaanse obligatiemarkt begint een recessie in te prijzen. Men ziet over enige jaren weer een daling van de FED rente (=inverse rentecurve dreigt, het meest betrouwbare recessiesignaal op een termijn van 1 à 2 jaar). De lange rente geeft overduidelijk een forse afzwakking van de economische groei in 2022 en 2023 aan. Men begint weer te geloven dat de inflatie gaat afzwakken, vooral die van goederenprijzen. Ze zijn te duur aan het worden, men zit er nu veel te vol mee en de vraag gaat dus afzwakken terwijl het aanbod gaat toenemen door afzwakkende aanbodproblemen. De versnelde taper, zo toegejuicht door het IMF, lijkt niet nodig en die vier renteverhogingen die Powell mogelijk ziet voor 2022 zijn er minstens twee te veel. Ook bij de ECB zorgelijke gezichten ineens als men over inflatie praat. Lagarde leek eerst het inflatievuur te kunnen doven met het sprenkelen van voldoende van haar Chanel 5, maar kijkt nu toch wel erg zorgelijk op recente foto's. CEO's van bedrijven die zo zorgelijk kijken, die aandelen kun je vaak beter verkopen.

Omicron en COVID-zorgen zijn aan het leiden tot plotseling dalende voorspellingen voor de vraag naar olie (ze waren juist zo op dreef met hogere voorspellingen), terwijl het aanbod niet lijkt af te nemen (olielanden zijn bang dat ze niet lang meer zo veel olie kwijt kunnen en dat heel de OPEc er zo over denkt). Ondertussen zijn de investeringen in nieuwe olieproductie zeer onvoldoende en zou de olieprijs toch moeten stijgen als het omicrondrama niet al te erg wordt. Een en ander zou wel kunnen leiden tot een zwakkere dollar omdat COVID nu de VS weer relatief hard gaat raken.

Een 

Powell herbenoemd: reële rente omhoog, wonder tech omlaag

 De inflatieverwachtingen lijken even uitgestegen, lijken zelfs een iets te dalen. De reële rente stijgt echter, vooral de herbenoeming van Powell en de niet geruststellende opmerkingen van nieuwe vice chair Brainard dat inflatie toch wel hoog was, zette de reële rente hoger.

Op korte termijn zijn de economische verrassingen weer positief geworden, vooral in de VS. De leading IFO expectations laten echter een flinke afkoeling zien in de komende maanden voor de Duitse economie (Covid. last van China, te hoge inflatie). En dus een zwakke euro (zie retweet plaatjes op mijn twitter account, ik ben tegenwoordig te lui om zelf plaatjes te maken, maar tracht via wat retweets de belangrijkste plaatjes te verzamelen. Ik heb nog maar twee volgers, maar wat geeft dat).

Onze Knot van De Nederlandsche Bank, wist ons gerust te stellen dat onze economie steeds minder last heeft van nieuwe COVID-golven en uiteraard, die hoge inflatie is van voorbijgaande aard (transitory). Men gelooft er steeds minder in, maar het is nog steeds de meest logische verwachting. De inflation linked bonds geven aan dat de inflatie in 2022 wat gaat dalen en daarna zou de inflatie dan echt duidelijk onder 2,5% moeten zijn, gemiddeld althans.

Technologie heeft het moeilijk bij die oplopende rentes. Het is ook wel erg duur geworden. De vaandeldrager, het ARKK ETF fonds van Cathie Wood ziet er koerstechnisch gevaarlijk uit. Flink gedaald van top, al is het niet zo veel als Zoom of Peloton etc. Tesla blijft goed liggen onder de verkoopgolven van Elon Musk. Tesla is een eigen wereld die een idioot groot deel van de optiemarkt bespeelt. 

Bitcoin ligt er even niet zo goed bij, ook al probeert men in El Salvador het bitcoin (belasting)walhalla te stichten op de rand van een vulkaan, behoorlijk toepasselijk. Bitcoin correleert met liquiditeit en is daarom niet zo'n goede vluchtheuvel voor barre monetaire tijden. Bianco had uitgevonden dat fintech aandelen als Visa en Adyen negatief correleren met de opmars van crypto, dat is steeds duidelijker de disruptor voor fintech denkt hij.

Het gaat met de wereldeconomie best goed, de corona misère in aanmerking nemend en de terugval in China en enkele Emerging Markets. De wereldhandel is mooi hersteld, de verhalen over deglobalisering voorlopig logenstraffend. Winstmarges staan record hoog in de VS, al zal dat wel iets minder mooi gaan worden. Maar mooi genoeg voor verdere winststijging, natuurlijk niet zo hard als in het afgelopen jaar. Iedereen zit nog vol cash, het bedrijfsleven is overwegend zeer goed gefinancierd. Men kan tegelijk meer investeren, meer dividend betalen en meer aandelen terugkopen en toch nog de balans verbeteren. Hoe is het mogelijk. dat zal niet gelden voor een deel van de wonder tech die 50%+ groeit maar geen winst maakt (en ook niet zal gaan maken in de nodige gevallen).

Ik las met verbazing het verslag aan analisten over het derde kwartaal van Prosus, de dochter van Naspers die vooral bergen aandelen Tencent heeft. Wat een dynamiek van investeringen in die supersnelle groeiers in nu vooral India. 22% rendement had dat opgebracht volgens CEO van Dijk, gesecondeerd door Illg van Naspers. Allemaal bedrijven waarvan ik meestal niet eens weet wat het precies doet. Behalve maaltijdbezorgers, die ondanks hun verliesgevend bedrijfsmodel (het is moeilijk rendabel te bezorgen) bijna winstgevend zouden dreigen te worden. Wie weet heeft hij gelijk. De beurs vertrouwt Prosus voor geen (ten) cent (voorlopig), vooral vanwege de strapatsen van de machthebbers in China natuurlijk. Maar dat zou uiteindelijk wel goed komen, zo hoopt van Dijk, hij houdt het volste vertrouwen in Tencent (zeer terecht in de afgelopen decennia).

lockdown markt up

 Men is helemaal niet blij met COVID. Lockdown in Nederland en Oostenrijk. Dat brengt geen mooie gedachten naar boven. In de VS is het consumentenvertrouwen in een vrije val. Vooral republikeinen zijn nu ongeveer somberder dan ooit, somberder dan begin corona in 2020 of bij de financiële crisis in 2009. Corona plus Biden, nee, dat is verschrikkelijk vinden zij. Ondertussen wordt er geweldig gewonnen met crypto , huizen en aandelen en nog meer. De cryptomunten al meer dan $3000 miljard waard. Dat begint in de buurt van goud te komen (iets minder dan $10.000 miljard, al het goud kan in een kubus van ongeveer 20 meter).

Rivian gig na de beurs met ongeveer 0 omzet, maar met de Amazon achtergrond en elektrische auto's dromen is Rivian toch meer dn $100 miljard waard. Waanzin roept men. Musk is op merkwaardige manier aandeln Tesla aan het verkopen ($ 7 miljard vorige week en misschien meer te gaan om belastingen te gaan betalen, zoals het miljardairs betaamt aldus Bernie Sanders (Musk tweette dat hij was vergeten dat hij bestond). Er is volop actie, allerlei bedrijven willen splitsen, zoals GE, Johnson & Johnson.

De klimaatconferentie in Glasgow eindigde zoals verwacht. Blabla en een zwak compromis. No way dat China en India uitstoot gaan verminderen voor 2030 (en zij zijn nu al verreweg de grootste uitstoters van CO2). Amerika wil wel, maar stelt geen geld beschikbaar van enige omvang. Vrome beloften van Europa, Canada en het VK die hopen dat goed voorbeeld gevolgd gaat worden. Vooral als het economische groei gaat opleveren, wat goed kan, maar niet geloofd wordt.(nog niet)

Ondertussen lijken de markten steeds meer op 1996-2000 te lijken. Men begint steeds meer te geloven dat aandelen alleen maar omhoog gaan, vooral de dure tech aandelen. Ik zie Morgan Housel net als in 1999 gebeurde dat ervaring onzin is, je moet het van de jongeren hebben, die zien de mogelijkheden en worden niet door misslukkingen uit het velreden tegengehouden,(en zien dus het risico niet zo goed als ouderen aldus Morgan Housel). Alles kan, enorme 10%+++ winstgroei kan echt voor deceniia. 

John Mauldin zit in allerlei goede dure aandelen en start up. Hij rebalancet niet naar normaal risico, hij blijft extreem veel risico nemen voor zijn leeftijd. Dat kan omdat hij erg rijk is geworden en een 70% terugval kan opvangen zonder zijn nieuwe jonge vrouw teleur te stellen als oude sok.

Housel em auldin maken overigens zeer wel plausibel dat er een positieve productiviteitsschok gaande is, net als rond 1995-2000 en waarschijnlijk nog sterker denk ik. Daarmee kun je goed verklaren dat aandelen niet te duur staan, zelfs als de rente wat gaat stigen.

Het pessimisme oer groei in 2022 wordt iets groter vanwege de veel te hoge inflatie en het wegkwijnende consumentenvertrouwen en de problemen in China. En Covid.

Er wordt wel veel tegengas gegeven. Zentner van Morgan Stanley ziet flinke groei door groei voorraden nu de aanbodschok langzaam afneemt. Flinke stijging autoproductie dus. De consument staat nog bol van de liquiditeit en men wil het eigen huis opknappen. Er kunnen nog veel mensen aan het werk raken door beter te leven met Covid. En natuurlijk meevallende stijging van de productiviteit. 

overpeinzingen

 De lange rente daalde ineens flink. De aankondiging van de FED dat ze minder leningen gaan opkopen, taperen, in acht maanden  elke maand  15$ miljard minder naar 0. Dat nam de markt heel goed op. Smart moy zat extreem lang gepositioneerd om leningen te kopen, men zag dat de markt te bang was voor tapering. Het lijkt erop dat de inflatieverwachtingen even uitgestegen zijn. De groeiverwachtingen voor 2022 worden verlaagd. Aanbodschokken worden kennelijk minder erg. Scheepvaarttarieven dalen flink. Aardgastarieven in Nederland ook even. 

Op korte termijn is er echter weer wat meer optimisme. de Sentix-verwachtingen voor de toekomst in Europa draaiden weer naar positiever.  De ISM's waren goed in de VS. De groei van de werkgelegenheid was weer torenhoog. Biden lijkt zijn geld voor infrastructuurinvesteringen in verdunde vorm te verkrijgen, dankzij enkele republikeinen (verraders volgen de conservatieven, let us go Brandon, de nieuwe verwensing voor Biden). China is in de versukkeling door COVID en de overspeculatie in vastgoed. Li Keqiang hint op extra stimulering en de Chinese centrale bank is weer extra royaal met kasinjecties voor de banken.

Beurzen zijn een beetje overbought. Al tijden laadt men zich helemaal vol in met opties. Groot optimisme op de beurzen dat deze keer uit de pas loopt met het consumentenvertrouwen. De lange rente is weer laag. Men koopt zich blauw aan crypto, door steeds meer mensen gezien als een kansrijke loterij. Her afgelopen jaar is de waarde van cryptomunten mnaar ik gelelzen heb gestegen van een luttele $ 600 miljard naar $2400 miljard. Dat wordt in dit tempo binnen een jaar meer dan al het goud in de wereld waard is. Ik begrijp nog steeds niets van de waardestijging, maar de stijging is enorm geweest. Tot op heden hebben de cryptofanaten gelijk gehad. Toch blijf ik bang voor ineens een daling van zeg 70 tot 90%. De gekte kan ineens voorbij zijn. De geschiedeis staat bol van de voorbeelden van gektes die ineens over zijn, dat men ineens totaal anders gaat denken over iets, precies omgekeerd. (mooi verhaal hierover van Morgan Housel op zijn blog).

De huidige stijging van de beurs lijkt steeds meer op die van 1995-2000. De stijging is nu wel breder en niet alleen aandelen zijn duur maar alles is duur, vastgoed, crypto, obligaties, moderne kunst en diverse grondstoffen (maar niet allemaal, net zoals bij aandelen de waarde-aandelen ook niet duur lijken). Maar waar zitten we? Is het 1999-2000 of pas 1997? De gekte duurde in de jaren twintig behoorlijk lang. Het kan best wel eens pas vergelijkbaar met 1926 zijn. Maar ik weet het natuurlijk ook niet. Het kan snel voorbij zijn of nog jaren langer duren.

inflatieangst leidt tot hogere korte rente, lagere groeiverwachtingen maar metaverse to the rescue

 De inflatie is nog steeds aan het oplopen. Aanbodschokken krijgen de schuld van tegenvallende omzetten en verwachtingen. Autofabrikanten hebben niet alleen te weinig chips maar straks ook te weinig magnesium. In Duitsland verwacht men daardoor minder groei in 2021 maar meer in 2022. Dat is in strijd met wat de obligatiemarkt vertelt. Flinke vervlakking van de rentecurve betekent lagere groei in de toekomst. Diverse cyclische indicatoren wijzen op afvlakkende groei in 2022. Daardoor ook meer somberheid over winsten. Centrale banken roepen nog vertwijfeld dat ze de rente niet gaan verhogen voor 2023 of 32024, maar de kapitaalmarkt is aan het dwingen tot een voortijdige verhoging in 2022. QE moet in de vuilnisbak, maar dat kan niet als klimaatmaatregelen etc. gefinancierd moeten worden. Een en ander wijst denk ik op voorlopig niet zo veel rentestijging. Uiteindelijk zou de rente de komende jaren overigens wel degelijk flink kunnen stijgen. Loonstijging dreigt in o.a. de VS boven 4% uit te komen e dat is slecht nieuws voor inflatie en winsten (grote stijging employment cost index 1,3% vorig kwartaal bijvoorbeeld).

Verder zijn de cryptobeleggers weer helemaal door het dolle heen vanwege de plannen van Zuckerberg om Facebook in de vorm van Meta de hele digitale leefwereld te gaan beheersen. Hij heeft het licht gezien van de metaverse en heeft het over interoperability. Wat dat precies gaat betekenen is onduidelijk. Facebook was tot op heden hier niet zo succesvol in (mislukking libra etc.). Maar misschien verandert dit. Zuckerberg meldt terecht dat de digitale wereld (van sociale media, augmented reality en virtual reality) relatief steeds belangrijker gaat worden ten opzichte van de fysieke wereld. Iedereen zijn digitale d(r)oormwereld (Trump heeft toch echt met landslide gewonnen, anti vax overwint en maken de vaxers tot slaaf, Nederland eindelijk wereldkampioen voetballen etc.). Men kan digitaal schatrijk worden. Iedereen benijdt degene die $8000 vorig jaar belegde in Shiba Inu en nu $ 5,7 miljard zou hebben. Die digitale rijkdom kan steeds eenvoudiger omgezet worden in fysieke rijkdom. 

The Bank of America heeft berekend dat oplossing van de klimaatcrisis voor $150.000 miljard kan. Zo niet, dan 3% minder economische groei per jaar straks. Het kan dus echt, het is onwil om het niet te doen.

 

inflatiepaniek maar beurzen op all time high

 De septemberflauwte was snel voorbij. Echt overtuigend gaat het niet omhoog, maar de beurzen zijn al zo veel gestegen zondr terugslag. Over een muur van zorgen. Nu vooral de inflatiepaniek. Transitory inflation? Nee, de ingeprijsde inflatieverwachtingen laten nu langdurig hogere inflatie zien. Een half procent hoger in oktober tot nog toe. Zelfs de FED heeft het woord transitory ingeslikt, het staat 0 maal in de laatste notulen. Hogere grondstoffenprijzen en verergerende aanbodschokken ziet men als de grote boosdoeners. Strategas spreekt van peak supply chain fear. Wie weet hebben ze gelijk. Men is steeds beter aan het kijken hoe een en ander op te lossen (er is o.a. te veel bureaucratie, regelgeving en zichzelf versterkende onevenwichtigheden in o.a. de havens). 

Bitcoin heeft nu de eerste toegelaten ETF en dat heeft geleid tot veel extra speculatie in die rare dingen. McLellan denkt dat gezien de positionering van de futures bitcoins even hun hoogtepunt gezien hebben. Ik snap niets van bitcoins, ze zijn gewoon honderden keren meer in waarde gestegen dan ik voor mogelijk hield. Dat dacht men vroeger ook van Japanse aandelen die 400 keer in waarde stegen van 1950 tot 1990. Daarna was het dus 20+ jaar ellende net als Wall Street na 1929. Er zijn veel voorbeelden van tegenvallende opbrengsten na een lange periode van fabelachtige stijgingen. Normaalgesproken is bitcoin hetzelfde lot beschoren, ooit. Als bitcoins toppen, zou dat dus wel een voor decennia kunnen zijn.

We hadden ook de jaarlijkse herinnering van de krach van 1987. Iets dergelijks is ook nu mogelijk. Elfenbein merkte op tegen de domsayers, dus ook de 34* stijging van de S&P500 daarna tot heden.

Timmer ziet overeenkomsten met de jaren 40. Inflatie was hoog en de centrale banken manipuleerden de rente omlaag. Slechte tijden voor vastrentende waarden en goed tijden voor grondstoffen. Aandelen riskant met enkele flinke terugslagen, maar af en toe geweldig goed, beter dan obligaties.

Twee democratische senatoren stribbelen voldoende tegen om de overheidsuitgaven uit de hand te laten lopen. Dat betekent dus mede door de hoge inflatie flink terugvallende groei in het komend jaar, verkiezingswinst voor republikeinen en uiteraard onvoldoende aanpak van de klimaatcrisis i o.a. de VS. 

Iets oplopende hypotheekrente is al voldoende om de huizenmarkt flink af te remmen. Afnemende stijging van huizenprijzen in met name de VS.

overpeinzingen

 We hadden een minipaniek over de gasprijzen, maar met de geruststellende woorden van Poetin is de rust hersteld (Gazprom is begin november klaar met aanvullen voorraden en dan kan men weer volop aan europa leveren. Heil Poetin dus vortaan anders zitten we in de kou. 

De correctie op de beurzen zette niet door, ook al is het geloof toegenomen dat de FED de aankopen gaat verminderen (taperen) en dat de inflatiestijging voorlopig niet zo van voorbijgaande aard is. Volatiliteit bleef laag en de VIX kwam weldra weer onder de 20. Oversold riep men, buy the dip maar pas op. Het cijferseizoen over het derde kwartaal begint weer en dat levert meevallers op voor het derde kwartaal en angsten dat men minder leuke dingen gaat zeggen over de toekomst. De winstverwachtingen lijken aan de te hoge kant voor 2022, maar men heeft al enigszins meegenomen dat allwes weer wat minder wordt na het winstfestijn van 2021.

De inflatiecijfers zijn al tijden hoger dan verwacht.  Zelfs de FED gelooft er niet meer in dat de stijging transitory is, van voorbijgaande aard in 2022. Daarna nog wel en dat zou goed kunnen. Maar de onzekerheid of de inflatie echt flink gaat terugvallen is groter geworden. Huurstijging blijft nog tijden hoog, loonstijging trekt nog steeds aan en nog kan men niet genoeg mensen vinden (te veel babyboomers gaan eerder met pensioen, o.a. vanwege COVID en daarom daalt de participatiegraad). De aanbodschokken zijn nog steeds aan het toenemen, dat was onverwacht en vooral ook dat we er in 2022 nog niet helemaal van af lijken te zijn. Te weinig chips (heil peperduur ASML, want als die niet geoeg EUV machines gaan leveren,  Veldhoven we have a problem).) . In elkaar zakkende autoverkopen dus, erger dan gedacht en daar is o.a. Duitsland niet blij mee. Natuurlijk daardoor wel extra herstel in 2022 en 2023. 

Hogere inflatie betekent lagere groei reële consumptie, druk op de winstmarges (mede door hogere lonen) en daarmee winstverwachtingen. Misschien dat het meevalt met die winsten omdat de pricing power uitzonderlijk hoog is en de groei van de productiviteit mee kan vallen. 

De groei in China lijkt lager te worden dan we gewend zijn. De speculatie in vastgoed wordt op pijnlijke wijze wat minder, d.w.z. schuldenproblemen voor de sector, minder lucratieve grondverkopen overheid. Ondertussen is er nog wat (meestal verstandige) regulering van de techsector die groei afremt. Slecht weer, aanbodschokken die daardoor zelfs nog verergeren,  oplaaiende handelsoorlog met de VS die de export remt, hogere grondstoffenprijzen. Allemaal redenen om de groeiramingen voor China eens flink te verlagen. PBoC to the rescue, maar of dat voldoende zal zijn?

Hogere inflatie door hogere energieprijzen plus monetaire verkapping leidt meestal tot recessie, maar daar is men nog niet bang voor. 4% groei of nog beter wordt in grote delen van de wereld voorspeld. Dat lijkt me duidelijk te hoog door de hogere inflatie, maar een recessie, zo erg lijkt het niet te worden. In 2020 is een stuwmeer aan extra spaargeld ontstaan dat maar gedeeltelijk is uitgegeven en er moet flink geïnvesteerd worden voor klimaatmaatregelen. De aanbodschokken zullen geleidelijk verminderen.

Centrale banken zullen zeer aardig moeten blijven en het is daarom maar zeer de vraag of de FED in 2022 helemaal kan stoppen met QE of zelfs na enige tijd QE weer moet opvoeren. Men moet al die klimaatinvesteringen betaalbaar houden en geen schuldencrisis forceren.

D.w.z. wel wat stijgende rente door het slechte inflatienieuws, maar men is toch gedwongen (door o.a. de politiek) om toch erg aardig te blijven. Na ons de inflatiezondvloed denken ze, nu nog niet. 

september normaal slechte beursmaand tot nog toe

 De S&P500 is al meer dan 2% gedaald van top en er is nog geen buy the dip te bekennen. Het 50 daags gemiddelde wordt nu getest en men vreest dat het deze keer niet gaat houden. Want het is september en dat is een moeizame beursmaand. Men schrijft dat toe aan het snel korten van de dagen qua daglicht, men voelt dat er iets minder goed gaat. Een andere, meer plausibele verklaring is dat de winsttaxaties lijden onder bijstelling van optimisme over de verwachte winst van het beursjaar. Analisten moeten haast wel in september, ze moeten hun gebruikelijke over optimisme bijstellen. Nu dus ook weer, het gaat iets minder met de winstverwachtingen.

Echt slecht hoeft een en ander nu ook weer niet te worden, want de economische groei is nog steeds goed, er is een mooie stijging van de productiviteit. Piekgroei is wel achter de rug in de VS.

Minder QE lijkt onafwendbaar voor de VS en straks ook voor de EU. Dat is een min. Maar de particulier is nog steeds aan het kopen, zij het wel iets minder fanatiek. Dat wordt gecompenseerd door het bedrijfsleven dat weer meer eigen aandelen inkoopt. Een nieuwe min is wel de tsunami aan nieuwe emissies (IPO's).

Covid lijkt het westen niet meer te deren, maar China nog wel. Dat heeft naast de terugval door COVID ook nog eens te maken met een golf aan nieuwe reguleringen, zowel voor de techsector als voor onroerend goed. Evergrande heeft veel te veel schulden, heeft grond gekocht tegen te hoge prijzen en moet nu volop verkopen om de schulden te saneren. Men is erg bevreesd geworden over slechte schulden vanwege overspeculatie is vastgoed. Men moet nu dus extra monetair stimuleren en waarschijnlijk ook fiscaal gaan stimuleren.

De export heeft te maken met idioot hoge scheepvaarttarieven van China naar elders. (Naar China toe zijn de tarieven lager).

De consument lijkt minder enthousiast over huizen, auto's en duurzame consumptiegoederen in de VS. Een en ander leidt wel tot iets meer geloof in dat inflatie van voorbijgaande aard is (alhoewel dit zeer onzeker blijft vooral gezien de accelererende huurstijging, hogere olieprijzen door langdurig te lage investeringen (ESG gedreven o.a.) en hogere loonstijging bij de lage lonen, die het meeste last hebben van hogere grondstoffentprijzen en huren.

september en nog steeds geen correctie: het lijkt steeds meer op 1999-2000

 Inflatie verrast steeds vaker te hoog en economische cijfers verrasen steeds meer negatief. Stagflatie roept men en de FED kan daar niets aan doen. De macro cijfers vallen dus wat tegen (werkgelegenheidsgroei VS te laag, de participatiegraad is nu al elf maanden stabiel, gevolgen delta variant covid voelbaar, de te hoge inflatie remt consumptie want loongroei is niet genoeg gestegen, slecht weer vol IDA en andere rampen, vooral zorgen om China dat ineens andere doelen heeft dan 6.5% economische groei, alles meer wil reguleren en winstdonaties forceert (ter bevordering van common prosperity zoals Xi c.s. preken) van de grote bedrijven; als tegenprestatie verruimt China weer monetair, ook vanwege angst dat Evergrande met zo'n immense schuldenberg het anders niet zou redden en veel mee de afgrond in zou slepen.

De aanbodschokken van o.a. chips doen de autoproductie krimpen en daarmee worden de voorraden te klein voor voldoende verkopen. Die aanbodschokken lijken tegenvallend lang te duren. De groeipiek is achter de rug in de VS en Europa. Groei wordt neerwaarts herzien door COVID, tekort aan chips, problemen met transport wereldhandel, te hoge inflatie. 

Winstherzieningen zijn nog steeds enorm positief en het monetair beleid eveneens. Men begint steeds meer te geloven dat de FED niet QE kan terugnemen (taper), laat staan nog ooit de rente te kunnen verhogen.  Volatiliteit neemt af. Alles bij elkaar genoeg reden voor geleidelijk stijgende beurzen tot er iets vervelends gebeurt. Maar waarom nu al, dat hoeft niet en dus belegt men maar door uit FOMO, fear of missing out. Tina, there is no alternative. De particulier is nog maar net begonnen met flink kopen van aandelen en kan daar nog jaren mee doorgaan. Bedrijven kopen weer meer eigen aandelen in en dat kan, want ze puilen uit van de cash.

Het beursverhaal is te mooi om waar te zijn net als 1999-2000. Men ging steeds betere verhalen verzinnen waarom de beurzen niet meer van betekenis konden dalen. Er was een virtueuze cirkel ontstaan die niet doorbroken kon worden. Dat kan natuurlijk wel, je kunt niet zonder risico (=af en toe flinke verliezen) voortdurend rijker worden. Slapend rijk worden, dat is niet zo gemakkelijk, er voor werken is kansrijker.

Powell: het zou gepast kunnen zijn om QE tempo te gaan verminderen in 2021? Maar wie weet niet, hij wil voorzitter van FED blijven

 Markten zaten een beetje in de rats over wat Powell zou gaan zeggen op het centrale bank seminar van Jackson Hole. Het was immers onvermijdelijk dat Powell moest gaan bekennen dat terugnemen van QE (taper)onvermijdelijk was geworden. Het had al eerder moeten gebeuren, maar de FED kan terugnemen van QE nog steeds niet goed voor elkaar krijgen. De markt weet dat als de groei tegenvalt of de beurzen te veel dalen dat er echt el weer een nieuwe ronde QE komt en hij echt niet doorgaat met QE.

Powell had allerlei lelijke dingen kunnen zeggen, maar dat deed die liever niet, hij wil nog een tijd op zijn stoel als baas van de FED blijven zitten. Bijvoorbeeld had hij kunnen zeggen dat QE de huizenprijzen te veel heeft opgeblazen en idem voor aandelen en dat bubbels niet nog verder moeten worden opgeblazen (zoals Bullard o.a. verkondigde). Of dat werkloosheid toch wel in heel hard tempo aan het dalen is en dat er zo'n krapte dreigt dat loonstijging uit de hand moet gaan lopen. Of dat inflatie toch wel langer hoog blijft dan eerder verteld en dat hogere inflatie niet zo'n tijdelijke zaak is, alleen maar voor enkele zaken zoals auto's. Of dat Amerika nu echt wel goed genoeg met COVID weet om te gaan, zodat monetair beleid minder ruim hoeft te zijn, minder in de noodstand. Nee, Powell zei alleen maar dat inflatie echt wel gaat dalen, de werkloosheid nog flink lager moet worden en dat als corona te hard zou toeslaan hij wel wer royaler zou worden.

De beurs ging vrijdag dus weer eens omhoog, inclusief financials terwijl de rente daalde.

Toch lijkt alles net ietsje minder mooi aan het worden. Ja, het is onwaarschijnlijk dat QE snel grotendeels wordt teruggenomen. Maar dit lijkt piek optimisme over de tijdelijkheid van inflatie, de zorgeloosheid over bubbels en ongeloof in voldoende dalende werkloosheid. Het gevaar is levensgroot dat dit zonnige verhaal gaat tegenvallen en dat de FED wat kordatere dingen moet gaan zeggen. Hogere inflatie door aanbodproblemen, dat blijft nog een hele tijd zo. Olieprijzen omhoog door onvoldoende investeringen in nieuwe productie. Huurstijgingen die verder omhoog gaan voor langere tijd. Het kan nu gemakkelijker nu het hooggerechtshof het decreet van Biden om huisuitzettingen nog niet toe te staan onwettig verklaarde. 

20 augustus overpeinzingen: taper, China, delta

 Het begint steeds duidelijker te worden dat de FED de aankopen in het kader van QE, qunatitative easing, gaat afbouwen (taper). Dit jaar al de start waarschijnlijk. De beslissing valt denkt men in de vergadering an september van de FED en er zijn al diverse speculanten die inzetten op een crash na die vergadering. In Jackson Hole gaat Powell het hebben over de economie, niet reductie QE. De deelnemers van Jackson Hole symposium gaan het vooral hebben over economische ongelijkheid. Dat heeft overigens invloed op het animo om QE te beperken. Door QE worden huizenprijzen te hoog en daardoor kunnen starters moeilijk kopen en laden nieuwe huizenbezitters te hoge schulden op. Aldus bijvoorbeeld Bullard die nog twee redenen geeft om QE af te bouwen: de economie heeft zich goed aangepast hoe om te gaan met COVID en ook inflatie is nu wel hoog genoeg geweest en misschien niet zo tijdelijk.

Men probeert QE helemaal af te bouwen voordat men begint met renteverhogingen, d.w.z. half 2022 zo goed als klaar en eind 2022/begin 2023 eerste verhoging. COVID moet dan niet uit de hand lopen en de groei van de werkgelegenheid moet doorzetten zoals nu verwacht wordt.

De economische verrassingen zijn nu negatief na een lange periode uitzonderlijk positief te zijn geweest. In de VS begint men huizen en andere duurzame goederen toch te duur aan het worden. De verwachtingen voor de toekomst worden minder rooskleurig, het consumentenvertrouwen op die punten viel bitter tegen. De huizenmarkt is minder positief aan het worden, de voorraad stijgt weer, men wil weer verkopen tegen de huidige prijzen. 

De rentemarkt prijst een flinke terugval van de economische groei in en ziet de huidige hoge inflatie als voorbijgaand. De aanbodproblemen gaan voorbij, al blijven ze voorlopig groter dan verwacht. Huren gaan flink stijgen en de laagste lonen stijgen flink. Maar men kopt nog steeds meer via internet en dat drukt de prijzen en straks gaat de lagere economische groei de pricing power opnieuw aantasten. Dus inflatie zwakt af, maar blijft wel hoger dan we gewend zijn geraakt voor corona.

Er is een in mijn ogen groeiend risico dat inflatie structureel hoger wordt. De geldgroei (M2) in de VS zat structureel op 6% en lijkt nu structureel hoger en dat is inflatoir volgens o.a. Scott Grannis. Men gelooft nu te veel dat geldgroei 0 gecorreleerd is met inflatie, omdat dit de afgelopen decennia zo was, maar nu de geldgroei uit de trend is geraakt dreigt inflatie mee te gaan. Daarnaast wordt het politiek steeds populairder de lage lonen harder te laten stijgen, men zit steeds meer met groeiende ongelijkheid. En het klmaatprobleem gaat heel veel extra geld kosten, hoge inflatoire heffingen zijn nodig (ik zie meer in CO2 rechten als belegging (beter: speculatie) met hun relatief steeds schaarser gemaakte aantallen dan bitcoin met niet schaarse nieuwe cryptoccoins; ik zie ook dezelfde zeer volatiele prijsbewegingen)

Wereldwijd is het optimisme over groei af aan het nemen, misschien met uitzondering van delen van Europa. 

De terugval van China is het meest duidelijk aan het worden. Alles zit daar dan ook tegen. De deltavariant vraagt om snoeihard ingrijpen omdat de vaccinatiegraad met een niet al te indrukwekkend vaccin te laag is. Men drukt overspeculatie in onroerend goed en metalen de kop in. Er zijn rampzalige overstromingen geweest en ander slecht weer. Men is o.a. de technologiesector strenger aan het reguleren, voert daarmee oorlog met o.a. de VS. En vooral ook het tekort aan chips dat de autoproductie de komende maanden flink gaat inperken (Toyota tijdelijk -40%, Ford stopt even de productie, in Duitsland ook geklaag). Ook andere sectoren hebben last van het tekort aan chips, dit is de meest onderschatte nieuwe trend volgens Barraud. Nog erger dan de invloed van de deltavariant, waar de verhalen ook steeds somberder worden (behoorlijk snelle afname effectiviteit Pfizer vaccin, bijwerkingen Moderna, veel hogere vaccinatiegraad nodig dan eerst gedacht (nu boven 85% waar eerst 70% echt voldoende werd gedacht en daarvoor 60%, maar ondertussen wordt wel flinke vooruitgang geboekt in de ontwikkeling van geneesmiddelen tegen corona door o.a. Astra Zeneca).

.