enige gedachten volgens onze interpretatie van de lange golf (Kondratieff)

 Ons boek ging uit van zeer goede beurzen tot minstens 2018, of wat verder. Dat hoogtepunt lijkt  niet 2018 maar 2021 geworden.

Het optimisme van 2009 was gebaseerd op: 1. de verwachtingen waren te laag en zouden meevallen, 2. de verschuiving van de belangrijke machten in de samenleving gaf aan dat er een zeer gunstige beursperiode voor de hand lag en 3. het zat goed met technologische vooruitgang en inflatie.

Eind 2022 ligt een en ander minder gunstig. De verwachtingen zijn niet veel te laag gespannen (in 2009 kon je gemakkelijk aangeven (in ieder geval konden wij het) dat de financiële wereld echt niet zou vergaan en dat het monetair beleid ongekend ruim zou worden). Eind 2022 is er minder positiefs te verwachten van het monetaire beleid op lange termijn en is men wat positiever voor groei op lange termijn (ondanks Poetin). China kan zorgen voor tegenvallers, maar er lijkt nog geen erg over optimisme gaande. 

Analyse van de verschuiving van de machten werd in 2009 gecompliceerd door de opkomst van het verschijnsel individualisme (met bijgaand globalisering,/kosmopolitisch denken en met technologische vooruitgang). Nu is het meer een speciale opkomst van nationalisme. Van boze burgers die teleurgesteld zijn dat ze niet zo veel rijker werden dan hun ouders, die geen vooruitgang zien. Deze deplorables van Hillary Clinton geven de schuld aan immigranten,/ China (globalisering), een falende overheid (pandemie, te weinig betaalbare woningen, geld weggooien aan klimaatbeleid) en niet aan te hoge winstmarges. Ze verfoeien vakbonden en verhinderen daardoor dat de macht Employees snel machtiger wordt en ook aan betutteling door de overheid. Dat zou nu eigenlijk moeten gebeuren met bijbehorende loonprijsspiraal, maar dit wordt kennelijk nog even uitgesteld. De hoge winstmarges zullen daarom niet zo snel verdwijnen (dat gebeurde bij de vorige neergang in de Kondratieffolf na 1965 ook maar langzaam). De overheid wordt machtiger, het individualistisch denken zwakker. . Met mate allemaal, maar het veroorzaakt een noodgedwongen zwakker worden van de macht B (business, bedrijfsleven). En dat is slecht voor de reële trend van de beurs legden we uit. En onvermijdelijk ergens na 2018. (onvermijdelijk door de demografie van vergrijzing en het langzaam boos worden van andere groepen die vinden dat B moet inleveren. dat komt op de politieke agenda en dan gebeurt dat uiteindelijk ook.

Het derde punt is productiviteitsstijging. dat gaat volgens technologische vooruitgang en investeringen van de overheid in rendabele infrastructuur. Dat is nu gunstiger dan in 1965. Toen vielen de innovaties terug in tempo en de overheden investeerden minder (de scholen en de zwembaden zijn gebouwd, de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog was voltooid). Nu zijn er gigantische investeringen nodig voor defensie en het klimaat en die zijn door de enorme daling van de prijzen van zonne- en windenergie zeer rendabel geworden. Door de opkomst van internet is er een ongekend enorme groei aan opgedane kennis geweest en die gaat de komende decennia voor extra innovaties zorgen. Veel gunstiger dan in 1965. Een en ander is (nog steeds) zeer gunstig voor met name de technologiesector..

een en ander zal zorgen voor veel minder goede beurzen dan 2009/2021, maar in reële termen beteer dan 1965/1982. Voorlopig weinig structurele stijging van de reële koersen sinds 2021. En over enige jaren dreigt een grote ontsporing van de beurzen, de Chaotische Neergang. In 2009 gepland voor ongeveer 2024/2026, maar door een iets latere top in 2021 kan die Chaotische Neergang iets later komen (maar is wel degelijk al mogelijk vanaf 2024). China gaat waarschijnlijk fout, tegenvallers met het klimaat dreigen en er zijn vervelende verrassingen à la oorlog mogelijk. Stagflatie kan weer wortel schieten, al wordt de dreiging daarvan op korte termijn in mijn ogen overdreven.

zijwaarts maar 2023 biedt kansen

 Er is een buitengewoon pessimisme onder de goeroes over wat 2023 zal brengen op de beurzen. dat is heel ongewoon voor het jaar voor de presidentverkiezingen in de VS. 

Het is niet zo vreemd echter, want men is vanwege goede redenen bang dat de recessie van 2023 niet voldoende is verdisconteerd (horror verhalen o.a. topgoeroe 2022 Wilson (Morgan Stanley) over winsten) en ook dat de FED woord gaat houden en een verstikkend beleid gaat voeren om de inflatie voldoende  te laten dalen. Bianco stelt dat de 2-jaar rente vroeger altijd boven de eindrente van de FED is gegaan (al lijkt dat deze keer niet te gebeuren): don't fight the FED.

De FED en ECB zijn te ver gegaan met hun negatieve guidance, behalve natuurlijk dat ze geen recessie voorspellen (dat mogen ze zo ongeveer niet, dat is self fulfilling prrohecy)  Ze zijn echter data dependent en ze zien de verslechtering van de economische groei en de daling van de inflatie (inclusief nieuwe FED--leading reeksen over huurherzieningen in de VS). Dat betekent dat de FED zich flink achter de oren gaat krabben na de grote neerwaartse herziening van de banengroeicijfers begin februari. Dat zal reden genoeg zijn om de FED-rente niet veel meer of zelfs helemaal niet meer te gaan verhogen.

Op korte termijn lijkt een en ander voldoende ernstig om de koersen wat te laten dalen. De FANG-aandelen inclusief TESLA zijn nog erg kwetsbaar. Er moeten nog heel wat neerwaartse winsttaxaties komen en de lange rente wil niet echt omlaag (men rekent iets meer op scenario dat FED gelijk krijgt). 

Op middellange termijn zal men gaan denken wat na de recessie in de VS gaat gebeuren. Is de daling van de inflatie voldoende voor herstel koopkracht? Komt er fiscale stimulering, zoals altijd en nu dringend gewenst is voor reparatie infrastructuur en klimaat investeringen?  Zakt de loonstijging weg, geen loonprijsspiraal (want er zijn te veel sectoren waar het structureel niet goed gaat)l? Vallen de winstmarges mee? Is het verhaal over technologische vooruitgang weer prachtig, zoals voor de hand ligt? 

Dat zal zorgen voor herstel van beurzen. Niet zo mooi als we gezien hebben van 2009-2021 (vanwege deglobalisatie en demografie structureel meer inflatie (= minder monetaire stimulering) en geen nog hogere winstmarges dan 2021), maar toch, omhoog. De kredietimpuls van China is positief en de FED gaat royaler worden (anders ontslag, want staatsschuld onbetaalbaar). De verwachtingen voor 2023 zijn laag gespannen en horen mee te vallen.

guidance centrale banken op hol geslagen

 De beurzen hadden er afgelopen week eerst goed zin in vanwege meevallende inflatiecijfers in de VS. Maar toen kwamen de persconferenties van de FED en de ECB. Van himmelhochjauchzend tot zum Tode betrübt zouden onze oosterburen zeggen en dat vanwege de inflatievoorspellingen van de Bundesbank.

Bij de FED waren de beleggers ietwat ontdaan door de dots voor eind 2023: de leden van de FED zaten allemaal op 5,1%. Hoger dan de markt had in gesprijsd, vooral geen rentedalingen eind 2023 kwam onverwacht. Het was duidelijk dat Powell een te lief verhaal had verteld een paar weken terug. Dat moest recht gezet worden vonden de leden van de FED en daarom waren ze met Albanese meerderheid gaan zeggen dat de rente naar 5,1% zou gaan (markt 4,9%) en dan daar heel erg lang zou blijven (en niet in de tweede helft van 2023 iets omlaag zoals de markt nu eist).. Powell denkt nog steeds aan een soft landing of een recessie van het vederlichte soort, maar dat is hoogst waarschijnlijk ijdele hoop. De economische cijfers en vooral de softe surveys geven steeds duidelijker aan dat er een echte recessie aan komt.  Ik denk geen extreem zware, maar toch echt niet een vederlichte variant, zoals 1990-1991. De FED overschat de kracht van de economie denk ik en onderschat de kracht van de inflatiedaling (de enige reden waarom ik denk dat de recessie niet erg zwaar gaat worden in de VS).  Een behoorlijke schok voor mij was de neerwaartse herziening van de banengroei over het tweede kwartaal van 1,2 miljoen naar 10.000 (eigenlijk zoals het Household Survey al gezegd had). De arbeidsmarkt in de VS is kennelijk lang niet zo sterk als het toonaangevende Establishment Survey ons gemeld heeft in 2022 (zoals niet alleen ik al vreesde). Industriële productie is nu aan het dalen en de retail sales gaan in reële termen slecht (men geeft nominaal niet meer uit aan de kerst). Men wordt voorzichtiger, ziet de waarde van het huis dalen en men zit met een auto die niets meer waard is en waar men een hoge schuld op heeft. Consumenten en producenten worden voorzichtiger en gaan besparen (= bedrijven gaan meer mensen ontslaan). Bedrijven zitten met te veel voorraden en daarom gaat de inflatie hard dalen. Ik denk zelfs meer dan nu de consensus denkt (en dat is een omslag, tot voor kort dacht ik dat de inflatie minder hard zou dalen dan de consensus,). 

De (NY) FED heeft aangegeven enige tijd een reële FED rente van 1,6% te willen hebben op de core PCE, de kerninflatie van de uitgaven. Bij een recessie moet dat lager worden, als er maar uitzicht is op verdere daling van inflatie en die is er.  Na de recessie moeten we denk ik wennen aan positieve reële korte rente als normaal. 

Dat de FED moet gaan draaien (pivot) kan men zien aan de twee jaars rente die nu hoger is dan de FED rente. Het is zeer uitzonderlijk dat de FED in die situatie de rente verhoogt, men pauzeert dan normaal gesproken of gaat de rente verlagen. Nu zal men denk ik na februari de rente niet meer verhogen en in 2023 de rente wel degelijk gaan verlagen en in 2024 komt de normale korte rente dan snel in zicht (2,5%) ..

De markt was nog veel meer geschrokken van de ECB dan de FED. De ECB loopt weer eens achter bij de feiten (net als in 2008 toen men op de hoge olieprijzen de rente verder verhoogde om zo een dramatische recessie te creëren). Men ziet nu pas dat de inflatie nog een tijd te hoog blijft en daarom belooft Lagarde nog een reeks aan renteverhogingen. Ze is vast van plan veel verder te gaan als eindrente dan de markt nu dacht (3,25%).

De boosdoener is een nieuw geloof dat de inflatie zeer lang boven 4% zal blijven. Dat zijn nieuwe sterk verhoogde inflatievoorspellingen. Vooral de Duitse Bundesbank komt ineens meet zeer langdurige zeer hoge inflatievoorspellingen aan. Niet zo zeer gebaseerd op modellen maar op opinies zo zegt men. De ECB komt de ene keer met eigen inflatievoorspellingen en dan weer (zoals nu) met de gewogen gemiddelden van de individuele banken. Deze laatste zijn nu door het dolle heen en komen terwijl de infltie al daalt met torenhoge inflatievoorspellingen. 

De ECB zal snel terug moeten komen op die veel te hoge inflatievoorspellingen en een beetje meer naar Powell moeten luisteren (die een paar weken terug zei (tot grote blijdschap van de beurs) dat je de rente niet te veel moet verhogen, omdat je dan een recessie krijgt waarbij je de rente te veel naar je zin moet verlagen  De ECB moet nu snel in de stand van beperking schade gaan staan en de rente nauwelijks of niet gaan verhogen, anders moet de rente weer terug naar onder 0. Stop, we willen niet dat de ECB alle schuld van Italië etc. moet opkopen en dat Italië een enorm hoge Target 2 rente moet betalen..  

. 

beurzen kwetsbaar nu optimisme over China en inflatie en FED algemeen is

 China liet een pivot zien met het beleid voor COVIS, al lopen officieus de besmettingen zo hard op dat toch weer nieuwe maatregelen dreigen. Maar alom zien we mondmaskers die afgezet worden. China gaat extra stimuleren, zowel monetair als fiscaal. De Chinese beurzen zijn daarop flink omhoog gestoven, overigens wel vanaf bedroevend lage niveaus.

In de VS is er veel meer vertrouwen gekomen in een dalende inflatie, zelfs al was de afzwakking van de stijging van de producentenprijzen iets minder dan verwacht. De aanbodschok is voorbij, men heeft weer te veel goederen in voorraad. Alom ziet men een eind aan de verhogingen van de FED-rente komen, al ziet men in 2023 nog geen daling. Tenzij de recessie niet zo licht is als nu verwacht, dan wel natuurlijk.

Er is nu even een beetje te veel geloof in Goldilocks, dat de FED net op tijd ophoudt et renteverhogingen en de recessie kort en vederlicht zal zijn. Geen flinke deuk in de winstmarges. Koopkrachtherstel door aanhoudende loonsverhogingen en sel dalende inflatie. Het consumentenvertrouwen lijkt zijn dieptepunt gezet te hebben. Powell is nog niet lief, want belooft de rente lang hoog te houden, maar ook dat de renteverhogingen kleiner worden. Te veel aandacht voor geen rentedaling in 2023 zal niet goed vallen op de beurzen.

De ECB heeft de smaak te pakken van verkrappen. De banken moeten flink wat TLTRO deposito's gaan terugbetalen ($ 800 miljard in vorige maand en komende maand samen, waarvan 447 miljard op 21 december). De ECB blijft langer verhogen dan de FED denkt men met als gevolg een sterke euro. 

De olieprijs heeft nog steeds zwaar te lijden onder de zwakke groei van China inclusief teleurstellende export en ook de dappere aardgasbesparingen van van de kou vernikkelende Europese burgers (aardgasverbruik Nederland 7% lager dan normaal bij veel koudere temperaturen dan normaal). De afgelopen relatief warme maanden was aardgasverbruik een kwart minder in Nederland en Duitsland. Niuewe LNG terminal in Noord- Duitsland volgende maand. Allemaal geen goed nieuws voor Poetin,  die machteloos heel wat ongetrainde soldaatjes laat afslachten bij Bachmoet.  

Technische analyse laat donkere wolken zien. De hobbel van het 40 weeks gemiddelde is niet overtuigend genomen en de VIX was onder de 20 gekomen. En heel dit jaar was het dan verstandig voorzichtiger met aandelen te worden en pas terug te komen als de VIX weer boven 30 stond. Lagere toppen. een en al wijst op doorgaande beweging in een brede horizontale band, net als eind jaren 40.. helaas zitten we nu wel boven in die band. Om daar uit te komen moet er nieuw goed nieuws komen. Dat kan, maar een beetje meer geduld met wachten op dat goede nieuws lijkt meer voor de hand te liggen. 

Een enorme daling zou me verbazen, de twee grote bossdoeners zijn nu minder krachtig: de inflatie is nog te hoog maar daalt flink en het fiscal cliff, de vergeleken met het vorige jaar van een klif gevallen extra fiscale stimulering is al een behoorlijke tijd voorbij in o.a. de VS inclusief de ongelooflijke val van het consumentenvertrouwen.

Het gaat nog goed met de arbeidsmarkten, al zijn de cijfers in de VS minder dan gebruikelijk te vertrouwen (ongebruikelijk lage respons op het Establishment Survey van de banengroei in de VS, wat wijst op meer "death" dan normaal van bedrijven, nog niet in de cijfers zittend).

moeten we wel zo blij zijn met de laatste uitspraken van Powell en is de banengroei in de VS wel zo goed

 De koersen gingen deze week omhoog op de uitlatingen van Powell. Hij leek eigenlijk niets nieuws te zeggen. de FED zou de rente in minder grote stappen gaan verhogen. dat stond al in de notulen van de FED. Maar de FED-vorsers vonden toch nog wat om blij te worden: Powell zei dat de FED zou proberen het monetair beleid niet nodeloos te streng te maken. Not to overtighten. Bij de persconferentie op de toelichting van het laatste rentebesluit van de FED riep Powell nog dat hij niet bang was om voor een veel te streng monetair beleid te gaan. Nu dus niet meer. De bulls zeggen dat dit komt odat hij het licht heeft gezien, dat de inflatie veel gaat dalen (Powell zei dat de huurstijgingen maar langzaam de lagere nieuwe lease prijzen doorgeven en dat hij dus echt wel ziet dat de huurstijgingen minder gaan worden). De beren zeggen dat hij nu ziet dat de economie in een veel te grote recessie aan het komen is. 

Ik denk dat het een beetje van allebei is. De economische afzwakking wordt steeds duidelijker en de daling van de inflatie vanaf top ook, vooral de goedereninflatie. De consument wil alleen maar goedkopere goederen kopen.  Powell gaf aan dat als je de rente te veel verhoogt de recessie te erg wordt en de FED dan de rente veel moet verlagen. De FED moet de rente langere tijd behoorlijk hoog houden en moet daaro oppassen de rente te veel te verhogen. De markt prijsde meteen een wat lagere piekrente van de FED in. De FED hoopt nog steeds op een soft landing of maar een zwakke recessie. Het gevaar zit hem m.i. vooral in dat de recessie/ groeiafzwakking te lang gaat duren. 

De groei van de werkgelegenheid volgens het Establishment Survey was vorige maand onverwacht sterk en de schrik sloeg weer om het hart van de beleggers, vooral de obligatiebeleggers. Niet erg, niet lang, want aanvullende analyses gaven aan dat de groei van de werkgelegenheid volgens het Establishment Survey toch niet zo degelijk was. Het ADP rapport had eerder vorige week al laten zien dat de (vele miljoenen) bij ADP geregistreerde banen niet erg toenamen en in de industrie zelfs flink daalden. Het andere belangrijke arbeidsmarktrapport, het veel kleinere Household Survey, waarmee de werkloosheid wordt geschat, geeft al enige maanden een krimp van de werkgelegenheid aan, geen groei sinds maart. Het verschil met het veel grotere Establishment Survey is ongekend groot geworden. Het is niet duidelijk hoe dat komt. Sommigen zeggen dat het komt door meer dubbele banen en minder voltijdsbanen bij het Establishment Survey, de mesten geven het birth/ death model van het Establishment Survey de schuld. Dat model maakt en schatting van hoeveel werkgelegenheid er ontstaat doordat nieuwe bedrijven zijn opgericht en wat verloren gaat door sluitingen. Meestal is dat model behoorlijk goed, maar bij omslagen in de conjunctuur pikt het Household Survey dat meestal iets eerder op. Herzieningen van de cijfers zouden daarom behoorlijk neerwaarts kunnen worden voor het Establishment Survey, omdat het de uitzondering is geworden en niet in lijn is met de andere rapporten over de arbeidsmarkt. (De Amerikaanse statistieken worden heel ijverig, heel vaak bijgesteld, herzien in de maanden en kwartalen erna).

De stemming op de beurzen is weer opperbest, de VIX weer onder 20. dat noopt tot enige voorzichtigheid. Overigens kan er net als in maart nog wel een herstel komen tot 3% boven het 40 weeks gemiddelde van de S&P500. 

toenemende hoop op slechts lichte recessie in de VS of zelfs helemaal geen

 De S&P500 is op gebotst tegen de neergaande zware trendlijn en het veertig weeks gemiddelde. Het afgelopen jaar zijn we dan een beetje gewend geraakt dat de beurzen weer terug moeten. Het is overbought, al zijn de meeste mensen erg voorzichtig. 

De laatste tijd valt het economische nieuws eigenlijk best wel mee. de inflatie begint eindelijk duidelijk te dalen, met de olieprijs voorop en het consumentenvertrouwen lijkt te bodemen. De FED gaat de rente in kleinere stappen verhogen. Goldman Sachs ziet weer kansen dat er geen recessie komt. En dan komt er minder druk op de winsten en winstmarges dan nu gedacht.

Een recessie in met name de VS is echter nog steeds ongebruikelijk waarschijnlijk. De rentecurve geeft aan dat er rond mei een recessie moet beginnen in de VS, nieuwe orders signaleren een recessie vanaf maart en de vastgoedmarkt ook.  

Deze keer hoor je niet dat het deze keer anders is en dat de omgekeerde rentecurve geen recessie zou voorspellen. Ongebruikelijk veel mensen voorspellen nu een recessie. Een omgekeerde rentecurve geeft aan dat beleggers vinden dat e FED de korte rente veel aan het verhogen is. Kredietgroei wordt ernstig afgeremd door een omgekeerde rentecurve, al lijkt dat deze keer erg mee te vallen. Banken hebben nog steeds erg veel reserves en het aantal faillissementen gaat weliswaar flink stijgen, maar verwachting slechts naar de voor corona normale niveaus.  De omgekeerde rentecurve geeft daarom deze keer een minder betrouwbaar signaal. e sterke bedrijven kunnen gewoon doorgaan met investeren (en aandelen terugkopen).

De huizenmarkt zit in vele landen in ernstige problemen, niet allen in de VS. De vastgoedmarkt in de VS is echter minder belangrijk als deel van het BNP dan vroeger. De problemen op de huizenmarkt lijken de groei niet zo veel meer dan 1-2% af te remmen. De plotseling gestegen hypotheekrente zorgt wel voor minder verhuizingen en natuurlijk ook voor een enorme deuk in de consumptie uit overwaarde huis (MEW, mortgage equity withdrawal).

De arbeidsmarkt is ongebruikelijk sterk voor een periode met lage groei. Bedrijven zijn daarom al een tijdje bezig met het zuiniger omspringen met van alles en nog wat en dat zorgt voor minder dan verwachte daling van de winstmarges (althans, nu nog minder dan verwacht). Het is de vraag of de werkloosheid met meer dan 0,5% van de beroepsbevolking gaat stijgen (en dat houdt men als belangrijkste norm aan voor het indelen van tijden als recessietijden)

geldgroei gemeten via M2 is voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog negatief voor een kalenderjaar. Dat zet een rem op de inflatie en de FED weet dat, houdt de geldgroei nauwgezet bij. De inflatie liep uit de hand door de enorme geldgroei vanwege monetaire en fiscale stimulering. In eerste instantie gebeurde er niets met de inflatie, omdat iedereen door corona heel veel geld uit voorzorg wilde aanhouden. Maar toen de zorgen over corona afnamen was er ineens veel te veel geld. Dat geld kon nog steeds moeilijk aan bepaalde diensten worden uitgegeven en daarom kocht men spulletjes, goederen. Het bedrijfsleven had door corona juist de voorraden enorm terug gebracht door zorgen over corona en die plotselinge vraag kon men niet aan, met als gevolg een aanbodschok. En uit de hand lopende inflatie. Onverwachts voor bijna iedereen, ook al kunnen we het nu goed verklaren. Die aanbodschok is nu voorbij, de enorme stimuleringen ook en daarom is de inflatie nu in een vrije val gekomen. De methode van meten huurstijging houdt de val nu nog wat tegen, maar zal daardoor ook in 2024 zorgen voor lagere inflatie. Dit zal zorgen voor een meevallend koopkrachtherstel.

Op het ogenblik is er misschien iets te veel optimisme over minder kans op een recessie in 2023 en kansen op snel lagere rente , maar de verwachtingen van de markten zijn niet erg overspannen. Er wordt een uitzonderlijk zwak herstel verwacht uit de recessie van 2023 en dat zou raar zijn in een president verkiezingsjaar war de Amerikaanse overheid altijd met geld strooit. De sterk dalende inflatie kan tot meer rentedaling leiden dan verwacht wordt in 2024 en ook tot tot minder renteverhogingen in 2023.. 

Op korte termijn is er wel het risico dat er onvoldoende rekening gehouden wordt met winstdalingen. Markten zijn heel erg slecht in het verdisconteren van winstdalingen (en grote winststijgingen). Alles is gebaseerd op 2 tot 10% winstgroei. Als het minder is, dan valt het tegen. 

tevreden met herstel beurs sinds oktober

 Beurzen hebben een mooie draai gemaakt sinds de dieptepunten van oktober. 20% vaak, iets om tevreden te zijn. De inflatiecijfers bevestigden dat de inflatie gepiekt heeft in de VS (en diverse andere landen). Het weer wat oplopen van de inflatieverwachtingen boog weer om in een nieuwe, bescheiden, daling van de inflatieverwachtingen. Het economisch nieuws was best redelijk, meevallend zelfs. Maar de leading indicators en de yield curve geven aan dat niet alleen in Europa, maar ook in de VS vrijwel zeker een recessie in aantocht is. Bear markten stoppen zelden voordat de recessie begint, vaak ongeveer voordat de recessie binnen vier maanden is afgelopen. Maar we hebben nog minstens zes maanden recessie voor de boeg. In 2022 brak het koersherstel steeds af als 61,8% van de vorige daling hersteld was. Dat is nu ook het geval. Even afgezien van een beperkte kerstrally ziet het er naar uit dat precies als rond 1948, de cyclus die het meest lijkt op de huidige, we nog een maand of zes tot negen door ploeteren moeten meemaken voordat de echte stijging komt. Er lijkt geen vreselijke bear markt te komen, maar veel opwaartse kansen zie ik voorlopig nog niet. De huidige rally wordt onvoorstelbaar weinig vertrouwd, er is nog oeverloos pessimisme onder de goeroes, maar beurzen bewegen lang niet altijd contrair aan wat goeroes aan onzin weten uit te kramen. 

Ik hoor vaak dat de echte daling pas komt als de FED draait (na de pivot). Maar deze keer zitten we al een jaar in een bear markt, bij de vorige pivots moest de bear markt nog beginnen. Dat argument van zoek dekking na de pivot vind ik niet zo sterk. Inflatie is nu het probleem en dat wordt ingeruild voor problemen met de groei, ongeveer rond januari. Dat is niet goed voor beurzen totdat duidelijk begint te worden dat de recessie over enige tijd (zeg vier maanden) voorbij zal zijn. Idem voor de inverse yield curve: normaal is dat de koersen dan nog enige tijd doorstijgen, maar nu zitten we al een jaar in een dalende markt. Overigens is het sinds maart meer een zijwaartse markt. We bewegen in een rane die langzaam iets lager wordt, maar niet veel. We lijken nu aan de bovenkant van de range te zitten. Als beurzen aan de bovenkant uitbreken, dan moet ik goed gaan nadenken of ik het niet fout heb en dat beurzen kunnen stijgen onder een verpletterende daling van de inflatie terwijl de economie haast geen krimp geeft. Maar hoogstwaarschijnlijk krijgen we wel krimp. In de VS vermoedelijk geen grote. d.w.z. nog wat maanden doormodderen met de huidge aandelenmarkten denk ik (geen garantie uiteraard)

Powell super havik, maar moet toch gaan draaien, pivot komt in januari

Powell schrikte de beleggers op met zijn super havikachtige commentaren na de laatste vergadering van de FED. Daarin werd de basis gelegd voor minder verhogen in de toekomst en in eerste instantie was de markt daar blij mee. Tot Powell hoorde van die positieve reactie van de markt. Hij moest de markt eens even mores leren. Nee, niks te pivot komende weken. Nee, eerst flink lagere inflatie zien en dan nog even wachten met verlagen. De eindrente van de FED voor de verhogingen zou wel eens hoger kunnen liggen dan vorige maand verwacht door hem. Nee, de werkloosheid is te laag en financiële stabiliteit, daar is nog niets mis mee. 
En dat klopte ook volgens het laatste stabiliteitsrapport van de FED. Het bedrijfsleven leent gemiddeld nog steeds tegen een lage rente en kan die rentelasten nog steeds uitzonderlijk gemakkelijk betalen. Banken kunnen royaal doorgaan met het verstrekken van leningen aan het bedrijfsleven en doen dat ook. Banken zijn zeer goed gekapitaliseerd. Aandelen zijn niet te duur, vastgoed is wel overgewaardeerd. Daar zit pijn, maar nog niet genoeg om de FED tot een pivot nu te krijgen. De situatie is veel beter dan in 2006-2009).

Powell was zo ontzettend havikachtig, dat hij een pivot, een draai, nu waarschijnlijker maakt. Dit is gewoon te erg havikachtig en dat moet recht gezet worden. Dat gaat de markt als het begin van een pivot zien. De laatste inflatiecijfers waren zeer meevallend en bevestigden de dalende trend in de VS. Exclusief huren was er zelfs een daling (dankzij dalende prijzen voor goederen zoals tweedehands auto's. maar ook diensten voor gezondheidszorg). Dit veroorzaakte toch een inprijzen van meer rentedaling in vooral 2024 in de obligatiekoersen.  

Met de Amerikaanse economie lijkt minder mis dan al tijden wordt rond gebazuid. De groei van de werkgelegenheid is nog steeds goed, al zwakt deze wel gestaag af. En in het household survey, het kleine survey waarmee de werkloosheid geschat wordt, die laat al tijden een daling van de werkgelegenheid zien (groei werkgelegenheid vooral in tweede banen etc.). Het consumentenvertrouwen lijkt gebodemd te hebben. De kiezer is toch niet zo boos op de democraten dat ze een ferme afstraffing verdienden en dat laat een niet al te slecht vertrouwen zien in de huidige regering. 

In China is de pivot het versoepelen van het coronabeleid. Nee, geen sprake van riep men, maar toch wordt het quarantaine beleid minder vreselijk. Ook in China dreigt een pivot. Richting minder oppassen voor COVId, een soepeler monetair beleid en niet zo streng tegen het bedrijfsleven (even). 

markt dwingt FED langzaam tot draaien, een pivot

 De Amerikaanse inflatiecijfers laten nog geen duidelijk genoege daling zien voor de FED, maar het is voor bijna iedereen duidelijk dat de inflatie het komend jaar gaat dalen en dat de economische groei ernstig verzwakt is en de kans op recessie torenhoog is. De huizenmarkt dreigt in een rampzalige val te komen vanwege een hypotheekrente van 7% en forse productie van nieuwe huizen. De voorraad aan koophuizen stijgt akelig snel en ook op de huurmarkt gaat het helemaal fout met de verhuurders. De FED wil echt wel gaan aangeven dat ze niet helemaal blind zijn voor alle aanwijzingen voor economische ellende en dalende inflatie. 

De FED gaat met 0,75% de rente verhogen komende week, maar moet de weg open maken dat ze de volgende vergadering kunnen kiezen tot 50 en 75 basispunten  renteverhoging. De markt dwingt dan tot 50 basispunten  als dat ingeprijsd is ( de FED verhoogt de rente nooit meer dan op dat moment is ingeprijsd).. In december moet de FED dan een verhaal gaan houden dat ze de rente minder gaan verhogen. In de notulen van de FED-vergadering komt dat er liquiditeitsproblemen zijn en dat ze die noiet uit de hand moeten laten lopen. 

Op het ogenblik is de economische achteruitgang nog niet overtuigend (eigenlijk erg meevallend en daarom stijgen de ingeprijsdeinflatieverwachtingen weer wat) , maar rond januari zal dat nog duielijker zijn. Het is overigens geen noodzaak voor de FED om een recessie te forceren. Als men maar voldoende duidelijk ziet dat de inflatie veel gaat dalen, dan kan men soepeler worden. Dat ligt politiek beter, het veroorzaakt minder verliezen van de FED en houdt de overheidstekorten beter betaalbaar (populair is nu dat de rentelasten groter worden voor de overheid dan de uitgaen voor defensie).

In Europa is een flink deel van de mensen vastberaden om de thermostaat niet hoger te zetten dan 15, 16 of 18 graden. Dan krijgen olie- en gasprijzen een enorme beuk.

Er is plotseling een aardig herstel op de beurzen gekomen. Men vertrouwt het uiteraard helemaal niet. Het lijkt zelfs weer wat overbought. Maar bijvoorbeeld de AEX laat de laatste tijd een V-beweging zien: na de opening zakt het weg, maar later op de dag komt er vaak herstel. Dat was vroeger een krachtig signaal dat de bear markt aan kracht heeft verloren. Ook positief is dat de presidentscyclus van Amerika nu de meest gunstige maanden tegemoet gaat. 

Vervelend is overigens wel dat de overeenkomst met 1946-1948 zo sterk is. D.w.z. eerst even herstel en dan weer een niet erg grote terugval en nog eens ongeveer drie kwartalen een zijwaartse koersontwikkeling. Het geduld van de bulls wordt wellicht nog de nodige tijd op de proef gesteld.

 

winstmeldingen vallen mee, FED misschien minder lang streng en ineens heeft men het over 15% koersherstel

 De winsten vallen ongeveer normaal mee tegenover de omlaag geprate verwachtingen. Men was bang voor slechter en vooral voor vreselijke guidance. Winstverwachtingen blijven daardoor goed liggen, al roept iedereen op basis van leading indicators en omgekeerde rentecurve dat er een recessie komt (en dan horen de winsten als herfstblaadjes naar beneden te dwarrelen).

De koersen dalen nu al een hele tijd, ongeveer voor wat normaal is voor een bear markt zonder grote schokken en/of neergang in de vaste investeringen. De koersverliezen op de obligatiemarkt zijn ongekend groot. Ooit zal die rentestijging toch wel eens ophouden. Anders krijgen de centrale banken te veel moppers van overheden die te duur moeten lenen en huizenbezitters die de hypotheeklasten niet meer makkelijk kunnen ophoesten.

Daly (FED) riep in de Wall Street Journal dat de inflatie gaat dalen, de markthuren al dalen en dat de FED op moet passen niet al te veel de rente moet omhoog gooien (na december). De FED moet na gaan denken hoe veel men nog wil verhogen en hoe erg men de liquiditeit verder gat verkrappen. Dat zal wel in de notulen van de komende FED-vergadering komen en dat stemde de obligatiebeleggers op vrijdag ineens weer wat hoopvoller. De volatiliteit van de rente lijkt te toppen en dan kan de rente gaan dalen. Het inflatieverhaal wordt snel beter, de FED wil niet het verwijt krijgen dat ze alleen maar in de achteruitkijkspiegel kijken bij het rentebeleid. De FED moet nu al grote swap transacties doen met centrale banken van sterk geachte valuta's (Japan, Zwitserland). 

Gezien de presidentscyclus en de nu al te hoge rente denkt bijvoorbeeld Yardeni dat we tot eind dit jaar 15% omhoog gaan met aandelen.

Chartisten putten hoop uit het (voorlopig?) nog houden an het 200 weeks gemiddelde van de S&P500. Maar de vierjaarstrend gaat afzwakken, dat lijkt me wel duidelijk. In reële termen hoort het volgens onze kaart van de Kondratieffgolf de komende jaren niet goed te gaan met aandelen. Het hoeft niet onmiddellijk mis te gaan, er kan eerst nog herstel komen net als na 1969/70. Misschien gaat het nu beter dan na 1965 omdat de trend van de productiviteitsgroei nu beter is en men het inflatiegevaar nu niet onderschat.

De grootste overeenkomsten van nu zijn volgens mij (en bijvoorbeeld Timmer van Fidelity) met 1946-1948. Er was grote somberheid en de hoge inflatie zorgde voor een deuk in de consumptie en groei. Men geloofde toen wel dat die inflatie (terecht) tijdelijk zou zijn, maar men vreesde dat de depressie van de jaren dertig zou terugkeren. De economische groei was opgepompt door de uitgaven voor de oorlog en er was een enorme schuldenberg ontstaan. Als het herstel van de oorlogsschade voorbij was, dan zou het ook voorbij zijn met de groei. Er was hoop dat al die soldaten rendabel te werk gesteld zouden kunnen worden, maar dat viel tegen. Er waren te veel psychische problemen bijvoorbeeld. Aandelen werden spotgoedkoop, de verwachtingen waren slecht. Nu weten we dat er een gouden periode aankwam en dat alles spectaculair zou meevallen. Alle uitgestelde innovaties werden geïmplementeerd, men ging enorme infrastructuurinvesteringen doen en men creëerde een consumptiemaatschappij (in het Westen). Het monetaire beleid bleef ruim, de inflatie laag.

Nu is er wederom grote somberheid, maar de waardering van aandelen is slechts ongeveer normaal, niet erg laag, zoals in 1950. Het monetaire beleid kan niet meer zo royaal zijn als in de vorige decennia, de schulden zijn te hoog, men moet meer doen om de inflatie laag te houden. Winstmarges staan op record hoogte en zullen structureel moeten gaan dalen, de lonen kunnen niet altijd zo achterblijven bij de productiviteitsgroei (maar voorlopig nog hoog genoeg zijn voor gemiddeld hogere waarderingen dan voor 1995. Na 1950 was er een sprong in productiviteitsgroei. Dat is nu veel moeilijker maar misschien kansrijker dan nu verwacht wordt.. Technologiebedrijven groeien zaak extreem hard en de investeringen in alternatieve energie moeten dor het dak gaan (inclusief ook kernenergie). Door internet is er een enorme sprong in kennis gekomen en de implementatie daarvan is nog maar net op gang aan het komen. Robotisering  maakt het misschien mogelijk dat ondanks de vergrijzing er toch veel geproduceerd kan worden tegen lage prijzen.

+

markt in verwarring: nooit pivot FED of dadelijk toch ineens

 Eerst leek het of 0,1% hoger dan verwachte inflatie erger was dan oorlog in Oekraïne en begon bijvoorbeeld ASML te dalen in een tempo waarbij de koers voor eind oktober onder nul zou komen, totdat buitengewoon plotseling de koersen omhoog schoten. Maar op vrijdag gaf men de moed weer op, weg met technologie en lang leve veilige voedingsaandelen etc. Bij dit koersgeweld is de volatiliteit gemeten via de VIX nog te laag, d.w.z. niet duidend op capitulatie.

De markt hoopte dat de lagere inflatieverwachtingen, de instortende huizenmarkt, paniek in Engeland, wat zorgen van Brainard over financiële instabiliteit de FED zou vermurwen tot uitzicht op een pivot. Maar zo werkt het niet. Je moet blijven zeggen dat je ferm inflatie blijft bestrijden totdat je ineens gaat verruimen. De FED rente moet boven de kerninflatie komen aldus de FED. En daarvoor is hogere werkloosheid nodig (?, nee dat hoeft helemaal niet PV). De FED is uit op een verwoesting van de economie waarop Poetin trots zou kunnen zijn. De inflatie gaat dalen, dat is duidelijk. Dat begint met grondstoffenprijzen die leiden tot lagere prijzen voor goederen. Er komt in die daling versnelling door afbouw voorraden. Pas enige tijd daarna gaat de diensteninflatie dalen (huurdaling in de VS komt er aan eind 2023). Dat loopt achter en de kerninflatie hoort dus eerst nog een beetje verder te stijgen. De FED kijkt naar de core PCE en die stijgt minder hard dan kerni9nflatie CPI. Maar toch, men prijst ineens in dat de FED de rente niet als hoogste punt 4,75% zal hebben maar 5%. Er moet eerst iets breken voordat de FED overstag gaat, richting pivot, draaikontje spelen richting verruiming. 

De markt prijst dus in dat er iets gaat breken. Daar horen nog lagere koersen bij. Ik zie steeds meer plaatjes met de vergelijking met 2008, 1972 en 1931. Maar 1946 blijft in mijn ogen het meest realistisch (toen even hoge inflatie door tijdelijke enorme stijging grondstoffenprijzen vanwege schaarste na Tweede Wereldoorlog, daarna weer lage inflatie (even zelfs deflatie van 3%)).

Daarnaast zie ik ook een overvloed aan plaatjes dat de markt oeverloos pessimistisch is, zodanig dat komend jaar een fraai koersherstel moet komen. Dat laat zien dat er toch wel behoorlijk wat hoop is in de markt. En terecht, op lange termijn gaan de koersen omhoog, maar kennelijk nu nog even niet, pas na capitulatie.  Dan blijft men waarschijnlijk nog lang roepen dat alles zo onzeker is.

Er dreigt een betrekkelijk lange periode van ongeveer nulgroei te komen. Stijgende werkloosheid, rampspoed op de huizenmarkt is slecht voor groei. Men wordt weer voorzichtiger.(= meer sparen als dat kan). In 2022 zagen we in de VS ongekend lage groei vergeleken wat de wet van Okun aangeeft (groei= 3% plus 2 * de daling van de werkloosheid). Die afwijking kam door de enorme stijging van de inflatie. Dat maakt overigens wel optimistischer over de terugval van de groei in 2023 door oplopen van werkloosheid: de hulp van dalende inflatie kan groot worden, vooral na half 2023. In Europa wat meer problemen, maar Amerika en Azië zouden betrekkelijk snel kunnen herstellen. De structurele groei is door de demografie lager geworden in China, Europa en in mindere mate zelfs ook voor de VS (nieuwe wet van Okun zou iets moeten zijn van 2% groei plus 1-1,5 maal daling werkloosheid). Het koersherstel wordt overigens belemmerd door minder geloof in structureel te ruim monetair beleid, alhoewel de FED rente nog jaren te laag moet blijven om overheidsschulden en hypotheekschulden draaglijk te houden (idem voor rest wereld).Er is nog wel hoop op technologische vooruitgang vanwege de kennisexplosie sinds internet. India moet rol China overnemen. Alternatieve energie gaat over vijf tot tien jaar zorgen voor goedkopere energieprijzen (maar helaas wel samen met kernenergie).

kerninflatie VS stijgt hard genoeg om hoop op snelle pivot FED de grond in te boren

 De inflatiecijfers van de VS waren eigenlijk niet zo slecht. De daling van het tempo van de hele inflatie zette aarzelend door, ietsje minder dan gehoopt werd. Vooral de kerninflatie viel tegen, maar dat kwam vooral door de huren die nog ietsje harder stegen dan vorige maand (0,8% in plaats van 0,7%, de hele subindex voor huren inclusief owners equivalent rent etc. steeg weer 0,7%). Dat was eigenlijk van te voren al plausibel gemaakt vanwege de manier van cijfers verzamelen. Die manier zorgt voor enige vertraging van weergave van de trend. Die trend is om volgens een daling van de huizenprijzen en huren van bepaalde soorten appartementen. Maar dat zit pas in 2023 goed in de cijfers. De kerninflatie loopt ietsje achter op reeds zichtbare omslagen in de trend. De goedereninflatie gaat echt wel afzwakken bij de huidige veel te grote voorraden volgens een uitgebreide studie van Morgan Stanley. Maar dit soort inflatiecijfers zorgen er natuurlijk niet voor dat de FED de rente minder gaat verhogen dan is in geprijsd in november en december. 

De FED is een draaikont gebleken in de afgelopen decennia, dus een pivot in 2023 is voor de hand liggend. Mits de inflatie inderdaad flink gaat dalen zoals nu alom verwacht wordt, terwijl er ook een groeiende vrees is dat die daling er niet komt of veel minder hard gaat dan nodig is om de FED te vermurwen tot lagere rentes.  De arbeidsmarkt is nog te sterk, maar volgens verwachting gaat dat in 2023 behoorlijk verslechteren. Ik verwacht overigens wel dat de dots voor 2023 die de verwachtingen voor de FED rente in 2024 aangeven, wel wat gaan dalen.

Men ziet dat de pijndrempel voor de lange rente bij de Bank of England op 5% ligt en dat men eigenlijk 4% al te hoog vindt. De Australische lange rente is nog maar nauwelijks hoger dan de Amerikaanse, terwijl toch niemand verwacht dat de Australische dollar in de komende tien jaar sterker wordt tegen de Amerikaanse. 

Yellen heeft gezegd dat ze zich zorgen maakt over de liquiditeit van Amerikaanse staatsleningen. Dat kan de FED aanzetten tot minder QT, quantitative tightening. en meer ruimte voor bepaalde soorten swaps met het buitenland etc. 

De lange rente hoort niet zo veel te stijgen terwijl de ingeprijsde inflatieverwachtingen dalen. Dat kan alleen op bais van geloof in doorzetten van trends van de reële rente om een zo groot mogelijke wereldrecessie te creëren. Dat wil de FED niet, maar ze zijn nu nog niet erg bang hiervoor vanwege de kracht van de Amerikaanse arbeidsmarkt (en andere arbeidsmarkten). De olieprijs moet geen roet in het eten gooien en niet echt gaan stijgen, want dan stijgen de inflatieverwachtingen weer (en dalen de beurzen onverdroten verder)..

nog geen chaotische neergang als inflatie flink gaat dalen en derde wereldoorlog niet uitbreekt

 Ik heb het de afgelopen decennia veel gehad over het chaotisch neergangscenario dat zou aanbreken na een tijdje sterker worden van de factor arbeid en zwakker worden van factor kapitaal. Iets wat gebeurde rond 1973-74 na de loonexplosies, toen de olieproducenten hun lage olieprijzen niet meer namen. Er waren misoogsten. Inflatie steeg tot ongekende hoogte in veel landen. De rente steeg gigantisch, tot hogere niveaus dan mensenheugenis gezien hadden. Er was een loonprijsspiraal op gang gekomen (dit probeert men nu uit alle macht te voorkomen). Winsten leken redelijk, maar er werd te weinig afgeschreven (op basis van historische kostprijs in plaats van vervangingswaarde, veel te weinig dus in tijden van hoge inflatie). 

Meerdere grote schokken bij elkaar en dat na een periode waarin vooral economen ervan overtuigd geraakt waren dat met een Keynesiaans beleid altijd voorspoed was te regelen. Alle theorie in de prullenbak, er was stagflatie ontstaan en dat zou niet kunnen volgens bijvoorbeeld de Phillipscurve (hoge werkloosheid zou tot lage inflatie leiden). 

Na de voorspoedperiode voor het bedrijfsleven, steeds duidelijker na 1981 en vooral 2009 zou er volgens mij en Ter Veer rond 2018-2020 een periode komen, waarin de factor kapitaal het moeilijker zou krijgen. Eerst iets à la 1970 en dan de grote neergang. chaotische neergang, door het samenvallen van meerdere grote schokken rond 2024-2026.

We zagen een grote schok in 2020, de coronacrisis. Die werd overmatig gerepareerd met ongekend ruim monetair en fiscaal beleid. Dat leidde tot enorme geldgroei en toen de vraag herstelde tot onverwacht hoge inflatie. Men wilde plotseling minder geld als potje voor onvoorziene rampen aanhouden en dan leidt hoge geldgroei ineens tot hoge inflatie. Die lagere behoefte aan geld was een trendbreuk, dat gebeurde sinds ongeveer 1998 niet meer. Het verband tussen geldgroei en inflatie was ineens terug na 2020.

In 2022 zien we naast een al ontstane inflatieschok de oorlog in Oekraïne met bijbehorende aanbodcrisis van energie die de inflatieschok verergerde. Eigenlijk op een economisch goed moment, want het dempte de te hoge vraag. De centrale banken deden heel erg veel duiten in het zakje om de vraag te verminderen. Dat zie je nu o.a. in een zeer forse neergang op de vastgoedmarkt, die nog maar net is begonnen. Maar er is geen financiële crisis, want de banken zijn nu uitstekend gekapitaliseerd en hebben een veel beter risicomanagement (ook Credit Suisse, probleem daar lijkt slechts de klandizie die deels grote verliezen lijdt (Hwang o.a. tig miljard) en waartegen sancties zijn getroffen (zoals Russische oligarchen) 

 . In China is een grote schok in opbouw door de demografische schok (na decennia van enorme groei arbeidsmarkt nu ineens krimp) die leidt tot een grote crisis op de vastgoedmarkt. De bouw en wat daarmee samenhangt is veel te groot, zo'n kwart van de economie en dat moet halveren en dat bij enorme schulden op vastgoed. Momenteel is de situatie nog goed onder controle, omdat men veel eigen geld moet hebben bij aankoop van vastgoed in China, maar bij grote dalingen van vastgoedprijzen worden veel schulden toch te problematisch. Nu nog niet hoop ik, maar over 3-5 jaar ben ik bang wel. Dat zou flink kunnen bijdragen aan een mondiaal chaotisch neergangscenario.

De schok der schokken zou een Derde Wereldoorlog zijn, maar voorlopig hoop ik, is dit nog niet het geval (en ook niet in de komende 3-5 jaar).

De klimaatcrisis kan leiden tot grote economische problemen, niet alleen misoogsten en hogere energieprijzen. Meer inflatie in ieder geval (alhoewel, bij voldoende alternatieve- en kernenergie kan de prijs van olie en gas duikelen, maar we zij nog minstens 5 jaar verwijderd van voldoende aantrekkende productie van alternatieve energie inclusief kernenergie). Delen van het bedrijfsleven worden structureel onrendabel en dat leidt tot een schuldencrisis over enige jaren, nu waarschijnlijk nog niet.

Op het ogenblik is er een groeiende lijst van indicatoren die op een grote daling van de inflatie wijzen, ongeveer zoals in 1946 en 1921. Vooral over drie maanden moet duidelijk worden dat huurstijging afzwakt, de banengroei zwak is (in de VS daalt de groei op jaarbasis al een hele tijd en de banengroei zit de laatste maanden alleen in niet voltijds banen en tweede banen). Dat zou moeten voorkomen dat de huidige economische neergang nu al zou ontaarden in een chaotische neergang. Dat veronderstelt dat centrale banken weer super royaal worden als ze die grote daling van inflatie zien en fiscale stimulering goedkoop gaan financieren. Op het ogenblik zijn ze nog niet happig, omdat de inflatie onvoorspelbaar is door achterblijvende effecten op bijvoorbeeld huren en de dienstensector. De arbeidsmarkten zijn ijzersterk en er is weinig stress op de kredietmarkten. Maar men ziet de risico's van financiële stress echt wel door de aanzwellende problemen op de vastgoedmarkt en door onrendabele productie vanwege de energieprijsschok.  De geldgroei is bijna stil gevallen, dus inflatie is nu eenvoudiger in toom te houden. Men moet zich zelfs al zorgen maken over deflatie in 2024.

Hoe laag de werkloosheid ook is, er is nog geen loonprijsspiraal. Men loopt bij looneisen (nog) niet vooruit op hogere inflatie door hogere olieprijzen, zoals men wel deed in de jaren 70. Technologische revoluties zorgen voor zwakte in plotseling verouderde sectoren. Dat houdt loonstijging in die sectoren tegen. De coronacrisis leekt te gaan leiden tot deglobalisering (de recente ontwikkelingen lijken erop te wijzen dat dit niet zo duidelijk is, al roepen politici anders), waardoor de concurrentie met lagelonenlanden zou afnemen en er meer loonstijging in het Westen mogelijk zou worden.  De winstmarges van de opkomende bedrijven zijn hoog en dat zorgt zelfs voor een gemiddeld hoge winstmarge op de beursgenoteerde bedrijven. Die winstmarges moeten structureel onder druk komen voor een chaotisch neergangscenario. Dat lijkt nu beslist nog niet het geval (er is natuurlijk wel conjuncturele zwakte), maar dat kan plotseling komen, zo leert 1973.

.

de rentekrach eist slachtoffers, plunge protection team van centrale banken zijn alert

 Na het bekend maken van de doldrieste plannen van Kwarteng en Truss moest de Bank of England ingrijpen: de rentekrach werd te pijnlijk in het Verenigd Koninkrijk.  Pensioenfondsen waren enorme verliezen aan het lijden. Via derivaten was het renterisico voor een belangrijk deel afgedekt en door de enorme rentestijging (met gigantische koersverliezen hierdoor) moest er enorm bijgestort worden op die derivaten. Vooral swaps worden als boosdoeners gezien. Door al die bijstortingen verdween het geschikte onderpand (collateral, vooral staatsleningen) als sneeuw voor de zon. Er ontstonden ongecontroleerde rentestijgingen. Terecht leidde dit tot ingrijpen waarna de verliezen werden gereduceerd en een ongecontroleerd van alles verkopen wat verkocht kan worden door o.a. pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen voorkomen werd.

Dat was een zeer plotselinge enorme draai, pivot, van de Bank of England. Onmiddellijk ging men roepen dat andere centrale banken nu ook wel zouden moeten gaan draaien. De consensus zei dat dit nog te vroeg was, maar de twijfel is er nu toch. Centrale banken zeggen zo vaak iets heel erg stellig om daar binnen een jaar totaal op terug te komen (bijvoorbeeld dat de inflatie van voorbijgaande aard (transitory) was en dat er nu gelukkig wat meer inflatie was). Alom begint men nu te roepen dat de FED een enorme fout aan het maken is. Veel te streng, terwijl de inflatieverwachtingen al gedaald zijn tot onder 2% (d.w.z. de derivatenmarkt zegt dat inflatie echt transitory is deze keer). Door die enorme rentebewegingen is er vast wel ergens een ramp geweest met die rentederivaten bij bepaalde banken (men wijst naar Credit Suisse maar ook andere banken, hun vermogen is groot, maar toch slechts een fractie van de onderliggende waarde van hun derivatenposities). De FED vergadert maandag, hun normale tussentijdse (stille) vergadering, maar deze keer is deze gebombardeerd tot emergency meeting. Misschien is dit dus zo, maar deze vergadering is standaard. De FED heeft echt wel die verhalen gezien dat ze een enorme fout dreigen te maken, maar kunnen hier uiteraard niet officieel op reageren. Ze weten echt wel dat ze op achterlopende indicatoren aan het reageren zijn en dat de vooruitlopende indicatoren wijzen op grote daling van de inflatie, zoals ook de bedoeling is. Maar financiële instabiliteit is beslist niet de bedoeling van de FED en die instabiliteit is pas sinds kort echt een probleem aan het worden.

De lange rente en vooral de reële lange rente is veel te hard gestegen, dit maakt enorme financiële brokken. Dat kan niet de bedoeling zijn van de FED en daarom is er enige onenigheid over hoe streng het monetaire beleid moet worden (bijvoorbeeld Brainard draait (pivots)). Buiten Engeland stikt het ook van de derivaten in andere landen, zoals de VS en Nederland (pensioenfondsen met hun wagonladingen swaps, gelukkig minder dan vroeger). Financiële stabiliteit is plotseling zeer belangrijk geworden en met de grote daling van de inflatieverwachtingen in de VS en verwachte economische afzwakking hoeft men niet als Dracula door te gaan met zo'n bloeddorstig monetair beleid.

De financiële indicatoren van de rentecurve wijzen samen met drie maanden daling van de leading indicators en een instortende huizenmarkt op een recessie in de VS. Recentelijk valt het economische nieuws in de VS eigenlijk erg mee. Initial claims voor werkloosheid zijn zeer laag en dalend. Het reële inkomen stijgt en de uitgaven ook. Het handelstekort van de VS daalt. Men verdient geld als water aan energie in de VS.  In Duitsland valt het wel tegen, o.a. door een ongekend laag vertrouwen. In Frankrijk/ Spanje/ Italië valt het eigenlijk ook nog wel mee. In China gaat het slecht, maar er zijn aanwijzingen dat Xi minder streng wordt met het COVID-beleid. Meer stimuleren moet en men moet daarom Chinese tech helpen.

Chart technisch ziet het er gevaarlijk uit. De koersen zijn net iets onder belangrijke steunen gezakt, maar kunnen nog opgevangen worden door de hoogtepunten vlak voor COVID in 2019. Alles hangt ervan af of de centrale banken in volle vaart doorgaan in het wegnemen van liquiditeit of zeggen dat ze de rente wel gaan verhogen, maar ondertussen wel liquiditeit in de markt gooien om de banken en pensioenfondsen te helpen. 

En natuurlijk moet Poetin niet al te erge nieuwe dingen doen in de ogen van de beurzen. Rusland produceert iets minder olie en raakt minder kwijt aan Noord - Europa, maar meer aan Zuid-Europa en Noord-Afrika. Hierop daalde de olieprijs. Op termijn prijst men steeds lagere olieprijzen in.