Posts tonen met het label voc. Alle posts tonen
Posts tonen met het label voc. Alle posts tonen

17 december 2011

VOC in de 17de eeuw en 1672 en mijn huis


Bovenstaand plaatje geeft ongeveer het koersverloop van het aandeel VOC in Amsterdam weer in de 17de eeuw.
Per saldo gaat de koers van het aandeel VOC stevig omhoog in de 17de eeuw. De eerste grote sterugslag komt in 1672. Lodewijk Petram beschrijft in zijn boek "De bakermat van de beurs" o.a. hoe het mis ging in 1672. In 1671 ging het fantastisch met de VOC met een uitkering van 60 aan dividend en dan is de koers op de top 566. Die koers was zelfs laag te noemen, meestal nam men (in de 18de eeuw) wel genoegen met een dividend dat lager was dan 5% van de beurskoers.

In 1672 ging het flink mis (het was tenslotte het rampjaar met oologen aan aalle kanten van de Zeven Provinciën) en ging de koers met de helft omlaag. Omdat er zo veel gespeculeerd was via termijncontracten had men heel wat moeite de verplichtingen na te komen. Men probeerde onder een en ander uit te komen door aan te vechten als er sprake was geweest van naked selling.
Deurwaarders had het druk met het doen van insinuaties aan wanbetalers.
De val van de koersen duurde maar heel kort. De vertrouwenscrisis was al voorbij voor het rampjaar was afgelopen. In juli stond de koers van VOC slechts 290, maar in november 1672 was er weer 30% bijgekomen op 375. Maar de angst zat er wel goed in. Men had gemerkt dat je plotseling niet meer van je aandelen kon afkomen in tijden van crisis. De termijnmarkt was ingestort. Men had zich toch niet zo goed ingedekt tegen dalende koersen als men dacht, omdat termijncontracten ter dekking van andere speculaties plotseling niet te innen waren (en dat leidde tot insinuaties).

De aandelencrisis van 1672 was overigens niets vergeleken bij de tulpenbollencrisis van 1637.

In 1672 ging het ook fout met de speculanten in onroerend goed. De heer Centen had in 1672 de grond gekocht om er mijn huis en dat van de buren te bouwen. Hij moest voor de grond van mijn huis 300 gulden betalen, maar dat lukte ineens niet meer. Mijn huis werd daarom pas in 1680 gebouwd door een timmerman die het even later voor 2000 gulden verkocht. De waarde van het huis steeg daarna vrij snel tot ongeveer 6500 gulden rond 1730 om daarna voor eeuwen te gaan dalen. Met kerstmis 1926 brandde het af en werd het nauwelijks opgeknapt. In het gemeentearchief zit een ansichtkaart van mijn huis met de tekst (samen met mijn buren): huizen waar de politie veel mee had te stellen. Pas in 1975 werd het huis helemaal gerestaureerd (voor 250.000 gulden) en verkocht voor 505.000 gulden in 1978. Die eigenaar verkocht het in 1982 aan mij voor 217.000 gulden.

11 december 2011

De beurs in de 18de eeuw: VOC



René Willemsen hield afgelopen vrijdag de tweede lezing bij de VBA over beurzen in de 18de eeuw.
Pas aan de hand van de Amsterdamsche Courant kunnen vanaf 1723 de koersen van de de VOC in Amsterdam betrouwbaar afgelezen worden. In de 18de eeuw was de VOC een slecht aandeel, het zat in een structureel dalende trend en in 1796 ging de VOC failliet (de staat nam alles over). De VOC was de eerste multinational en had buiten Nederland zijn eigen wetten.

René had ook grafieken over het dividendrendement (ongeveer 3,5%, soms meer) en de koerswinstverhouding (ongeveer 20 of iets meer). Hoe die winst bepaald werd is iet altijd even duidelijk, hij zou niet goedgekeurd worden onder IASB tegenwoordig. Men hield zich vooral vast aan het dividendrende ment. Als de heren zeventien aangaven dat er meer dividend betaald kon worden, ging het kennelijk goed met de VOC. De VOC betaalde bijna heel zijn winst uit aan dividend. Dat dividend kon ook uitgekeerd worden in specerijen en de VOC zorgde er dan voor dat de prijs van kruidnagelen etc niet beneden een bepaalde garantieprijs zakte. Af en toe moest er bij geleend worden om het dividend uit te betalen of te investeren (er werden geen nieuwe aandelen uitgegeven met een uitzondering voor de stadhouders).
Na 1780 gaat dat mis en keert men (via leningen) een tijdje drie keer zo veel uit als er verdiend wordt. De tijden waren slecht, door misoogsten zat de wereld in een depressie die de Franse Revolutie veroorzaakte. Nederland was definitief zijn handelshegemonie kwijt geraakt aan Engeland en stelde niet meer zo veel voor op financieel terrein na 1780, na tot een eind in de 18de eeuw nog het belangrijste financiële centrum in de wereld geweest te zijn (het relatieve financiële verval van de Nederlanden kwam later dan het economische verval). Na verder wanbestuur ging de VOC failliet, na bijna twee eeuwen het belangrijkste aandeel in de wereld te zijn geweest.
De Engelsen namen alle belangrijke handelscentra over van de VOC met uitzondering van Indië. Men pakte Ceylon (Cey-Lon= Seij-lan= Zee-land) en Raffles Maleisië/Singapore bijvoorbeeld.

René liet ook berekeningen zien van de samenhang met de koersen van andere belangrijke aandelen in die tijd, zoals de WIC en de Engelse Bank. Die correlaties waren heel erg laag, niet torenhoog zoals tegenwoordig. Die bedrijven hadden dan ook last van andere oorlogen, misoogsten en een opgaande conjunctuur in Engeland versus neergang in ons jan-salie-geest-land van de 18de eeuw.

(afbeelding is uit Kabaal aan de beurs door René Willemsen, aan te vragen bij zijn vermogensbeheerbedrijf IBS)

10 december 2011

VOC en de Nederlandse beurs in de 17de eeuw


De VBA hield afgelopen vrijdag lezingen over de beurs in de 17de en 18de eeuw.
De 17de eeuw ging Lodewijk Petram te lijf met de VOC en de koersen hiervan.
Nederland liep voorop met aandelen. Het aandeel VOC was het eerste grote aandeel in de wereld. Uit cijfers van Renë Willemsen zie je dat in 1602 voor 6,44 miljoen gulden wordt ingeschreven op de eerste aandelenemissie in de wereld. René verbaasde zich dat zo'n groot bedrag bij elkaar verzameld kon worden, terwijl Nederland toch in oorlog was en het naar Europa halen van specerijen etc toch een hachelijke onderneming was. Er was in die tijd kennelijk heel wat meer vertrouwen dan nu dat risico beloond wordt.
Ik denk dat dit komt, omdat het tot heel wat kooplui was doorgedrongen dat je fantastische winsten kon maken op specerijen gekocht in de Oost. Specerijen waren idioot duur en alleen te verkrijgen tot voor kort in de 17de eeuw via de zijderoute. De verkoopprijs was 1000 tot 100.000 keer hoger dan de inkoopprijs in Indië volgens Landes. Iedereen met wat centjes wilde kennelijk van die wonderbaarlijke geldvermenigvuldiging profiteren. Eén boot kon vergaan ,maar een heleboel boten, daar kwam het grootste deel van de lading toch wel van aan. In ieder geval waren er buitengewoon veel mensen die een gokje durfden te wagen via een inschrijving op aandelen VOC. Een andere reden waarom die inschrijving goed liep was de gedachte dat je via de VOC de Republiek der Nederlanden hielp in de oorlog met o.a. de Spanjaarden. Het was een sociaal verantwoorde belegging die goed rendeerde, zoals vaak gebeurt als in een speciale grote nood wordt voorzien.

Die aandelen VOC waren geen mooie verzamelobjecten zoals wat er later van gemaakt werd, mooie grafische papiertjes soms (vooral bij Amerikaanse spoorwegen) maar een soort recu dat je betaald had en hoe veel je betaald had aan wie en in welke stad je de aandelen gekocht had.

Lodewijk Petram legde eerst uit hoe moeilijk en omslachtig de handel in aandelen aanvankelijk was.
Je moest eerst de aandelen kopen bij de Nieuwe Brug (ongeveer waar nu het centraal station is) en daarna moesten de administarieve handelingen verricht worden in het OostIndische huis met volop ambtenarij en transactiekosten.
Men vond dat zo ingewikkeld dat men liever handelde met derivaten: men kocht forwards, de plicht om op een zekere tijd tegen een zekere prijs aandelen VOC af te nemen. Dat waren uiteraard hele contracten (alhoewel niets vergeleken bij wat Amerikanen tegenwoordig verzinnen). Men probeerde een en ander te reguleren, maar daar kwam niet zo veel van terecht. Na 1630 ging men enorm speculeren via de termijncontracten en tot 1650 werden daar heel wat mensen rijk mee (de koers van het aandeel VOC schoot de lucht in toen de werelddepressie afgelopen was rond 1630 en Nederland wel heel erg aan de winnende hand was in zijn oorlogen). Men handelde naakt in termijncontracten VOC dat het een lieve lust was, ook al was naked selling verboden.
Van 1650 tot 1700 steeg de koers van het aandeel VOC niet. Er waren van tijd tot tijd wel flinke bewegingen. Die bewegingen werden vooral veroorzaakt door opkomende of wegebbende angsten over handelsoorlogen. De crash van 1672, het rampjaar, was met ongeveer 50% het grootste, maar ook de krach van 1688 met 25% was noemenswaardig. Uit het niets begonnen de koersen te dalen totdat bleek dat Willem III een oorlog tegen Engeland aan het organiseren was om daar koning te worden. Bij dit soort koersdalingen werde er uiteraard heel wat speculanten in de termijncontracten uitgekleed. Ze sprongen niet het raam uit (er waren nog geen wolkenkrabbers zoals in 1929), maar men werd gewoon gek.

Handelsoorlogen waren verreweg de belangrijkste redenen waarom de beurskoersen flink in beweging kwamen en wie hier voorinformatie had boerde erg goed (zoals de banken die wisten wat Willem III ging doen omdat hij geld bij hun ging lenen). Beleggen op basis van voorinformatie was toegestaan, dat was zelfs wat iedereen probeerde.
Als je het zo bekijkt is er niet zo heel veel veranderd in de wereld. Dat handelen met voorinformatie mag niet, maar gebeurt nog steeds. De speculatie gaat met derivaten en de handel daarin is groter dan de handel op de gewone beurs, net als in de 17de eeuw.
Petram dacht dat je nu heel beducht moet zijn voor handelsoorlogen tussen China en Amerika, voortkomend uit de Eurocrisis. Wie weet heeft hij gelijk, mijn collega Ted Scott is heel bang voor een handelsoorlog in 2012 (dit zou rare sprongen van valutakoersen betekenen en illiquiditeit van heel wat beleggingen en uit kunnen monden in een echte oorlog).