Achtergrond bij Beleggen op de golven Waar zijn we op de golven? Waarom gaan de aandelenkoersen al lang zo veel omhoog? N.B. dit blog is à titre personnel en hoeft de visie van BMO Global asset Management niet weer te geven
21 januari 2010
GS gaat verwachte groei consumptie VS verhogen voor 2010
Tilton van GS stelde gisteren dat de trend van retail sales in de VS zo sterk (5% nominaal) is geworden en niet lijkt af te zwakken (ondanks de tegenvallende cijfers van december) dat de groei van consumptie over 2010 waarschijnlijk door hem naar boven moet worden bijgesteld. we wachten af. de bijstelling is in lijn met de betere verwachte groei van de cashflow van de consument, zoals GS twee weken geleden rapporteerde.
20 januari 2010
Tea party tijdgeest rukt op in VS

De Tea party was het verzet in de VS tegen te hoge theeprijzen, waaruit de Amerikaanse onafhankelijkheiddstijd ontstond.
De belastinghaters (de reden voor de te dure thee) zjn talrijk en aggressief in de VS.
In polls vind je dat Amerikanen het vertrouwen in de overheid hebben opgezegd. Democraten zijn niet populair en republikijnen nog veel minder. Tea party kandidaten en onafhankelijke kandidaten kunnnen democraten en republikijnen makkelijk verslaan.
(http://www.nytimes.com/2010/01/05/opinion/05brooks.html?em)
Republikijnen zullen de tea party aanhangers (meest populair onder onafhankelijken) inlijven.
De onverwachte verovering van de republikijnen van de senaatszetel van Ted Kennedy in Massachusetts (een staat die bijna altijd democratisch stemt) verzwakt de positie van de democraten enorm. De hervorming van het gezondheidsstelsel wankelt en kan nu niet meer ongewijzijgd doorgaan. Er zijn veel meer concessies aan de repubilijnen nodig.
In de polls van de wedkantoren duikelden de kansen op de kansen van de democraten op een meerderheid in het cngres en de senaat.
Als je het zo bekijkt is Obama nog vrij populair met ongeveer 51% aanhang.
De tijdgeest is in beweging in alle kanten.
Extremisme is ook op aan het komen in VS. Ook isolationisme. Er zijn nog steeds heel veel Amerikanen die het niet kunnen verkroppen een zwarte president te hebben. Het afgelopen jaar zijn vijf aanslagen op Obama verijdeld. De Ku Klux Klan is er vast van overtuigd dat ze binnenkort slagen.
De democraten hebben een dooi van de tijdgeest nodig via een jaar lang hoge economische groei. Of die groei op tijd als hoog word ervaren voor de verkiezingen later dit jaar is zeer de vraag.
Jugaad

In de Wall Street Journal is vorig jaar in twee artikelen door Devita Saraf (foto) uitgelegd wat Jugaad is (o.a. http://online.wsj.com/article/SB124745880685131765.html). Jugaad is "frugal engeneering", de Indiase oplossing om innovatief met beperkte middelen toch nog een redelijk goed product te maken. Door de opkomst van grote Emerging Markets is het aantal mensen met een inkomen van $2000-5000 geëxplodeerd. Vroeger waren deze betrekkelijk lage inkomens niet belangrijk genoeg en telde alleen de afzetmarkt naar het westen met hun veel hogere inkomens.
Met behulp van producten uit India, gemaakt volgens Jugaad, kunnen de mensen met deze tusseninkomens redelijk goede producten kopen. Het westen kan deze producten niet goedkoop genoeg maken, India wel (en het helpt China en Vietnam ook). India gaat hier fors van profiteren in de komende jaren.
Voorbeelden: het kleine ("nano") autootje van Tata is het meest bekend. Goedkope protheses uit Jaipur een ander.
19 januari 2010
James Bond en de tijdgeest
Kniesmeijer haalt in zijn boek "De seizoenen van de tijdgeest" de James Bondfilms aan (blz 140) als voorbeeld hoe men inspeelt op de verandering van de tijdgeest. De films van James Bond hebben de seizoenen goed doorstaan. De producenten zagen op tijd in dat er een nieuwe James Bond nodig was als de tijdgeest veranderde.
James Bond is samen met Madonna, Erwin Olaf een voorbeeld hoe je de tijdgeest moet bespelen over meerdere seizoenen. Dat is knap, want de meeste artiesten zijn maar in één of twee seizoenen "goed".
In een winterse tijdgeest heb je een stoere James Bond nodig. Het moet simpel: het moet een held zijn. Dat was de tijd voor Sean Connery en nu Craig Dalton. Deze laatste geeft zelfs intense winter aan (net als Neelie Kroes volgens Kniesmeijer; als Neelie haar herexamen niet haalt is dat een teken dat de tijdgeest minder winters is geworden). Kniesmeijer raadt de producenten van James Bondfilms aan haast te maken met films van craig dalton, omdat zijn ster na de winter (eindigend in 2011 volgens hem) snel zal verbleken.
Roger Moore is de James Bond van de lente/zomer: de romantische en grappige Bond
Brosnan is de bond van de volgende zomer na Roger Moore.
James Bond is samen met Madonna, Erwin Olaf een voorbeeld hoe je de tijdgeest moet bespelen over meerdere seizoenen. Dat is knap, want de meeste artiesten zijn maar in één of twee seizoenen "goed".
In een winterse tijdgeest heb je een stoere James Bond nodig. Het moet simpel: het moet een held zijn. Dat was de tijd voor Sean Connery en nu Craig Dalton. Deze laatste geeft zelfs intense winter aan (net als Neelie Kroes volgens Kniesmeijer; als Neelie haar herexamen niet haalt is dat een teken dat de tijdgeest minder winters is geworden). Kniesmeijer raadt de producenten van James Bondfilms aan haast te maken met films van craig dalton, omdat zijn ster na de winter (eindigend in 2011 volgens hem) snel zal verbleken.
Roger Moore is de James Bond van de lente/zomer: de romantische en grappige Bond
Brosnan is de bond van de volgende zomer na Roger Moore.
Waarom gaat de beurs niet omhoog?
De winstcijfers komen veel beter in dan verwacht, de omzetstijging is in tegenstelling tot vorige kwartalen beter dan verwacht en het begeleidende verhaal (guidance) is ook een wereld van verschil beter dan vorig kwartaal.
Toch lijken de koersen omlaag te gaan. Hoe komt dat?
1. Het is nog niet duidelijk of de gerapporteerde winstens minstens zo veel beter zijn dan de consensus dan de cijfers over het tweede en derde kwartaal.
2. Er spelen enkele negatieve thema's: de uit de hand lopende overheidsschulden met bijbehorende downgrades van de rating instituten (Griekenland,in Europa, Californië in de VS, Dubai in Azië); het krappere monetaire beleid van China, het voorraadherstel in e VS dat groei wegneemt van 2010.
3. De derisking van pensioenfondsen. Vele pensioenfondsen zijn het jaar begonnen met een nieuw mandaat van een minder riskante, simpelere portefeuille.
Voor Nederland is de derde reden het belangrijkste. Geheel in het teken van de tijdgeest dat experimenten nu echt niet meer kunnen gaat men mee met de wensen van DNB dat men in tijden van een herstelplan voor de dekkingsgraad (een situatie waarin vrijwel alle pensioenfondsen zich bevinden) niet meer risico mag nemen. Door de gestegen koersen is het gewicht van risicovolle beleggingen gestegen en om dat ongedaan te maken gaat men derisken. Dat voelt ongelooflijk veel prettiger. Het rendement dat men hierdoor wellicht misloopt weegt in geen velden of wegen hier tegen op. De meest gerenommerde economen/ CPB geven immers aan dat het niet goed kan komen met de economie, dus...
Bovendien heeft men veel te weinig staatsleningen, de enige categorie die in de Kredietcrisis overeind bleef. Om meer staatsleningen te kunnen bemachtigen moet men iets anders verkopen en dat iets anders zijn per definitie risicovollere beleggingen. Men hoeft zich dan wel niet erg veel zorgen te maken dat staatsleningen schaars worden, maar men wil ze toch wel erg graag hebben ook al is de rente laag. Pensioenfondsen kopen beleggingen het liefste als medepensioenfondsen het ook doen, ook al hebben die nieuwe beleggingen geen goede waarde meer.
Dat is ook in lijn met de bevindingen van de Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen: meer dan 60% van de Nederlanders vindt dat pensioenfondsen minder risicovol moeten beleggen en hun geld op de meest veilige wijze moet beleggen in spaarfondsen/deposito's. Ruim 30% vindt zelfs dat beleggen in aandelen door pensioenfondsen verboden moet worden. De Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen waarschuwt dat de premies dan met ongeveer 70% verhoogd moeten worden. Men meldde niet dat als men alles op deposito zou zetten er geen herstel mogelijk is van de dekkingsgraad en men van lagere opbrengsten moet uitgaan dan de rente waartegen verplichtingen zijn berekend. Als men consequent is zou dat tot een onmiddellijke afstempeling van denk ik ongeveer 40% van de opgebouwde rechten moeten leiden.
Dit gedroomde risicoloze beleggingsbeleid gaat er natuurlijk gelukkig niet komen, maar het is natuurlijk wel verleidelijk om voor te stellen door populistische politieke partijen.
Het is tekenend dat de Nederlandse bevolking denkt dat het zo goed zou zijn dat pensioenfondsen alles in spaardeposito's zou beleggen. Dat lijkt op wat de mensen vlak na 1945-1950 dachten: beleg alles in veilige staatsleningen, terwijl ze de koop van hun leven konden doen met aandelen en onroerend goed. O, wat een spijt zal men krijgen als men in het kader van de versimpeling langdurig overgaat tot steeds meer beleggen in deposito's en staatsleingen bij pensioenfondsen (voor de fondsen met een korte looptijd zoals VUT-fondsen is dat natuurlijk wel de enige verstandige strategie)
Toch lijken de koersen omlaag te gaan. Hoe komt dat?
1. Het is nog niet duidelijk of de gerapporteerde winstens minstens zo veel beter zijn dan de consensus dan de cijfers over het tweede en derde kwartaal.
2. Er spelen enkele negatieve thema's: de uit de hand lopende overheidsschulden met bijbehorende downgrades van de rating instituten (Griekenland,in Europa, Californië in de VS, Dubai in Azië); het krappere monetaire beleid van China, het voorraadherstel in e VS dat groei wegneemt van 2010.
3. De derisking van pensioenfondsen. Vele pensioenfondsen zijn het jaar begonnen met een nieuw mandaat van een minder riskante, simpelere portefeuille.
Voor Nederland is de derde reden het belangrijkste. Geheel in het teken van de tijdgeest dat experimenten nu echt niet meer kunnen gaat men mee met de wensen van DNB dat men in tijden van een herstelplan voor de dekkingsgraad (een situatie waarin vrijwel alle pensioenfondsen zich bevinden) niet meer risico mag nemen. Door de gestegen koersen is het gewicht van risicovolle beleggingen gestegen en om dat ongedaan te maken gaat men derisken. Dat voelt ongelooflijk veel prettiger. Het rendement dat men hierdoor wellicht misloopt weegt in geen velden of wegen hier tegen op. De meest gerenommerde economen/ CPB geven immers aan dat het niet goed kan komen met de economie, dus...
Bovendien heeft men veel te weinig staatsleningen, de enige categorie die in de Kredietcrisis overeind bleef. Om meer staatsleningen te kunnen bemachtigen moet men iets anders verkopen en dat iets anders zijn per definitie risicovollere beleggingen. Men hoeft zich dan wel niet erg veel zorgen te maken dat staatsleningen schaars worden, maar men wil ze toch wel erg graag hebben ook al is de rente laag. Pensioenfondsen kopen beleggingen het liefste als medepensioenfondsen het ook doen, ook al hebben die nieuwe beleggingen geen goede waarde meer.
Dat is ook in lijn met de bevindingen van de Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen: meer dan 60% van de Nederlanders vindt dat pensioenfondsen minder risicovol moeten beleggen en hun geld op de meest veilige wijze moet beleggen in spaarfondsen/deposito's. Ruim 30% vindt zelfs dat beleggen in aandelen door pensioenfondsen verboden moet worden. De Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen waarschuwt dat de premies dan met ongeveer 70% verhoogd moeten worden. Men meldde niet dat als men alles op deposito zou zetten er geen herstel mogelijk is van de dekkingsgraad en men van lagere opbrengsten moet uitgaan dan de rente waartegen verplichtingen zijn berekend. Als men consequent is zou dat tot een onmiddellijke afstempeling van denk ik ongeveer 40% van de opgebouwde rechten moeten leiden.
Dit gedroomde risicoloze beleggingsbeleid gaat er natuurlijk gelukkig niet komen, maar het is natuurlijk wel verleidelijk om voor te stellen door populistische politieke partijen.
Het is tekenend dat de Nederlandse bevolking denkt dat het zo goed zou zijn dat pensioenfondsen alles in spaardeposito's zou beleggen. Dat lijkt op wat de mensen vlak na 1945-1950 dachten: beleg alles in veilige staatsleningen, terwijl ze de koop van hun leven konden doen met aandelen en onroerend goed. O, wat een spijt zal men krijgen als men in het kader van de versimpeling langdurig overgaat tot steeds meer beleggen in deposito's en staatsleingen bij pensioenfondsen (voor de fondsen met een korte looptijd zoals VUT-fondsen is dat natuurlijk wel de enige verstandige strategie)
18 januari 2010
Dr. Doom stapt over van W naar U

Dr. Doom weet het zeker, het wordt een U, zo bracht De Volkskrant het zaterdag: Dr. Doom is overleden. Er komt geen W.
http://www.volkskrant.nl/economie/article1338842.ece/Doctor_Doom_weet_het_zeker_het_wordt_een_U
Uit het artikel:
"AMSTERDAM - Doctor Doom, bijnaam van Nouriel Roubini, voorspelt dat er geen tweede terugval komt van de wereldeconomie. Roubini voorspelde eerder de diepte van de crisis van 2007 en 2008 twee jaar eerder al het nauwkeurigst.
Doctor Doom is dood. Nouriel Roubini (50) daarentegen is springlevend. De onbekende economieprofessor kreeg door de kredietcrisis een popsterrenstatus. Dat was omdat hij, zo bleek achteraf, de diepte van de crisis van 2007 en 2008 twee jaar eerder het nauwkeurigst had voorspeld.
De bijnaam Dr. Doom verdiende Roubini doordat hij in het ene na het andere nieuwsprogramma vertelde dat het allerergste nog moest komen. Vooral de uitzonderlijk donkere blik die hij daarbij opzette, met de wenkbrauwen ver over de ogen, maakte van hem de mondiale Doctor Onheil.
Maar het is gedaan met die somberte. Roubini onthulde vorige week in een toespraak in Brussel voor relaties van bank-verzekeraar ING dat er geen tweede terugval komt van de wereldeconomie. Oftewel, in economenlingo: er komt geen W.
Er komt niet nogmaals een diepe economische recessie, voorspelde Roubini aan Belgische kranten. ‘Het risico daarop is zo’n 10 tot 20 procent.’ Dat is veel optimistischer dan de voorspelling van een groot aantal economen: ergens halverwege dit jaar is de overheidssteun overal uitgewerkt en gaat de economie weer krimpen.
Welke letter het wél wordt, weet Roubini ook – dat is het lot van voorspellers, ze kunnen na succes niet opeens zeggen: ‘Ik weet het niet meer.’ De conjunctuurgrafiek van de economie zal met 60 procent zekerheid een U-vorm hebben. ‘We blijven de komende jaren gewoon op een laag pitje voortsudderen.’
De echte fans wisten al dat Dr. Doom was overleden. Op Roubini’s persoonlijke internetpagina heeft hij foto’s van zichzelf gezet, gemaakt bij een 5 miljoen dollar kostend oudejaarsfeest op een eiland van de Russische multimiljardair Roman Abramovitsj. Een dolgelukkige en aangeschoten Roubini heeft een tamelijk succesvolle poging gedaan zich met alle vrouwen van het feest te laten fotograferen. De meesten, zoals zangeres Gwen Stefani, kijken op de vermaarde economieprofessor neer alsof hij een dronken drenkeling is die op de een of andere manier door de beveiliging is geglipt.
De gelukzalige Roubini op de foto’s lijkt in niets op zijn Dr. Doom-pose. Zal die ooit terugkomen? Niemand is onvoorspelbaarder dan een voorspeller. Een half jaar geleden waarschuwde Dr. Doom nog voor, inderdaad, een ‘double dip’: een W dus".
Mijn Commentaar: op bijgevoegde foto kijkt Roubini niet gelukzalig. Wel is duidelijk dat zijn welverdiende roem zo leidt tot excessief gedrag. Niet te zien op de foto maar wel duidelijk: de houdbaarheidsdatum van de profeet Roubini lijkt verstreken. In het artikel stelt men dat een groot aantal economen een W ziet of recessie eind dit jaar. Op het ogenblik voorspellen nog maar heel weinig economen een W.
Ontschulding consument in (slechts?) 5 grote landen


McKinsey (http://www.mckinsey.com/mgi/publications/debt_and_deleveraging/index.asp) ziet (zie bovenste plaatje) het proces van te veel schulden maken en dan deleveragen in vijf fases
Schuldopbouw 10 jaar --> hoge groei
Recessie 1-2 jaar --> recessie
Eerste deleverage 2-3 jaar --> recessie
Bounce back 4-5 jaar --> hoge groei
Post deleverage tijd 10 jaar --> redelijke groei
De hele cyclus duurt ongeveer een halve Kondratieffgolf.
Deleverage duurt 6-7 jaar en de eerste fase is pijnlijk. Daarin zouden we sinds half 2009 zitten.
Of we nu inderdaad eerst nog ongeveer 2 jaar met nauwelijks groei krijgen (de U die o.a. Roubini nu voorspelt) of meteen al goede groei gaan zien in VS en Emerging Markets en daarmee gemiddeld voor de wereld is de grote vraag. De economen met de beste c.v.’s (zoals een Nobelprijs) zien die lage groei terwijl alleen grote optimisten en mensen die de leading indicators bestuderen nu een normaal krachtig cyclisch herstel zien.
Dus wat is normaal: wat er normaal gebeurt als cycli naar beneden zijn gegaan en er voldoende gestimuleerd is om de golven te keren of wat normaal is na een financiële crisis wanneer schulden geforceerd afgebouwd moeten worden?
Het plaatje uit de economist (bewerking van tabel 24 van rapport McKinsey) laat zien dat er geen deleverage komt bij het bedrijfsleven (want niet nodig) en ook niet bij de overheid (men wil herkozen worden en de fout van 1937 niet herhalen).
Consumenten zullen in diverse landen (Spanje, VS, VK, Korea, Canada) zwaar moeten ontschulden, maar in de meeste landen is het niet nodig (Opvallend is de gunstige uitgangspositie van vele Emerging Markets) en verder ziet men de noodzaak van ontschulding op commercieel vastgoed (CRE in de tabel). Het is vooral het bankwezen dat voorzichtiger moet worden. Daarbij is het bankwezen al enorm geholpen door de staat, aandelenemissies en vooral door centrale banken die zorgen voor speciale kredieten en hoge winstmarges door de korte rente op 0 te houden. Het bankwezen zit daarom niet in de vuurrode fase, maar in de oranje fase
17 januari 2010
The Green Leap Forward
China zal de Groene Revolutie gaan leiden. Friedman vindt dat het westen, de VS voorop zit te slapen in zijn column
Who’s Sleeping Now? (http://www.nytimes.com/2010/01/10/opinion/10friedman.html).
China heeft de boot gemist met de Industriële Revolutie en in mindere mate ook de ICT Revolutie, maar wil de Groene Revolutie nu gaan leiden. CLSA meldde dat China reeds 44% van de zonnecellen in de wereld produceert voor de helft van de prijs (China produceert goedkoop en is zelf bijna de monopolieproducent van zeldzame metalen als Indium dat hiervoor nodig is). Ook bij de productie van windturbines is China al bijna leidend.
Volgens Friedman zullen historici straks zeggen dat het belangrijkste van de ontwikkelingen rond 2010 niet de Grote Recessie was maar de Grote Groene Sprong Voorwaarts van China. Westerse landen geven dit geen prioriteit door hun te hoge begrotingstekorten en dure hobbies als Afghanistan. In de VS is er nu heel weinig politieke steun om het milieu op plaats een, twee of drie van de politieke agenda te plaatsen.
Friedman was totaal verbaasd over de enorme omvang van de nieuwe GGSV projecten in het afgelopen jaar in China voor wind, zonne-energie, meer effciënte kolenverbranding etc.
China moet op alternatieve manieren in de energievoorziening gaan voorzien anders kan alleen de kust rijk worden en dat is gelukig niet meer politiek wenselijk.
De prijs van zonne-energie is in China in één jaar gedaald van $0,59 per KWH tot $0,16. China heeft nu de snelste bullet-trein ter wereld (van ijspaleis Wuhan naar Guangzhou) met 360 km per uur. Treinen gaan dan vele malen sneller dan in de VS en zijn dus daar wel een vervoersalternatief. China bouwt in sneltreinvaart 50 nucleaire centrales tot 2010 (de rest van de wereld samen maar 16). China is nu nog zwak in research en heeft de technologie uit Californië nog hard nodig. Maar dat kan veranderen. Dan krijgt China een flink kostenvoordeel in zijn industriële productie ook als hun lonen niet langer zo laag zijn.
Who’s Sleeping Now? (http://www.nytimes.com/2010/01/10/opinion/10friedman.html).
China heeft de boot gemist met de Industriële Revolutie en in mindere mate ook de ICT Revolutie, maar wil de Groene Revolutie nu gaan leiden. CLSA meldde dat China reeds 44% van de zonnecellen in de wereld produceert voor de helft van de prijs (China produceert goedkoop en is zelf bijna de monopolieproducent van zeldzame metalen als Indium dat hiervoor nodig is). Ook bij de productie van windturbines is China al bijna leidend.
Volgens Friedman zullen historici straks zeggen dat het belangrijkste van de ontwikkelingen rond 2010 niet de Grote Recessie was maar de Grote Groene Sprong Voorwaarts van China. Westerse landen geven dit geen prioriteit door hun te hoge begrotingstekorten en dure hobbies als Afghanistan. In de VS is er nu heel weinig politieke steun om het milieu op plaats een, twee of drie van de politieke agenda te plaatsen.
Friedman was totaal verbaasd over de enorme omvang van de nieuwe GGSV projecten in het afgelopen jaar in China voor wind, zonne-energie, meer effciënte kolenverbranding etc.
China moet op alternatieve manieren in de energievoorziening gaan voorzien anders kan alleen de kust rijk worden en dat is gelukig niet meer politiek wenselijk.
De prijs van zonne-energie is in China in één jaar gedaald van $0,59 per KWH tot $0,16. China heeft nu de snelste bullet-trein ter wereld (van ijspaleis Wuhan naar Guangzhou) met 360 km per uur. Treinen gaan dan vele malen sneller dan in de VS en zijn dus daar wel een vervoersalternatief. China bouwt in sneltreinvaart 50 nucleaire centrales tot 2010 (de rest van de wereld samen maar 16). China is nu nog zwak in research en heeft de technologie uit Californië nog hard nodig. Maar dat kan veranderen. Dan krijgt China een flink kostenvoordeel in zijn industriële productie ook als hun lonen niet langer zo laag zijn.
Rogoff in NRC: We hadden mazzel, maar het is nog vreselijk
Begin januari heb ik in een column " Krugman en de crises " over "this time is different" uitgelegd dat het normaal is dat golven naar beneden en naar boven gaan. Je moet van goede huize zijn om vol te kunnen houden dat golven niet naar boven gaan. Toch doet Kenneth Saul Rogoff dat in zijn bestseller geschreven samen met Carmen Reinhardt: "This time is different: eight centuries of financial folly". Want nu zitten we in een financiële crisis en het normale spoorboekje daarvan is anders: het gaat dan altijd langdurig fout met definitief verlies van productie en inkomen. Ofwel, men zit in de depressiefase van de Kondratieffgolf veroorzaakt door overinvesteringen. Een lange periode met lage investeringen moet volgen. De consument moet langdurig schuld afbouwen. De overheid moet dat ook. In 2010 zitten veel overheden op het spoor waarbij de ondergang bijna gegarandeerd is: de tekorten vergeleken met de belastingopbrengsten in o.a. de VS zijn op een niveau gekomen dat in vergelijkbare gevallen uit het verleden normaal gesproken een ontsporing gaat volgen.
Rogoff stelt in zijn interview met Staps van NRC van afgelopen zaterdag dat financiële crises in westerse landen bijna even veel voorkomen als in Latijns Amerika. De financiële lobby is ook in westerse landen zo machtig dat de financiële toezichthouders te zwak worden gehouden.
Als je meegaat met Rogoff en de huidige ellende in de VS afzet tegen de standaard van landen (inclusief Emerging Markets die Submerging worden) met een financiële crisis in het verleden, dan heeft de huidige Kredietcrisis ongeveer gedaan in de VS wat normaal is op diverse punten: huizienprijzen gingen 33% omlaag (aan weinige kant, maar in delen van VS was daling wel groot genoeg), de aandelen zijn met een daling van 56% precies gemiddeld geweest, de werkloosheid is met 6% gestegen tegen 7% normaal. Alleen de duur van de recessie met 1,7 jaar is te kort en daarom komt er nog wat bij. Daarom gaat de werkloosheid die 7% stijging ook halen.
Amerika zit nog diep in de put en men hoort nog te vaak dat het allemaal niet zo erg is terwijl zo veel mensen zonder werk zitten, minder verdienen en minder uren maken.
De VS heeft enorme mazzel gehad dat men niet in de tweede Grote Depressie is gekomen, maar het is nog steeds vreselijk [deze zin is de titel van het stuk in NRC].
Rogoff stelt dat Europa het gemakkelijker gaat krijgen dan de VS omdat iedereen in Europa met 1% economische groei kan leven.
In de VS kan dit niet en daardoor zal de consument de nodige keren in de komende jaren teleurgesteld. De VS kunnen voorlopig structureel niet veel harder groeien.
De redenen hiervoor:
- kredietverlening komt niet op gang, de banken lenen onvoldoende
- problemen met milieu en gezondheidszorg
- schulden groeien veel te hard (nu overheidsschulden) en daardoor is er minder herstelkracht economie.
Mijn commentaar: (zie ook post over Krugman):
- het grote experiment van geld drukken door centrale banken werkt; dit experiment was niet mogelijk in vorige financiële crises (want speculatie richt dan betreffend land te gronde, bij een globale crisis kan men niet tegen de hele wereld in speculeren).
- productiviteitstijging is hoog. Men moet vooral in human capital investeren om dit op peil te houden en daar zijn geen bankleningen voor nodig. Er hoeven in het westen helemaal niet zo veel fabrieken en kantoren gebouwd te worden.
- Emerging Markets zijn belangrijker dan ooit voor de wereldeconomie. Omdat consumptie in China 5* zo hard groeit is China even belangrijk voor groei consumptie dan heel Europa of de VS. Andere EM zijn nu ook groot zoals India, Rusland, Brazilië. En er zijn grote runners up: Indonesië, Mexico, Turkije. De Aziatische consument vult het gat van de westerse consument.
- Langer doorwerken ouderen. Daardoor kan men door blijven consumeren op hetzelfde niveau maar spaart men vanzelf meer
- Het bankwezen is veel verder in het herstel dan bij de doorsnee financiële crisis: de schulden zijn veel verder afgesreven dan bij Japan, er is veel meer nieuw kapitaal ingepompt en de rentecurve is heel steil (was nooit het geval bij doorsnee financiële crisis waarbij eigen valuat verdedigd moest worden) waardoor banken veel winst maken en economisch herstel eenvoudiger is.
- De fiscale respons is sterker
- Veel nieuwe investeringsmogelijkheden: ICT/Groene Revolutie/ gezondheidszorg
Woody Brock houdt als hij bij ons langs komt vaak het verhaal dat de westerse landen en dan vooral Europa een veel hogere groei moeten nastreven willen ze het pensioenstelsel enigszins overeind kunnen houden. Bij 1% groei zullen de overheidsinkomsten te weinig groeien en de rendementen op beleggingen te laag zijn om pensioenuitkeringen op peil te kunnen houden.
Wel ben ik het er met iedereen over eens dat het nog even zal duren voordat het economisch herstel zo sterk is geworden dat men echt het gevoel heeft dat de crisis voorbij is. Ook ben ik het ermee eens dat het huidige herstel op vele manieren kan ontspsoren en maar op weinig manieren op het juiste pad gehouden kan worden. Die grote aandacht voor op hoeveel manieren alles fout kan gaan zit in de menselijke natuur, is evolutionair bepaald: alleen door veel aandacht voor wat fout kan gaan kan men overleven (je kunt maar een keer opgegeten worden door een ander dier, daar moet je altojd op voorbereid zijn etc.). Daardoor kiest men uiteindelijk toch heel vaak voor die betrekkelijk zeldzame paden die tot voorspoed leiden.
De gangbare mening over de economie zal voorlopig vermoedelijk gedomineerd blijven door rampspoedeconomen als Rogoff en anderen. Rogoff is een veel betere wetenschapper dan ik en heeft veel invloedrijke contacten met politici en wetenschappers. De superintelligentie van Rogoff blijkt o.a. uit het feit dat hij in zijn jeugd zo ongeveer de beste schaker van de VS was.
Rogoff stelt in zijn interview met Staps van NRC van afgelopen zaterdag dat financiële crises in westerse landen bijna even veel voorkomen als in Latijns Amerika. De financiële lobby is ook in westerse landen zo machtig dat de financiële toezichthouders te zwak worden gehouden.
Als je meegaat met Rogoff en de huidige ellende in de VS afzet tegen de standaard van landen (inclusief Emerging Markets die Submerging worden) met een financiële crisis in het verleden, dan heeft de huidige Kredietcrisis ongeveer gedaan in de VS wat normaal is op diverse punten: huizienprijzen gingen 33% omlaag (aan weinige kant, maar in delen van VS was daling wel groot genoeg), de aandelen zijn met een daling van 56% precies gemiddeld geweest, de werkloosheid is met 6% gestegen tegen 7% normaal. Alleen de duur van de recessie met 1,7 jaar is te kort en daarom komt er nog wat bij. Daarom gaat de werkloosheid die 7% stijging ook halen.
Amerika zit nog diep in de put en men hoort nog te vaak dat het allemaal niet zo erg is terwijl zo veel mensen zonder werk zitten, minder verdienen en minder uren maken.
De VS heeft enorme mazzel gehad dat men niet in de tweede Grote Depressie is gekomen, maar het is nog steeds vreselijk [deze zin is de titel van het stuk in NRC].
Rogoff stelt dat Europa het gemakkelijker gaat krijgen dan de VS omdat iedereen in Europa met 1% economische groei kan leven.
In de VS kan dit niet en daardoor zal de consument de nodige keren in de komende jaren teleurgesteld. De VS kunnen voorlopig structureel niet veel harder groeien.
De redenen hiervoor:
- kredietverlening komt niet op gang, de banken lenen onvoldoende
- problemen met milieu en gezondheidszorg
- schulden groeien veel te hard (nu overheidsschulden) en daardoor is er minder herstelkracht economie.
Mijn commentaar: (zie ook post over Krugman):
- het grote experiment van geld drukken door centrale banken werkt; dit experiment was niet mogelijk in vorige financiële crises (want speculatie richt dan betreffend land te gronde, bij een globale crisis kan men niet tegen de hele wereld in speculeren).
- productiviteitstijging is hoog. Men moet vooral in human capital investeren om dit op peil te houden en daar zijn geen bankleningen voor nodig. Er hoeven in het westen helemaal niet zo veel fabrieken en kantoren gebouwd te worden.
- Emerging Markets zijn belangrijker dan ooit voor de wereldeconomie. Omdat consumptie in China 5* zo hard groeit is China even belangrijk voor groei consumptie dan heel Europa of de VS. Andere EM zijn nu ook groot zoals India, Rusland, Brazilië. En er zijn grote runners up: Indonesië, Mexico, Turkije. De Aziatische consument vult het gat van de westerse consument.
- Langer doorwerken ouderen. Daardoor kan men door blijven consumeren op hetzelfde niveau maar spaart men vanzelf meer
- Het bankwezen is veel verder in het herstel dan bij de doorsnee financiële crisis: de schulden zijn veel verder afgesreven dan bij Japan, er is veel meer nieuw kapitaal ingepompt en de rentecurve is heel steil (was nooit het geval bij doorsnee financiële crisis waarbij eigen valuat verdedigd moest worden) waardoor banken veel winst maken en economisch herstel eenvoudiger is.
- De fiscale respons is sterker
- Veel nieuwe investeringsmogelijkheden: ICT/Groene Revolutie/ gezondheidszorg
Woody Brock houdt als hij bij ons langs komt vaak het verhaal dat de westerse landen en dan vooral Europa een veel hogere groei moeten nastreven willen ze het pensioenstelsel enigszins overeind kunnen houden. Bij 1% groei zullen de overheidsinkomsten te weinig groeien en de rendementen op beleggingen te laag zijn om pensioenuitkeringen op peil te kunnen houden.
Wel ben ik het er met iedereen over eens dat het nog even zal duren voordat het economisch herstel zo sterk is geworden dat men echt het gevoel heeft dat de crisis voorbij is. Ook ben ik het ermee eens dat het huidige herstel op vele manieren kan ontspsoren en maar op weinig manieren op het juiste pad gehouden kan worden. Die grote aandacht voor op hoeveel manieren alles fout kan gaan zit in de menselijke natuur, is evolutionair bepaald: alleen door veel aandacht voor wat fout kan gaan kan men overleven (je kunt maar een keer opgegeten worden door een ander dier, daar moet je altojd op voorbereid zijn etc.). Daardoor kiest men uiteindelijk toch heel vaak voor die betrekkelijk zeldzame paden die tot voorspoed leiden.
De gangbare mening over de economie zal voorlopig vermoedelijk gedomineerd blijven door rampspoedeconomen als Rogoff en anderen. Rogoff is een veel betere wetenschapper dan ik en heeft veel invloedrijke contacten met politici en wetenschappers. De superintelligentie van Rogoff blijkt o.a. uit het feit dat hij in zijn jeugd zo ongeveer de beste schaker van de VS was.
16 januari 2010
Consumptie/ BNP omhoog door stijging medische kosten in VS

Het blog Marginal Revolution (http://www.leftbusinessobserver.com/Consumption.html) had een aardig artikel dat uitlegt waarom consumptie/BNP in de VS is gestegen (en deels ook waarom het zo hoog is). De stijging van de consumptie als deel van het BNP loopt parallel met de stijging van de medische kosten als deel van het BNP. De VS doet dit heel inefficiënt: de kosten liggen 40-50% hoger dan in West Europa of Canada, maar toch scoort de VS slechter op statistieken als leeftijdsverwachting.
Die buitengewone stijging van de medische kosten wordt voor een belangrijk deel gesubsidieerd door een deel van het bedrijfsleven (dat vaak vergeleken met Europa te dure (vergeleken met wat het biedt) ziektekostenverzekeringen moet betalen), met soms dramatische gevolgen voor de concurrentiekracht (GM/ Chrysler!).
De grafiek maakt plausibel dat consumptie/BNP vermoedelijk niet zo erg is veroorzaakt door te wild consumeren van duurzame consumptiegoederen als gedacht. Erger is dat door de vergrijzing medische kosten verder op moeten lopen en daardoor consumptie/BNP haast niet terug te dringen is met alle gevolgen van dien voor investeringen en overheidstekorten. Vooral voor landen met een nog veel slechtere demografie dan de VS zoals Japan, Italië en Duitsland is dit zeer zorgelijk.
Avatar
Ik heb me vandaag (succesvol gezien mijn verstuikte enkel) naar de film Avatar gesleept. Dat is een zeer belangrijke film. Het is de duurste film aller tijden met productiekosten van ongeveer $300 miljoen en $150 miljoen marketingkosten. Regisseur en tekstschrijver Cameron (van Aliens en Titanic; zijn doel is een soort Star Wars serie te maken met Avatar)) huurde een volkomen onbekende acteur Sam worthington in voor de hoofdpersoon om op de kosten te besparen (!?). De film geeft de doorslag waarom je 3D beeld moet gaan krijgen (zo weg ben ik er nog niet van als je van die rare brillen op moet zetten die alles donkerder maken). Je raakt veel meer betrokken bij de film, waar je veel meer middenin lijkt te zitten.
Het is de eerste keer dat het publiek voor de meer beschaafde aliens kiest dan voor de hebzuchtige en wrede mens. De film is verder correct volgens de tijdgeest dat de mens zijn eigen planeet aan het vernielen is op aandringen van de agressieve aandeelhouder. Het allerbelangrijkste is de verdere opkomst van het virtuele individu: hier ziet men voor het eerst een virtueel leven dat beter is dan het echte leven, met nieuwe, ongekende mogelijkheden.
Het verhaal van Avatar is niet zo geweldig, maar gezien het vernieuwend karakter en de prachtige virtuele natuur is de film de moeite waard.
In ons boek halen we individuen aan als de belangrijke nieuwe macht die de huidige lange golf bepaalt (in de vorige was dat de overheid met als positieve het verminderde sociale risico en als negatieve de inflatie die de overheid nu eenmaal maakt). Het echec van de Asset Economy in de Kredietcrisis veroorzaakte twijfel of het individualisme verder zou doorzetten, vooral in de rijke landen die hun welvaren moeten zien te behouden ondanks hun rampzalige demografie. In veel Emerging Markets met nu nog weinig individualisme zal individualisme wel sterker worden omdat er nieuwe welvaart moet komen waar men zelf voor moet werken als winnend gebleken inzicht. De film Avatar maakt duidelijk dat het individualisme overal verder op zal rukken. De fases gaan wellicht zoals beschreven door Kniesmeijer (De seizoenen van de tijdgeest (http://www.scriptum.nl/boeken/mens-en-maatschappij/algemeen/de-seizoenen-van-de-tijdgeest); zie post in december over de cyclus van de tijdgeest): In 1960 stelde individualisme niets voor. Na 1980 gaat het opkomen en na 2000 wordt het zeer sterk. Rond 2020 wordt het virtividu zeer belangrijk, de virtuele mens. Vele mensen zullen dan een aanzienlijk deel van hun tijd leven in een virtuele wereld, er twee werelden op nahouden.
De film doet ook anderszins veel stof opwaaien. In China ziet men Avatar als subversieve film die het onbarmhartig verdrijven van mensen voor bijvoorbeeld de Olympische Spelen aan de kaak stelt.In Rusland vindt men het plagiaat van de verhalen van de Stroegatski's. Zij bedachten, ook spelend in de 22ste eeuw, de weelderige bossen van de planeet Pandora uit Avatar. Zij noemden de mensachtigen Nave (Cameron van Avatar doopte ze Na'vi in zijn script dat al van 1994(!) dateert).
Ik denk dat de virtuele mens er al veel eerder zal zijn dan 2154, het jaar waarin Avatar zich afspeelt. Of de mens fysiek naar planeten in andere zonnestelsels gaat kan langer duren, misschien gaat de mens de komende eeuwen alleen virtueel.
15 januari 2010
Consumptie/beschikbaar inkomen OK

Ik had nog een plaatje beloofd voor de trenmd van consumptie/beschikbaar inkomen in de VS. Door mijn val was ik niet op mijn werk en nu wel. het plaatje laat zien dat de correctie van consumptie versus beschikbaar inkomen aanzienlijk is.
Als het basisscenario een gematigd V scenario is of beter dan is de correctie al te groot geweest. De Nobelprijswinnars met hun Balance Sheet recessie stellen dat er nog vele jaren flink moet worden ontschuld.
6 of 8% groei in vierde kwartaal VS?


Er is een sterk verband tussen de groei van de eerste aanvragen voor werkloosheid (initial claims) en de economische groei in de VS (zelfs sterker dan ISM en groei BNP). De initial claims dalen nu zo hard dat 8% groei normaal zou zijn.
Andere indicatoren om de groei over het kwartaal te meten zijn de ISM (vertrouwen bedrijfsleven) en de groei van de indicators zoals ECRI die bijhoudt. Als je naar de combinatie ISM+ECRI kijkt, zou je 6% groei moeten voorspellen voor de groei in het vierde kwartaal (en eesrte kwartaal 2010).
Ik ben een lafbek en voorspel slechts 4,5% groei in het vierde kwartaal en 5% in het eerste kwartaal.
14 januari 2010
De biotechrevolutie is al gestart: het wordt een bubbel volgens Mauldin
John Mauldin behandelt afgelopen week de biotechrevolutie in zijn newsletter "out of the box". Hij zegt dat hij met zijn particuliere vermogen biotechaandelen aan het kopen is, omdat hij denkt dat deze geweldig veel omhoog kunnen gaan: het zou best wel eens een bubbel kunnen worden en nu sta je pas heel in het begin van de biotechbubbel.
De vorderingen van biotechbedrijen komen slechts heel beperkt in de pers, omdat de biotechbedrijven niet te veel willen weggeven van hun ideeën.
Mauldin haalt zijn adviseur aan die aangeeft dat je al betrekkelijk simpel 5-8 levensjaren kunt winnen door het vitamine D niveau optimaal te houden (vitamine D is een hormoon, niet te krijgen via voedingspreparaten. Je krijgt van zelf voldoende vitamine D binnen door wat zonlicht te vangen). Dit is volgens Mauldin onomstreden in de medische pers.
Men is al veel verder met gentechnologie dan men denkt. De belangrijke octrooien zijn al lang vergeven (aan bedrijven met lage beurswaarde). Er wordt heel veel ontwikkeld via nanotechnolgie (met nanorobots).
De medische behandeling zal veel individueler worden. Nu zijn veel goed werkende medicijnen niet toegelaten voor de bijwerkingen voor een deel van de mensen. Nu kun je snel uitmaken dat een individu niet tot dat deel hoort en dus bepaalde medicijnen wel kan hebben.
Gentechnolgie is al snel heel individu specifiek (ruim een jaar geleden stond in the economist hier een uitgebreid artikel over). Daar komen heel krachtige medische toepassingen uit voort die heel wat kankers moeten kunnen bestrijden.
Men is al veel verder met klonen dan men denkt. Het regeneren van organen moet mogelijk kunnen worden.
Mijn commentaar: Biotech is al jaren krachtig, de belangrijkste leverancier van nieuwe medicijnen. Grote farmaciebedrijven zijn daardoor gedowngen regelmatig biotechbedrijven te kopen om de pijplijn aan nieuwe producten niet te snel leeg te laten lopen.
Biotech is duur, men moet betalen voor de droom (men kan zo maar een heel winstgevend medicijn etc. vinden). De sector is redelijk volwassen geworden. Momenteel profiteert men van de combinatie technologie en gezondheidszorg. De kansen om interessante zaken te ontwikkelen zijn nu beter dan ooit. Dit betekent dat Mauldin als hij een goed gespreide portefeuille koopt een goede kans heeft enkele grote winnaars te kopen. Voor beleggers met veel geduld kan biotech interessant zijn, maar men moet accepeteren dat menig bedrijf de gehoopte droom niet waar kan maken.
De stijging van de levensduur kan gemakkelijk flink toenemen in de komende jaren: voor de komende twintig jaar begint het duidelijk te worden dat er een versnelling op aan het treden is van de levensduur: niet 1 jaar erbij in elke zeven jaar (waar je actuarissen al benauwd maakt) maar tijdelijk eerder 1 jaar in 4 jaar zoals Vaupel stelt.
De vorderingen van biotechbedrijen komen slechts heel beperkt in de pers, omdat de biotechbedrijven niet te veel willen weggeven van hun ideeën.
Mauldin haalt zijn adviseur aan die aangeeft dat je al betrekkelijk simpel 5-8 levensjaren kunt winnen door het vitamine D niveau optimaal te houden (vitamine D is een hormoon, niet te krijgen via voedingspreparaten. Je krijgt van zelf voldoende vitamine D binnen door wat zonlicht te vangen). Dit is volgens Mauldin onomstreden in de medische pers.
Men is al veel verder met gentechnologie dan men denkt. De belangrijke octrooien zijn al lang vergeven (aan bedrijven met lage beurswaarde). Er wordt heel veel ontwikkeld via nanotechnolgie (met nanorobots).
De medische behandeling zal veel individueler worden. Nu zijn veel goed werkende medicijnen niet toegelaten voor de bijwerkingen voor een deel van de mensen. Nu kun je snel uitmaken dat een individu niet tot dat deel hoort en dus bepaalde medicijnen wel kan hebben.
Gentechnolgie is al snel heel individu specifiek (ruim een jaar geleden stond in the economist hier een uitgebreid artikel over). Daar komen heel krachtige medische toepassingen uit voort die heel wat kankers moeten kunnen bestrijden.
Men is al veel verder met klonen dan men denkt. Het regeneren van organen moet mogelijk kunnen worden.
Mijn commentaar: Biotech is al jaren krachtig, de belangrijkste leverancier van nieuwe medicijnen. Grote farmaciebedrijven zijn daardoor gedowngen regelmatig biotechbedrijven te kopen om de pijplijn aan nieuwe producten niet te snel leeg te laten lopen.
Biotech is duur, men moet betalen voor de droom (men kan zo maar een heel winstgevend medicijn etc. vinden). De sector is redelijk volwassen geworden. Momenteel profiteert men van de combinatie technologie en gezondheidszorg. De kansen om interessante zaken te ontwikkelen zijn nu beter dan ooit. Dit betekent dat Mauldin als hij een goed gespreide portefeuille koopt een goede kans heeft enkele grote winnaars te kopen. Voor beleggers met veel geduld kan biotech interessant zijn, maar men moet accepeteren dat menig bedrijf de gehoopte droom niet waar kan maken.
De stijging van de levensduur kan gemakkelijk flink toenemen in de komende jaren: voor de komende twintig jaar begint het duidelijk te worden dat er een versnelling op aan het treden is van de levensduur: niet 1 jaar erbij in elke zeven jaar (waar je actuarissen al benauwd maakt) maar tijdelijk eerder 1 jaar in 4 jaar zoals Vaupel stelt.
Abonneren op:
Posts (Atom)