21 augustus 2010

Barcelona tijdgeest




Het was tjokvol in Barcelona. De welvaart spatte er toch wel vanaf. Restaurants en hotels zaten goed vol. Huizenprijzen zijn nog torenhoog, à la Amsterdam, helemaal niet à la Duitsland.

Enkele foto's tonen wat meer problemen:

de poster leer te leven met armoede (bij de kathedraal), dat komt bij episode 3 van de crisis en daar zit men nog niet

de uitverkoop met I love -50%, zoals de aandelenbelegger ook zou moeten doen, maar als dat gebeurt is de liefde voorbij totdat de prijzen minstens +50% zijn.

en de foto vanaf de berg Montjuic over de magische fonteinen richting de twee grote pilaren ter indicatie dat je het Olympische gebied binnengaat maar vooral de arena met de ronde grijze koepel. Dat was een stierenvechtersarena en die wordt nu omgebouwd tot winkelcentrum omdat stierenvechten in Catalonië is verboden.

de Benner cyclus van 54 jaar




Barry Ritholtz van The Big Picture haalde een oude cyclus van stal (http://www.ritholtz.com/blog/2010/08/the-56-year-benner-cycle/), die hij de Bennercyclus noemde naar een boer uit Ohio die een boek had geschreven in 1875 waarin hij opgaande en neergaande cycli voorspelde voor agrarische prijzen (graan, varkens, katoen).
Ritholtz geeft een scan van dit boek door Google uit 1883 (derde druk).De lengte van de cyclus is ongeveer gelijk aan de Kondratieffcyclus. Je krijgt overdreven hoge prijzen in een cyclus van steeds 16,18 en 20 jaar en bijbehorende dalen natuurlijk.
Het aardige is dat er een geïllustreerde briefkaart bestaat van ene meneer Tritch, waarin hij voorspellingen doet voor de aandelenbeurs: wanneer moet je kopen en verkopen. Boze tongen zeggen dat een gefotoshopte nepkaart is uit 2010, maar andere mensen halen een verwijzing uit een architectuurblad van 1897 aan, waarin een en ander ook staat.
De voorspellingen van Tritch op de briefkaart waren heel erg raak, met maar een echte fout, namelijk 1981, dat was geen jaar om andelen langdurig short te gaan. Je moet soms wel een tolerantie van 1 tot 2 jaar hebben. Maar dan had je verkocht in 1999 en 2007. Wie dat gedaan had, zal er geen spijt van gehad hebben als hij ze een paar jaar later terugkocht. Volgens de kaart van Tritch komt het dieptepunt van de huidige ellende pas in 2012. Maar je kunt er een paar jaar naast zitten en dan had je natuurlijk in maart 2009 moeten kopen. In 2019 krijg je dan weer overdreven hoge prijzen. Zoals je kunt zien op onze kaart helemaal bovenaan in mijn blog zijn Ter Veer en ik het daar ongeveer mee eens.

Dit plaatje van Tritch komt ook heel goed overeen met het plaatje van Schumpeter uit 1942 dat we in ons boek nog een cyclus langer hebben doorgetrokken (blz 31). Daar tellen we de voorraadcyclus op bij de investeringscyclus en de Kondratieffgolf. Dat gaat eigenlijk nog een beetje beter, omdat je dan 1981 wel als dieptepunt van de lange golf krijgt. De kracht van het plaatje van Benner is dus kennelijk dat je langere en korte golven bij elkaar opgeteld van zelf toppen en dalen kunt construeren. Waarom de ritmiek 16,18, 20 is en niet steeds 18 weet ik ook niet.

Benner is niet de oudste bekende voorspelling van de prijzencyclus. Een van de commentaren op het verhaal bij Ecompic dat ook aan het rekenen sloeg met de Bennercyclus (en ja natuurlijk, het was gemiddeld erg goed geweest te handelen volgens de briefkaart van Tritch, zo vond Jake) gaf een uitwerking van de kaart van een monnik uit Nepal (bron niet na te gaan) die vrijwel dezelfde ritmiek liet zien (http://www.rubbernet.com.sg/monk's_chart.htm). Het rode rondje geeft de jaren aan dat je aandelen moet verkopen en er een ernstige paniek zal toeslaan, het blauwe driehoekje zijn de slechte tijden waar je aandelen moet kopen.

Je moet bij dit soort plaatjes een paar jaar tolerantie toestaan, maar het voorspelt toch beter dan Nostradamus. De reden van de goede uitkomsten is volgens mij het verhaal bij Schumpeter: er zijn diverse cycli met een bepaald gemiddelde die je kunt optellen.
(N.B. je moet echt dubbelklikken op de plaatjes om een en ander goed te kunnen ontwaren).

Duitsland weer de locomotief van Europa



De groeivoorspellingen van Europa voor 2010 en 2011 gaan inderdaad omhoog vanwege de hoge groei van Duitsland in het tweede kwartaal, zoals ik al dacht. Nederland en andere handelspartners profiteren daarvan. Het derde kwartaal is goed begonnen en de goede orderinname (zie plaatje Wartburg) maakt een behoorlijke groei in het derde kwartaal mogelijk (0,6-0,8%?). De consumptie laat het in Duitsland al een hele tijd afweten, maar het lijkt erop dat de consumptie wat gaat aantrekken. In 2011 is er meer mogelijk omdat dan de loongroei en werkgelegenheidsgroei beter kunnen zijn.
Het plaatje van Wartburg laat zien hoe erg consumptie achterblijft bij inkomensgroei. Dat gat gaat minstens dicht in het komend jaar.

Montserrat






In mijn week Barcelona en omgeving heb ik Montserrat bezocht. Montserrat ligt 50 kilometer ten noordwesten van Barcelona en op 1250 meter hoogte. Met speciale treintjes kun je er komen.
Het uitzicht is formidabel, zoals je kunt verwachten op zo'n hoogte. Het klooster is ingeklemd tussen spectaculaire rotspartijen. Sommige lijken op The Three Sisters in de Blue Mountains bij Sydney (foto)
Men suggereert wel eens in sprookjesverhalen dat de heilige graal hier ergens zou moeten liggen. Er waren geen toespelingen hierop te zien, wel reclame voor een 400 kilometer lange pelgrimsweg, de St. Jaume route die wel een bezoek waard lijkt.

Het is een katholiek bolwerk, met de Zwarte Madonna als belangrijkste bedevaartpunt. Lange rijen schuifelen langs het beeldje om je hand op de wereldbol te leggen. Ik ook, zie foto.
Er is naast kerk en klooster o.a. ook een mooi museum met veel belangrijke Spaanse schilders en enkele Franse impressionisten en een Egyptische mummie etc.
.

20 augustus 2010

De nieuwe angst van het nieuwe normaal?


Bianco liet een nieuwe indicator voor volatiliteit zien: de mate waarin de individuele andelen van de S&P500 correleren met de S&P500 index.
Die correltaie stat op een all time high. Spreiden helpt niet op die manier. De nieuwe paniekindicator wijkt behoorlijk af van de VIX die de volatiliteit van aandelenopties weergeeft. De VIX signaleert nu helemaal geen paniek. De correlaties wel.
Je kunt ook zeggen dat het geloof in actief beleid om de S&P500 te verslaan tot een dieptepunt is gedaald. er wort excessief veel belegt in passivee indexfondsen en actieve fondsen met een heel lage tracking error (de zogenaamde closet index funds, die door hun lage tracking error nauwelijks afwijken van indexfondsen)

19 augustus 2010

Gaat de rente naar 0 of lager?

Willem Buiter van Citigroup en de gedroomde opvolger van Nout Wellink staat een negatieve korte rente voor als strategie van centrale banken.

El Erian van Pimco verkondigt met verve dat deflatie of zeer lage inflatie (aan echte deflatie geeft hij 25% kans, d.w.z. de kans op een nieuwe recessie)onafwendbaar is en er steeds meer gespaard wordt door vooral de babyboomers, de Sovereign Wealth Funds (vooral de grote oppotfondsen van Opec/Noorwegen en Singapore)en de Aziaten in het bijzonder. Daardoor is er een ontzettende schaarste aan de echt veilige staatsleningen van de VS en o.a. Duitsland ontstaan.

Diverse economen stellen daarom dat hun begrotingstekorten dus echt veel en veel te laag zijn. Vooral landen met grote overschotten op de lopende rekening oals Nederland zouden hun overheidstekorten enorm moeten vergroten (onze politici van VVD en CDA weten gelukkig beter: je moet zuur en nog veel meer zuur toedienen en dan vlak voor de verkiezingen een toefje zoet, dan werlies je bij de verkiezingen ten minste niet zo verschrikkelijk veel zetels aan de PVV; hun misschatting is dat er vervroegde verkiezingen komen, voordt ze aan het toefje zoet toe zijn. Maar misschien is dat niet zo erg, omdat zo veel mensen snakken naar een nieuwe recessie zoals het NRC al meldde).

de rentebubbel


De laatste dagen begint er een bubbel aan verhalen te komen over de huidige rentebubbel.
Ritholtz van The Big Picture (Do US Bonds Resemble Dot Com Stocks?) had hier een aardige post over.
Hij had drie basisopmerkingen waar je het gemakkelijk mee eens kunt zijn: de obligatiebubbel lijkt nu enorm op de technologie/Nasdaq bubbel van 1998:
1. Je ziet een momentum van de obligatiekoersen waardoor je "weet" dat dit de obligatiekoersen verder gaat omhoogsleuren.
2. Je weet eigenlijk heel goed dat de koersen veel te hoog zijn en dat dit verkeerd moet aflopen.
3. Je hebt geen flauw idee wanneer de tomeloze stijging van de koersen gaat stoppen.

Dat laatste is vervelend: krijg je nu lang genoeg tijd om je rug recht te houden dat de rente flink gaat stijgen of word je al eerder tot de orde geroepen voordat de rente gaat stijgen? De Nasdaq bubbel duurde zo lang dat het bijna niemand lukte op tijd voldoende afscheid te nemen van dit soort aandelen.
Ook nu is de druk heel groot om door te gaan met het verhogen van de rentematch. Je wordt al vervloekt dat je 3,5% als niveau voor de 30-jarige swaprente als zodanig hebt gekwalificeerd dat je verhoging van de rentematch beter kunt uitstellen. Door de lage dekkingsgraad worden sommige fondsen vermoedelijk gedwongen tegen de huidige rente van minder dan 3% alsnog tot een hogere rentematch over te gaan. Uiteraard zijn ze het met je eens dat de rente straks gaat stijgen, maar voorlopig wordt je als sufferd gezien dat je niet haastje repje op een niveau van 3,35% hebt geadviseerd de rentematch fors hebt laten uitbreiden.

In de Wall Street Journal stond een artikel dat de reële rente van 1% voor lange leningen de koerswinstverhouding eigenlijk 100 is (1 gedeeld door 1%), ongeveer even erg als de koerswinstverhoudingen in Japan in 1990 en de Nasdaq in 2000.

Ritholtz liet het bovenstaande plaatje van Tobias Levkovich, Citigroup’s chief U.S. equity strategist, zien waarbij de Nasdaqbubbel vergeleken wordt met de huidige rentebubbel. Het plaatje suggereert dat het nu de juiste tijd is om obligaties maar kapot te scheuren. Dat probert Ritholtz te nuanceren met zijn derde punt dat helaas maar al te waar is.

18 augustus 2010

De mannenbroeken gaan weer korter worden

Een weekje Barcelona bracht enige nieuwe modeinzichten aan het licht (bron John en de Spaanse reclames van het merk Aussiebums). De laatste jaren zijn de korte broeken van mannen steeds langer geworden. Waar ze eerst ruim boven de knie ophielden, is dat tegenwoordig meer in de richting van de enkels. De voortekenen wijzen er nu op dat korte broeken weer korter worden, soms zelfs erg kort.

Hetzelfde geldt uiteraard voor zwembroeken. Vorig jaar was ik tot mijn stomme verbazing nog ultramodern met een oude degelijke grote zwembroek van mijn vader uit de jaren zestig op het strand. Het was namelijk zelfs mij opgevallen dat mijn vrij korte rekbare zwembroekjes wat als te naakt werden gezien en daarom dacht ik dat ik weer eens de zwembroek van mijn vader kon gaan dragen.
Lange zwembroeken met een extra band voor het merk waren het afgelopen jaar populair, maar op de Spaanse stranden zijn die toch op de terugweg. Volgend jaar zijn de zwembroeken flink korter, als ik de stranden van Sitges als maatstaf neem (vrij betrouwbaar als leading indicator denk ik). De tanga's van heel wat jaren geleden zijn overigens nog steeds uit het modebeeld verdwenen, maar zelfs dat zal op zeker moment wel weer terug kunnen komen.

Wat betekent dit voor de tijdgeest? Normaal betekent dit dat men weer optimistisch wordt. Voor de beurs is dat meestal een slecht teken, omdat dit overoptimisme al in de koersen verdisconteerd is. Dat is volgens mij nu volstrekt niet het geval (maar dat komt omdat ik geloof in het oude normaal). Als het korte broeken optimisme doorzet, moeten de aandelenkoersen en de rente 50 tot 100% omhoog zo schat ik.

eerste indrukken na een weekje Barcelona

Na een lekker weekje Barcelona en omgeving had ik eerst de indruk dat er niet zo veel was gebeurd. De beurzen gingen wat omlaag en na het maandagoptimisme was er per saldo niet zo veel gebeurd met de aandelenkoersen. Maar de rente is wel flink omlaag. Ik denk dat de NRC (Maarten Schinkel) het afgelopen zaterdag goed uitdrukte met zijn artikel: tussen vrees en verlangen naar de dubbele dip. Afgelopen vrijdag hadden we belangrijk nieuws over de economische groei in Europa: 1% groei (op jaarbasis dus 4%) gedragen door Duitsland met 2,2% (op jaarbasis 9,1%) , nog ietsje beter dan ik gedacht had. Ook de inflatie in de VS was hoger dan gedacht, zoals Benderly a; correct had aangegeven. Op grond van die twee cijfers is die daling van de rente niet goed te verklaren. Ook het verhaal van de FED dat ze aflossende hypotheekpakketten weer zouden terugkopen was toch ook geen goede reden voor de rentedaling (zie het commentaar op mijn post de Fed gaat weer geld drukken).
Maar de angsten voor de dubbele dip slaan weer toe, net als de irrationele angst voor deflatie in 2006. Het lijkt wel of men naar een dubbele dip verlangt (helaas werd dit verlangen in het NRC artikel niet uitgewerkt).
Er is een angst ontstaan voor alle onevenwichtigheden in de wereld. Die zijn er volop: de hoge groei in emerging markets en de lage groei in het westen, het herstel in Noord Europa versus het wegglijden in Zuid Europa (maar Italië deed het niet zo slecht voor een land met een krimpende bevolkingmet 0,4% ofwel 1,6% op jaarbasis; dat is prachtig voor een van de PIGS in het oog van de storm van de staatsleningencrisis). Het exportherstel wordt als slecht en onecht gezien, als onevenwichtigheden veroorzakend, terwijl de dramatische val van de groei in Duitsland en Nederland door de instortende export niet werd vergoeilijkt als minder erg; hetzelfde geldt voor voorraadneergangen die als slecht worden gezien, als echte neergang, maar voorraadherstel is onecht herstel.
De huidige toch wel erg onmiskenbare versnelling van de technologische vooruitgang (hier ga ik in de komende dagen op in) wordt nu als zeer negatief en zeer onevenwichtig uitgelegd: Friedman (http://www.nytimes.com/2010/08/18/opinion/18friedman.html?_r=1&hp) ziet alleen maar creatieve vernietiging, waardoor de werkervaring van steeds meer Amerikanen als nutteloos zal blijken, waardoor ze voor altijd werkloos moeten blijven (dat zou overigens terecht zijn; de Amerikaanse droom is dan totaal omgeslagen in de Amerikaanse nachtmerrie van het nieuwe normaal).

Al die rentedaling tot idioot lage niveaus die je alleen maar ziet bij oorlogen en na meer dan tien jaar depressie heeft geleid tot dramatische dalingen van de dekkingsgrad van de Nederlandse pensioenfondsen met zelfs bijna onafwendbaar lijkende afstempelingen van de verplichtingen bij 14 pensioenfondsen. Dat lijkt me niet nodig. Je kunt op de huidige fundamenten toch niet in gemoede aannemen dat een pensioenfondsvermogen de komende dertig jaar minder gaat opbrengen dan 3%. Het netto aanvangsrendement op het mooiste onroerend goed is al heel veel hoger. Het dividendrendement van vele prachtige bedrijven is hoger, de rente op credits is hoger etc. Zet toch een minimum op die rekenrente van bijvoorbeeld niet lager dan 3,5% voor 30 jaar rente. Dat behoedt pensioenfondsen misschien ook enigszins voor de komende enorme koersverliezen op bubbelachtig gewaardeerde veilige (?) staatsleningen.

11 augustus 2010

afzwakking winstmomentum weer even weg


Sinds half juli draaien de winsttaxaties van de analisten weer omhoog (door de cijfers van het tweede kwartaal). dat momentum van opwaartse versus neerwaartse bijstellingen was voor Edwards van SocGen aanleiding om te voorspellen dat deOECD leading indiciators verder zullen dalen. Dus de huidige wederopstanding is goed nieuws.
Cijfers boven 50 zijn beter dan het historisch gemidelde overigens.
N.B. ij ga een weekje naar Barcelona en zal dan niet/ weinig bloggen.

2011 winstgroei in opkomende landen zekerder dan in VS/Europa


Het plaatje laat zien dat de consensus voor de verwachte winst voor 2011 in Emerging Markets omhoog gaat, terwijl die stabiliseert in de ontwikkelde landen, die 85% van de wereldindex uitmaken.
Binnen de Emerging Markets gaat de winstontwikkeling in Latijns Amerika relatief goed, vooral in Peru.
Plaatjes van JP Morgan dat gisteren aanbeval om meer in Latijns Amerika te investeren, liefst buiten Brazilië en Mexico.

10 augustus 2010

FED gaat weer geld drukken

De Fed besloot vandaag de rente niet te verhogen. Er was niemand die anders verwacht had. Men beloofde de rente laag te houden voor een extended period. Ook hier was een andere uitkomst ondenkbaar (hooguit dat het een nog meer extended period zou kunnen zijn, maar dat voegt niets toe).
Wel nieuw was de uitlating dat de groei wat zwakker was geworden en de inflatie meer daalde dan eerder gemeld. Geen uitlatingen dat de economie in een recessie zou komen of er deflatie zou komen (dat zou ook erg vreemd zijn als ze dat gemeld hadden).

Het enige verrassende was dat de FED beloofde door te gaan met quantitative easing via het bijkopen van hypotheekleningen voor het bedrag dat af zou lossen van de hypotheekpakkettten die men al in bezit heeft. Dat zet de deur open naar meer kwantotatieve verruiming.
Het proefbalonnetje van de Fed gouverneur van St Louis vorige week is dus beloond. Dat is verrassend want bernanke kon bij zijn getuigenis voor de senaat/congres vorige maand nog zeggen dat er binnen de FED nog niet gepraat was over kwantitatieve extra verruiming. De Fed had zelfs uit laten lekken aan hun vertrouwelingen in de pers dat men niets zou doen in de richting van extra kwantitatief verruimen.
Dat deed men dus wel vanavond en dat is verrassend. Dat kan men uitleggen als toch wel flink toegenomen angst dat het niet goed gaat met de economie in de VS (net als de FED van San Francisco vandaag al publiceeerde: de kans op een recesessie is toegenomen, niet zo zeer in de komende tweee, drie kwartalen, maar wel op een of twee jaar basis). Men kan het besluit ook uitleggen als dat de FED vindt dat de punchbowl niet weggehhaald heeft, maar zelfs punch aan het bijschenken is. Die mening oevrheerste op de beurs, want die ging omhoog na de publicatie van het FED besluit. (en vermoedelijk terecht).

maandagoptimisme terug


Sinds de kredietcrisis is maandag vaak een goede beursdag. In het weekend werden allerlei reddingsacties gepubliceerd. Na het weekend waren beleggers vaak weer even optimistisch.
In de decennia daarvoor was maandag juist de slechtste dag van de week. Vele vervelende maatregelen werden in het weekend aangekondigd, zodat beleggers er nog een nachtje over konden slapen voordat ze op maandag hun aandelen konden dumpen.

Het plaatje van Bespoke laat de maandagopbengsten zien. Het positieve maandageffect was even weg, maar nu lijkt het weer terug.

ramadan optimisme

De ramadan gaat over enkele dagen beginne. Dat is in de islamitische landen de laatste decennia een heel erg goede periode voor aandelen geweest. Het FD signaleert dat gisteren: "Uit een onderzoek van de universiteit van New Hampshire blijkt dat de beurzen uit 14 moslimlanden tussen 1989 en 2007 een gemiddeld rendement behaalden van 38% tijdens de ramadan. De rest van het jaar gingen de beurzen maar met 4,3% omhoog. Bovendien is de volatiliteit tijdens de vastenmaand erg laag in vergelijking met de rest van het jaar. Dat is opvallend, omdat de beurzen in de onderzochte landen normaal gesproken korter open zijn. Ook bankiers werken minder lang. Daardoor wordt er minder gehandeld en in een dunne handel neemt de volatiliteit doorgaans toe.
Hoe kan het dat dit tijdens ramadan niet gebeurt? De onderzoekers menen dat een lage volatiliteit zegt dat het beleggersvertrouwen groot is. Dat is een puur psychologisch effect. Ramadan is een religieuze maand die effect heeft op elk aspect in het leven van moslims, aldus het onderzoek. Het vasten, bidden en omkijken naar de ander geeft moslims een gevoel van solidariteit en moedigt euforische gedachtes aan. Dit optimisme beïnvloedt het sentiment van beleggers. Ook durven ze meer risico's te nemen."