nostalgie naar jaren 30, 2016

 Op de sociale media is 2016 ineens een jaar waarnaar velen terugverlangen. Het is de tijd voor Trump, de goedkope tijden van voor COVID, de Brexit had zich nog niet gerealiseerd en Rusland had alleen nog maar de Krim geannexeerd. Geen dreiging van een Derde Wereldoorlog of ontslag door de chatbot Anna van AI. De goede oude tijd waarin de wereld nog niet zo snel veranderde en Amerika nog een slimme, welbespraakte zwarte president had. We werden geconfronteerd met criminal Hillary, er was voor Brexit gestemd, maar de leden van de FED werden nog niet voor de rechter gesleept. Men vond het nog niet nodig om handelsoorlogen te beginnen. Men wilde Groenland nog niet hebben ter meerdere glorie van de keizer en vooral vanwege het mislopen van de Nobelprijs voor de vrede (hoe terecht dus). Europa was nog iets respectabels, ook al deed men aan domme linkse hobby's en riep men geen overtuigend halt toe aan immigratie. Dus er is wel iets te zeggen voor een verlangen naar 2016.

Echter er is ook een sterk verlangen naar de jaren dertig. Als econoom is dat volstrekt niet te verklaren. Ook voor mensen die zagen dat het de bron was van de Tweede Wereldoorlog met opkomend fascisme is een en ander verbazingwekkend. (het verlangen is alleen maar mogelijk omdat haast niemand de jaren dertig bewust, actief heeft meegemaakt)

Maar er is nostalgie naar de jaren dertig toen de veranderingen nog niet zo snel gingen en er sterke leiders waren die wel wisten hoe je immigratie en Joden moest aanpakken. Woke was absoluut ondenkbaar, transgenders waren er niet (althans onzichtbaar)  in die mooie versie van de jaren dertig.  Nationalisme was in, weg met die profiteurs van onze sociale heilstaat. Eigen volk eerst (=protectie, hoge importheffingen enorm omhoog wat de depressie van de jaren dertig zonder twijfel ernstig verergerde) , want het ging al zo slecht dat anderen niet op onze kosten konden meeprofiteren. Overigens is dat de juiste economische reden volgens bijvoorbeeld Friedman om immigratie niet uit de hand te laten lopen. Volgens hem was alle immigratie goed in de VS tot 1914, maar door de opkomst van de verzorgingsstaat kon je niet zo maar iedereen binnenlaten ter vergroting van het economische heil (wel voor echte vluchtelingen, maar dat is niet voor economische redenen. Overigens zijn immigranten vaak harde werkers en daardoor gelukkig vaak wel goed voor ons economisch heil) In de jaren dertig bewonderde velen de sterke leiders als Hitler en Mussolini (met hun ongelooflijk meeslepende toespraken waar men nu heel anders naar kijkt) en keek men niet zonder reden neer op de slappe hap van die linkse Weimar- republiek. Men had het slecht en daar moest iets aan gedaan worden en extreem rechts bood de oplossing in de ogen van velen, met benoeming van de profiteurs (toen zag men de Joden en immigranten hier voor aan) als reden van de ellende en de opbouw van een sterk leger, zodat Amerika, Engeland en Frankrijk niet langer met je konden sollen.  

Het geeft wel een beetje aan waarom links steeds maar verder wegzakt, terwijl zo veel mensen het niet goed hebben (al valt dat mee met vroeger, men waardeert de geneugten van "gratis" sociale media niet, de betere gezondheidszorg, de lange periode van vrede, de goedkope vliegreizen etc.). Men ziet dat de boodschappen duur zijn geworden en links zet nog steeds de sociale heilstaat open voor buitenlanders en spendeert geld aan climate change in plaats van aan goedkopere boodschappen, men maakt benzine nodeloos duur. Men maakt eindeloos regels in plaats van betaalbare huizen te bouwen. Men houdt eindeloos rekening met minderheden in plaats van de eigen middenklasse voor te trekken. 

De tijdgeest is duidelijk naar rechts, maar we moeten niet zo duidelijk de  jaren dertig weer mogelijk te maken. Straks als AI tot grote ontslagrondes leidt en China ons nog erger overstroomt met goedkope producten, ondertussen beter dan onze eigen rommel, als we ons tot de tanden moeten bewapenen tegen Rusland, Amerika, de VS en de enorme immigratiestroom uit Afrika en climate change moeten keren, zullen we zien dat het verheerlijken van de jaren dertig niet de oplossing kan zijn.

is de debasement trade te populair?

 Het narratief (denk erom dat dit slap verhaal betekent, want ineens kan een ander narratief opkomen en het oude wegzinken in vergetelheid)  van de debasement trade is waanzinnig populair op het ogenblik. Je moet in zilver en in goud, want de fait currencies zijn straks niets meer waard. Centrale banken weten dit en kopen alleen nog maar goud, want dollars zijn uit de mode mu de Pax Americana is vervangen door de Donroe doctrine met een ministerie van oorlog. Amerika kan zo maar zeggen dat je bezittingen in beslag worden genomen en even later is dat zo, bemerkten diverse Russen. In China ziet men dit ook. Belangrijker is dat Chinezen niet langer rijk worden met vastgoed en collectibles en in iets anders willen zitten. Goud dus. En dat kan, want de lonen zijn genoeg gestegen dat men gouden ringen etc. kan kopen. India is ook rijk genoeg geworden om nog meer goud te kopen dan ze toch al deden. Het narratief van goud is sterk. Dat van zilver is op het ogenblik nog populairder, want de industrie heeft meer zilver nodig dan geproduceerd kan worden. In steeds meer toepassingen moet zilver. Dus de zilver schaarste wordt nog groter. Zeker weten. Of toch niet?

De stijging van de zilverprijs is extreem en hoort bij de grootste drie stijgingen sinds 1971, het jaar dat de echte debasement trade begon (Nixon liet dollar niet meer omwisselen voor goud). Uiteraard kan het nog erger als we naar de explosie van 1980 gaan, beslist niet onmogelijk. Maar in 1980 was er te veel gespeculeerd door vooral de gebroeders Hunt. Zij zorgden ervoor dat de fysieke voorraad zilver kleiner was dan de industriële vraag. Aanvankelijk was dat een groot succes, want de zilverprijs steeg tot ongekende hoogte. Maar in 1980 dacht elke particulier dat het beter was om zijn fysiek zilver in de vorm van (niet zeldzame) zilveren munten te verkopen, weg met dat zilveren bestek dat niemand nog wil poetsen. Wat moet ik met dat zilveren dienblad? Of die lelijke theepot. Weg ermee en bakken met poen opstrijken. En binnen de kortste keren was zilver niet meer schaars, want er is veel meer zilver opgepot dan er geproduceerd wordt (door vele eeuwen productie).

Het narratief van de debasement trade is sterk want eigenlijk gelooft bijna iedere econoom dat er fiscale dominantie is (zie Jeroen Blokland bijvoorbeeld). Overheden maken steeds meer schulden en geloven steeds meer dat bezuinigen slecht is. Keynes is nog altijd populair. Maar op een gegeven moment is de schuldenlast gewoon te groot en gaat het mis. Dan moet er iets gebeuren om die schuldenlast weg te krijgen. Het meest populair is dat dit met inflatie zal gaan, want overheden worden gedwongen steeds meer met geld te smijten om de verkiezingen te winnen. Zelfs in tijden dat er behoorlijke economische groei is blijft het overheidstekort in de VS enorm. In Frankrijk kan men geen begroting aangenomen krijgen, omdat te veel politici echt niet willen bezuinigen. In Duitsland is de Schuldenbremse gesneuveld en om AfD in te tomen moet dit leiden tot enorme stijging van overheidsuitgaven. Hoe gaat men die 5% defensie betalen? Via Sinterklaas bij de ECB natuurlijk, wie anders is zo gek om al die staatsleningen te kopen? Arbeid is schaars en lonen moeten dus tomeloos omhoog, d.w.z. inflatie.

Maar komt er echt die enorme inflatie die debasement van valuta's als de dollar en euro gaat veroorzaken?

Dat is zeer de vraag. Jan de Boer gelooft heilig in een deflatoire instorting van de debasement trade. Wanneer dat gebeurt is uiteraard onzeker. Hij ziet een Chaotisch Neergangscenario met deflatie. Er gaat van alles gebeuren waardoor aandelen flink gaan dalen. De magnificent seven blijven al enkele weken echt achter bij de S&P500 (want het narratief van debasement trade in zilver is sterker). Op zeker moment wordt het duidelijk at de winsten van die extreem grote bedrijven nauwelijks nog kunnen groeien. Dat kan een enorme klap in de koers veroorzaken. Aandelen zijn erg duur op het moement en het verhaal van die mooie winstgroei van gewone aandelen is maar zwak, er zijn maar weinig aandelen die een mooie winstontwikkeling laten zien over meer dan vijf jaar en als dat wel gebeurt kan het ook misgaan, zoals bij Adyen en WoltersKluwer. Dat kan een verkoopgolf van aandelen doen ontstaan. De babyboomers moeten dan hun geld veilig stellen door nog veel meer te verkopen. Dat leidt al snel tot dalingen van 50% van beurzen. Niet gegarandeerd, maar na 18 jaar hausse al diverse keren gebeurd (denk aan 2000, 1966) met een lange periode daarna zonder reële koersstijging. Een en ander is zeer slecht voor de koopkracht van de rijken, d.w.z. een klap in de consumptie vindt dan plaats en dat is deflatoir. 

Arbeid kan plotseling niet zo schaars blijken als AI te succesvol is en dat is niet goed voor de loonontwikkeling. Deflatoir. Grondstoffen hoeven niet zo schaars te zijn als men nu denkt, de olieprijs kan flink dalen bij vraaguitval. 

Kortom, deflatie is wel degelijk mogelijk bij de komende dramatische val van de beurzen na de overdreven stijgingen die hopelijk nog niet voorbij zijn.

met goede moed het nieuwe jaar in

 Het jaar is begonnen met veel van dezelfde vertrouwde winnaars in technologie zoals ASML en defensie-aandelen. Er zijn nog steeds bekende losers zoals DSM, Unilever . De moed is daar tot onder de schoenen gezonken, het herstel wil maar niet lukken. Het is geen AI en ze moeten kennelijk de rekening betalen voor de hogere importheffingen van Trump en de opstand tegen hogere inflatie. Je hoort niet zo veel mer van graaiflatie en dat is denk ik wel met reden: de producenten van de dagelijkse benodigdheden zijn niet meer de veilige winstmakers van weleer met marges die ineenschrompelen. Alle fantasie is bij technologie en AI. En O Wee als het narratief (=slap verhaal) tegen je keert zoals bij RELX en WoltersKluwer. Financials klampen zich vast aan de chatbot Anna die heel wat menselijke collega's de laan uit schopt.  Het oeverloze pessimisme over financials zoals ik ongeveer twee jaar geleden aanstipte is omgeslagen in groot optimisme. 

 Overigens is in de VS de banengroei in de financiële sector nog steeds redelijk. De rest van de banengroei is matig, maar dat wijst op stevige groei van de productiviteit. De werkloosheid viel mee in de VS, ICE heeft kennelijk genoeg arbeiders het land uit geschopt en geschoten. De groei in de VS is veel hoger dan verwacht en wordt naar boven bijgesteld op de enorme meevallers in de export en import. Het handelstekort was niet bijna $ 60 miljard maar minder dan $ 30 miljard en nu komt men met cijfers van 5% groei over het vierde kwartaal terwijl het ergste hiervoor werd geweest vanwege de lange sluiting van de overheid. Import werd getroffen door afbouw voorraden van importen (=meer inflatie in 2026). Het handelstekort zwiepte van enorm negatief en snel nog erger wordend naar plotseling enorme verbetering. Die zwieper geeft aan dat er een flink risico is van weer verslechtering als een en ander weer enigszins normaliseert. Maar per saldo lijken de opwaartse groeiverwachtingen voor de wereld verder omhoog te worden bijgesteld.

Er is groot optimisme over de groei van de winsten en in mindere mate ook over economische groei. De wereldhandel groeit beter dan verwacht. Daar profiteert vooral China van en diverse andere Emerging Markets. Europa is overduidelijk de klos. De koersen van Emerging Markets lijken steeds overtuigender naar boven uit te breken versus de S&P500. Verder valt op dat small cap value het sinds half november  goed doet in de VS. 

Trump koloniseert niet de bananenrepublieken zoals de VS vroeger deed, maar de olielanden in de achtertuin. Hij ziet de olieproductie van fracking niet meer groeien maar afnemen en dat moet dus aangevuld worden met goedkope olie uit Venezuela. Geopolitiek risico volop nu ook Groenland door Trumpp gekocht gaat worden (iedereen krijgt en flink bedrag in Groenland, men denkt ongeveer $100.000 per persoon nodig te hebben en dan nog is het een koopje. Beurzen zijn zoals zo vaak niet onder de indruk van geopolitiek risico.

Ik bezondig me aan FOMO en blijf zitten, maar de man met de hamer die het beurssprookje uitblaast en als een olifant door de porseleinkast zal gaan wandelen is in aantocht. Europa is nog even de aantrekkelijke spijker voor de hamer. Het kan nog even duren, maar risico langzaam terugnemen is voor oude sokken zoals ik in toenemende mate noodzakelijk. Ik hoop nog op een goed 2026, maar op tijd winst nemen wordt belangrijk, zoals ik in 1987 leerde (o, die plotselinge neergang na vijf jaar zal pas in 1988 komen, o jee, nee in 1987). En ook 1998-200. Wie in 1998 verkocht kon zijn geluk niet op in 2003, wel na eerst twee jaar uitgelachen te zijn over zoveel onnozelheid en het niet zien van de nieuwe tijd, the new era.

hoopvol het nieuwe jaar in, al zijn tussentijdse verkiezingen in de VS meestal niet zo best voor beurzen. Chaotisch Neergangscenario dreigt

 De beste wensen en moge u betere kaarten hebben dan Zelensky of Maduro. Ook in 2026 draait de wereld om D J Trump met zijn Donroe doctrine

Hoopvol is dat Rusland en China het echt niet vinden kunnen dat de VS zo maar een ander land binnenvalt, zoals Venezuela. Overigens valt China Taiwan vooral nog niet aan, omdat het zo moeilijk is en niet à la Poetin het hele eiland willen kapot maken. Niet vanwege hoge morele standaarden.

Belangrijker voor de financiële markten is dat kredietgroei waarschijnlijk gaat versnellen door AI in de VS

Gunstig is verder de mooie winstgroei die boven gemiddeld omhoog wordt bijgesteld. De FED gaat niet vervelend doen. AI werkt kostenbesparend. Belastingverlaging in de VS en gat in de hand bij Duitsland is gunstig voor beurzen. Er zijn natuurlijk de nodige zorgen over de geopolitiek, de AI-bubbel,  de PE's moeten dalen in deze fase van de cyclus, de credit spreads zijn te laag, de inflatie in de VS krijgt last van uitgestelde prijsverhogingen door importheffingen (maar minder huurstijging en lage olieprijzen maken inflatieplaatje nog even OK). etc.

 

De pessimisten zeggen dat de beurskoers bitcoin achterna moet gaan omlaag

Techneuten zeggen dat de midterm jaren in de VS vaak een flinke correctie laat zien, maar later in het jaar komt het vaak nog goed, vooral bij een herkozen president (Detrick, maar laag vertrouwen in Trump past niet bij een herkozen president)

Jan de Boer zegt dat de pauze op de beurzen nog enige tijd kan aanhouden, maar dat dan de beurs toe is aan een prachtige zwanenzang, zoals hij het in oktober zag en nog steeds ziet. Veel vergelijking met o.a. 1999

Na die volgende grote stijging later dit jaar komt de neergang à la het Nikkeiscenario van Jan de Boer of het Chaotisch Neergangscenario van Ter Veer en mij.  

Als hard pensionerend mens zou ik dus voorzichtiger moeten worden in die stijging die later dit jaar zou kunnen gebeuren. Ter Veer zou zeggen dat ik nu al heel erg moet oppassen en winst moet nemen. Te vroeg maar als het gaat dalen ben je blij dat je het gedaan hebt, net als wanneer je vanaf 1998 winst ging nemen. Pijnlijk in 1999 en begin 2000, maar heerlijk in 2001 en 2002.

Dat timen van het Chaotisch Neergangscenario zag ik jaren geleden al als de grootste uitdaging van mij als pensionado. Helaas gaat timen vaak fout, dat weet ik door schade en schand nu ook wel. Ik kan daarom de raad van ter Veer niet te lang in de wind slaan (wat ik wel deed in 2000). 

Waar moet dat vandaan komen? Uit te veel inflatie, te veel schulden, geopolitieke overmoed, overwaarderingen die niet meer bij het narratief (=slap verhaal) horen. De gelovigen in cycli zeggen dat het dan tijd wordt voor een grote daling. De baby boomers gaan liquideren als het te veel daalt en daardoor wordt de daling extra groot (in reële termen).