26 april 2014

is de asset economy wel sterk genoeg om de economische groei aan te wakkeren?

Nee, volgens Hoisington/Lacy Hunt  in John Mauldin's Outside the box via

Where Was the Wealth Effect in 2013?

De economische groei in 2013 was in de VS lager dan in 2012, terwijl het net wealth effect zo veel sterker was (huizenprijzen en aandelenkoersen schoten immers omhoog). Daarom vinden zij dat het wealth effect niet de moeite ward was om de FED zo royaal te laten zijn met QE. Ze vergeten eventjes dat Amerika alleen maar een deuk kreeg in de groei van the fiscal cliff van belastingverhogingen en na de eerste helft van 2013 ongeveer 3,5% was.
De groei was uiteraard wel oneerlijk verdeeld, zoals een flinke schrobbering van Josh Brown, een onverdachte grootverdiener, http://www.thereformedbroker.com/2014/04/25/the-rich-mans-bubble-is-popping-and-no-one-gives-a-f/. Het wegzakken van dure momentumaandelen en andere rijkdommen van de rijkste 1% hoeft de economie niet te raken, want het droeg ook niet zo veel bij in de opgang. Als Brown al zo afgeeft op die 1%, dan gaat er ooit wel electorale dwang komen een en ander te verslechteren voor die 1%, zoals verordonneerd door Piketty.
Hoisingtons plaatje laat zien dat het verband tussen een betere beurs en hogere consumptie sinds 1930 zwak positief is geweest. Overigens is dit in lijn met wat de cijfers Elroy Dimson, Warsh sinds 1900 laten zien: het verband tussen groei BNP en beurs was zwak/ afwezig.

Is het daarom niet de moeite waard om een hogere beurs te laten fabrieken door de FED via QE?
Ik denk dat het toch wel zinvol was en in mindere mate nog is. De laatste paar decennia is de beurs wel degelijk meestal in de pas met het BNP gestegen en gedaald. Het verband was veel sterker dan het plaatje doet vermoeden.  De dreun van de kredietcrisis leidde tot een dreun in beurskoersen en economische groei.
QE heeft de banken gered, vooral QE1. Anders was de waarde van hun bezittingen nog verder gedaald, deflatie uitgebroken en waren de banken gewoon failliet gegaan, ze verder steunen was dan te onbetaalbaar geworden (nu gebeurde dat alleen in Ierland).
De QE's daarna zorgden eigenlijk alleen voor een stijgende beurs en meer winst voor banken en meer inkomen voor de rijkste 1%. De rest heeft nauwelijks geprofiteerd, maar je moet je afvragen: wat zou er anders zijn gebeurd? De schok van de kredietcrisis samen met de eurocrisis was met veel te grote kans groot genoeg om zonder steun van QE2 etc om de economische groei opnieuw in te laten storten in de VS.
Er wordt te weinig beredeneerd wat er gebeurd zou zijn als er geen QE1 en andere QE was geweest. Dan zou de wereld er heel wat slechter voor hebben gestaan. De armste 99% zouden het slechter hebben gekregen, terwijl nu hun situatie stabiliseerde.
Misschien moet ik een verhaal maken met scenario's wat er gebeurd zou zijn met en zonder QE.

piketty: productiviteitsgroei 21ste eeuw eerst hoog

In ons boek hebben we ook behandeld hoe de produciviteitsgroei zich in het verre verleden heeft ontwikkeld.
Voor de Industriële Revolutie was de groei zeer laag, maar van 1700-1800 was er toch al enige vooruitgang, al is dat in de grafiek haast niet te zien.
Daarna zie je een versnelling en volgens Piketty ziten we de komende decennia wereldwij gemeten op een hoogtepunt.
Dat komt vooral door landen als China, India en Afrika, niet door Europa.
Piketty doet zijn best te zeggen dat hij niet voorspelt, maar via dit soort plaatjes doe je dat toch wel. En passant stelt hij dat Gordon veel te pessimistisch is en dat de voorspelling eigenlijk alleen te optimistisch is als er niet genoeg vooruitgang wordt geboekt met het winnen van goedkope energie (een terechte nevenvoorwaarde denk ik).

de hoofdwetten van het kapitalisme volgens Piketty

De eerste wet is a=r*b
a is het deel van het BNI dat kapitaal voor zijn rekening neemt
r is het rendement op kapitaal
b is de hoeveelheid kapitaal versus BNI

Op curieuze wijze stelt Piketty vast dat r=5%. Dat zei Jane Austen al en sindsdien is dat nooit meer echt betwijfeld. Iedereen vond dat namelijk en al eeuwen. Het is een beetje zoals bij ons de inflatieverwachting 2% is.

Die 5% is hoger dan de reële groei van het nationaal inkomen en daardoor stijgt b. Dat heeft dan weer tot gevolg dat a stijgt.
Dat klinkt nogal eenvoudig, maar dat gaat er niet in bij economen. Zo hebben ze het niet geleerd en daarom willen ze heel veel empirisch bewijs (het boek van Piketty heeft daarom 685 bladzijdes) en dan nog geven ze zich niet gewonnen. Piketty is gewoon een vermomde Marxist.

De tweede wet is b=s/g
b is nog steeds de hoeveelheid kapitaal versus het nationaal inkomen
s is hoe veel % er gespaard wordt
g is hoe hard de groei van het BNP (BNI) is

Dit verklaart waarom men in Europa rijker is ten opzichte van het BNP dan in de VS (dat zo weinig spaart, maar wel redelijk groeit), vooral in Italië. Daar spaart men heel veel en er is geen groei.
De tweede wet wordt alleen op lange termijn gehaald. Op korte termijn zijn er afwijkingen, al zijn op het ogenblik de afwijkingen niet zo groot in de westerse wereld.

De tweede wet biedt een mogelijkheid om te beoordelen of de beurswaarde van een land te hoog is versus het BNP, onder de nodige aannames.

bron: Piketty, Capital in the 21st century

24 april 2014

Jagersma's visie op Nederlands vastgoed

Vandaag ben ik op de jaarverslagdag geweest van de vastgoedfondsen van Syntrus Achmea real estate & finance.
Jagersma hield zoals altijd een opgewekt verhaal over de kansen van vastgoed. Hij was trots op de outperformance van zijn fondsen (vooral huizen en winkels), al waren de totale resultaten uiteraard negatief. De waarde van onroerend goed daalde immers vorig jaar.
Maar Jagersma zag ook dit weer de kentering komen, maar dan vooral voor het betere onroerend goed. Toch wil hij een fonds oprichten voor slechte kantoren die getransformeerd moeten worden tot woningen of iets anders. De B-locaties hebben nu een huurrendement van 10% en dat is toch ook niet te versmaden, al geeft hij wel de voorkeur aan de A locaties.
De tweedeling goed (de centra van de 15 grootste steden en dominante wijkcentra in grote steden) en slecht (de rest) zal nog wel even doorzetten, vooral bij winkels.
En grond? Wachten, wachten, wachten en dan toeslaan.

Zijn optimisme is gebaseerd op het herstel van de economie. Dit jaar gaat de koopkracht flink omhoog (?) en volgend jaar de consumptie ook wat. Dat is net op tijd om de winkelsector te redden.
Bovendien gaan de buitenlanders weer stevig kopen.

De politiek heeft duidelijkheid geboden over wat sociale sector is (huren tot € 700, een vast bedrag) en de vrije sector (hogere huren). Corporaties moeten voortaan wegblijven uit dit sentiment. Corporaties hebben last van de verhuurdersheffing, de vrije sector niet. Deze mag de huren ook laten stijgen tot schier onbetaalbare niveaus.
De keuze voor woningen met huren tussen €650 en € 1000 had goed uitgepakt in de afgelopen jaren en dat zal voorlopig wel even aanhouden.
Gunstig is dat het aantal huishoudens in Nederland sterk toeneemt (alleen ouderen, die 75+ mensen gaan tot 2030 voor 1,3 miljoen extra huishoudens zorgen) en er bijna niets gebouwd wordt (nog geen 40.000 huizen vorig jaar en er zijn maar 26.000 vergunningen afgegeven, dus het wordt nog erger). Dus de demografie is veel beter dan je denkt voor huizen. En zorgvastgoed, dat vindt hij uiteraard helemaal geweldig.
De generatie Y wil geen huis kopen, geen bezit, maar gewoon huren. Idem voor bejaarden. Dat zal ook helpen.

de Great Moderation is terug in de VS

Goldman Sachs opperde het al begin april:
Himmelberg en Richers: Did the Great Recession derail the Great Moderation? Probably not. Vooral de groei van de werkgelegenheid is heel erg stabiel volgens hen.
the return of the great moderation
en in de New York Times had men er ook een artikel over  http://economix.blogs.nytimes.com/2014/04/11/the-great-moderation-is-back/?_php=true&_type=blogs&_r=0
Furman, baas van de Economic Council van de president zat vol vuur te vertellen dat de Great Moderation in tijden van economisch herstel gewoon terug was. De Great Recession heeft daar niets aan veranderd.
Furman schrijft dat toe aan de monetaire politiek. Schokken wren er immers volop in de afgelopen jaren zoals de eurocrisis en orkaan Sandy.
Consumptie groeide traag maar gestaag.
De Great Moderation kende vooral uiteindelijk te veel leverage omdat banken geloofden in het alge risico. Dat kan nu weer gebeuren. Banlken kunnen als gekken krediet gaan verlenen. De laatste maanden zie je een behoorlijke versnelling van de kredietgroei. Dat kan doorzetten als de banken opnieuw geloven in lage volatiliteit, eeuwig durende stijging van de huizenprijzen, laag blijvende werkloosheid, tweeverdieners die niet allebei werkloos zijn etc.

23 april 2014

Japan nog geen Goldilocks

De lagere yen is nog steeds niet aan het zorgen voor een lager handelstekort. De exportgroei is tegenvallend, misschien vanwege te veel ruzie met China. Sinds de stillegging van de nucleaire centrales is de import van energie erg hoog.
Voor een betere beurs moet de yen omlaag. Dat kan kennelijk alleen als het renteverschil met de VS oploopt. Dat zou wel kunnen als de Bank of Japan de rente constant kan houden en in de VS de rente oploopt op hogere economische groei en inflatie.


Verder via freakonomics: waarom volgens Richard Koo http://www.economist.com/node/10431721 (oud verhaal, maar nog steeds heel instructief) het slechter met Japan gaat dan nodig is: huizen verliezen zo snel hun waarde dat ze niet als belegging maar als duurzaam consumptiegoed moeten worden aangemerkt. De grondwaarde gaat mee met het inkomen, maar wat er op staat verliest binnen 15 jaar zijn waarde. Een huis gaat gemiddeld maar 38 jaar mee, tegen 77 in het VK. Dat komt omdat door goed onderhoud huizen hun waarde behouden in het VK. In andere westerse landen gaat dat ook zo. Huizen zijn een goede belegging. Maar in Japan is dat niet zo. Je bouwt daarom in Japan haast geen kapitaal op via het kopen van een huis. Je kunt beter tegen 0% sparen. Een en ander is tot structurele verarming in Japan aan het leiden.

In Duitsland was het tot voor kort niet zo heel veel anders. In de ontvolkende gebieden zijn oude huizen veel minder waard dan nieuwe huizen.

Tot 1990 steeg de grondwaarde in Japan overigens erg veel, waardoor je toch goed af was met een eigen huis.

Nederland scoort relatief zeer hoog met aantal topuniversiteiten

http://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/nations-chasing-harvard-merge-universities-to-ascend-rankings.html
Met 8 universiteiten in de top 100 is Nederland gezien het aantal inwoners extreem oververtegenwoordigd. Op de ranking schijnt wel wat aan te merken te zijn, maar het cijfer voor Nederland is niet helemaal in overeenstemming met onze zesjescultuur

22 april 2014

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Eigenlijk heb ik weinig toe te voegen aan de post over goed economisch nieuws van de afgelopen week: het meeste economische nieuws was goed tot zeer goed.
De beurzen stegen op het goede economische nieuws en de speech van Yellen, al is het commentaar op dat laatste niet goed voor de koersen de komende tijd. Het winstseizoen nadert zijn drukste week. De vorige week waren de winstcijfers redelijk, maar vergeleken met de cijfers van vorig jaar eigenlijk wat tegenvallend (namelijk gemiddeld niet hoger). De soft patch krijgt uiteraard de schuld.

In de VS viel de productiegroei over maart mee, maar vooral ook de opwaartse herziening over februari met bijbehorende opwaarste herziening van de bezettingsgraad geeft toch wel duidelijk aan dat de VS de soft patch heeft verlaten. Dit betekent een aantrekken van de investeringsgroei.
Ook de groei van de detailhandelsverkopen was sterk na de slechte cijfers van de wintermaanden. High frequency cijfers over transport zijn zeer sterk. Initial claims voor werkloosheid bleven zeer laag op 304.000 na het zeer lage cijfer van 302.000 vorige week. Deze week bleven de initial claims laag, terwijl analyses over late Pasen etc aangaven dat dit niet hoorde te gebeuren. Mijn collega Steven Bell voorspelt al enige tijd dat de claims onder de 300.000 zullen komen en ik denk dat hij gelijk krijgt.
De voorlopende surveys voor de ISM waren zeer gunstig voor de Phillyfed en de SLIM van Strategas, het minder belangrijke Empire Survey van New York was wel wat zwakker.
Het Beige Book, de barometer van de economie voor de FED, was iets optimistsicher over de groei in de VS. Ze zagen een opleving van de groei in de door de koude bevangen districten aan de Oostkust.
De inflatie was ietsje hoger dan verwacht op stijgende huren, benzineprijzen en voedselprijzen.
NAHB, het sentiment van de huizenbouwers trok 1 punt aan tot 47, iets minder dan verwacht.

De groei van China was in het eerste kwartaal 7,4% op jaarbasis, om te rekenen naar 5,9% over het eerste kwartaal volgens JP Morgan of nog lager volgens Lombard Street. Dat viel mee vergeleken met de wel zeer zwartgallige verwachtingen voor China. De geldgroei zwakte af, maar de kredietgroei werd daarentegen sterker.

In Duitsland viel de sterk met de beurzen correlerende vertrouwensindicator ZEW iets terug. In het VK daalde de werkloosheid met 0,3% onder de voor QE magische 7%. De loonstijging accelereerde (van 1,4 naar 1,7% op kwartaalbasis.

20 april 2014

goed financieel nieuws van de afgelopen week

Het economische nieuws vanuit de VS was de afgelopen week heel goed. De industriële productie was met 0,7% sterk in maart en na herziening zeer sterk (0,5% erbij naar +1,4%) over februari). Een en ander werd wel geholpen door de hogere productie van de nutsbedrijven vanwege het koude weer. Maar de bezettingsgraad steeg door de acceleratie van de industriele productie behoorlijk en dat noodzaakt tot meer investeringen (en dat gaat ook gebeuren gezien de versnellende kredietgroei).
De detailhandelsverkopen waren ook zeer goed met +1,1%, veel beter dan verwacht.
Met de voorlopende indicator van de orders van Strategas zit het ook snor.
Initial claims voor werkloosheid waren voor de tweede keer zeer laag, maar net boven de 300.000. Vorige week verwachte men door moeilijke seizoencorrecties vanwege Pasen dat deze keer de claims veel hoger zouden worden. Niet dus en de claims lijken op weg naar cijfers beneden de 300.000.
Het Beige Book van de FED liet een aantrekkende groei zien, nog niet sterk, maar wel een duidelijke rebound in de districten aan de Oostkust.
De havens aan de westkust hadden het zeer druk. Spoorverkeer was sterker, hotels hadden het het drukste sinds 2000. De inflatie is weer een beetje aan het stijgen (voedsel, benzine, huren), maar blijft te laag in de ogen van de FED. Kortom het gaat goed in de VS.

De speech van Yellen werd als teken gezien dat de FED royaal blijft, al duiken er wel nieuwe onzekerheden op over de guidance.
Het winstseizoen is redelijk gestart, maar ik had er eigenlijk iets meer van verwacht, vooral betere forward guidance.
Met Rusland valt toch te praten en als je ze maar hun zin geeft, neemt de spanning af (zo leerde Chamberlain al).
De economische groei van China was laag, omgerekend zo'n 5,9% volgens JP Morgan, maar men had gevreesd voor nog lager
In Europa ging de rente in Griekenland onder de 5%.

Al met al was dit genoeg goed nieuws om de beurs omhoog te krijgen, inclusief de momentumaandelen die het plotseling zo zwaar te verduren kregen. Men reageert weer positief op goed economisch nieuws.

Het plaatje van Scott Grannis laat de Goldilockssituatie zien: oplopende bezettingsgraad en een vergeleken daarbij te lage reële FED-rente die voorlopig te laag blijft. Dat zijn meestal goede tijden voor beurzen.

 Desondanks werden de beleggers in de sentimentspeilingen pessimistischer. De wall of worry is weer groter. Dat is gunstig.

rente

De 10-jaars rente in de VS zit in een range van 2,6-2,8%. Het wachten is op een doorbraak naar boven als het goede economische nieuws aanhoudt.
In Duitsland (rechterschaal), zakt de rente al maar verder weg op toenemende deflatieangst en steeds luider wordende plannen van de ECB iets te gaan doen dat misschien wel QE is of negatieve depositorente. Dat wegzakken stopt als de rente in de VS te veel stijgt.
De 30-jaars rente in de eurozone drijft af naar rampzalig lage niveaus. Dekkingsgraden van pensioenfondsen dalen weer in Nederland door deze rentebeweging.

19 april 2014

winstseizoen eerste kwartaal nog niet geweldig, volgende week beter

Bovenstaande tabel van Goldman Sachs laat zien dat de winsten niet al te geweldig meevallen na al die neerwaartse bijstellingen en winstwaarschuwingen.

Volgende week komt de grote massa van de resultaten binnen. Het plaatje van GS laat zien dat dit vaak wat beter gaat dan in de weken ervoor.

Yellens tweede speech: guidance nu onduidelijk, geen woord over bubbels


Yellen gaf in haar tweede speech voor de economische club in New York ook aandacht aan de mogelijkheid dat inflatie te hoog zou worden. Dat is niet de grootste kans in haar ogen, maar als het gebeurt dan moet je daar op reageren

Dat veroorzaakt onduidelijkheid over de guidance. Totdat alles niet meer volgens het boekje gaat, kun je vasthouden aan wat de FED zegt. Maar als er dan iets anders gaat dan gedacht, dan heb je niets meer aan die guidance. Op zich heel logisch, maar het betekent dat guidance niet meer zo veel voorstelt. Er kunnen ineens nieuwe ontwikkelingen opdoemen die een heel andere reactiefunctie van de FED veroorzaken. D.w.z. je kunt niet meer bouwen op wat de FED zegt. Dat was eerst beter. We verhogen de rente niet, ook al zien we dat we behind the curve zitten, zo was het verhaal eerst. Daar hebben we namelijk een verhaal voor. Tot 2018-2020 is dan toch het inflatiegevaar laag en we willen geen herhaling van 1937.

Op zich niet opzienbarend, maar het brengt de pennen van Bianco en Wieseman (MS) in beweging. Het heeft beleggings-consequenties.

18 april 2014

inflatie en inflatieverwachtingen zijn op bodemniveau in VS, the only way is up

(plaatje Bianco)
De betere groei sinds half 2013 heeft nog niet geleid tot hogere inflatieverwachtingen.
Begint nu een stijgende trend?
.
De inflatieverwachtingen kunnen best wel weer eens een ritje gaan maken. En ineens begint men van diverse kanten (Sober Look

, MacAlinden) te schrijven over oplopende inflatie.
FED governeur Bullard rept al van een stijgende inflatie die het doel van de FED gaat benaderen. De PPI was hoger dan verwacht vorige week en vooral de importprijsstijging was een openbaring voor de inflationisten. De huren stijgen. Voedselprijzen gaan omhoog.
 
Source: Investing.com
 
 CRB BLS Spot Commodity Index (source: Barchart)
en dan die loongroei, dat wordt nog erger in de VS
Source: Bloomberg, McAlinden Research

 
Gallup's Job Creation Index

Source: Bloomberg, McAlinden Research
en de prijzen van goederen gaan ineens ook niet meer onderuit. 
 
 

17 april 2014

inflatie daalt maar door in eurozone


Frankrijk zorgde vorige maand nog voor mooi hoge inflatiecijfers, maar ook daar slaat het deflatiespook nu echt toe.
Het plaatje van ASR laat zien dat ze misschien in Duitsland voor wat inflatie gaan zorgen.