19 mei 2016

Gaat de tijdgeest van globalisatie, individualisering, helpen van bedrijfsleven naar protectionisme en schuld is vies?

Sinds 1981, het akkoord van Wassenaar, het ingrijpen van Volcker met torenhoge rente, is er een lange periode gekomen waarbij kapitaal een steeds groter deel van de koek kreeg. (westerse) Wereldwijd ging men de lonen matigen. Die waren sinds de loonexplosie begin jaren zestig te lang harder gestegen dan de productiviteit, waardoor de winstmarges zo laag werden dat er grote werkloosheid moest ontstaan.  Er kwam door Volcker (decennia lang) disinflatie, heel gunstig voor de waarde van kapitaal zoals aandelen en onroerend goed.  Uiteindelijk leidde dit tot analyses à la Piketty dat kapitaal een altijd stijgend deel van het BNP dreigt te krijgen omdat het rendement op kapitaal hoger zou zijn dan de nu zo schamele groei van het (nominale) BNP. Netto valt dit overigens te betwijfelen (zoals Philip Menco (VBA journaal voorjaar 2015) aantoonde). Piketty vindt de trend van steeds grotere inkomensongelijkheid onhoudbaar en schadelijk.

De tijdgeest gaat hem waarschijnlijk gelijk geven en de trend keert dan voor de factor kapitaal en daarmee ook voor de beurzen. Een en ander moet dan wel eerst hoog op de politieke agenda komen en zo ver is het nog niet. De politieke agenda is wel fors aan het veranderen. We vangen dit onder de noemer populisme. Dat laat ook (voorlopig) enig kop in het zand steken zien voor de verandering van de tijdgeest. De populisten zijn niet dom, hebben reële zaken waar ze zich druk over maken. Ze zondigen wel vaak zwaar tegen compassie, gaan soms veel te ver om hun doelen te bereiken.

Curieus is dat ze vaak zeer rechts beginnen en al snel om hun kiezers te blijven binden veel te veel overheidsgeld uitgeven: Peronisme is dat, genoemd naar de dictator, die vooral door zijn betoverende vrouw zeer populair werd  (totdat het land geruïneerd was).

De opkomst van Trump laat zien dat de politiek aan het veranderen is. Men keert zich af van de gevestigde belangen en gaat voor de populist die kan duiden waar de in het nauw gebrachte middenklasse werkelijk mee zit: een stagnerend inkomen of nog erger, onvoldoende pensioen en onveiligheid. Wie is daarvan de schuld? De politici die het decennia voor het zeggen hebben gehad, maar de neergang van de middenklasse niet aan zagen komen, laat staan dat ze er effectief tegengif aan gaven. Verder de migranten, terreur (ten onrechte) in naam van de islam en misschien wel het meeste de graaiers, de 1% die zich tegen algemene verarming in steeds hogere beloningen toedelen. Hoge bonussen. Dijsselbloem heeft overigens die bonussen flink gekortwiekt, waardoor Amsterdam niet veel zal kunnen profiteren van een eventuele brexit.

Peggy Noonan legde in de Wall Street Journal de opkomst van Trump uit. Volgens haar (en ze zit niet ver mis denk ik)  voelt 80% zich misdeeld, niet beschermd door de gevestigde orde. Misschien nog wel erger, het lijkt steeds moeilijker te worden in o.a. de VS om door te dringen tot de goede 20% (Brookings http://www.brookings.edu/blogs/social-mobility-memos/posts/2016/05/11-glass-barrier-to-upper-middle-class-hardening-reeves? )

Jaap van Duijn legt goed uit wat er allemaal scheef gegroeid is in de afgelopen decennia met zijn boek: “Uit balans”. De lonen in de financiële sector zijn bijvoorbeeld 70% harder gestegen dan gemiddeld. Het winstmodel van de banken zorgt voor peperdure financiering van de kleine ondernemer, zelfs bij negatieve rentes op staatsleningen. Niet alles krijgt aandacht in zijn boek, er is te veel uit balans geraakt.

Vooral de wat oudere blanke mannen komen nu massaal electoraal in verzet. De jongeren, millennials, zien dat ze niet de loongroei, niet de vaste banen, krijgen die de babyboomers op hun leeftijd kregen en dat deze in problemen raakten door te veel schulden. Schuld is vies weten zij en aandelen vinden ze te gevaarlijk (ze krijgen waarschijnlijk gelijk, maar lange leningen zijn misschien nog gevaarlijker voor hen).

Populisten springen in het gat en zijn ineens geduchte politieke machten. Denk aan de onverwachte opkomst van Trump met zijn muur om Mexico, anti globalisatie, islamfobie en anti establishment retoriek. Of aan opstormende nationalistische politieke partijen in Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk. In het VK is het campagne voor de brexit.
Aan de linkerkant (kansrijk bij millennials, mensen die geboren zijn tussen 1980 en 1995) is het Sanders en bijvoorbeeld Jesse Klaver. Zij strijden op nieuwe wijze (zonder alleen de belangen van de wat ouderen te behartigen) voor minder ongelijkheid, betere (onbetaalbare) gezondheidszorg.

Dit kan en zal uiteindelijk grote gevolgen hebben voor de economie en beurzen. Anti globalisatie veroorzaakt protectionisme en zo minder groei van de wereldhandel en economie, hogere importprijzen en daarmee hogere inflatie. Er dreigt minder solidariteit met zwakkere landen (niet alleen minder ontwikkelingshulp maar ook gevaar voor de europeriferie). Het verzet tegen graaien zet de hoge winstmarges op de politieke agenda en daarmee hogere belastingen voor het bedrijfsleven (alleen op te lossen met globaal ingrijpen). In de globalisatiewedloop zijn de effectieve belastingtarieven voor het multinationale bedrijfsleven onvoorstelbaar veel gekelderd. Dat is te ver gegaan. De lange trend van winstgroei boven nominale groei sinds 1981 dreigt dan om te slaan.
Populisme moet de kiezer maximaal geven wat deze wil en hoeft zich niet te houden aan de ratio van de gevestigde orde (Trump en Wilders hoeven alleen maar misstanden te duiden en komen weg met onmogelijke voorstellen daar iets aan te doen. Spontane reacties mogen de dag erna recht gezet worden). Peron met zijn betoverende vrouw zag dit in en gaf met bakken overheidsgeld uit, ongeveer zoals Krugman nu voorstaat. Totdat Argentinië failliet was en Peron werd weggestuurd.

Trump meldde al dat je bij de huidige rente zo veel mogelijk schuld moet maken en Trump kan schuld maken als geen ander. De Tea Party kan hem niet afremmen, daar hij de belasting zal verlagen. Via investeren in infrastructuur kan hij de groei zelfs een degelijke basis geven. Dit kan een hele tijd goed gaan, maar de prijs zal uiteindelijk  een hoge inflatie zijn en overheidsschulden die niet terug te betalen zijn. Populisten kunnen heel linkse ideeën uitvoeren, denk aan Fleur Agema van de PVV met haar gedachten over een uiterst luxueus zorgstelsel. En Hillary? Die moet als een gematigde Sanders gaan voor meer infrastructuur, betere gezondheidszorg, minder inkomensongelijkheid, minder globalisatie. Dat kost ook veel geld.


Het veranderen van de tijdgeest gaat langzaam, duurt vele jaren. Het gaat nu wel ineens sneller, maar komend jaar is er nog geen omkeer in de macht van het bedrijfsleven (daarvoor is er te veel werkloosheid, is de macht van vakbonden nog steeds tanende (dat hoeft niet lang meer te duren)), nog geen hoge inflatie, maar wie weet is er 6% inflatie en 7% rente in 2024.

17 mei 2016

brexit: gebeurt volgens de polls, niet volgens de wedkantoren

Ik denk dat brexit niet zo erg is voor Engeland, maar het pond kan er in eerste instantie wel flink door duikelen. Het pond volgt de kans op brexit tamelijk nauwkeurig. Brexit zou het pond 25% kunnen doen duikelen als dit zo blijft.
Brexit heeft niet zo veel zin, het VK zal nog steeds willen handelen met de EU en dat betekent dat het VK moet blijven meebetalen aan allerlei Europese hobby's en dat ze tamelijk machteloos zullen zijn de immigranten te laten verdrinken.
Gaat het veel groei kosten? Ik denk dat de berekeningen van bedenkelijke kwaliteit zijn, er is geen goed empirisch vergelijkingsmateriaal. De negatieve invloed wordt denk ik overdreven. Het pond gaat zo veel onderuit dat het VK een flink hogere export zal krijgen. Het draait om Londen als financieel centrum. Dat blijft wel bestaan. Op het continent heeft men het zeer slecht voor met de financiële sector via lagere bonussen (Nederland in de hoofdrol, dat profiteert echt niet van brexit) en invoering van de Tobin taks.
Populisten zijn aan de winnende hand en net als bij de analyse van de kansen van Trump: de boze oudere witte man gaat stemmen en wel voor brexit. de jeugd moet beslissen en heeft weinig zin om te gaan stemmen. referenda zijn er om nee te stemmen, niet ja. De wedkantoren gaan zwaar tegen de polls in door maar vor 30% te geloven in brexit. Het is een nek aan nek race, veel meer dan bij de scexit, daar was het verlaat het VK kamp voortdurend steeds in de minderheid (het was wel een grote minderheid). De polls zaten zwaar mis met de verkiezingen in het VK, de conservatieven scooren veel beter dan verwact en daarom lijkt men nu stellig te geloven dat brexit niet gaat gebeuren. Het is rationeel, conservatief, om niet voor brexit te gaan. Maar men stemt niet rationeel, men wil af van Europa, de immigranten, die losers, die subsidianten van Griekenland en spaghetti-eters.Niet meedoen met de euro zou slecht zijn, dat dacht men eerst, nu niet meer. men gaat voor Boris, niet Cameron.
.

16 mei 2016

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Beperkte daling van de beurzen en niet overal. Het sentiment verslechterde, het economisch nieuws was tot vrijdag opnieuw niet overtuigend. Vooral de flink gestegen initial claims voor werkloosheid in de VS deden de macro men schrikken, maar prima detailhandelsverkopen en een flinke stijging van het consumentenvertrouwen maakten groeiherstel weer het basisscenario. Het vertrouwen van midden- en kleinbedrijf (NFIB) herstelde ook.

GDP now van de Atlanta FED ziet nu 3,7% groei consumptie in het tweede kwartaal door de mooie retail cijfers
Het begrotingstekort is weer op aan het lopen.

Er is weer deflatie in de eurozone, vooral in Frankrijk, Italië. De industriële productie daalde in Duitsland (-1,3%) en enige andere landen

producentenprijzen China -3,4% op jaarbasis, enige maanden terug was dit nog -5,4%. Dat is vooruitgang, kan winstherstel veroorzaken. CPI bleef +2,3%.

De winstherzieningen zijn aan het herstellen in vele landen, maar niet in Japan. 
De olieprijzen daalden aanvankelijk, maar zetten toch vandaag weer een hoogtepunt van het jaar door productieuitval in Canada en Nigeria, terwijl de vraag uit China en India aantrekt.

15 mei 2016

overpeinzingen

Het lijkt een beetje te gaan zoals aangegeven in een normaal verkiezingsjaar. In mei wat omlaag met de S&P, daarna omhoog. Nog even door keutelen en dan kunnen de effectenhandelaren weer bruin bakken op de stranden (de Hamptons), nu hebben ze nog te weinig verdiend (dat kon alleen maar door goed te speculeren op nog negatievere rentes en dat deed de rationele handelaar niet, dan maar liever bleekjes blijven).
Sinds Trump het evangelie van Krugman heeft omarmd (belasting omlaag, uitkeringen niet omlaag, flink investeren in infrastructuur), hoeft Trump niet zo'n drama meer te worden voor de beurs.

Het gaat er nogal bedaard aan toe. Kleine koersbewegingen, de olieprijs lijkt zich te handhaven (dat kan snel voorbij zijn, maar het dieptepunt lijkt gezet) en de opmars van de goudprijs en de obligatiekoersen lijkt te zijn gestopt. De FED zou de rente niet meer verhogen in 2016 volgens de futures. Al is misschien te weinig, renteverhoging in december moet de FED toch aanstaan. Dan kloppen hun verhalen beter. De rente een beetje omhoog, maar weinig genoeg om de toorn van de aandelenmarkt te weerstaan. Dat is meer dan is ingeprijsd. Rentestijging is niet gegarandeerd, het is wel degelijk mogelijk dat de FED overgaat tot een negatieve rente als men de economie ziet wegglijden, maar (nog) niet mijn basisscenario (meer iets voor 2018).

Weinig groei in de komende tijd in de VS, maar toch wel groei en ik denk iets meer dan de schamele 2- 2,5% die de economen ons willen doen laten geloven. De retail sales vielen reuze mee over april, waarschijnlijk dankzij internetverkopen. Het consumentenvertrouwen schoot omhoog, vooral de verwachtingen (over inkomens vooral). Initial claims schoten ook omhoog en dat gooide weer roet in het eten van optimistische verhalen. Minder groei van de werkgelegenheid. 

De Labor Market Conditions index geeft dit ook aan, die is vaak wat leidend (sinds 2010 een slechte leider voor de groei van de werkgelegenheid, d.w.z. niet altijd zo’n geweldige indicator, hoe belangrijk Yellen die ook vindt).
 Scott Grannis en diverse andere economen signaleren dat de zwakte in de industriële productie voorbij zou zijn, al ziet men natuurlijk) geen sterke groei. Daarvoor zijn de voorraden versus verkopen nog te hoog (enigszins vertekend door de extreem hoge olievoorraden).

De huizenmarkt is sterk (misschien met uitzonderingen van het onbetaalbare onroerend goed in o.a. Manhattan en Londen). De komende week komen daar weer de nodige nieuwe cijfers over.


De lonen zijn aan het stijgen, maar niet hard. Ik denk dat de rentecurve gelijk heeft. Net geen 3% is ingeprijsd en dat hoeft de FED (dus) voorlopig nog niet tot extra actie te dwingen. Pas als er snel meer dan 3% loongroei komt, dan moet de FED de rente ietsje eerder dan december te verhogen.

De beren hebben als amunitie:
Er is wel erg veel politieke onzekerheid: brexit, het ongeleide projectiel Trump, stoute migranten, zuid Europa, Midden Oosten
Het risico is asymmetrisch.
Men is te optimistisch over de FED
Centrale banken lijken ineens machteloos om de markten omhoog te stimuleren, gezien de dramatische reacties op negatieve rentes in Japan
Economische groei blijft prut
 Winstkwaliteit is slecht, verwachtingen zijn net als altijd te optimistisch
Liquiditeitsproblemen, niet alleen bij credits.
De spaardeugd is neergedaald over Amerika. Jongeren zijn niet zo spilziek als hun ouders.
Recessie dus zoals dalende industriële productie, dalende winsten, wegzakkende groei werkgelegenheid .

De bulls
De winstrecessie lijkt te zijn geëindigd
Waarderingen zijn niet al te hoog
Verwachtingen zijn laag
Bulls zijn met een kaarsje te zoeken, het stikt van de neutralen.

Guidance is sterk aan het verbeteren
De FED houdt zich koest, De BOJ gaat meer aandelen kopen en de ECB lijkt minder afkerig te worden om aandelen te gaan kopen.
De olieprijs lijkt zijn bodem gevonden te hebben
Men reageert niet meer panisch op China
Schumer, de invloedrijke democratische senator, is voor belastingcadeautjes en dat lijkt mogelijk


14 mei 2016

Amerikaanse detailhandelsverkopen omhoog, maar death by Amazon


http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/Retail-Sales-in-Review
Het plaatje van Doug Short laat zien dat de retail sales weer uit de recessiezone lijken te zijn gekomen.
1,3% erbij in een maand, dat is goed, met daarbij ook een minuscule opwaartse herziening van de maand ervoor.
plaatje JP Morgan. De trend ziet er ineens een stuk beter uit

Of het cijfer echt zo goed is wordt door sommigen betwijfeld, zoals Bianco. De internetverkopen moeten dan heel erg goed zijn geweest en dat is maar 10% van de totale retail sales.
De winstcijfers van de warenhuizen à la JC Penney publiceerden drmatisch slechte cijfers. Zo slecht zelfs dat de winkel REITS uit mededogen ook daalden (terwijl eigenlijk alleen nutsbedrijven, REITS en consumer staples nu populaire sectoren zijn).
$AMZNpic.twitter.com/STUgU3jKl3
death by Amazon heet dat volgens het blog Bespoke
Dit verpest de winstmarges voor de winkels en daarmee uiteindelijk ook de huren

Trump rukt op


https://twitter.com/bespokeinvest/status/731221003599261696/photo/1?ref_src=twsrc%5Etfw
Trump rukt op na zijn beloftes met geld te gaan smijten tegen 0% rente, neemt weer de nodige rare uitspreken terug en een steeds groter deel van het electoraat begint te wennen aan Trump als de man die het establishment wel even mores zal leren.
toch stortte de beurs niet in. Met geld gooien, dat is niet erg. rotectionisme wel, maar dat slikt Trump wel weer grotendeels in.

12 mei 2016

Trump kan verkiezingen winnen met Modern Monetary Trump Theory

Vol afgrijzen zit de gevestigde orde de opkomst van Trump te bekijken  en in mindere mate ook de opkomst van het denken à la Sanders.
Amerika beleeft zijn Fortuinrevolutie. Amerikanen hebben de kans om hun Peron te kiezen met bijna vergelijkbaar mooie vrouw.

Trump heeft enkele zeer belangrijke troeven: 
* de grote boosheid van het electoraat dat niet meedeelt in de rijkdom van het individualisme, de 1% uitgebreid met d circa 20% die de wind mee hebben, profiteren van globalisatie, individualisme, de kansen die de kenniseconomie biedt met zijn krachtige netwerken.
Trump won 27 van de 29 staten waar er inkomensdaling was door teloorgang van de industrie. 19 daarvan stemden voor Obama vorige keer. Hillary kan enkele van deze staten verliezen.
d.w.z. het afzetten tegen de gevestigde orde dat alleen zichzelf verrijkt. Men wil het alfamannetje dat goed ligt bij een deel van het vrouwelijke electoraat. Hillary moet het dan doen met de bètamannetjes en voldoende beledigde minderheden die niet sadomasochistisch willen stemmen.
Hillary is onbetrouwbaar à la Nixon of nog erger, omgekocht door werkelijk alle gevestigde belangen. Trump is schatrijk en niet omgekocht (hij koopt liever zelf om)
Van Gaal zou zeggen: bent u zo dom, of ben ik de enige die ziet dat Trump de stem van de gewone man krijgt. Een en ander is al in februari goed uitgelegd door  Peggy Noonan http://www.wsj.com/articles/trump-and-the-rise-of-the-unprotected-1456448550
De gevestigde orde heeft zich goed beschermd tegen de negatieve invloeden van globalisatie, migranten, werkloosheid, lagere lonen. Er is een enorme groep van onbeschermden ontstaan en die zijn natuurlijk voor Trump. Waarom zien we dit niet kristalhelder?
* hij is new kid in town en verwoordt wat de doorsnee witte mannelijke kiezer vindt, ook al durft hij dat zelf niet zo hard te zeggen. Het geeft niet dat hij vaak terug moet komen op te wilde beweringen, iets bijgesteld staat een grote groep er weer achter. Na wat extra uitleg vinden hele volksstammen het zelfs een prachtig mooi nieuw idee.

Een goed voorbeeld van een onbesuisde domme uitlating die na bijschaving fantastisch uitwerkt is de opmerking van Trump dat de Amerikaanse overheid flink moet gaan lenen en dan niet alles moet terugbetalen.  Je moet natuurlijk niet gaan tornen aan Amerikaanse staatsleningen als de veiligste belegging in de wereld. Dat is al eerder gebeurd, maar dat is niet goed. Trump kwam de dag erna ook met herstel van zijn idee. Natuurlijk gaat de Amerikaanse overheid nooit failliet, zal men altijd alles terugbetalen, want in geval van nood zet men de geldpers aan (niemand die daar aan twijfelt bij Trump).
Er kwam ook een heel andere aap uit de mouw: Trump gelooft Cheney die van Reagan leerde dat begrotingstekorten er niet toe doen. Je moet dus als president met geld gaan strooien. Lagere belastingen, hogere uitkeringen. Zo werd Peron ook immens populair (totdat de rekening betaald moest worden en Argentinië verder verarmde).
Paul Krugman verkondigt hetzelfde. De economische onderbouwing is dat zo lang er een output gap is, de werkloosheid te hoog, dat de overheid geld uit moet geven en geen geld moet weghalen bij de consument via bezuinigingen.  
Dat heet Modern Monetary Policy (en president Trump zal daar gaarne ook zijn nam aan willen verbinden) https://newrepublic.com/article/133431/donald-trump-right-deficits-dont-matter

Sanders gelooft dit een beetje, Hillary nog minder en de Tea Party springt uit haar vel bij zo veel onkuis denken over de doctrine van minder geld uitgeven door de overheid, het nageslacht niet opzadelen met te veel schuld.
Een democratische president kan daardoor veel minder met geld smijten dan een republikeinse die wel de mond van de Tea Party kan dichtspijkeren (laat dat maar aan Trump over). Via lagere belastingen mag een republikeinse president het begrotingstekort uit de hand laten lopen. Trump is handig genoeg om wat uitgaven van de overheid aan te moedigen die electoraal goed van pas komen. 
Vanuit zijn levenservaring weet hij dat het goed is om veel schulden te maken, vooral als er iets mee gebouwd wordt. Zakken met geld voor infrastructuur dus. 

Psychologisch ijzersterk onderbouwd vanuit het ongerijmde via Dilbert zou Trump met een landslide moet winnen van die heks (zo denkt het merendeel van de witte mannen) Hillary  https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2016/03/21/donald-trump-will-win-in-a-landslide-the-mind-behind-dilbert-explains-why/?tid=hybrid_experimentrandom_3_na


(Jim Bianco, het verband met Trump is nog niet zo duidelijk, alle andere kandidaten ex Hillary en Kasich werden gezien als een ramp, vooral Sanders en Trump, maar ook Cruz)
Voor de beurs zou Hillary geweldig zijn ( de gevestigde orde kan op dezelfde manier de zakken kunnen blijven vullen) en Trump een ramp (protectionisme; overigens de rente zou flink stijgen bij Trump, dus onze pensioenfondsen zouden krachtig campagne moeten gaan voeren voor Trump).

Gelukkig is Trump een meester in het beledigen van zo ongeveer iedereen. Hij vindt daarbij onwaarschijnlijke verhalen (zoals de connectie van pa Cruz met de moordenaars van Kennedy). Als hij niet aantoont dat Hillary echt een heks is, dan heeft ze nog steeds de beste papieren: de beledigden (waaronder vrouwen, Hispanics, blacks etc etc etc) plus de gevestigde orde lijkt nog steeds de meerderheid van het Amerikaanse electoraat te zijn.

10 mei 2016

winstgroei nodig voor een hogere beurs

De S&P blijft goed overeind tegenover het tegenvallende economische nieuws
de winstdaling was flink, ongewoon groot buiten een recessie. Na overmatig waarschuwen valt het altijd wel weer een beetje mee, maar deze keer niet meer dan gebruikelijk
business as usual met de winstverwachtingen
het gaat gelukkig weer wat beter met de winstherzieningen, o.a. door de zwakke dollar
Volgens de waarderingsmodellen zijn aandelen een sigma overgewaardeerd. Twee jaar gelden dacht ik dat de overwaardering in een rechte lijn ongeveer naar twee sigma zou gaan in 2018, maar er is een pauze op een sigma. Als dat zo blijft, moeten aandelen het van winststijging hebben. Een soort 1987-manie is mogelijk, maar het omgekeerde ook.

8 mei 2016

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

De winstcijfers konden niet bekoren, de PMI's ook niet en de groei van de werkgelegenheid in de VS al helemaal niet. De beurzen kwamen daarom de afgelopen week niet vooruit, met uitzondering van de eerste dag van de maand die altijd iets meer dan gemiddelde kansen op koersstijging biedt.

Ook al leven we in een dienstenmaatschappij, voor economische groei en vooral winstgroei in de wereld kijkt men toch meer naar de PMI's manufacturing dan die van non manufacturing. Het gaat nog steeds niet goed met de industrie (er is in o.a. de VS nog steeds wel enig herstel zichtbaar) en wel goed met de diensten. De ISM manufacturing in de VS viel iets tegen en non manufacturing iets mee.

Het lijkt even gedaan met de stijging van de olieprijs, maar de stijging van de laatste maanden is dan ook wel erg groot geweest.  De prijzen van ijzer stegen nog meer, de PMI staal in China is fors opgelopen, veel meer dan de gewone PMI (die viel tegen).

De groei van de werkgelegenheid in de VS was 160.000 met kleine (19.000) neerwaartse bijstellingen in vorige maanden en dat viel tegen, ook al was het wel wat uit modellen rolde van ADP groei, ISM employment. De werkloosheid bleef constant, de participatiegraad daalde ites. De werkweek werd iets langer. Er was 0,3% loonstijging gemeten.
De aanvullende analyses maakten duidelijk dat de cijfers goed genoeg waren. Een non event voor de beurzen. Initial claims voor werkloosheid stegen 17.000 vorige week, maar zijn nog steeds laag.

De senior loan officers surveys gaven aan dat de banken voor het derde kwartaal achter elkaar strenger waren met de leningvoorwaarden, maar dat de kredietvraag wel aantrekt. In de eurozone versoepelden de leningvoorwaarden wel.

ISM manufacturing was 50,8 (-1) en ISM non manufacturing 55,7 (+1,2).
PMI in het VK stelde danig teleur op 49,2 (-1,8). Japan 48,2 (+0,2), Duitsland 51,8 (-0,1), Frankrijk 48,0 (-0,3) en China 49,4 (-0,3).
Non manufacturing was beter, maar verslechterde iets. VK 52,3 (-1,7), Japan 49,3 (-0,7), Duitsland 54,5 (-0,1) Frankrijk 50,6 (-0,2) en China 51,8 (-0,4).

Het handelstekort van de VS nam fors af tot -40,6 miljard (was 47 miljard).

In de VS kreeg trump de republikeinse kandidatuur in de schoot geworpen door het opgeven van Cruz en Kasich. De tijdgeest wil minder globalisering, eigen land eerst. Millennials maken minder schuld. In Japan eten de milennials meer sushi en minder tonijn.

Overpeinzingen

Economische groei blijft maar tegenvallen, maar er is geen substantiële recessiedreiging. No way José in de komende zes tot negen maanden in de VS. Joe Sixpack wordt maar niet productiever, al had men nog erger gevreesd. Men begint zich steeds meer neer te leggen bij lage groei van de economie door het verdwijnen van de productiviteitsgroei, gelukkig wel groei van de werkgelegenheid, zeer lage inflatie, zeer ruim maar steeds machtelozer wordend monetair beleid. We steunen excessief op centrale banken voor economische groei in plaats van op fiscale stimulering, meer investeringen in infrastructuur, meer stimulering van onderwijs en R&D.

De animal spirits worden langzaam gedoofd door de lage rente en te lage nominale groei. Dit schrijft men steeds meer toe aan de te lage rente, negatief zelfs in steeds meer gevallen.
Die te lage nominale groei is fnuikend voor winstgroei. Ook de winstgroei van niet grondstoffen producerende sectoren is weg. Je krijgt alleen hulp van een zwakke valuta. Weg is daarom de prachtige winstgroei in Japan en het winstherstel in de eurozone is in de knop gebroken.

Pas als lonen gaan stijgen in de VS omdat de werkloosheid eindelijk normaal is (daar zijn we nog steeds niet), hoort er voldoende druk te ontstaan om meer productiviteit te forceren. Nu moeten alle zombiebedrijven overeind gehouden worden via onnatuurlijk lage rentes, maar dat hoeft dan minder. Creatieve vernietiging gaat dan weer meer uitgebreid toeslaan. Nu hoef je niet zo fiks te investeren, er is geen overbezetting en de bezettingsgraad wil maar niet echt stijgen. Stijgende bezettingsgraad is nodig voor meer conjuncturele investeringen.

Productiviteitsgroei zal dan terugkeren, maar groei van de werkgelegenheid zal lager worden dan nu het geval is: deze is nu ongeveer 200.000 per maand in de VS bij een groei van de beroepsbevolking van dan ongeveer 75.000. Dat gaat dan terug naar die 75.000. Misschien wat meer, omdat zo veel babyboomers straks langer zullen moeten doorwerken. Bij de huidige lage rente en bij uitblijven van winststijgingen komen zelfs in de VS meer kortingen op pensioenen nabij. De babyboomer die met pensioen gaat schrikt van de lage annuïteit die hij kan kopen voor zijn gespaarde centjes (overal in de wereld).

 Ondertussen zie je de markten capituleren voor de FED. De rentecurve wordt steeds minder steil. Men gelooft niet meer in normale rentes. Men prijst nog wel een hogere rente in, maar niet meer dit jaar. Een renteverhoging in juni lijkt uitgesloten, dat hebben diverse leden van de FED nu wel voldoende laten doorschemeren. Internationale zorgen wegen voorlopig flink mee, niks Trumpiaanse gedachten over America First, geen fascistisch verzet tegen de marktkrachten.

Voorlopig leven we in de wereld van Larry Summers van eeuwige stagnatie. 2% groei forever. Op korte termijn geleidelijk minder groei van de werkgelegenheid dat gecompenseerd gaat worden door geleidelijk iets meer productiviteitsstijging.

Op langere (?) termijn gaan de kiezers dwingen tot hogere belastingen voor bedrijven, hogere lonen, minder globalisatie. Dat laatste is overigens sinds 2014 al gaande. Dat is geen goed nieuws voor aandelen, als die kiezers hun zin zouden krijgen. 
De pessimisten zeggen: in geen dertig jaar meer structurele reële stijging van de S&P (al lijkt de horizontale lijn eerder op het huidige niveau te moeten liggen):

7 mei 2016

GS productiviteitsgroei VS: nu 0,5%, terugkeer naar 1,5% verwacht (gehoopt)

De schattingen voor potentiële economische groei staan flink onder druk vanwege de zeer slechte cijfers van de productiviteitsgroei in de VS. Bij een forse groei van de werkgelegenheid is er toch niet meer dan 2% groei.
In het eerste kwartaal was de productiviteitsgroei -1% en op jaarbasis iets als 0,5%. Voor 2016 lijkt er enig herstel van het eerste kwartaal te komen, maar dan kom je nog steeds niet verder dan 0,5%.

Wat de FED ook doet, duidelijk meer dan 2% groei is op jaarbasis er nog niet geweest. Er is de afgelopen vijf jaar wel fiscale tegenwerking geweest, maar niet meer dan 0,5-1%. Bij 1,5-2% groei van de werkgelegenheid en daling van de werkloosheid van ongeveer 0,5-1% zou je volgens de wet van Okun moeten denken aan ongeveer 4% groei.
Wat is er aan de hand?

Gordon zegt dat de grote uitvindingen gedaan zijn. Wat te denken van mensen die Twitter als een geweldige uitvinding zien? Met veel beters komen ze niet op de proppen.
Je ziet grote problemen met de Wet van Moore. Chips worden nog wel veel krachtiger, maar met veel meer problemen en tegen hogere prijzen.

Fernald is op het ogenblik de leidende onderzoeker over productiviteit. Hij ziet op termijn (niet voor 2018) een herstel richting 1,5% in de VS (van de huidige 0,5% op zijn best).
JP Morgan’s Feroli ziet op basis van de lage economische groei en flinke groei werkgelegenheid niet meer dan ongeveer 1% groei en wil dat oppoetsen naar 1,5% als er uit onvermoede hoek betere tijden optreden.

Goldman Sachs was altijd relatief iets optimistischer, meer richting Brynjolfsson. Er is veel technologische vooruitgang en er zijn meetproblemen vanwege verbeterde kwaliteit en het opkomen van gratis diensten zoals Facebook, Google.

Nu zijn ze wat meer op de toer van Fernald c.s. gegaan. Ja, er komt wel enig herstel van de productiviteitsstijging, maar nee, niet onmiddellijk. Voorlopig zie je best wel flinke groei van de werkgelegenheid, maar die gaat ten koste van de groei van de productiviteit (eigenlijk heb je dat in Engeland nog extremer gezien dan in de VS). Als die groei van de werkgelegenheid afzwakt, omdat je dicht bij de normale werkloosheid (NAIRU) bent gekomen, dan (pas) zal je enig productiviteitsherstel zien.

Het nieuwe is dat die hoge groei van de werkgelegenheid de groei van de productiviteit tijdelijk remt, zelfs flink verlaagt. Dus je moet de potentiële groei niet op de oude manier via de wet van Okun (de groei van het BNP is de potentiële groei (volgens Okun 3% + 2 maal de daling van de werkloosheid). Dat zou je brengen op ongeveer 2% minus twee maal de daling van de werkloosheid op jaarbasis ofwel ongeveer 1% of nog lager. Die aanpassing van twee maal is in de huidige tijd veel lager, onduidelijk hoe veel, maar ik denk eerder aan 0,5 maal of nog lager.


Recent nader onderzoek van Mericle/ Struyven op basis van goed doorneuzen van de laatste snufjes van Fernald  brengt ze tot een verwachting van 1,5% productiviteitsgroei in de VS na 2017.
Alle drie de factoren zijn zwak. Kapitaal uitzonderlijk negatief, TFP laag maar wel positief
TFP gaat herstellen naar de oude trend, dat gebeurt los van de cyclus. Dan is er capital deepening. Dat gaat anders dan vroeger. Ze zijn het eens met Fernald dat dit niet langer procyclisch is. De verbetering van human capital is altijd een kleine factor geweest en dat blijft zo. Er is verslechtering van de groei, maar dit zet geen zoden aan de dijk. Het gemiddelde opleidingsniveau in de VS verbetert niet meer (ik vind dit discutabel, de huidige jeugd heeft veel meer digitale kennis dan het gemiddelde op de vergrijzende werkvloer). Duidelijk is dat met de vergrijzing de gemiddelde efficiënte werkervaring minder groeit dan vroeger (even aannemend dat je op je werk veel leert tot je ongeveer 40ste tot 50ste  en daarna nog maar weinig, minder snel maar wel wijzer wordt).
De verandering van het karakter van de productiviteitsstijging lijkt te komen uit dat vroeger bedrijven als het slecht ging maar weinig mensen ontsloegen (want als de recessie voorbij was had je ze weer nodig en nieuwe mensen huren/opleiden is duur en ontslaan ook). Groeiende onderbezetting leidde bij een recessie tot een knauw in de productiviteit. Tegenwoordig grijpt het bedrijfsleven veel harder n, nauwelijks nog gehinderd door vakbonden. Te veel mensen aanhouden bedreigt de continuïteit volgens het huidige individuele denken, want het is niet duidelijk dat de goede tijden terugkomen. Daarvoor is er te veel creatieve vernietiging en globalisering. Men houdt de beste mensen vast. De productiviteit schiet daardoor aan het eind van de recessie omhoog.


De laatste jaren is er denk ik nog meer aan de hand. Dematerialisering. Het internet veroorzaakt in tijden van onderbezetting enorm verlies aan pricing power. Je koopt veel goedkoper je elektronische zaken. Je boeken, je reizen en ga zo maar door. Dat wordt volgens mij niet goed in de consumentenprijsindex gemeten.

Mark Thoma geeft nog wat andere redenen. Het is niet zo zeer de vergrijzing, maar de lage rente en inefficiënt overheidsbeleid
http://economistsview.typepad.com/economistsview/2016/05/the-productivity-slump-and-what-to-do-about-it.html?   
De veel te lage rente houdt inefficiënte bedrijven inleven, voorkomt dat risico genomen wordt met investeren. Vanwege de te lage participatiegraad moet zo'n groot mogelijk deel van het bedrijfsleven overeind gehouden worden, maar dat eist zijn tol in het wegzinken van de productiviteitsgroei. Als de loongroei gaat aantrekken en de rente weer hoger wordt, dan pas is er kans op meer productiviteitsgroei. Voorlopig gaat lagere werkloosheid samen met lagere productiviteitsgroei (tegen vroeger precies andersom), ongeveer net als het verband tussen rente en aandelen


5 mei 2016

Credit Suisse: hogere groei favoriseert weer Emerging Markets

In bovenstaande plaatjes staan de twee argumenten die het meest gebruikt worden om veel in Emerging Markets te beleggen: ze groeien harder en ze zijn goedkoop vergeleken met de omvang van hun economie (BNP).

De afgelopen jaren nam het groeiverschil van Emerging Markets met Developed Markets af en dat zorgde voor een fikse underperformance.
Nu lijkt het welletjes geweest. De groei gaat relatief aantrekken volgens o.a. het IMF. Ze zijn bovendien te goedkoop geworden ten opzichte van de omvang van hun BNP en extra groei gaat daarom twee keer meewerken in outperformance, aldus de theorie althans. Wie weet.

4 mei 2016

opbrengst per maand S&P in verkiezingsjaar

plaatje van Bianco
mei zou wel eens een negatieve maand kunnen worden voor aandelen met herstel daarna
dat zou niet de eerste keer zijn in de Amerikaanse presidentscyclus
de golventellers bij Goldman Sachs zouden niet verbaasd zijn

economische verrassingen Citigroup: Eurozone+ China beter, VS weer omlaag

Normaal gaan de Citigroup indexen van economische verrassingen van onder  -60 naar boven +70
Het afgelopen jaar gebeurde dit niet in de VS. De economische verrassingen bleven negatief, onder 0.
Het economische nieuws valt al een hele tijd tegen, zij het recentelijk niet in China en de eurozone.