Maar liefst 90% van de mensen op de werld woont op het noordelijk halfgrond, vooral tussen 27 en 40 graden noorderbreedte. Europa telt kennelijk nauwelijks mee.
Rond 0 graden westerbreedte (Greenwich) wonen toch heel wat minder mensen dan in het oosten: eerst de piek van India en dan vooral China. De pieken in het westen van Amerika (iclusief de VS en Brazilië) zijn al helemaal klein.
bron:
http://bigthink.com/strange-maps/563-pop-by-lat-and-pop-by-long
Achtergrond bij Beleggen op de golven Waar zijn we op de golven? Waarom gaan de aandelenkoersen al lang zo veel omhoog? N.B. dit blog is à titre personnel en hoeft de visie van BMO Global asset Management niet weer te geven
10 mei 2012
9 mei 2012
Huizen vergeleken met huurprijs wel erg goedkoop in VS
Felix Salmon illustreerde met dit plaatje dat huizen nu toch wel erg goedkoop aan het worden zijn voor mensen die zo ongelooflijk kredietwaardig zijn dat ze een hypotheek kunnnen krijgen in de VS. Deze geluksvogels hoeven niet bang te zijn voor hervatting van de stijgende trend van de huren.
Jaap van Duijn en de dochter van Kondratieff
Vandaag hadden we het Kondratieffseminar van de Vereniging van Beleggingsanalisten met mij en Jaap van Duijn als sprekers.
Jaap van Duijn startte zijn verhaal met zijn ontmoeting met de dochter van Kondratieff naar aanleiding van iemand die haar ontmoet had bij de paardensport. Zij was danig geïnteresseerd in Jaap die zo duidelijk vol ontzag over haar vader had geschreven.
Jaap kreeg op die manier zo ongeveer de enige foto die van Kondratieff bekend was (de afbeelding uiteraard. Jaap gaf aan Gerard ter Veer een copie en die hebben we dankbaar gebruikt in onze manuscripten over de Kondratieffgolf). In de tijd dat Jaap met de dochter van Kondratieff sprak was er nog geen glasnost en moest ze behoorlijk voorzichtig zijn. Ze hielp heel wat fabeltjes over Kondratieff de wereld uit. Nicolai is helemaal niet verbannen naar Siberië, maar zat gevangen vlak buiten Moskou. Hij was niet zo zeer een gevaar voor Rusland omdat hij de theorie van de Kondratieffgolf van opgaande en neergaande lange periodes in de economie aanhing en verkondigde, maar gewoon een gevaar omdat hij een intellectueel was. Kondratieff was een heel bescheiden man ondanks zijn baanbrekende theorieën en zijn opzet van een soort Russisch centraal plan bureau zoals we in Nederland gewend zijn (à la Tinbergen, maar dan vijftig jaar eerder). Hij poneerde zijn theorie helemaal niet als de theorie van de Kondratieffgolf, hij suggereerde slechts dat er een lange golf in de beweging van de prijzen was te zien.
Hij was al jong onderminister van landbouw en was daarom zeer geïnteresseerd in de prijzen van landbouwproducten. Eigenlijk hadden de Nederlanders de Wolf en van Gelder al eerder de Kondratieffgolf ontdekt zo wist René Willemsen te melden. Dat is wel een van de redenen waarom de Kondratieffgolf zo populair is in Nederland. Kondratieff heeft enige tijd in de VS doorgebracht als wetenschapper, maar is toch teruggegaan naar Rusland. Dat was niet zo'n beste actie want daarna werd hij eerst voor zeven jaar opgesloten en daarna werd het vonnis nog eens verergerd en werd hij uiteindelijk in 1938 vermoord.
Jaap was in 1992 bij de viering van de honderdste geboortedag van Kondratieff in St Petersburg, maar bij hem viel vooral de armoedigheid van de universiteit op. Hij kreeg enkele van de manuscripten van Kondratieff die hij in gevangenschap schreef.
Verder werd er o.a. danig gelachen om de anekdote van Jaap dat hij in 1974 toen hij begon aan zijn dissertatie over de Kondratieffgolf een boek uit de bibliotheek leende van een Franse wetenschapper. Het vorige uitleenstempeltje dateerde uit 1959. Dat gaf hem moed: zijn onderwerp was beslist niet overresearched in de laatste tijd.
Jaap van Duijn startte zijn verhaal met zijn ontmoeting met de dochter van Kondratieff naar aanleiding van iemand die haar ontmoet had bij de paardensport. Zij was danig geïnteresseerd in Jaap die zo duidelijk vol ontzag over haar vader had geschreven.
Jaap kreeg op die manier zo ongeveer de enige foto die van Kondratieff bekend was (de afbeelding uiteraard. Jaap gaf aan Gerard ter Veer een copie en die hebben we dankbaar gebruikt in onze manuscripten over de Kondratieffgolf). In de tijd dat Jaap met de dochter van Kondratieff sprak was er nog geen glasnost en moest ze behoorlijk voorzichtig zijn. Ze hielp heel wat fabeltjes over Kondratieff de wereld uit. Nicolai is helemaal niet verbannen naar Siberië, maar zat gevangen vlak buiten Moskou. Hij was niet zo zeer een gevaar voor Rusland omdat hij de theorie van de Kondratieffgolf van opgaande en neergaande lange periodes in de economie aanhing en verkondigde, maar gewoon een gevaar omdat hij een intellectueel was. Kondratieff was een heel bescheiden man ondanks zijn baanbrekende theorieën en zijn opzet van een soort Russisch centraal plan bureau zoals we in Nederland gewend zijn (à la Tinbergen, maar dan vijftig jaar eerder). Hij poneerde zijn theorie helemaal niet als de theorie van de Kondratieffgolf, hij suggereerde slechts dat er een lange golf in de beweging van de prijzen was te zien.
Hij was al jong onderminister van landbouw en was daarom zeer geïnteresseerd in de prijzen van landbouwproducten. Eigenlijk hadden de Nederlanders de Wolf en van Gelder al eerder de Kondratieffgolf ontdekt zo wist René Willemsen te melden. Dat is wel een van de redenen waarom de Kondratieffgolf zo populair is in Nederland. Kondratieff heeft enige tijd in de VS doorgebracht als wetenschapper, maar is toch teruggegaan naar Rusland. Dat was niet zo'n beste actie want daarna werd hij eerst voor zeven jaar opgesloten en daarna werd het vonnis nog eens verergerd en werd hij uiteindelijk in 1938 vermoord.
Jaap was in 1992 bij de viering van de honderdste geboortedag van Kondratieff in St Petersburg, maar bij hem viel vooral de armoedigheid van de universiteit op. Hij kreeg enkele van de manuscripten van Kondratieff die hij in gevangenschap schreef.
Verder werd er o.a. danig gelachen om de anekdote van Jaap dat hij in 1974 toen hij begon aan zijn dissertatie over de Kondratieffgolf een boek uit de bibliotheek leende van een Franse wetenschapper. Het vorige uitleenstempeltje dateerde uit 1959. Dat gaf hem moed: zijn onderwerp was beslist niet overresearched in de laatste tijd.
Europa ontkoppelt zich van Amerikaans herstel
Ritholtz in The Big Picture had aardig plaatje van decoupling van de Eurozone met de VS. Misschien dat Hollande het Europese sucicide pact wat beter weet in te vullen
8 mei 2012
In 2100 pas met 100 jaar met pensioen
Amerikanen denken steeds later met pensioen te gaan, het gaat net iets sneller dan in Nederland.
De verleiding is groot een en ander eens flink lang door te trekken. Bij onveranderd beleid verwacht de Amerikaan in het jaar 2100 pas op 100jarige leeftijd met pensioen te gaan
De verleiding is groot een en ander eens flink lang door te trekken. Bij onveranderd beleid verwacht de Amerikaan in het jaar 2100 pas op 100jarige leeftijd met pensioen te gaan
Studieschuld VS verdubbelt, ook de rente
Bianco had bovenstaand plaatje over de snelle groei van leningen aan studenten op de dag dat de senaat het voorstel verwierp de rente laag te houden op studentenleningen. Over een paar maanden verdubbelt de rente.
De stijging van het consumentenkrediet in de VS staat helemaal op naam van de leningen aan studenten. Sinds de kredietcrisis hebben de jongeren toch niets beter te doen dan maar doorstuderen en de leningen aan studenten zijn geëxplodeerd.
Nu hebben ze een triljard dollar studieschuld.
De stijging van het consumentenkrediet in de VS staat helemaal op naam van de leningen aan studenten. Sinds de kredietcrisis hebben de jongeren toch niets beter te doen dan maar doorstuderen en de leningen aan studenten zijn geëxplodeerd.
Nu hebben ze een triljard dollar studieschuld.
Markt toch maar niet naar beneden op verkiezingen in Frankrijk en Griekenland
De aandelenmarkt was na een eerste schrikreactie niet erg onder de indruk van de verkiezingswinst van Hollande. Zijn glibberige pad om toch de begrotingstekorten over enige tijd terug te brengen tot 3% maar toch niet te bezuinigen sprak zoals verwacht veel kiezers aan, al was zijn voorsprong op Sarkozy onverwacht klein. Merkel is vol goede moed Hollande op het rechte pad te houden, Merkollande zo heet het nu en daar kan ze goed mee leven, zo zei ze, de rode loper zal echt wel voor hem uitgerold worden.
In Griekenland was de verkiezingsnederlaag van de regeringspartijen nog groter dan men al gedacht had en de bonus van 50 zetels voor de grootste partij hielp niet om een geloofwaardige meerderheid te creëren. De Grieken zijn murf geslagen. De opkomst was slechts 64% en in Griekenland ben je verplicht te stemmen (maar er staat even veel straf op als op ontduiken van belastingen). Griekenland is dus onregeerbaar en daar komen ze niet na zeven weken achter, maar binnen 9 dagen. In sneltreintempo worden infromatieopdrachten teruggegeven aan de president, na enkele uren gaf de grootste partij het al op. D.w.z. er komen nu binnen de kortste keren nieuwe verkiezingen (die moeten dan na drie weken worden uitgeschreven) en dat gaat net zo lang door tot er wel iets regeerbaars uitkomt. Volgende maand moeten ze stemmen over € 11 miljard nieuwe bezuinigingen in 2013/2014 om in aanmerking voor nieuwe steun IMF/Europa te komen.
Ondertussen had ik me door Jitzes laten erleiden te wedden dat de S&P vandaag onder 1360 zoou sluiten. Ik wed toch al niet zo graag op iets negatiefs, ik heb bijvoorbeeld net geblogd dat men te negatief tegen de werkgelegenheidscijfers van de VS aankeek, en ja hoor zo iets wordt onmiddellijk gestraft. Ik ben te voorzichtig geworden.
Wat geeft het dat Griekenland de euro uitgetrapt wordt?
(cartoons uit The Economist)
In Griekenland was de verkiezingsnederlaag van de regeringspartijen nog groter dan men al gedacht had en de bonus van 50 zetels voor de grootste partij hielp niet om een geloofwaardige meerderheid te creëren. De Grieken zijn murf geslagen. De opkomst was slechts 64% en in Griekenland ben je verplicht te stemmen (maar er staat even veel straf op als op ontduiken van belastingen). Griekenland is dus onregeerbaar en daar komen ze niet na zeven weken achter, maar binnen 9 dagen. In sneltreintempo worden infromatieopdrachten teruggegeven aan de president, na enkele uren gaf de grootste partij het al op. D.w.z. er komen nu binnen de kortste keren nieuwe verkiezingen (die moeten dan na drie weken worden uitgeschreven) en dat gaat net zo lang door tot er wel iets regeerbaars uitkomt. Volgende maand moeten ze stemmen over € 11 miljard nieuwe bezuinigingen in 2013/2014 om in aanmerking voor nieuwe steun IMF/Europa te komen.
Ondertussen had ik me door Jitzes laten erleiden te wedden dat de S&P vandaag onder 1360 zoou sluiten. Ik wed toch al niet zo graag op iets negatiefs, ik heb bijvoorbeeld net geblogd dat men te negatief tegen de werkgelegenheidscijfers van de VS aankeek, en ja hoor zo iets wordt onmiddellijk gestraft. Ik ben te voorzichtig geworden.
Wat geeft het dat Griekenland de euro uitgetrapt wordt?
(cartoons uit The Economist)
De exponentiële daling van de prijs van zonne-energie
Diamandis en Kotler hadden in hun boek Abundance : The Future is better than you think, het beste boek van 2012 volgens de Club van Optimisten een klein hoofdstuk over energie.
Het plaatje hierboven laat zien dat de prijs van zonne-energie elke tien jaar ongeveer halveerde. In China gaat die daling de laatste jaren zelfs sneller dan het plaatje aangeeft.
Nederlandse recente technologie maakt een versnelde verbetering ook mogelijk. Maar die halvering, dat schijnt een heel prudente inschatting van de trend te zijn. Dat is geweldig goed nieuws, want dat maakt zonne-energie over enige tijd erg goedkoop. De fans van singularity zoals Kurzweil gaan helemaal uit het dak hierdoor voor zonne-energie. Zonne-energie is bijna onbeperkt, in principe groot genoeg om de hele energievoorziening voor zijn rekening te nemen. Dat gebeurt nu nog niet, omdat het te duur is.
Een vierkante kilometer Sahara krijgt even veel zonne-energie per jaar als anderhalf miljoen vaten olie of 300.000 ton steenkool. De Sahara alleen zou 40 keer de totale elektriciteitsproductie in de wereld voor zijn rekening kunnen nemen als je de Sahara zou ombouwen tot een groot zonnepaneel.
Diamandis en Kotler halen de prestaties aan van 1366 Technologies, die de kosten van silicon wafers, het duurste onderdeel van zonnepanelen met een factor tien naar beneden gaat krijgen. Zij stellen dat in Californië zonne-energie binnen vijf jaar rendabel wordt voor een huishouden.
Het plaatje hierboven laat zien dat de prijs van zonne-energie elke tien jaar ongeveer halveerde. In China gaat die daling de laatste jaren zelfs sneller dan het plaatje aangeeft.
Nederlandse recente technologie maakt een versnelde verbetering ook mogelijk. Maar die halvering, dat schijnt een heel prudente inschatting van de trend te zijn. Dat is geweldig goed nieuws, want dat maakt zonne-energie over enige tijd erg goedkoop. De fans van singularity zoals Kurzweil gaan helemaal uit het dak hierdoor voor zonne-energie. Zonne-energie is bijna onbeperkt, in principe groot genoeg om de hele energievoorziening voor zijn rekening te nemen. Dat gebeurt nu nog niet, omdat het te duur is.
Een vierkante kilometer Sahara krijgt even veel zonne-energie per jaar als anderhalf miljoen vaten olie of 300.000 ton steenkool. De Sahara alleen zou 40 keer de totale elektriciteitsproductie in de wereld voor zijn rekening kunnen nemen als je de Sahara zou ombouwen tot een groot zonnepaneel.
Diamandis en Kotler halen de prestaties aan van 1366 Technologies, die de kosten van silicon wafers, het duurste onderdeel van zonnepanelen met een factor tien naar beneden gaat krijgen. Zij stellen dat in Californië zonne-energie binnen vijf jaar rendabel wordt voor een huishouden.
6 mei 2012
samenvatting financieel economisch nieuws van afgelopen week
Het was een drukke week qua economisch nieuws.
De ISM manufacturing viel mee, maar die voor de diensten tegen. De initial
claims voor werkloosheid daalden flink. Een en ander wijst op doorgaande groei
in de VS.
In China steeg de PMI wel.
In Australië werd de rente met 0,5% verlaagd, daar heeft men behoorlijk
last van de groeiafzwakking van China en Europa.
Het belangrijkste economische nieuws was de zwaar tegenvallende banengroei
(tenminste voor degenen die niet geloofden in een terugslag door het warme
winterweer) in de VS. 115.000 is lager dan de normale groei van de
beroepsbevolking van 150.000 per maand, maar door de gerapporteerde krimp van
de afgelopen maand kon de werkloosheid toch iets dalen. De participatiegraad
van werkenden/ beroepsbevolking daalde echter opnieuw, maar gelukkig was er
verbetering van de werkgelegenheidsgroei in de industrie en de dik betaalde
professionals groep, terwijl ook het aantal uitzendkrachten weer groeit
(leading indicator voor betere werkgelegenheidsgroei). Inclusief opwaartse
herzieningen in de vorige maanden was het werkgelegenheidsgroeicijfer helemaal
niet slecht.
De productiviteitsgroei VS was slecht, -0,5% (omdat gewerkte aantal uren
een mooie +3,2% was en output 2,7%).
In Europe wordt het suicide package verder uitgevoerd. Beperkte dalingen van
zowel de industrie als diensten PMI in Duitsland, het VK en Frankrijk (en
Nederland) tot nog niet erge recessieniveaus, maar diepe daling in o.a. Italië.
Dit wijst op het doorgaan van de recessie na het eerste kwartaal, ook al denkt
Supermario daar anders over.
Een en ander leidde niet tot een oplopen van de rentespreads van Frankrijk
en Italië met Duitsland.
De markt bereidde zich mentaal voor op een verkiezingswinst van Hollande en
een zware nederlaag van de regeringspartijen in Griekenland. Of de Europahaters
de meerderheid haalden was op moment van schrijven nog niet zeker.
De ECB deed zoals verwacht niets deze week. Super Mario was veel minder een
monetaire duif dan gedacht, de verlagingen van de rente en nieuwe rondes LTRO door
de ECB staan zwaar op de tocht. Tenminste als de ECB gelijk heeft en re
economisch herstel gloort in Europa en als dat tegenvalt (en dat weet de ECB
ook al, maar de economie verder de grond in raten is niet nodig) dan moet men
uit een ander vaatje tappen. De markt was er niet blij mee, maar eigenlijk is
dat onterecht: als het goed gaat dan hoef je niets extra te doen en ze pinnen
zich er nu al op vast dat ze iets extra’s gaan doen als het tegenvalt, zoals
iedere rechtgeaarde pessimistische krantenlezer weet. De Draghi put is veel
waard.
Haalt China de VS in in 2016 zoals Ferguson voorspelt? Of nooit?
John Mauldin had bovenstaand plaatje van Niall Ferguson (http://www.businessinsider.com/mauldin-a-graphic-presentation-on-the-sorry-state-of-the-global-economy-2012-5) over de aandelen
van diverse landen in het wereld BNP en hoe Ferguson dat voorspelde tot 2016.
D.w.z. het is beslist nog geen zekerheid.
China is met zevenmijlslaarzen de VS aan het inhalen. De reële groei van
China is denk ik zo’n 6% hoger, de inflatie is wellicht 2 tot 3% hoger en de
yuan was ongeveer aan het appreciëren met 3 tot 5%. Bij elkaar opgeteld gaat
dat dus razendsnel en haalt China rond 2020 de VS in. Ferguson ziet het nog
iets sneller gaan.
Maar gaat dat wel gebeuren? China krijgt het middle income trap probleem
voor de kiezen: China moet overschakelen van een investerings- en
exportgedreven economie naar een consumptiemaatschappij. Vooralsnog zijn de
tekenen betrekkelijk gunstig, de lonen stijgen voorspoedig en dat gaat echt wel
tot meer consumptie leiden.
Maar China is verschrikkelijk aan het overinvesteren en dat gaat nog maar
enkele jaren goed. De overheid ziet dit overigens en neemt nu al maatregelen
maar het is bijna een onmogelijke opgave. Rond 2018-2020 moeten die
overinvesteringen hun tol gaan eisen. De demografie is dan ook zeer ongunstig:
het aantal werkenden in de industrie etc krimpt dan na decennia van enorme
stijging. De Chinese economie komt dan in een recessie (negatieve groei, niet
minder dan 6% groei) en net als Japan na 1990 moeten de investeringen erg fors
afgebouwd worden. China is niet flexibel genoeg om dit op te kunnen vangen en
dan dreigt naast een wereldrecessie een decennium van heel lage groei in China.
N.B. de post http://beleggenopdegolven.blogspot.com/2011/05/geschiedenis-bevolkingsgroei-wereld.html behandelde met een mooi kleurig plaatje vanaf het jaar 0 het relatieve belang van landen in de wereld
5 mei 2012
Chinese beurs bakte er niets van vergeleken met de hoge economische groei. Betert men nu het leven!
In de Financial Times (http://www.ft.com/intl/cms/s/0/4c38bfc4-92b3-11e1-b6e2-00144feab49a.html#axzz1u0KENQdr
China stocks battle the growth paradox) , stond weer eens artikel dat goede economische groei nog geen goede beurs
betekent. Het dankbaarste voorbeeld hiervoor is China waar de beurs sinds 2001
met slechts 46% steeg, terwijl de waarde van de output bijna vervijfvoudigde.
Op zich ben ik het wel eens met de stelling dat het
verband tussen groei BNP en beurs vaak niet zo best is, maar je moet dit ook
weer niet al te klakkeloos aannemen uit al die wetenschappelijke studies. Wie
de laatste paar decennia wist wat er ging gebeuren met de economische groei in
de komende twee kwartalen in de VS zou daar ontzettend veel geld mee hebben
kunnen verdien (vooral ook veel verliezen voorkomen: als je een recessie ziet
aankomen moet je wegwezen met aandelen).
Insiders die weten wat de overheid gaat doen hebben een grote voorsprong.
Bij nieuwe emissies worden aandelen op aangeven van vaak de overheid tegen veel te hoge koersen geëmitteerd. De overheid blijft maar nieuwe aandelen dumpen en blijft daardoor de koersvorming de verkeerde kant insturen. Jan met de pet is door een en ander zo gedesillusioneerd dat hij liever niet in aandelen belegt maar in porselein of postzegels etc.
Er is door de overheid veel rommel op de markt gedumpt, niet al te beste staatsbedrijven. Men wil nog veel meer privatiseren. Vooral de staatsbanken met hun gedwongen kredietverlening aan verlieslijdende staatsbedrijven zaten boordevol met slechte schulden. In de loop der jaren is door de hoge groei enorm veel verbeterd. De banken hebben hun gedwongen winkelnering goed overleefd en heel wat oude staatsbedrijven zijn goed geleide bedrijven geworden. Ook stat er nu heel wat genoteerd dat niet een voormalig staatsbedrijf was. De kwaliteit van Chinese aandelen is een stuk beter dan rond 2000. Tot 2006 presteerde de Chinese beurs gewoon abominabel door al die rommelbedrijven, maar in 2006 realiseerde men zich ineens dat de kwaliteit van beursgenoteerde bedrijven zo gek nog niet was. Ineens liep iedereen achter elkaar aan en kocht tegen steeds hogere prijzen op basis van het sprookje dat de winsten in China voortaan gemiddeld toch echt wel met die hoge stijging van het nominale BNP omhoog zouden gaan. Chinezen houden van gokken en dat leidde zoals gewoonlijk tot flinke brokken toen de kredietcrisis toesloeg. Weg waren de winsten vanaf 2006.
Eind 2008 begon de Chinese regering de
aandelenbeurs te helpen, niet alleen via enorme infrastructuurinvesteringen
maar ook met verlaging van transactiebelastingen etc. Als belegger kun je maar
beter naar de Chinese overheid luisteren (nog meer dan je in de VS niet de FED
moet bevechten) en je moest dus kopen. Het plaatje uit de FT (http://im.media.ft.com/content/images/13065c62-92f3-11e1-b6e2-00144feab49a.imgc)
suggereert dat de Chinese regering de lage koersen zat is en actie wil (ook bij
de Peoples Bank of China). Misschien moeten we ook deze keer weer braaf naar de
Chinese regering luisteren.
Kan Spanje een financiële instorting voorkomen en het Parool
Het Parool vond de samenvatting
die Kirsten Rauwerda maakte van het verhaal van onze Engelse collega Ted Scott “Kan
Spanje een financiële instorting voorkomen” aangevuld met een paar opmerkingen
van mij goed te pas komen bij een verhaal over Spanje (dat werd: "Sombere tijden
in Spanje blijven"). Ik was benieuwd wat ervan in het Parool kwam. Dat was
alleen een ingekorte aanhaling van een antwoord op een extra vraag van de
journalist, waarom de werkloosheid in Spanje zoveel hoger is dan in Italië en
andere PIGS:
In
Italië, Griekenland, Portugal was er niet zo’n huizenbubbel en daar hoefde men
niet zo veel aan de bouw gerelateerde mensen te ontslaan. In Spanje is er een
structureel hoge werkloosheid doordat de (arbeids)mobiliteit laag is. Men wil
traditioneel niet verhuizen naar de gebieden waar wel banen zijn, nu al
helemaal niet omdat ze hun huis niet kunnen verkopen. De arbeidsmobiliteit is
verder laag door de hoge arbeidsbescherming naast de afkeer van het binnenland
om in Barcelona/Madrid/ kust te gaan werken
Hieronder volgt het (bijna) totale verhaal over Spanje, zoals dat op de
website van F&C in Nederland www.fandc.nl staat (een en ander uiteraard niet goedgekeurd door de club van optimisten):
Kan Spanje
een financiële ineenstorting voorkomen?
Na een periode van relatieve kalmte en lagere
rentes zijn beleggers toch weer meer pessimistisch geworden over de Europese
schuldencrisis. Deze keer staat Spanje in het middelpunt van de negatieve
belangstelling.De financiële en economische problemen van Spanje
Evenals andere Zuid-Europese landen heeft Spanje last van langdurig zwakke economische omstandigheden in combinatie met een slechte concurrentiepositie en overmatig veel schulden. De Spaanse arbeidsmarkt is relatief rigide en de arbeidskosten zijn gedurende de economische hoogtijdagen teveel gestegen. Voor Spanje vormt vooral de schuld van de private sector het probleem en daarmee wijkt het af van andere Zuid-Europese landen.
De schuldenlast van
banken en de private sector is te groot, terwijl de schuldenlast van de Spaanse
overheid relatief beperkt is. De gebarsten vastgoedbubbel is de belangrijkste
oorzaak van deze torenhoge schulden van de private sector en van de huidige
problemen. In combinatie met een werkloosheidspercentage van maar liefst 25%,
een bezuinigende overheid en hogere kapitaaleisen voor banken is Spanje in een
neerwaartse spiraal terechtgekomen van minder kredietverschaffing, minder groei
(c.q. recessie), meer bezuinigingen, meer werkloosheid, verder dalende
vastgoedprijzen en toenemende schulden.
Spaans vastgoed
Gedurende de economische hoogtijdagen in Spanje 2004-2008 was er een explosieve groei in de bouw- en vastgoedsector. Meer dan 50% van de bankleningen die in die periode werden verstrekt waren gerelateerd aan vastgoed. De huidige schuld van de bouw- en vastgoedsector bedraagt maar liefst 40% van het Spaanse Bruto Nationaal Product in 2011. Tot nu toe zijn de huizenprijzen met 22% gedaald sinds de piek in 2007. Hiermee liggen de woningprijzen nog steeds bijna 50% boven de langetermijntrend. Dit geeft aan dat het risico op verdere prijsdalingen groot is met alle gevolgen van dien voor banken en particulieren.
Gedurende de economische hoogtijdagen in Spanje 2004-2008 was er een explosieve groei in de bouw- en vastgoedsector. Meer dan 50% van de bankleningen die in die periode werden verstrekt waren gerelateerd aan vastgoed. De huidige schuld van de bouw- en vastgoedsector bedraagt maar liefst 40% van het Spaanse Bruto Nationaal Product in 2011. Tot nu toe zijn de huizenprijzen met 22% gedaald sinds de piek in 2007. Hiermee liggen de woningprijzen nog steeds bijna 50% boven de langetermijntrend. Dit geeft aan dat het risico op verdere prijsdalingen groot is met alle gevolgen van dien voor banken en particulieren.
Spaanse banken
De Spaanse overheid en de Spaanse Centrale Bank onderkenden al in een vroeg stadium de kwetsbaarheid van de Spaanse banken voor de verslechterende economische omstandigheden en de afkalvende vastgoedprijzen. De Spaanse autoriteiten hebben echter onvoldoende ingegrepen met aanvankelijk slechts eisen voor hogere algemene voorzieningen. Daarnaast probeerden Spaanse banken hun eigen vermogen te verhogen door creatief te boekhouden met schulden en eigen vermogen. De overheid heeft recent afgedwongen dat de Spaanse bankensector een realistische inschatting van hun vastgoedverliezen moeten maken. In combinatie met de hogere Europese kapitaaleisen voor banken is het duidelijk dat de Spaanse banken een groot tekort aan kapitaal hebben.
De Spaanse overheid en de Spaanse Centrale Bank onderkenden al in een vroeg stadium de kwetsbaarheid van de Spaanse banken voor de verslechterende economische omstandigheden en de afkalvende vastgoedprijzen. De Spaanse autoriteiten hebben echter onvoldoende ingegrepen met aanvankelijk slechts eisen voor hogere algemene voorzieningen. Daarnaast probeerden Spaanse banken hun eigen vermogen te verhogen door creatief te boekhouden met schulden en eigen vermogen. De overheid heeft recent afgedwongen dat de Spaanse bankensector een realistische inschatting van hun vastgoedverliezen moeten maken. In combinatie met de hogere Europese kapitaaleisen voor banken is het duidelijk dat de Spaanse banken een groot tekort aan kapitaal hebben.
Het LTRO-programma
van de ECB
De genereuze driejarige leningen van de ECB tegen een rente van 1% hebben vooral een visueel effect gehad in lagere Spaanse rentes. Spaanse banken waren de grootste aanvragers van de door de ECB beschikbare liquiditeit.
De genereuze driejarige leningen van de ECB tegen een rente van 1% hebben vooral een visueel effect gehad in lagere Spaanse rentes. Spaanse banken waren de grootste aanvragers van de door de ECB beschikbare liquiditeit.
|
|
De Spaanse banken lenen tegen
1% en zetten dit uit bij o.a. de Spaanse overheid tegen een hogere rente. Dit
resulteerde in een flinke daling van de Spaanse rente, maar na de recente
rentestijging zitten veel banken op verliezen op hun recente aankopen. Een en
ander resulteerde niet -zoals gehoopt door de Europese Centrale Bank - in
meer kredietverschaffing om de economie weer op gang te krijgen. In
tegendeel: banken draaiden de kredietkraan verder dicht om risico’s te
reduceren en kapitaalratio’s te verhogen. De onderliggende problemen zijn dan
ook niet opgelost en de wederzijdse afhankelijkheid tussen de Spaanse banken
en de Spaanse overheid is zelfs toegenomen.
|
Mogelijke oplossingen
Een financiële reddingsoperatie gericht op de Spaanse overheid zoals in Griekenland, Ierland en Portugal heeft plaatsgevonden, ligt niet in de lijn der verwachting. Vooral de problemen van de Spaanse bankensector hebben een oplossing nodig in de vorm van een herkapitalisatie die buiten de sector zelf tot stand moet komen. Als de banken namelijk de werkelijke waarde van hun leningen in de boeken opnemen, dan zullen hun kapitaalratio’s onder de vereiste percentages dalen.
Een financiële reddingsoperatie gericht op de Spaanse overheid zoals in Griekenland, Ierland en Portugal heeft plaatsgevonden, ligt niet in de lijn der verwachting. Vooral de problemen van de Spaanse bankensector hebben een oplossing nodig in de vorm van een herkapitalisatie die buiten de sector zelf tot stand moet komen. Als de banken namelijk de werkelijke waarde van hun leningen in de boeken opnemen, dan zullen hun kapitaalratio’s onder de vereiste percentages dalen.
De creatie van een
nationale “bad bank” die alle slecht renderende of verliesgevende leningen
overneemt en waar de overheid garant voor staat, is een mogelijke binnenlandse
oplossing. De risico’s van deze oplossing zijn echter groot. Het moedigt banken
weer aan om roekeloze risico’s te nemen en de kosten om de banken te redden
zullen bij de Spaanse belastingbetaler terecht komen in de vorm van een hogere
overheidschuld. In combinatie met de slechte economische vooruitzichten is het
de vraag of Spaanse banken in dergelijke omstandigheden voldoende kapitaal
kunnen aantrekken op de financiële markten. Ook zal de bezorgdheid over de
financiële gezondheid van deze banken kunnen leiden tot een verdere
deposito-uitstroom.
Een meer waarschijnlijke
oplossing voor de problemen van de Spaanse
banken is een kapitaalinjectie door het EFSF (het Europese stabiliteitsfonds) of ESM (European Stability Mechanism), mogelijk ondersteund door het IMF (het internationale monetaire fonds). Een nieuwe ronde van het LTRO- programma van de ECB is niet waarschijnlijk, omdat dat (zoals hierboven beschreven) alleen tijdelijk liquiditeitsproblemen oplost, maar niet de onderliggende solvabiliteitsproblemen. Het EFSF mag haar kapitaal gebruiken om de banken in de Eurozone te herkapitaliseren zoals ze eerder bij Ierse banken heeft gedaan.
banken is een kapitaalinjectie door het EFSF (het Europese stabiliteitsfonds) of ESM (European Stability Mechanism), mogelijk ondersteund door het IMF (het internationale monetaire fonds). Een nieuwe ronde van het LTRO- programma van de ECB is niet waarschijnlijk, omdat dat (zoals hierboven beschreven) alleen tijdelijk liquiditeitsproblemen oplost, maar niet de onderliggende solvabiliteitsproblemen. Het EFSF mag haar kapitaal gebruiken om de banken in de Eurozone te herkapitaliseren zoals ze eerder bij Ierse banken heeft gedaan.
In andere landen van
de Eurozone bevinden zich ook zwakke banken. Het behoort tot de mogelijkheden
dat het EFSF een collectief hulppakket verstrekt voor banken in verschillende
landen van de Eurozone.
Als de problemen van
de Spaanse banken worden aangepakt is echter het einde van de economische
moeilijkheden in Spanje nog niet in zicht. Ook de andere sectoren van de
economie ondervinden hinder van het uiteenspatten van de vastgoedbubbel. Pas
als de financiële markten ervan overtuigd zijn dat de Spaanse economische
omstandigheden niet verder verslechteren, dan zal er weer licht gloren aan de
horizon voor Spanje.
Kortom, het moet
eerst nog slechter gaan met Spanje voordat de Europese politiek (c.q. de ECB)
ingrijpt en steun verleent. Door de huidige betrekkelijk lage staatsschuld van
Spanje ten opzichte van het BNP (nu <100% en pas bij 120% en hoger ontstaan
er meer problemen) en door die hulp, is het niet waarschijnlijk dat Spanje snel
failliet gaat (als het al failliet zou gaan).
China: kredietgroei trekt weer aan en daling huizenprijzen stabiliseert
De kredietgroei zwakte in een jaar tijd af van 9,7% naar 8,1% en dat is alle reden om lagere groei voor China op het moment te voorspellen.
De cijfers over april geven gelukkig een mooie opleving te zien en dat is een dankbare voedingsbodem voor het geloof voor wederopstanding van China uit de soft landing over enkele maanden.
De huizenprijzen in China dalen nog steeds, maar de daling is nu stabiel laag. De trend is nog niet omgebogen. 8700 yuan ofwel ongeveer € 900 per m2 is veel voor een ontwikkelingsland, maar voor een huis in een grote stad lijkt het me niet zo duur.
Zo lang die daling doorzet wordt die wederopstanding uit de soft landing niet erg overtuigend.
De cijfers over april geven gelukkig een mooie opleving te zien en dat is een dankbare voedingsbodem voor het geloof voor wederopstanding van China uit de soft landing over enkele maanden.
De huizenprijzen in China dalen nog steeds, maar de daling is nu stabiel laag. De trend is nog niet omgebogen. 8700 yuan ofwel ongeveer € 900 per m2 is veel voor een ontwikkelingsland, maar voor een huis in een grote stad lijkt het me niet zo duur.
Zo lang die daling doorzet wordt die wederopstanding uit de soft landing niet erg overtuigend.
Abonneren op:
Posts (Atom)













