22 juni 2016

Er wordt me wat afgepraat over brexit, het is veel te complex voor een referendum

Het remain kamp gooit het op de angsttoer. Bij brexit gebeuren er allerlei onduidelijke dingen die in economische zin op korte termijn (komende vijf jaar) op een onduidelijke manier slecht moeten zijn.

Het leave kamp probeert te spreken uit het hart. Weg met globalisatie, migranten, betutteling vanuit Brussel.

De ratio zegt dat je moet blijven geloven in de Europese gedachte. Samenwerken is beter dan grenzen opwerpen. Natuurlijk zijn er eerst economische nadelen voor het VK vanwege de onzekerheid, de kosten die gemaakt moeten worden voor ontvlechting (al die adviesuren tegen peperdure tarieven, die dan nodig zijn, zijn natuurlijk wel inkomen en dat ziet men terug in meer groei BNP; het opstarten van nieuwe vestigingen overal, omdat één vestiging niet langer heel Europa kan bedienen). Dat kan misschien leiden tot aanvankelijk meer groei van het BNP, maar de productiviteit krijgt natuurlijk wel een deuk.

Engeland zal enorm veel tijd moeten steken in nieuwe wetgeving en regelgeving ter vervanging van wat samen met Europa in de afgelopen veertig jaar is bedisseld. Veel eigenlijk nodeloos werk, maar het telt wel als inkomen.
Men zal het zien als het voorbeeld van Bastiat dat het ingooien van ruiten zo veel werk oplevert. Niet dus, want het geld ter reparatie van de ruiten kan niet uitgegeven worden aan andere zaken, waaruit per saldo o.a. kapitaalvorming komt.

 Dan de migratie. Dat wordt een koppijndossier. Er werken nu 3 miljoen Europeanen in het VK en deze zorgen voor extra inkomen in het VK (zij zijn lucratiever dan de andere migranten). Er zitten 2 miljoen Britten in Europa  (werkend, met pensioen, etc.). Dat resulteert niet in verbetering van de huidige situatie. Overigens zullen velen een importstop van Europeanen in het VK als gunstig zien voor hun eigen kans op werk.

De invloed van het VK op Europa zal afnemen. Gezamenlijke regulering die de EU zo’n succes maakte boven wat WTO en andere internationale handelsverdragen voor elkaar kregen zal voortaan zonder het VK gebeuren. Dat is geen voordeel voor het VK.

Wat doet brexit wel, dat misschien goed is: het stopt de Europese fiscale integratie en allerlei verdere integratie tot een grote Europese staat. Het is voorbij met nieuwe verdragen à la Maastricht en Lissabon. Turkije wordt geen lid van de EU.
Het VK hoeft zich geen zorgen te maken dat Brussel het overheidstekort te groot vindt. Misschien wordt de relatie met het Gemenebest beter.
Meer kansen biedt het lagere pond, maar Soros denkt dit deze keer nauwelijks zal leiden tot extra groei. Geen verlaging van de rente. Ruilvoetverslechtering is meestal geen goede zaak.

Men is bang geworden voor migranten die toch wel erg vaak van uitkeringen moeten worden voorzien en onze cultuur niet altijd positief beïnvloeden.
Er gaat duidelijk iets niet goed met het vrij verkeer van mensen. In vroegere jaren werd emigratie/immigratie als iets positiefs gezien. Immigranten waren harde werkers, brachten nieuwe ideeën, zorgden voor meer kleur in de samenleving. Tegenwoordig maakt het de mensen bang voor hun baan, voor inbreuk op eigen cultuur, men ziet hogere belastingen en niet meer de revenuen.

Trump heeft een sterk punt met zijn fulmineren tegen China. China speelt niet goed genoeg volgens de regels van het kapitalisme van de onzichtbare hand. Asymmetrische afscherming van de eigen markt, zondes tegen intellectueel eigendom, exportsubsidies die overproductie in de hand werken, overinvesteringen via verliesgevende overheidsbedrijven, protectie via de eigen munt.
(Dat laatste is nu een groot gevaar: de groei van China staat onder druk, de overinvesteringen in o.a. de industrie zijn niet rendabel genoeg, maar kunnen via kunstmatige verlaging van de koers van de yuan rendabeler gemaakt worden ten koste van het rendement dat het buitenland maakt in de industrie)

NEXIT?
Moet er een referendum komen in Nederland over de Europese Unie? Ik denk het niet. Nederland heeft nog veel minder middelen dan het VK om nog enigszins redelijke handelsvoorwaarden uit te onderhandelen. Handel is voor Nederland veel belangrijker dan voor het VK.
Alle discussies rond brexit hebben duidelijk gemaakt dat een en ander een ingewikkelde materie is. Een Britse professor legt in 20 minuten heel kalm uit zonder te overdrijven waarom brexit uit economische motieven en enkele andere zaken een onverstandig avontuur lijkt https://news.liverpool.ac.uk/2016/06/16/watch-dishonesty-industrial-scale-eu-law-expert-analyses-referendum-debate/
Voordat je stemt voor een exit zou je eerst naar zo’n soort verhaal moeten luisteren.
Het is daardoor niet geschikt om voor te leggen in een referendum. De deskundigen moeten beslissen, niet de emotie. Dat wordt pas nodig als Europa moreel verwerpelijke politiek zou gaan voeren, er niet langer bijna altijd met consensus beslist wordt, maar daarvan is nog niets gebleken.    

reële rente en inflatieverwachting: verband verandert en dat verrast FED

In mijn vorige post zette ik de gewone rente af tegen de inflatieverwachting
Daarin zie je dat bij lage rentes de inflatieverwachting door de grond gaat.
Als je de reële rente afzet tegen de inflatieverwachting, dan verandert het beeld eigenlijk niet zo voor de eurozone, maar wel voor de VS
Voor de hele range zie je een afnemende inflatieverwachting naarmate de reële rente hoger is in de VS
maar op de korte termijn zag je de kortere zwarte lijn. De FED moet nog wennen dat een lagere reële rente leidt tot een veel lagere inflatieverwachting.
 Voor de eurozone was de richting van het verband heel anders. Al jaren leidt een hogere reële rente tot een hogere inflatieverwachting. Vooral bij zeer lage reële rentes gaat dit hard. De heer Draghi moet bekennen dat hij uit is op deflatie om het Italiaanse bankwezen te redden en dat hij helemaal niet streeft naar 2% inflatie. Of die deflatie echt de Italiaanse banken gaat redden is de vraag overigens. Ik kan me indenken dat hij niet gelooft in deflatie in Italië en er daarom niet bang voor is.

21 juni 2016

inflatieverwachting daalt steeds harder bij lagere rente: centrale banken moeten ophouden met negatieve rente

in het scatterdiagram is afgezet wat de euro 30 jaar swaprente is vergeleken bij de inflatieverwachting vvor 30 jaar volgens de inflatieswaps. Maandelijks over de afgelopen 7 jaar.
Bij rentes boven de 2% bleef de inflatieverwachting betrekkelijk stabiel. Er was een zwaar inflatie-anker zoals de ECB het graag ziet.
Bij rentes onder de 2% zie je dat de lage rente de inflatieverwachting naar beneden lijkt te slepen (je kunt ook andere pijltjes aangeven die minder steil lopen).
De ECB schiet zich in de voet via verlaging van de rente met als doel de inflatieverwachting naar 2% te krijgen. Die spaghettiboeren moeten eens naar de wijzen uit het Noorden luisteren en de rente verhogen. Nee, dat mag niet, want de redding van Italiaanse banken gaat voor (en maar verbaasd zijn dat de Britten een brexit willen).
In Amerika zakt bij rentedaling de inflatieverwachting nog harder dan in de eurozone. Dat is een flinke hinderpaal voor de FED om de rente verlagen. De rente verhogen zoals Yellen wil, lijkt inderdaad beter.
Dat mag niet van China, de rente verhogen, maar de FED is vaak toch een beetje recalcitrant (als het van de markt mag).
Minack had een heel verhaal dat een lagere (reële) rente leidt tot lagere koerswinstverhoudingen en tot hogere risicopremies. Een nog lagere rente werkt contraproductief.
Ook de  vaag naar krediet gaat omlaag als de rente verder daalt.

19 juni 2016

samenvatting financieel economisch nieuws inclusief commentaar van de afgelopen week

De S&P ging de afgelopen week beperkt onderuit. Eerst kreeg de sterk verhoogde kans op brexit de schuld, daarna kwam er een grotere daling op het FED-besluit. Apple had last van veronderstelde plagiaat in China, waardoor het niet overal iphone6 en 6s mag verkopen. Technisch was er wat koersbeschadiging, o.a. bij Google. In Europa en Japan moesten de koersen meer onderuit. Credits blijven betrekkelijk goed liggen in het Brexit-geweld (want het fundamentele nieuws was goed). De rente op veilige staatsleningen daalde voortvarend.

Die negatieve reactie van de S&P op het FED-besluit was enigszins met vertraging en enigszins curieus omdat Yellen de kansen op een verhoging in juli en verder omlaag praatte en niet omhoog zoals verwacht werd. Yellen maakte wel duidelijk dat ze de daling van de groei van de werkgelegenheid als structureel zag, geen terugkeer naar een trend van 200.000 maar de FED veronderstelt een gelijkblijvende werkloosheid in de komende jaren (dit is nog nooit gebeurd in de VS).

Op vrijdag moest de markt de vreselijke moord op Jo Cox verwerken met bijbehorende daling van de kans op brexit en verder het verhaal van Bullard dat de rente van de FED nog enkele jaren op de huidige niveaus kan blijven. Dat vond men positief in Europa, maar in Amerika was men niet onder de indruk.
Het nieuwe verhaal van Bullard moet nog verder indalen in de VS. Het is een totale capitulatie voor het secular stagnation verhaal. Nog jaren 2% groei, niet meer, de lage reële rente is iets waar pensioenfondsen maar mee moeten leren leven zo lang schulden maken in de VS nog een hogere deugd is dan sparen, de inflatie stijgt maar blijft te laag. Bullard ziet geen aanwijzingen dat de wereld anders is en gaat worden dan zijn nieuwe verhaal. Indien wel, dan wel actie van de FED.

De kans op een stem voor brexit gaat de komende dagen denk ik naar 100% oplopen (en anders waarschijnlijk (niet zeker!) naar 0%). Dat zou de beurzen en vooral het pond flink omlaag moeten brengen, maar de laatste dagen is het aantal verhalen dat brexit een non event is flink in opmars (bijvoorbeeld Barron’s: Brexit another Y2K?). De besmetting naar andere landen die ook dolgraag de EU willen verlaten is hoe dan ook een feit. Bij een brexit worden politici met een mission impossible naar Brussel gestuurd. Daar komt men voor 2020 niet uit. Beleggers hebben al voorgesorteerd en zijn veel te hard het pond short gegaan, hebben te veel cash opgebouwd en zitten met een recordlage weging voor aandelen in de portefeuille.

De onzekerheid is misschien niet onmiddellijk weg. Bij een 50,1% stem voor brexit kan de regering het niet bindende advies voor brexit naast zich neerleggen (o.a. vanwege de lage opkomst van jongeren waar men meer rekening zou moeten houden), in ieder geval langdurig nader bestuderen met eventueel à la Ierland een nieuw referendum.

De kans op brexit is fors toegenomen omdat sommige kranten, vooral de Sun, met een advies voor leave kwamen (en de Sun wedt altijd op het winnende paard). Het is plotseling consensus dat de remain campagne de economische rampspoed bij brexit schromelijk heeft overdreven. De moord op remain parlementariër Cox helpt remain, maar in Zweden was een vergelijkbare moord niet voldoende Zweden de euro in te drijven.

In de VS was men geschokt door de aanslag in Orlando. Trump wist hier geen munt uit te slaan en het verzet tegen hem in de republikeinse partij neemt weer toe. Hillary wist Sanders te laten bekennen dat hij niet meer kon winnen, maar een endorsement kon nog niet over zijn lippen komen. De betere kansen van Hillary konden de S&P deze keer niet opstuwen, wel leidde het tot verdere underperformance van biotech.

Ondertussen was er enig economisch nieuws.

In de VS daalde de industriële productie vorige maand, maar dit maakte de stijging in april niet ongedaan. Phillyfed en Empire State Survey, voorlopers van de ISM werden weer positief en dat wijst op (beperkte) stijging van de ISM (de SLIM indicator van Strategas ook). De detailhandelsverkopen stegen vorige maand meer dan verwacht. De inflatie loopt op, de kerninflatie bleef 0,2% per maand. Het sentiment van de huizenbouwers NAHBMI liep 2 punten op naar 60, een bevestiging dat het beter gaat met de huizenmarkt, vooral gesteund door de record lage hypotheekrente. Het vertrouwen van het midden- en kleinbedrijf volgens NFIB steeg meevallend.

 In China zwakte de geldgroei iets af, bleef de groei van de industriële productie 6% en die van de detailhandelsverkopen 10%. De groei van de investeringen in de overproductiesectoren nam af, in de rest van de economie was er meer groei. Men denkt dat de PBoC de yuan wat sterker wil maken.
MSCI kwam enigszins onverwachts niet met een extra opname van Chinese aandelen in zijn indices. Dit deerde Chinese aandelen verrassend weinig.

De Bank of Japan vertikte het verder te verruimen en de yen werd hierdoor opnieuw sterker en de Topix zwakker.

18 juni 2016

steenkoolproductie omlaag in de VS

Dit veroorzaakt druk op groei van de industriële productie en stemmers voor Trump in de steenkoolgebieden
Beleggers in kolenmijnen verloren de afgelopen tijd 99% van hun waarde aldus Ritholtz. Het gaat niet alleen zo slecht dor regulering die steenkoolproductie duurder maakt, maar vooral ook door de concurrentie met het goedkopere aardgas, dat ook nog eens gemakkelijker te transporteren is. En niet zo vies. Bovendien hadden de mijnen te veel schulden.

Vooral de elektriciteitscentrales zijn flink over aan het schakelen weg uit steenkool. En zij nemen meer dan 90% van de steenkoolproductie af in de VS.
Steenkool is nog steeds goedkoop als je de milieukosten niet meeneemt. Als je dat meeneemt is steenkool volstrekt onrendabel
Er komen geen nieuwe steenkoolcentrales meer (tenzij Trump triomfeert).
Sommigen denken dat de opmars van zonne-energie zo sterk is dat er geen gouden tijd voor aardgas komt (ik denk dat aargas nog wel even opstoomt)
http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/we-ve-almost-reached-peak-fossil-fuels-for-electricity?ftcamp=crm/email//nbe/energysource/product

Brexit en visie op de markten

De beurzen worden op het ogenblik meer door politiek beïnvloed dan door de fundamentals. Brexit beheerst het nieuws en de angsten hiervoor. De polls wijzen op brexit, maar de wedkantoren blijven hardnekkig de kans op brexit (in bijna nooit vertoonde mate) veel lager vinden dan de polls aangeven . Men is er vast van overtuigd dat de Engelsen niet zo stom kunnen zijn om voor leave te kiezen. Er is een behoorlijk aantal kiezers dat niet goed weet wat ze moeten kiezen. Het hart zegt leave, maar de ratio, de angst zegt dat ze remain moeten gaan aankruisen. Het wordt steeds duidelijker dat de remainers de economische angsten zwaar aan het overdrijven zijn. Er komt gegarandeerd een flinke recessie roept minister van financiën Osborne, ik weet het zeker want ik ga de belastingen enorm verhogen bij brexit en de uitgaven enorm verlagen. Die verveeloren van Labour willen me tegenhouden, maar het is nodig. Wie niet horen wil, moet maar voelen. 
Hij gaat daar natuurlijk niet de kans voor krijgen, want de door hem en anderen voorgestelde politiek is waanzinnig, nog gekker dan het doorsneevoorstel van Trump. En die neemt na een dag de raarste dingen weer gedeeltelijk terug. Bij een recessie vanwege gebrek aan vertrouwen en uitval van investeringen moet een overheid juist geld uitgeven en gaan investeren, vooral als de rente vrijwel 0% is. Bij Brexit worden idioten die brexit willen straffen uiteraard afgezet en terecht, zij zijn door het dolle heen en willen als rechtgeaarde fundamentalist zo veel mogelijk schade aanrichten.

Ineens was er de brute moord op het Engelse parlementslid, dat het zo vurig opnam voor migranten en Europa. Bij de wedkantoren ging de kans op brexit in rap tempo meer dan 10% omlaag. Is dit de keer in de trend richting brexit? Dat is (uiteraard) onduidelijk. In Zweden had men zoiets al eedrer, daar werd een parlementslid vermoord dat aan het campaignen was om Zweden in de euro te krijgen. Men koos de week erna toch tegen de euro.

De wedkantoren bouwen op de uitslagen van referenda als Quebec uit Canada, Schotland uit het Verenigd Koninkrijk. Maar brexit is niet een vergelijkbare breuk met de goede oude tijd. Het is vooral een stem tegen globalisatie. Daar is op het ogenblik een Albanese meerderheid van de unprotected middenklasse tegen. Dit is een uitgelezen kans om dat te melden. Dat zal denk ik ook gaan gebeuren. Baas over eigen ellende, dat wil men. Men heeft steeds meer moeite met de ongekozen elite in Brussel, waar Engeland veel te weinig vat op heeft. Europese wetgeving kan Engelse ongedaan maken.
Weg!

Dan de invloed van het referendum op de markten. Het is duidelijk dat aandelenmarkten lijden onder toenemende brexitangst. Volatiliteit neemt toe. De S&P daalt ook, maar minder dan gewoonlijk bij zo’n toename van de VIX. Het gaat dan ook om een Europese ramp, die Amerika niet hard hoeft te raken.
De rente daalt harder dan ik dacht op hogere brexitangst.
De kans op brexit gaat de komende week normaal gesproken naar 0% of 100%. Er moet dan een heleboel in en uitgeprijsd worden. Dat is overigens niet zeker, als de brexituitslag te dicht bij 50% komt, dan wil men gaan keutelen, nog een keer laten stemmen en wie weet gebeurt dat dan ook. In dat geval krijgt Osborne zijn kans het VK in een zo diep mogelijke recessie te dompelen. Of hij die kans mag benutten is onzeker.

Brexit kan nog niet ingeprijsd zijn, zo lang men volgens de kansen de wedkantoren prijst voor de koersen van aandelen en obligaties. Echter, er is al enorme consensus dat de rente de komende dagen moet dalen. De FED heeft ook aangegeven dat de rente in 2016 niet meer mag stijgen. Iedereen is gestopt met zijn geplande verkopen van obligaties en velen hebben extra obligaties ingeslagen. Er is ook veel cash gemaakt, de duvel en zijn moeder hebben zo veel mogelijk Engelse aandelen verkocht en zitten allemaal short pound sterling. Die cash gaat belegd worden na brexit. Ik denk toch in aandelen, niet in obligaties. Maar ik kan totaal fout zitten. Het pond zou wel eens sterker kunnen worden, al lijkt dat nu nog te gek voor woorden bij een brexit (basisscenario dat het pond richting ons gaat bij een brexit). Er is een voortdurende stroom richting obligaties vanwege de vergrijzing en regulering en dat houdt de rente laag, maar brexit zou niet tot extra lage rente moeten leiden als de FED bubbel van Bullard/Brainard/Summers in de prijzen zit (meer bubbel kan heel ver doorgaan).

Enorme onzekerheid dus in de komende dagen. 

Of zich dat vertaalt in enorme volatiliteit is onzeker. Misschien gebeurt er wel bijna niets op het koersenfront bij brexit.

Bij remain moeten de aandelenkoersen omhoog, dan ziet men ineens de fundamentals en de betere kansen van Hillary. Of de rente omhoog moet is onzeker.

De tijden zijn altijd onzeker, maar nu toch wat meer.

17 juni 2016

Bullard legt uit dat de markt gelijk heeft: geen renteverhogingen meer van de FED, huidige steady state houdt aan

De FED deed afgelopen woensdag niets. Er was werkelijk niemand die dacht dat ze de rente zouden verhogen. Dat gebeurde dus ook niet, want de FED durft steeds duidelijker al meer dan een decennium niet tegen de markt in te gaan. Zelfs de strenge gouverneur Mester ging akkoord en stemde niet tegen, terwijl zij de vorige keer nog uitbundig liet merken dat de FED de rente te laag liet.

Er was van te voren door de nodige mensen (waaronder mezelf) gedacht dat Yellen de kans op een renteverhoging in juli omhoog zou praten om die vergadering zo een open vergadering te maken, waarbij men als men dat wenselijk zou achten e rente zou kunnen verhogen. Niets van dat al. Yellen gaf aan dat het moeilijk zou zijn de rente in juli te gaan verhogen.

Ellen Zentner had al aangegeven hoe moeilijk het was om de rente te verhogen: de arbeidsmarkt verliest kracht, de inflatieverwachtingen zijn gedaald en het buitenland baart weer zorgen via nu vooral de brexit.
Jim Bianco gaf aan dat de FED een perfecte wereld nodig heeft om de rente te verhogen. In de twee afgelopen vergaderingen was eerst de arbeidsmarkt OK, maar de groei niet, in de afgelopen vergadering was de groei enigszins OK, maar de arbeidsmarkt niet.
Geen verhoging dus als een van die twee factoren niet in orde is. Ook geen verhoging als er een risk off situatie is waarbij de financial conditions te restrictief zijn.

Bij nader inzien was er bij de laatste vergadering toch nog iets geks: er was een gouverneur die de rente niet liet stijgen in de komende twee jaar en die bovendien geen voorspelling had gegeven voor de natuurlijke rente (er zijn daar slechts 16 en niet 17 stippen. Was dat laatste moedwillig of censuur?


Wie was die schuinmarcheerder? Iedereen gokte op Brainard of Evans, maar nee, het bleek Bullard te zijn, van het zo vaak extreem conservatieve St. Louis.
Bullard https://www.stlouisfed.org/~/media/Files/PDFs/Bullard/papers/Regime-Switching-Forecasts-17June2016.pdf had ongeveer het verhaal van de markt. De voorspelling is dat de komende jaren meer van hetzelfde gaan laten zien: 2% economische groei, de werkloosheid blijft constant en de inflatie stijgt heel weinig en blijft onder 2%.
Waarom zou je dan de rente moeten veranderen?
Dat hoeft pas als je of te veel groei en/of inflatie ziet of het omgekeerde.

In vorige maanden/jaren dacht Bullard dat de groei zou gaan herstellen boven trend/ werkloosheid zou dalen en inflatie zou oplopen. Dan moet je je voorbereiden op rentestijging. Nu heeft hij dit soort rare gedachtes van te hoge groei en inflatie niet meer. Van eind 2013 tot begin 2015 was er 2,75% groei, boven trend, en toch bleef de kern PCE-inflatie constant. Het risico van te hoge inflatie is afgenomen.
En Bullard vindt zich een optimist met zijn voorspelling dat het gunstige scenario van trendgroei en lage inflatie en werkloosheid nog een tijdje aan zal houden.

Overigens, als je die redenering had aangehouden was de rente vorig jaar niet verhoogd. Op dat moment was de inflatieverwachting en groeiverwachting lager dan op het moment dat er nieuwe rondes QE nodig werden geacht. Toch verhoogde men de rente. Men had het nu eenmaal rond getoeterd en kon niet meer terug zonder enorm af te gaan. De FED verdient daarom billenkoek volgens Summers. De groei in de wereld is nodeloos in gevaar gebracht. De financial conditions verslechterden dramatisch door al dat gehamer dat de rente verhoogd moest worden. De groei zakte weg, de olieprijs stortte in en vele Emerging Markets zijn het verderf ingestort. Dit had geen verrassing mogen zijn, het scenario van Secular Stagnation was immers echt wel bekend bij de FED. 

http://thereformedbroker.com/2016/06/16/maybe-stop-forecasting-where-you-think-rates-will-go/ Sir Lawrence Summers en Josh Brown hebben een vermoeden wat er met de lijnen voor 2016/2017/2018 gaat gebeuren. Men gaat net als Bullard naar de markt luisteren.

Bullard stelt dat de VS sinds 2011 in een regiem van lage productiviteitsstijging zit. De basisveronderstelling is dat dit nog wel een tijdje zo zal blijven. Je kunt naar een lange periode van hogere productiviteitsstijging gaan, zo leert het verleden, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit nu gaande is. Het is wel een opwaarts risico voor groei en daarmee de reële rente.
Maar we zitten nu in een regiem van lage productiviteitsstijging en zeer lage reële rente. Dit zijn zeer persistente scenario’s.
Bullard stelt dat de extreem lage reële rente vooral een gevolg is van extreem hoge liquiditeitspremies voor veilige staatsleningen. Als dat niet verandert dan moet je de rentetheorie die convergentie naar r* (r-star) vervangen door r †(r-daggar). (achterliggend is ook dat de steady state niet een goed evenwicht hoeft te zijn, maar dat een steady state met te lage productiviteit en/of te lage reële rente ook mogelijk is; de invisible hand van de economie leidt niet altijd tot het optimale walhalla zonder ingrijpen bijvoorbeeld à la Keynes)

Bullard c.s. geven het bovenstaand plaatje voor zijn nieuw verhaal voor wat de rente moet doen.We zitten op het ogenblik niet in een recessie (anders wel acte van de FED), we zitten in een regiem waarin de markt een lage reële rente afdwingt, vanwege liquiditeitsvoorkeur (r daggar) en zo lang dit duurt geen actie FED en lage productiviteitsstijging  λ en zo lang dit duurt geen actie FED.
Het kan tamelijk plotseling afgelopen zijn met dat regiem van lage productiviteitsstijging en lage reële rente, maar dat is onvoorspelbaar (in ieder geval Bullard wil het niet voorspellen)  en lijkt de komende tijd voorlopig niet te gaan gebeuren. Actie FED dus pas nodig als er een recessie komt, de markt een hogere rente wil en/of de arbeidsproductiviteitsstijging meevalt.

Het is erg eerlijk dat Bullard toegeeft dat (ook) de FED niet weet wanneer de regiems van productiviteitsstijging en reële rente veranderen. De FED werd na 1965 totaal verrast door de daling van de productiviteitsstijging en onderschatte de inflatie daardoor. De laatste jaren was dit in mindere mate ook het geval. Greenspan zag in 1995 wel dat de productiviteitsstijging aan het accelereren was. eerst was hij daarom de geweldige maestro, maar doordat er bubbels ontstonden is hij nu de op een na meest verguisde ex FED baas.
Het verhaal van Bullard maakt plausibel dat er voor de rente op lange termijn een sterk opwaarts risico is, maar dat je wellicht (te) veel geduld moet hebben voor het optreedt..

15 juni 2016

overpeinzingen

Van de wereldstaatsleningen markt
Heeft slechts 7% een effectief rendement boven 2%
34% onder nul
43% tussen 0 en 1%
16% tussen 1 en 2%
 (bron: Bianco)


Wat heeft het lang geduurd voordat de volatiliteit (VIX) omhoog ging door angst voor brexit
Hoe voorspelbaar was het dat de volatiliteit van het pond zou oplopen!
De economische angsten voor brexit nemen af, maar de politieke angsten nemen toe. 

Brexit moet gestraft worden, geen voorbeeld zijn voor Frankrijk en Finland. Juncker zal er alles aan doen om Londen minder financieel centrum te maken en Luxemburg meer.
Misschien dat Orlando slechts een tijdelijke steun was voor de leave campagne. De kansen van Trump stegen er nog niet door
Oplopende kansen voor verkiezing van Hillary gaan samen met een stijgende S&P en underperformance van farma/ biotech

Het Nederlandse elftal blijft tijdens dit EK ongeslagen

Pensioenstelsel: verwachtingen zijn te hoog, individuele potjes maken het erger

Het huidige pensioenstelsel staat onder grote druk vanwege de kortingen en het uitblijven van indexatie voor vele deelnemers en gepensioneerden. Dat komt doordat de rente te laag is en de verwachte (en echte) levensduur steeds hoger wordt. Inkopen van een levenslang pensioen (bij een verzekeraar) is daardoor een dure aangelegenheid geworden.
Men gaat daarom op zoek naar andere oplossingen. Deze kunnen het niet winnen van een solidair pensioenstelsel dat met geringe kosten wordt uitgevoerd.

Men wil naar individuele potjes met solidariteit. Dat is een contradictio in terminis. Solidariteit van anderen met jouw individuele potje is een wankele basis.  Individuele potjes zijn alleen mar goed als aanvulling op een pensioen dat al voldoende is voor de modale mens (niet voor 2* modaal+). Toch wordt het door de SER als serieus voorstel ingediend. Men berekent braaf dat door allerlei schokken bij vooral beleggingen het een factor vijf kan schelen hoe veel men voor zijn pensioen bij elkaar spaart. Dat gaat men voor de pechvolgels repareren door te mixen met nieuwe beleggingsinkomsten in een afgesproken periode van tien jaar. Dat is al heel veel, maar volstrekt onvoldoende voor reparatie (zie bijvoorbeeld de discussie van Beetsma/Sweder van Wijnsbergen http://pensioenpro.fd.nl/fd/649867-1605/persoonlijke-pensioenpotjes-vormen-te-groot-risico versus Bovenberg/Nijman).

14 juni 2016

alea iacta est: brexit

Eindelijk kiest een Engelse krant partij voor brexit. Het is meteen de grootste.
Engelse kranten doen veel meer aan stemadvies. The Sun kiest altijd partij voor het winnende kamp.
De aanslag in Orlando was kennelijk het laatste zetje dat nodig was om los te gaan voor brexit.
The Sun geeft een ander stemadvies dan de zogenaamd objectieve uitleg van de referendumcommissie hoe je moet stemmen

Wolfgang von Münchau:

http://www.ft.com/cms/s/0/61064256-2ef3-11e6-bf8d-26294ad519fc.html#ixzz4BXFKrEHg

If Project Fear, as the campaign to remain in the EU has been dubbed, fails visibly in the UK, it cannot be deployed elsewhere.
Pro-Europeans would then be forced to make a positive case for the EU, something many of them find hard to do. Brexit could thus unleash a domino effect in which one state after another might decide to follow Britain out the door.

de ene angstcampagne wordt door de andere afgelost. Net als waarom Vietnam verdedigd moest worden, de dominotheorie, moet de brexit straks gewroken gaan worden anders is Europa reddeloos verloren. Nijvere berekeningen laten een instorting van het BNP van Nederland zien. De rente in de europeriferie moet terug richting 10% als ze echt ook een referendum gaan houden over exit. Le Pen wordt dan zeker president van Frankrijk. Trump is uiteraard dan ook een vanzelfsprekendheid.

Voor Engeland valt het allemaal wel mee. Misschien 1% lager BNP in 2050, maar misschien ook een groter BNP.
Met de inflatie gaat het uiteraard totaal mis in Engeland zoals al sinds 1200 van tijd tot tijd gebeurde. Een waardeloos pond is inflatoir, hogere importprijzen, geen inflatiediscipline zonder Duitsland. Van Gaal zou zeggen dat pensioentrekkers in het VK knettergek zijn als ze voor brexit stemmen, want indexatie wordt een moeilijke zaak en er zal volop inflatie zijn.

Maar zelfs de zo prudente Ambrose Evans Pritchard roept op tot brexit
The Telegraph (UK) – Ambrose Evans-Pritchard: Brexit vote is about the supremacy of Parliament and nothing else: Why I am voting to leave the EUWith sadness and tortured by doubts, I will cast my vote as an ordinary citizen for withdrawal from the European Union. Let there be no illusion about the trauma of Brexit. Anybody who claims that Britain can lightly disengage after 43 years enmeshed in EU affairs is a charlatan or a dreamer, or has little contact with the realities of global finance and geopolitics. Stripped of distractions, it comes down to an elemental choice: whether to restore the full self-government of this nation, or to continue living under a higher supranational regime, ruled by a European Council that we do not elect in any meaningful sense, and that the British people can never remove, even when it persists in error. For some of us – and we do not take our cue from the Leave campaign – it has nothing to do with payments into the EU budget. Whatever the sum, it is economically trivial, worth unfettered access to a giant market.


13 juni 2016

outperformance banken in lijn met rente, niet langer met high yield

Nog wat grafieken van bankaandelen
de outperformance is erg afhankelijk van de rente. de zeer lage rente maakt het leven zuur voor banken


via http://thereformedbroker.com/2016/06/13/chart-o-the-day-european-banks-vs-the-german-10-year/
Als je gelooft in positieve rentes, dan zou je positiever op bankaandelen kunnen worden
De performance van banken liep vroeger enorm mee met die van high yield. de laatste tijd ineens niet meer . De ECB veranderde het verband door te zeggen credits te gaan kopen.

12 juni 2016

Launceston net niet overstroomd

In februari zijn we een weekje naar Tasmanië gegaan en toen deden we ook de tweede stad van het eiland, Launceston, aan. We sliepen in een mooi hotel aan de rivier. Dat heeft het net droog gehouden. Er was wel veel rotzooi uit de rivier op de kant gedreven.

De lieflijke rivier richting de cataract gorge was een kolkende massa geworden.

vorige week
mijn foto in februari
Daar zwommen zwarte zwanen (zie foto met mijn schaduw) en dat was een voorbode van extreme overstromingskansen. Men had gelukkig net de dijken verhoogd tot een niveau dat je eens in de tweehonderd jaar een overstroming zou krijgen. Er werd berekend dat het water een eens in de 70 jaar high zou krijgen, de dijken zouden het dus moeten houden. En dat was gelukkig ook zo.

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Aandelen begonnen deze week zonder belangrijk economisch nieuws in de VS aan een mysterieuze opmars, veelal verklaard als een soort “Hillary bounce “ in de kansen op haar presidentschap. Fundamenteel ziet men eindelijk weer winstgroei in de VS (en het VK!) en minder druk op de economische groei door de financial conditions en meer fiscale stimulering. De handelscijfers van China waren beter dan verwacht (vooral import). De producentenprijzen daalden opnieuw minder hard. China zorgt weer voor groei in de wereld.

Op vrijdag werden alle stijgingen meer dan teniet gedaan door naar men zegt vooral brexitangsten. Dat is iets Europees, Wall Street laat zich er nauwelijks door van de wijs brengen. Deze leiden vooral tot nieuwe historische dieptepunten voor de rente in  steeds meer landen. Dat leidt dan weer tot nieuwe onheilspellende verhalen over Secular Stagnation als te optimistisch scenario voor de komende misschien wel vijfhonderd jaar (zoals Batra tien jaar geleden al wist en in lijn met de voorspellingen van Armstrong).

Brexitangsten horen nu de kop op te steken met af en toe polls waarin het leave kamp hoger scoort dan remain. Het pond had desondanks een (korte) opleving vlak na een artikel in de FT dat voor 2020 er nog geen echte brexit kan zijn ook al stemt men hiervoor op 23 juni. De hogere kans op brexit vrijdag zorgde toch weer voor een zwakker pond.  De wedkantoren en de best geachte goeroes vinden de brexitkans voorlopig nog steeds klein (24 tot 35%). Ik denk dat leave heel dicht bij 50% van de stemmen gaat krijgen, ik zou niet langer verbaasd zijn (door de klungelige slechts op vrees gebaseerde campagne van het remain kamp en de mokerslag van 333.000 migranten vorig jaar in plaats van de beloofde < 100.000) als het iets meer wordt dan 50%. Het Europees kampioenschap voetballen zou wel eens de doorslag kunnen geven (ongeregeldheden, terreuraanslagen, prestaties Engels team).

De vlakker wordende rentecurve is een van de betrouwbaarste leading indicators voor lagere groei (maar ook voor meer loongroei). Zoals echt altijd (in mijn dikke veertigjarige ervaring met financiële makten) roept men this time is different: de vervlakking van de rentecurve komt door technische reacties op hoger wordende korte rente in de VS versus buitensporige QE in Japan en de eurozone.
De ECB begon met het opkopen van bedrijfsleningen en dit veroorzaakt ook daar negatieve rentes (maar ook veel nieuwe emissies van bedrijfsleningen). Negatieve rentes zijn tot op heden uitermate besmettelijk.

 Voor het eerst schijnt een bank (de Commerzbank) serieus aan het bekijken te zijn of het opslaan van bankbiljetten in de kluis beter is dan het betalen van een negatieve rente aan de ECB. DeLa Rue kan zich opmaken voor grote orders voor het drukken van 500 eurobiljetten denk ik.

Het weinige economische nieuws was veelal positief. Er waren positieve berichten over de Amerikaanse arbeidsmarkt: jolts (vacatures) op een hoogtepunt, de werkenden vinden weer beter betalende banen/ maken vaker promotie, initial claims voor werkloosheid werden weer lager en het aantal aangekondigde ontslagen van grote bedrijven nam af. Pessimisten zien in de daling van Yellens Labor Conditions Index echter een nieuw serieus voorteken dat Amerika zo in een recessie zal zitten. De meest logische uitleg is dat de groei van de werkgelegenheid inderdaad lager zal blijven dan de 200.000 van de afgelopen jaren, maar nog wel boven de ongeveer 100.000 die nodig is voor een gelijk blijvende werkloosheid en dat de inkomensgroei hetzelfde zal blijven/iets kan verbeteren door meer loongroei via enig herstel van de productiviteitsgroei.
Er komt meer vertrouwen in een sterker wordende huizenmarkt door meer verkopen, record lage hypotheekrente. Het flow of fund rapport van de FED gaf aan dat de Amerikanen nog nooit zo rijk zijn geweest in reële termen. De MEW, mortgage equity withdrawal, daalde weer iets, wat de iets tegenvallende groei van de consumptie in het eerste kwartaal mede verklaart.

In Europa lieten de cijfers over april een groeiende industriële productie zien in o.a. Frankrijk en Duitsland. Nieuwe Duitse orders daalden echter.

De olieprijs moest vrijdag iets terug. Eerder was er stijging door o.a. meer vraag in India (meevallende groei, positief thema The Next India), dalende olievoorraden in de VS en het bijna lamleggen van de Nigeriaanse olieproductie door de Niger Delta Avengers, maar nu gaat de regering met hen praten. Business as usual komt geleidelijk terug in het Canadese Fort McMurray (BMO vestiging daar bijvoorbeeld weer open). Sommige schalieproducenten voeren, nu de olieprijs weer $50 is, de productie op via het in productie brengen van nog niet producerende reeds aangeboorde bronnen, maar pas bij $60 willen ze weer naar nieuwe bronnen boren. De olieprijs is een speelbal van de futureshandelaren die voor 15 keer zo veel handel zorgen als de fysieke handel in olie volgens Bianco (was zes keer in 2009).


De FED gaat komende week vergaderen. Men zal de rente volgens de markt gegarandeerd niet gaan verhogen, maar men denkt wel dat Yellen op de persconferentie de zeer laag geworden ingeprijsde kans op renteverhoging omhoog wil praten. De markt acht renteverhoging voor december bijna uitgesloten, ook al zal Yellen af en toe de markt bang maken voor eerdere verhogingen als het economisch nieuws goed is en de financial conditions (lees S&P > 2150, liefst > 2250) het toelaten.

trend S&P nu halve kracht omhoog

Sinds eind 2009 was de trend stevig omhoog, precies zoals aangegeven in ons boek.
Die stijgende trend brak toen de FED ophield met nieuwe QE en voorbereidingen ging treffen voor het verhogen van de rente in 2014. Dat leidde tot het zogenaamde super tantrum, waarbij de lange rente opliep. In 2015 daalde de lange rente, maar de financial conditions verslechterden enorm. De verwachte winsten kregen een knauw door de lagere grondstoffenprijzen.
In die periode ging de S&P niet omhoog, er waren twee correcties.
Nu lijkt de trend van verwachte winsten weer omhoog te zijn, maar de stijging is niet zo mooi als 2009-2014.
Ik denk dat de nieuwe trend tot 2018 halve kracht omhoog is. Misschien kan het harder omhoog omdat men steeds wanhopiger is inkomen te krijgen uit beleggingen en men uiterst content is met dividenden en daar steviger voor wil betalen.