7 mei 2016

GS productiviteitsgroei VS: nu 0,5%, terugkeer naar 1,5% verwacht (gehoopt)

De schattingen voor potentiële economische groei staan flink onder druk vanwege de zeer slechte cijfers van de productiviteitsgroei in de VS. Bij een forse groei van de werkgelegenheid is er toch niet meer dan 2% groei.
In het eerste kwartaal was de productiviteitsgroei -1% en op jaarbasis iets als 0,5%. Voor 2016 lijkt er enig herstel van het eerste kwartaal te komen, maar dan kom je nog steeds niet verder dan 0,5%.

Wat de FED ook doet, duidelijk meer dan 2% groei is op jaarbasis er nog niet geweest. Er is de afgelopen vijf jaar wel fiscale tegenwerking geweest, maar niet meer dan 0,5-1%. Bij 1,5-2% groei van de werkgelegenheid en daling van de werkloosheid van ongeveer 0,5-1% zou je volgens de wet van Okun moeten denken aan ongeveer 4% groei.
Wat is er aan de hand?

Gordon zegt dat de grote uitvindingen gedaan zijn. Wat te denken van mensen die Twitter als een geweldige uitvinding zien? Met veel beters komen ze niet op de proppen.
Je ziet grote problemen met de Wet van Moore. Chips worden nog wel veel krachtiger, maar met veel meer problemen en tegen hogere prijzen.

Fernald is op het ogenblik de leidende onderzoeker over productiviteit. Hij ziet op termijn (niet voor 2018) een herstel richting 1,5% in de VS (van de huidige 0,5% op zijn best).
JP Morgan’s Feroli ziet op basis van de lage economische groei en flinke groei werkgelegenheid niet meer dan ongeveer 1% groei en wil dat oppoetsen naar 1,5% als er uit onvermoede hoek betere tijden optreden.

Goldman Sachs was altijd relatief iets optimistischer, meer richting Brynjolfsson. Er is veel technologische vooruitgang en er zijn meetproblemen vanwege verbeterde kwaliteit en het opkomen van gratis diensten zoals Facebook, Google.

Nu zijn ze wat meer op de toer van Fernald c.s. gegaan. Ja, er komt wel enig herstel van de productiviteitsstijging, maar nee, niet onmiddellijk. Voorlopig zie je best wel flinke groei van de werkgelegenheid, maar die gaat ten koste van de groei van de productiviteit (eigenlijk heb je dat in Engeland nog extremer gezien dan in de VS). Als die groei van de werkgelegenheid afzwakt, omdat je dicht bij de normale werkloosheid (NAIRU) bent gekomen, dan (pas) zal je enig productiviteitsherstel zien.

Het nieuwe is dat die hoge groei van de werkgelegenheid de groei van de productiviteit tijdelijk remt, zelfs flink verlaagt. Dus je moet de potentiële groei niet op de oude manier via de wet van Okun (de groei van het BNP is de potentiële groei (volgens Okun 3% + 2 maal de daling van de werkloosheid). Dat zou je brengen op ongeveer 2% minus twee maal de daling van de werkloosheid op jaarbasis ofwel ongeveer 1% of nog lager. Die aanpassing van twee maal is in de huidige tijd veel lager, onduidelijk hoe veel, maar ik denk eerder aan 0,5 maal of nog lager.


Recent nader onderzoek van Mericle/ Struyven op basis van goed doorneuzen van de laatste snufjes van Fernald  brengt ze tot een verwachting van 1,5% productiviteitsgroei in de VS na 2017.
Alle drie de factoren zijn zwak. Kapitaal uitzonderlijk negatief, TFP laag maar wel positief
TFP gaat herstellen naar de oude trend, dat gebeurt los van de cyclus. Dan is er capital deepening. Dat gaat anders dan vroeger. Ze zijn het eens met Fernald dat dit niet langer procyclisch is. De verbetering van human capital is altijd een kleine factor geweest en dat blijft zo. Er is verslechtering van de groei, maar dit zet geen zoden aan de dijk. Het gemiddelde opleidingsniveau in de VS verbetert niet meer (ik vind dit discutabel, de huidige jeugd heeft veel meer digitale kennis dan het gemiddelde op de vergrijzende werkvloer). Duidelijk is dat met de vergrijzing de gemiddelde efficiënte werkervaring minder groeit dan vroeger (even aannemend dat je op je werk veel leert tot je ongeveer 40ste tot 50ste  en daarna nog maar weinig, minder snel maar wel wijzer wordt).
De verandering van het karakter van de productiviteitsstijging lijkt te komen uit dat vroeger bedrijven als het slecht ging maar weinig mensen ontsloegen (want als de recessie voorbij was had je ze weer nodig en nieuwe mensen huren/opleiden is duur en ontslaan ook). Groeiende onderbezetting leidde bij een recessie tot een knauw in de productiviteit. Tegenwoordig grijpt het bedrijfsleven veel harder n, nauwelijks nog gehinderd door vakbonden. Te veel mensen aanhouden bedreigt de continuïteit volgens het huidige individuele denken, want het is niet duidelijk dat de goede tijden terugkomen. Daarvoor is er te veel creatieve vernietiging en globalisering. Men houdt de beste mensen vast. De productiviteit schiet daardoor aan het eind van de recessie omhoog.


De laatste jaren is er denk ik nog meer aan de hand. Dematerialisering. Het internet veroorzaakt in tijden van onderbezetting enorm verlies aan pricing power. Je koopt veel goedkoper je elektronische zaken. Je boeken, je reizen en ga zo maar door. Dat wordt volgens mij niet goed in de consumentenprijsindex gemeten.

Mark Thoma geeft nog wat andere redenen. Het is niet zo zeer de vergrijzing, maar de lage rente en inefficiënt overheidsbeleid
http://economistsview.typepad.com/economistsview/2016/05/the-productivity-slump-and-what-to-do-about-it.html?   
De veel te lage rente houdt inefficiënte bedrijven inleven, voorkomt dat risico genomen wordt met investeren. Vanwege de te lage participatiegraad moet zo'n groot mogelijk deel van het bedrijfsleven overeind gehouden worden, maar dat eist zijn tol in het wegzinken van de productiviteitsgroei. Als de loongroei gaat aantrekken en de rente weer hoger wordt, dan pas is er kans op meer productiviteitsgroei. Voorlopig gaat lagere werkloosheid samen met lagere productiviteitsgroei (tegen vroeger precies andersom), ongeveer net als het verband tussen rente en aandelen


5 mei 2016

Credit Suisse: hogere groei favoriseert weer Emerging Markets

In bovenstaande plaatjes staan de twee argumenten die het meest gebruikt worden om veel in Emerging Markets te beleggen: ze groeien harder en ze zijn goedkoop vergeleken met de omvang van hun economie (BNP).

De afgelopen jaren nam het groeiverschil van Emerging Markets met Developed Markets af en dat zorgde voor een fikse underperformance.
Nu lijkt het welletjes geweest. De groei gaat relatief aantrekken volgens o.a. het IMF. Ze zijn bovendien te goedkoop geworden ten opzichte van de omvang van hun BNP en extra groei gaat daarom twee keer meewerken in outperformance, aldus de theorie althans. Wie weet.

4 mei 2016

opbrengst per maand S&P in verkiezingsjaar

plaatje van Bianco
mei zou wel eens een negatieve maand kunnen worden voor aandelen met herstel daarna
dat zou niet de eerste keer zijn in de Amerikaanse presidentscyclus
de golventellers bij Goldman Sachs zouden niet verbaasd zijn

economische verrassingen Citigroup: Eurozone+ China beter, VS weer omlaag

Normaal gaan de Citigroup indexen van economische verrassingen van onder  -60 naar boven +70
Het afgelopen jaar gebeurde dit niet in de VS. De economische verrassingen bleven negatief, onder 0.
Het economische nieuws valt al een hele tijd tegen, zij het recentelijk niet in China en de eurozone.

robots rukken op

Het meest populaire artikel in de FT gisteren ging over robots. http://www.ft.com/cms/s/2/5a352264-0e26-11e6-ad80-67655613c2d6.html#ixzz47a7rdckg

Dat kwam denk ik door een video van een reporter die met een zeer aaibare robot op stap ging. Het robotje reageerde nogal eens verkeerd, maar dat maakte hem nog meer aaibaar.
Venture capital stroomt naar robots in de VS.
Toch is het China waar de robots het snelste opkomen. China heeft 35% van de nieuwe octrooien, meer dan de VS of Japan en Korea.
Robots moeten nog veel leren, maar dat gebeurt ook. 

Enkele citaten uit FT:
“There is an exponential pace of improvement in hardware and machine learning algorithms,” says co-founder Uriah Baalke. “The computational power required has gone down a lot.” The result is a new class of machines that can operate by themselves in human space, the advance guard of a new robot industry."


“You won’t have to programmatically tell it what to do; it will figure it out,” says Vinod Khosla, a venture capitalist who has backed robot companies in markets including agriculture and healthcare. “Today, it’s really dumb intelligence — but that will change quickly.”

“There isn’t a single mechanical or physical thing a human will be able to do better than a robot,” says Tesla and SpaceX’s Mr Jurvetson.

“Once you ship the device, you can apply more and more intelligence and machine learning,” says Mr Grishin, the Russian robot investor. The trick, he says, will be to find a task that the relatively dumb machines are able to handle, then use knowledge gained in the field to rapidly add to their capabilities and usefulness. “First put them in consumers’ hands, then learn from their behaviour.”

3 mei 2016

ISM omlaag, in lijn met wat S&P en Phillyfed aangaven, maar niet volgens model

De ISM daalde wat, maar de commentatoren en de beurs waren er niet benauwd om.
De beurs marcheert overigens nauw met de ISM mee, dus een daling van de ISM is meestal slecht voor de beurs. 
De ISM ging veel meer omlaag dan de vertrouwde indicatoren aangaven. Deze zijn gebaseerd op de consument (retail sales, initial claims). Andere indicatoren zijn veel zwakker, zoals business sales en investeringen door de lagere olieprijzen/ malaise in de grondstoffensectoren. Dat is niet zo eenvoudig te modelleren (via de waarde van de dollar o.a.).


De twee jaar rente en het tienjaar gemiddelde ervan bepalen de modelwaarde meer dan de ISM

In de voorspelling stijgt de tweejaar rente met 0,03% per maand en daalt het voortschrijdend gemiddelde hiervan met 0,02%. De ISM loopt langzaam op naar 54

1 mei 2016

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Het nieuws was bij lange na niet gunstig genoeg om de hordes voor nieuwe highs te breken op de beurzen. De FED deed wat van haar verwacht was: de rente niet verhogen en geen zware toespelingen maken dat er in juni een renteverhoging komt (er was weer geen paragraaf over de risicoafweging). Toch een vleugje optimisme laten doorschemeren via de arbeidsmarkt en huizenmarkt en minder zorgen over het boze buitenland. 
De Bank of Japan deed niet wat van haar verwacht werd: geen nieuwe verruiming of beloftes hierover. Dat deed de goede bedoelingen van de FED meer dan teniet. Ook de ECB liet bij monde van Praet weten dat een veel negatievere ECB-rente op de buik geschreven kan worden.
De olieprijs kon toch wat oplopen, de zone 40-45 lijkt te zijn ingeruild voor $40-50. Producenten hedgen nu de olieprijs meer, waardoor het contango is afgenomen.

Het winstseizoen in de VS verloopt moeizaam. Zoals bijna altijd vallen de winsten mee vergeleken met de omlaag geprate verwachtingen, maar niet meer dan gedacht. Met de omzetten gaat het slecht (zoals bij zeer lage nominale BNP-groei hoort). Veel technologie-aandelen hebben het moeilijk. Apple meldde een daling van de iPhone verkopen. Icahn deed Apple in de uitverkoop. Diverse technologie-aandelen wisten gelukkig wel te bekoren zoals Amazon en Twitter (en al eerder Facebook).

Er kwamen enige eerste groeiramingen door voor het eerste kwartaal:0,4% voor het Vk, 0,55% voor de eurozone (mooi cijfer). Geannualiseerd:  0,55% voor de VS (met 1,3% consumptie, voorraden drukten met (slechts) -0,3%, netto export ook -0,3% en investeringen ex huizen -0,8%). Vorige maand steeg het persoonlijk inkomen met 0,4% en de uitgaven 0,1%. De babyboomer doet het zuiniger aan zegt men vanwege de onzekerheid over het pensioen, recentelijk ook vanwege meer angst voor langlevenrisico.http://wealthmanagement.com/retirement-planning/baby-boomer-retirement-savings-crisis-shifts-gears?utm_content=FAInsights&utm_medium=email&utm_source=Sailthru&nr_email_referer=1&utm_campaign=Post%20Blast%20%28wealthadvisor%29:%20Baby%20Boomers%20are%20facing%20a%20whole%20new%20retirement%20%27crisis%27&utm_term=Financial%20Advisor%20Insights 
Initial claims voor werkloosheid stegen iets, maar bleven erg laag. Nieuwe orders duurzame goederen stegen licht. Het consumentenvertrouwen daalde. De Employment Cost Index steeg 0,6%, 2% ten opzichte van vorig jaar.

In Duitsland daalde de IFO 0,1. Inflatie op jaarbasis is nog negatief, idem in Frankrijk. daar was de BNP-groei een verrassend mooie 0,5%.
In het VK blijft men angstig over BRexit. De leus van The Economist: if it ain't broke, don't brexit

In Japan bleef de inflatie op jaarbasis -0,3%. Industriële productie steeg, maar onvoldoende om de daling in februari goed te maken. Genoeg voor meer somberheid over groei en deflatie in Japan, maar toch deed de Bank of Japan niets, naar men zegt om de regering te dwingen de geplande BTW-verhoging af te blazen.
In China keek men moeilijk naar oplopende spreads voor corporates.


overpeinzingen, de onbegrijpelijke doemplaatjes volgens Jeff Miller en de koersstijging in de komende jaren

Ik lees altijd de posten van Jeff Millers blog ‘ a dash of insight’ met grote interesse. Hij is een rasoptimist die vaak afrekent met overmatig pessimistische goeroes.
Nu was het de beurt aan de volgers van Hussman en de CAPE-aanhangers http://dashofinsight.com/expensive-misconceptions/ 

en hij kreeg zo veel commentaar dat hij in een zeer leerzame post eens goed ging uitleggen wat er mis was. http://dashofinsight.com/evolution-hussman-chart/
(de al iets minder gemanipuleerde grafiek met de CAPE methodologie van het gladstrijken van de winsten over een periode van tien jaar met enige veronderstellingen over inflatie)

Er wordt bij de onheilsgrafieken steevast een geweldig verband getoond met de waardering van aandelen uit het verleden en opbrengsten in de volgende vijf tot twaalf jaar.
Om het verband zo mooi mogelijk te maken moeten de cijfers voortdurend op een andere manier gekweld worden. Data mining. Ik vind dat zelf ook altijd een leuke bezigheid. Na een mooi plaatje te hebben gemaakt is mijn eerste gedachte: wat gaat er gebeuren waarom dit plaatje helemaal niet uitkomt. Soms weet ik dat meteen, meestal leert de toekomst het me (door schade en schande wijs worden). Soms komt het wel uit. Toeval nogal eens, maar meestal omdat er een gezond economisch/ behavioral finance verhaal achter zit (bijvoorbeeld de beleggingskaart die boven aan het blog staat. Na 2009 moesten de aandelenkoersen omhoog omdat business sterk staat, daardoor winstgroei boven groei BNP kwam, er extreem ruim monetair beleid kwam en de verwachtingen veel te somber waren en dus overtroffen werden. Die redenering was juist.)
In ieder geval is bescheidenheid op zijn plaats als je iets gaat voorspellen met een plaatje dat te mooi is om waar te zijn, zo overtuigend.

Bijvoorbeeld die beleggingskaart. Het verhaal van 2009 zou maar een bepaalde tijd opgaan. Dat was in 2009 al duidelijk. Sinds 2014 lijkt er iets mis te zijn met de koersstijgingen. Het gaat verkeerd met de winststijging, vooral door lagere grondstoffenprijzen, door een plotseling stoppen van de groei van de wereldhandel door afzwakking van de nominale BNP-groei van China in dollars. De FED stopte uitbreiding van QE, tracht zelfs de rente te verhogen (maar sluit verlaging naar negatieve rentes niet meer uit). Monetair beleid lijkt minder effectief te worden.

Is dit een pauze van ruim een jaar geweest, een soort terugslag in iets als een vierjaarscyclus met daarna herstel van de oude trend? Is dit een structurele breuk omdat de groei in China verder zal afzwakken, productiviteitsgroei structureel veel lager blijft? Wordt het nog erger zoals Zerohedge, Albert Edwards, Hussman en vele anderen beweren? De opkomst van Trump en Sanders geeft aan dat het snel (2018-2020?) uit zal zijn met de macht van business. Globalisatie wordt verketterd, multinationals zullen belasting moeten gaan betalen en daarmee is het uit met winstgroei boven het BNP.  Denivellering is te ver doorgeschoten en samen met hogere belastingen betekent dit meer inflatie, hogere rente na ongeveer 2020.

Terug naar het verhaal van Jeff Miller. Zijn kritiek op de plaatjes van Hussman/ CAPE van Shiller is:
-       Ze zijn heel moeilijk te doorgronden. Er worden heel wat veronderstellingen gemaakt waar de argeloze lezer nauwelijks of niet heeft stil gestaan. Als je die veronderstellingen niet gelooft, moet je het plaatje ook niet gelooft. Als je niet weet hoe het plaatje is gemaakt, vaar er dan niet op. Beleg niet in dingen die je niet snapt.
-       Data mining. Er zijn voortdurend aanpassingen in de modellen gemaakt om een zo goed mogelijke fit te krijgen. Met name de duur van de voorspellingshorizon is nogal eens veranderd (van vijf jaar naar tien jaar, zeven jaar, twaalf jaar). De excessief hoge opbrengst van de tweede helft jaren negentig is ineens verklaard na de nieuwste aanpassingen. Dat is niet moeilijk om te doen (via excessief hoge verwachte winstgroei), maar vernielt behoorlijk het verhaal dat waarde nodig is voor goede opbrengsten.
-       Er zijn andere plaatjes geconstrueerd met een nog veel mooiere fit, die tot heel andere conclusies leiden.  



(http://www.philosophicaleconomics.com/2013/12/the-single-greatest-predictor-of-future-stock-market-returns/
De opbrengst van aandelen volgde het gewicht van aandelen in de asset allocatie van de VS economie) nu ineens ziet het er veel beter uit, dan moet er wel meer in aandelen belegd gaan worden en dat is niet onmogelijk)

Het verhaal van Hussman c.s. is dat we in een speculatieve bubbel zitten. Als deze verder wordt opgeblazen, dan ga je met aandelen vanaf zeker moment flink pijn lijden. Dat is natuurlijk een waarheid als een koe. Er is qua koersbeweging de laatste jaren, sinds 2010, een flinke gelijkenis met de jaren tachtig en negentig. Die kenden aan het eind een krach. Als de gelijkenis doorzet, dan krijg je die nu weer. Maar dan moeten de koersen eerst nog behoorlijk stijgen. Als de koersen sinds 2014 inderdaad wat minder snel aan het stijgen zijn, dan ligt zo’n krach minder voor de hand, maar zijn er koersdalingen van 25% uiteraard altijd mogelijk en met een beetje pech (vervelende schokken) kan het zelfs meer worden.

Nu al inzetten op de ellende van Hussman/Edwards lijkt aan de vroege kant. Als er snel vervelende schokken optreden (Trump wordt president en voert zwaar protectionistisch beleid in bijvoorbeeld, oorlog Iran/ Saoedi-Arabië etc.) is dat uiteraard goed, maar voorlopig lijkt de Chinaschok voorbij, hebben de olieprijzen gebodemd en is er weer gematigde winstgroei mogelijk, geen recessie in de VS en blijft er een excessief ruim monetair beleid in de wereld. Dat wijst op koersstijging, al kan het best wel wat minder zijn dan waar we sinds 2009 mee verwend zijn in de VS. 

30 april 2016

sell in May, maar liever niet in een verkiezingsjaar

Via Dana Lyons http://jlfmi.tumblr.com/post/143591589395/should-investors-stay-in-may-this-year
Nu de S&P en andere indices deze week daalden, is sell in May een populair thema.
even afgezien van een email ongeluk met Hillary/ wat al te bange reacties op de kandidatuur van trump hoeft het met de belegger niet slecht af te lopen.
Ja technologie staat onder druk, de groei was slecht, de olieprijs kan terug (eerst zag ik $45 als grens, nu een pauze bij $50 misschien)..
Er is fel gereageerd op het uitblijven van extra stimulus door de Bank oj Japan terwijl het deflatiemonster weer terug is, Bij de ECB waarschuwt zelfs Praet dat de depositorente niet al te veel onder nul kan komen. Gundlach vindt negatieve rente het allerdomste wat centrale banken tot nu toe hebben uitgedacht. Het zorgt voor geforceerd meer sparen omdat steeds meer gekort moet worden op pensioenen, straks ook in de VS.Dat houdt groei tegen (maar niet zo veel als men en mase gaat doorwerken na 65). Het is een zorg dat het monetaire beleid minder effectief lijkt geworden.
Koerswinstverhoudingen stijgen en dat is niet zo raar: dividend aristocrats (bedrijven die al tig jaar dividenden niet verlagen) hebben een hoger rendement dan de rente op staatsleningen. Lange staatsleningen zijn door hun gestegen modified duration nu volatieler dan aandelen.

doug short en recessie via groei BNP en inkomen

In het eerste kwartaal was de groei erg laag in de VS. In het verleden waren dit soort cijfers een waarschuwing dat een recessie nabij was.
Het plaatje voor personal income is nog enigszins bemoedigend, omdat het maartcijfer van 0,4% nominaal (=reëel) verbetering laat zien (vanwege de lage inflatie is er een redelijke groei van het reële inkomen).

Voor de groei van het BNP is het andere koek http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/GDP-Components
alle balkjes behalve consumptie zijn negatief: alleen consumptie groeit.

http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/Real-GDP-Per-Capita
0,5% is karig, meestal zat je dan in een recessie

28 april 2016

aardappelen funest voor beschaving geweest

Het wonk-blog van de Washington Post had een leuk verhaal over hoe de huidige beschaving is ontstaan
Het is een curieus verhaal dat graan de beschaving bracht omdat het telen hiervan om flink wat organisatie vroeg, defensie moest er komen om het niet te laten stelen, je moest zorgen voor opslagmogelijkheden en transport van graan.
Aardappeleters, zelfs terwijl aardappelen superieur zijn als voedsel, zijn vaak onbeschaafd gebleven. Je stopt het in de grond en het rot weg. Geen gedoe met opslag, allemaal simpele boel. Ze halen het voorbeeld van Columbus aan die de Taino volken als primitief beschouwde, terwijl ze door de aardappelen rijk en doorvoed waren. Maar ze hadden geen complexe organisatie (en werden dus onder de voet gelopen).
Dat is heel anders dan Jared Diamond uitlegde. Hij verkondigde dat de landbouw  in plaats van het systeem van jagen/verzamelen voor het ontstaan van beschaving had gezorgd. Daarbovenop natuurlijk de geweren en de ziektes die zorgden voor de westerse suprematie.
Maar kennelijk moet je iets specifieker zijn: vooral graan was belangrijk, aardappelen waren een remmer van beschaving. Aardappelen veroorzaakte te weinig ongelijkheid in de beschaving en aldus de theorie, gebrek aan ongelijkheid is funest voor vooruitgang (…).

Wie weet zit er wel wat in. Fast food is voor de dommen.
De aardappeltheorie is overigens nog zeer omstreden.

Het artikel neemt de aardappel overigens wel in bescherming. Eerst remt het vooruitgang, maar daarna is het juist gunstig voor meer welvaart (tja, te veel ongelijkheid is immers slecht).

27 april 2016

wat doen de andere beleggers? Wat doen ze in China? Fundamentals analyseren is niet nodig?

Josh Brown meldt dit terloops in de analyse dat iedereen naar elkaar kijkt wat men aan het doen is qua positionering en niet naar de fundamentals
hij legt uit dat dit gebeurt omdat de fundamentals zo saai zijn. Er is een heel constante, lage economische groei met ideaal lage inflatie (want zo houd je een extreem ruim monetair beleid, terwijl er geen deflatoire problemen met de schuldopbouw zijn). Het is als de man die zijn hond uitlaat. De man loopt heel voorspelbaar, de hond gaat alle kanten op. De man is saai en iedereen volgt de bewegingen van de hond.

Bij grondstoffen is de prijsbeweging voor een groot deel toe te schrijven aan de ijver waarmee speculanten futures kopen of verkopen. Vooral kopen, al beginnen sommige beleggers er de buik vol van te krijgen (moeten we nog wel in grondstoffen beleggen vragen de leden van de beleggingscommissie van diverse pensioenfondsen:  enorm contango, er is geen inflatieprobleem maar een groeiprobleem, er is veel te veel productiecapaciteit toegevoegd, steeds negatievere correlatie met de verplichtingen).

Steeds weer nieuwe speculanten kopen olie, het is immers zwart goud. Met goud zit je nooit fout. De wereld draait om olie. Nog wel. 

Kennelijk zijn de Chinezen over aan het schakelen van metalen als koper naar ook olie, ze handelden afgelopen maand als dollen in commodity futures. Wie weet. 

26 april 2016

vaak 2016=2015 maar hoe lang nog

Niets nieuws onder de zon. Al vijf jaar valt de groei tegen en vooral in het eerste kwartaal was erg minnetjes.  Centrale banken doen een wedstrijdje wie het meeste bubbels kan blazen. Weer komt men geld tekort in Griekenland . De schulden zijn overal te groot en ook dit jaar probeert men dat probleem op te lossen door nog meer schuld te maken. Er is een wall of worry en men is verbaasd dat aandelenbeurzen kunnen stijgen.

Nu is er een thema dat 2016 wel erg veel begint te lijken op 2015
De rente. Net als vorig jaar koopt de ECB zich blauw, gaat nog meer kopen en toch... een hogere rente (al is deze wel absurd laag)
Bij de olieprijs begon men het eerste hierover. Er is dan ook volop twijfel over verder herstel van de olieprijs
weinig verband, maar
De AEX loopt ineens wel mee met 215, wel op 40 punten lager niveau

N.B. dit is natuurlijk data mining. Het kan natuurlijk een sterk verband blijven, maar dat zou toevallig zijn. Als het wel doorzet, ga ik natuurlijk wel zeggen: I told you so.

Terugkijkend op wat we zeiden in ons boek Beleggen op de golven

De basis was dat je een lange golf in de economie krijgt door het schuiven van de machten business, employees, government en individuen. Dat was beursmatig zeer juist.
De beurzen zouden het goed doen omdat business en individuen sterk zouden staan en government zwak. Employees zouden geleidelijk sterker horen te worden vanuit een zeer zwakke positie. Kapitaal zou het winnen van arbeid (uitgebreid beschreven door Piketty), alleen individuen zouden aanvankelijk sterk staan.
Beurzen zouden moeten stijgen omdat het vooral met de winsten beter zou gaan dan verwacht. Centrale banken zouden voor een ruim monetair beleid zorgen. De asset economy zou terugkomen als bron van groei (niet erg krachtig, maar het is wel de officiële rechtvaardiging van QE door centrale banken). Het zou lijken als het herstel na de krach van 1907 (sic).
Dat is het deel van het boek dat goed is uitgekomen. We gaven dat weer op onze beleggingskaart die boven aan mijn blog is afgebeeld. De reële S&P zou ongeveer gaan stijgen als de rode pijl aangeeft. Veel beter hadden we tot op heden de pijl niet kunnen trekken. De structurele stijging van de S&P lijkt sinds 2015 wat af te zwakken, maar is denk ik nog wel mooi omhoog.

Economisch ging het veel slechter dan we hebben aangegeven. Dat kwam niet door deleveraging zoals iedereen aangaf als bron van lage groei in de komende jaren. Door het beleid van centrale banken is het maken van te veel schulden gewoon doorgegaan. Er was wel verschuiving in wie die schulden maakte. Deleveraging trad wel op bij de particuliere sector in de V, maar dat kwam niet door meer sparen, het kwam door afschrijven van hypotheekschulden en recentelijk door niet helemaal uit te geven wat je aan koopkracht won via lagere benzineprijzen. Asset economy is sterk.

Deleveraging is geen probleem bij ruim monetair beleid en gebeurt ook niet. 

Er is wel een rem (geweest) op begrotingstekorten, want de overheid staat zwak (o.a. dankzij de Tea Party). Dit hinderde de groei in de VS met meer dan 0,5% per jaar in de VS, pas nu lijkt dat even voorbij (=extra groei in de rest van 2016, nog niet in eerste kwartaal). De Eurocrisis hebben we niet zien aankomen. Ten dele was dit door het klappen van de groeibubbel in EU door enorme groei van de financiële sector in juist Europa, veel meer dan in VS/Japan (door de euro, die aanvankelijk de groei hielp, daarna vernietigde).

De groei is zwakker dan gedacht door dematerializering ten gunste van meer diensten. Dat veroorzaakt minder nieuw fysiek kapitaal met het betrekkelijk hoge rendement daarvan (Piketty hamerde hier op, al zijn die rendementen een zwakke stee in zijn verhaal). Lage groei productiviteit was er bij toch lage inflatie. De dienstensector heeft nu eenmaal een lage gemeten productiviteitsgroei.

We vonden de tijdgeest belangrijk. We zagen niet voldoende dat de nieuwe generatie millennials als motto zou krijgen: Schuld is vies. De trend van Anti globalisering is veel eerder gekomen dan ik dacht, dat hoort niet in een voorspoedscenario. Handel groeit niet langer veel sneller dan BNP. Globalisering had hulp financiële sector nodig en dat ging met uitwassen.
China’s groei stokt, gaat zo te snel richting het Japanse einde van de hoge groei met te veel schulden maken. Groei van  Emerging Markets hebben we overschat. Dit kan overigens weer iets beter worden.
Demografie was een hinderpaal, nog meer dan we al signaleerden. Ouderen werken langer door, dat hielp,  maar er is toch inkomensverlies (top inkomen bij 45-54). Afbouw assets door babyboomgeneratie was inderdaad geen probleem. Dit start veel later dan op je  65ste, was 70,5 toen we   het schreven in 2009 en nu lijkt dit pas echt na je 72ste te gebeuren bij de mensen die behoorlijk wat assets hebben.
Olieprijzen. Boven $90 is te veel voor groei. Schalieolie hebben we niet gezien, het is duur maar wel effectief om olieprijs onder 90 te krijgen en het voorkomt structurele stijging naar150+.

Klimaatcrisis. Stranded assets, vooral bij steenkool. Dat hebben we behandeld als kans en dat kan nog steeds uitkomen.

Per saldo was het beleggingsverhaal prima, maar het economische verhaal veel te optimistisch.