4 september 2010

geen kabinet is walhalla

Wilders heeft het verstandige besluit genomen dat Nederland geen rechts kabinet nodig heeft. Daarvoor is immers het CDA te onbetrouwbaar (zeker vergelken bij een dictaroriaal gestuurde partij als de PVV). In die situatie zou Klink zo maar kunnen zeggen wat hij denkt, dat is echt alleen maar voorbehouden aan Wilders. Hij eiste een totale onderwerping van Klink aan Wilders, nadat het CDA dat ook al wilde. Daar die rare Klink dat niet wilde (waar blijft dat schot door de knieën?) , komt er nu geen kabinet.

Gelukkig maar. De kiezer heeft gesproken en die wilde helemaal geen regering. De kiezer heeft en masse, nog nooit eerder met zo veel enthousiasme, gestemd voor partijen die niet willen regeren. Het anti islam geluid moet beter gehoord worden en het anti bonus graaiers geluid ook. Dat leidt tot een land zonder regering.

Is dat erg? Helemaal niet. Het demissionaire kabinet Zijlstra (1966-1967) is tijden lang met kop en schouders als beste kabinet beoordeeld door wetenschappers. Wat waren dat goede tijden voor de kiezer! Natuurlijk willen we terug naar zo'n geweldige regering.
We hebben nu bijna weer zo'n regering. Deze zal echt niets ondernemen en dat is precies wat deze tijd nodig heeft. Rutte cum suibus willen de economische groei kapotbezuinigen inclusief decimering ontwikkelingshulp en cultuur. Het bergotingstkekort daalt via niets doen (de specialiteit van het CDA) door de meevallende groei van zelf en zonder nieuwe hobbies om extra geld uit te geven gaat het helemaal goed met het begrotingstekort.
De Nederlandse kiezer heeft dat prima gezien. Asjeblief geen nieuwe regering, dat is het beste wat er kan gebeuren. Gewoon niets doen en flink mopperen op kutmarokkanen en bonusgraaiers, dat is precies wat we nodig hebben.
De gevestigde partijen denken dat de Nederlander een regering wil, maar de kiezer is gewoon wijzer: bij nieuwe verkiezingen wordt vanwege het succes van de huidige demissionaire regering nog massaler gestemd op partijen die een regering onmogelijk maken. Laten we nog even genieten van deze Goldilocks situatie.

Never, ever give up


In mijn boek haal ik de uitspraak van Churchill Never,ever, ever give up aan, dat je door moet zetten en gedisciplineerd door moet gaan.
Daarbij staat de foto die we in het gemberpretpark van Yandina, de gemberhoofstad van de wereld (Queensland, Australië) maakten.

De never,ever,ever give-up prijs gaat wat mij betreft naar de Koreaanse mevrouw Cha (69) die na 960 keer proberen haar rijbewijs haalde. Het probleem was niet zo zeer het praktijkexamen (waar ze wel de nodige keren voor faalde), maar het theorie-examen. Ze kan namelijk nauwelijks lezen en bepaalde abstracte begrippen niet snappen. Via schier oneindig veel theorievragen van buiten leren, haalde ze na de 950ste keer eindelijk voor het eerst het theorie-examen. Daarna was het een peuleschilletje en haalde ze al bij de 960ste keer alle proeven voor het rijexamen.

Jarenlang telde ze elke dag de circa $5 neer voor een rijexamen, de laatste jaren deed ze nog maar een paar keer per week examen.

Mevrouw Cha (Koreaans voor voertuig) is nu een nationale beroemdheid geworden ( “Grandma Cha Sa-soon,” )en treedt op in reclames van Hyundia-Kia. Ze staat voor doorzettingsvermogen zoals de underdog dat moet doen bij vele tegenslagen. Dat is populair in Korea (en in de rest van de wereld).

bron: de New York Times (http://www.nytimes.com/2010/09/04/world/asia/04driver.html?_r=1&hp)

2 september 2010

India veilig, staatsleningen VS onveilig


De wereld staat op zijn kop. De laatste weken is er bijna niets veiliger dan aandelen uit India (hebben als bijna enige aandleenindex een positieve opbrengst in 2010). De fluctuaties van de S&P500 zijn tegenwoordig groter, maar niet zo groot als de dagelijkse uitslagen van 30-jaars staatsleningen van de VS.

Eigenlijk ben ik het daar wel mee eens: de kans op slechte groei in India is laag en de rente in de VS is in een bubbelstadium.
Alleen, aandelen India zijn volgens iedereen te duur, geen waarde. Is dat wel zo? Een koerswinstverhouding van 17 is hoog, maar voor een land waar iedereen steeds enthousiaster wordt kan een PE van 20-25 toch ook wel?

De aha 2004 Erlebnis



Het koersverloop van de AEX en de S&P500 lijkt dit jaar heel erg op wat er in 2004 gebeurde. Bij andere beurzen is het verband minder sterk en ook staan die beurzen meestal nu niet op het niveau van 2004.
De fase in de economie in 2004 was redelijk in overeenstemming met nu: men was uit een langdurige daling van de aandelenbeurzen gekomen, een drama in meerdere bedrijven (recessie 2000/1, 9/11, Irakoorlog en de Enroncrisis/investeringsinzinking)en men zat in de eerste aandelencorrectie van het herstel, terwijl vooral de winsten harder herstelden dan de consensus voor mogelijk hield.

Het beursverloop was tot september zeer moeizaam, maar vanaf september was er een mooie stijging. Als we dat dit jaar weer krijgen is 350+ voor de AEX mogelijk

1 september 2010

de pensioencrisis verergert (maar niet vandaag)

Men begint er aan te wennen dat dekkingsgraden van pensioenfondsen veel te laag zijn en daarom afstempeling van opgebouwde rechten onontbeerlijk.
Men begint zich al neer te leggen bij af- en opstempelen van verplichtingen.

De nieuwe sterftetabellen maakt de actuaris nog meer de zondebok dan de belegger (die van oudsher de zondebok was). De actuaris laat de waarde van verplichtingen woest fluctueren, zoals de wet voorschrijft, maar moeilijk te verteren is.

Pensioen pas in laten gaan op 66 of 67 jaar en dan pas de aanvullende pensioenen uitkeren lijkt al een bijna zekerheid om de dekkingsgraad op te krikken.

Er wacht ons nog een volgende schok: de kostendekkende pensioenpremies moeten ongeveer 1/3 omhoog. Dat slaat een gat in het besteedbare inkomen. Dat dwingt haast naar een overschakeling van defined benefit naar defined contribution.

Laten we maar hopen dat de rente snel weer normaliseert richting 4% en we in Nederland in het Oude Normaal blijven leven

Het nieuwe normaal in cartoons









De cartoon van de trein en de huizenmarkt geeft goed aan wat er niet oud normaal is: een economisch herstel, terwijl de huizenmarkt nog ontspoord is.

De cartoon van de bliksem die de hoop de grond inboort is ook typisch voor het Nieuwe Normaal: voor 2015 moet alle hoop worden uitgebannen.

De cartoon van Bernanke is ook New Normal: hij heeft geen goede pijlen meer op de boog om via monetair beleid de economie terug te schieten naar Goldilocks.

Hein de Kort laat in zijn cartoon ook wat zien van het Nieuwe Normaal: er is iets mis met geld en pensioenfondsen. Prestaties uit het verleden zijn geen garantie voor nieuwe onderdekking, maar je raakt wel de kluts kwijt hoe je opgebouwde rechten bij de pensioenfondsen er nu voor staan.
Ach geldgroei, wie maalt er nog om, dat leidt helemaal niet altijd tot inflatie, dat was zó 20ste eeuw, of uiteindelijk toch wel?

De cartoon van de boot is de ultieme angst van het nieuwe normaal.
Ook zichtbaar in de angst van het kind voor bankiers in plaats van spoken.

Contraire beleggers putten hoop uit het zo veelvuldig opdoemen van dit soort cartoons: dit zit in de prijs.

De opkomst van de bloemetjesjurk


Vrij Nederland had in het nummer van 21 augustus als omslagartikel: De King Louie- vrouw; pschychologie van de bloemetjesjurk.
Het merk King Louie is de laatste jaren in opkomst met jaren vijftig kleren. Men wil weer het jarenvijftiggevoel terug. Dat klopt met de fase van de Kondratieffgolf volgens ons (maar niet met het winterdenken van de Kondratieffgolf van de meeste mensen).

De uitleg volgens VN: de ingebakken behoefte van vrouwen om een harmonieuze omgeving te creëren, waarin zij en hun kinderen zich fysiek veilig en emotioneel comfortabel kunnen voelen.
King Louie scoort omdat het een montere, kleurrijke, happy, optimistische uitstraling heeft.
De dragers velen een verbondenheid met elkaar , zo schijnt. Men zoekt naar een eenvoudigere tijd, men wil zich onderscheiden van de materialistische massa.

31 augustus 2010

Update Nieuw Normaal versus Oud Normaal 10-5

De laatste stand voor Nieuw Normaal versus Oud Normaal op 18 juli was 6-3. Nu is het eerder 10-5. Het Nieuwe Normaal scoorde met de lage groei in de VS in het tweede kwartaal, de tegenvallende werkgelegenheidsgroei in de VS in de laatste maanden, de slechte/ negatieve groei in Spanje, Portugal en Griekenland, de forse negatieve groeibijstellingen voor de groei in de Vs door de consensus inclusief invloedrijke brokers zoals JP Morgan, Morgan Stanley (en in mindere mate GS etc.).

Het Oude Normaal scoorde met de 9% groei in Duitsland in het tweede kwartaal en de 45% groei in Singapore. In die landen is het herstel net zo krachtig of krachtiger dan de neergang, zoals gebruikelijk was in het Oude Normaal (de stelling van Zarnowitz: hoe erger de recessie, des te sterker het herstel).

Het Nieuw Normaal lijkt nu beslissend uit te lopen op het Oude Normaal voor die landen die te maken hebben met grote schuldenproblemen zoals de VS en de nodige Europese landen. D.w.z. je moet toch rekening rekening houden met behoorlijke tegenwind voor de economische groei in de komende jaren tot ongeveer 2015. Desalniettemin kan er toch nog wel 2-3% groei komen in diverse van die landen na de groeiafzwakking.

Het Oude Normaal staat nog goed overeind in de meeste Emerging Markets, met ongeveer 75% van de wereldbevolking (in totaal woont 85% van de wereld in Emerging Markets). Daar komen nog de nodige landen bij, waaronder de rijke op Azië gerichte landen als Australië, Singapore, Korea, Taiwan en diverse Noord Europese landen als Duitsland, Scandinavië en hopelijk Nederland.

Restaurant index VS zakt weg


Gisteren had ik het over de hot waitress economic indicator zonder harde cijferreeksen. Die harde cijfers zijn er wel voor het bezoek aan restaurants in de VS, zie plaatje van blog Calculated Risk. Dat laat zien dat het in juli bergaf ging met de restaurants en daarmee ook niet goed ging met de economie. Een negatief cijfer betekent nog niet recessie, maar het kan aanvoelen als een recessie. Het wijst in ieder geval op groei beneden trend.

hot waitress economic indicator


Hugo Lindgren in NY Magazine (http://nymag.com/news/intelligencer/58195) promoot de hot waitress economic indicator als een leidende sentimentsindicator. Hoe mooier de serveersters zijn, des te slechter gaat het met de economie. Als het slecht gaat in de horeca worden eerst de lelijkerds eruit gegooid. In New York schijnt men heilig te geloven in deze indicator. Ik heb geen harde cijferreeksen gevonden voor deze indicator, zoals je zult begrijpen.
ALs nog betrouwbaardere index wordt gezien de verkoop van mannenonderbroeken. Deze is heel stabiel, alleen in zeer slechte tijden valt de verkoop terug.
De lippenstickindicator (vrouwen kopen als het slecht gaat twee keer zo veel hiervan) wordt als minder betrouwbaar gezien, omdat het een lagging indicator zou zijn.

Strategas had vandaag een post warbij ze stelden dat de sentimentsindicatoren (gebrek aan bulls) nu zo laag staan dat bij vergelijkbare standen in het verleden in 91% van de gevallen er de daarnavolgende twaalf maanden een stiging van de aandelenkoersen optrad.

groei derde kwartaal VS beter



Lombard Street wees erop dat in het derde kwartaal de netto import minder negatief, eerder positief gaat bijdragen aan de groei. De reden hiervoor is dat de importen uit China veel minder zullen groeien dan in het tweede kwartaal (eerder afnemen). In juli werden exportsubsidies gestopt en dat zorgde voor heel wat extra export in juni vanuit China naar de VS. De importen van de VS waren daarom veel te hoog in het tweede kwartaal in de VS. Ook ziet Lombard Street weer een kleine positieve bijdrage van de voorraden.

Zelf zie ik dat de sterk gedaalde hypotheekrente aan het leiden is tot heel wat herfinanciering van hypotheken, zij het wel minder dan vroeger het geval zou zijn geweeest bij zo'n rentedaling. Dat leidt ook tot wat meer groei. De cijfers voor de consumptie over juli waren ook heel redelijk gisteren. Consumptie lijkt wat sterker te worden in het derde kwartaal. Ook de trend van de overheidsuitgaven van de individuele staten is omgeslagen van negatief naar positief. De huizenbouw zal wel weer een min opleveren in het derde kwartaal.
Per saldo is er denk ik wel 2.5%, misschien 3% groei mogelijk in het derde kwartaal. Misschien ben ik iets te optimistisch omdat de ISM flink kan dalen in dit kwartaal (zie plaatje Calculated Risk)

29 augustus 2010

Pensioenfondsen komen er weer bovenop

De dekkinggraden van de meeste pensioenfondsen zijn zorgelijk laag. Ze zitten in de tang van een abusrd lage rekenrente (door de zeer lage lange rente op swaps), grote sterfteverliezen (Towers Watson publiceert komende week hoe veel verlies (indicatie: 2,5%) men verwacht bij de komende herziening van sterftetafels) en matige tot slechte opbrengsten van (z)akelijke waarden.

Toch zitten pensioenfondsen met slechte dekkingsgraden lang niet altijd in de beleggingsfuik waarvoor we gewaarschuwd hebben in diverse Beleggingsnota's van de afgelopen jaren.
De beleggingsfuik hield in, dat je als pensioenfonds nooit meer rijkker kon worden als je dekkingsgraad beneden een bepaald peil was gedaald, omdat je niet meer in zakelijke waarden zoals kon beleggen met behoorlijk risico.

Als de huidige situatie niet verandert en de rente erg laag blijft, dan zijn er nog volop mogelijkheden voor stijging van de dekkinsgraad op middellange termijn als je maar een bescheiden risico mg nemen (zoals in de herstelpannen staat of zelfs nog wat lager).
Men kan een strategie aanhouden van eerst de rentematch in orde brengen door ongeveer 30% van de portefeuille in veilige staatsobligaties/ credits met zeer hoge rating te beleggen en op dat onderpand via swaps de gewenste renteduratie opbouwen die matcht met de duratie van de verplichtingen.
Dan houdt men nog 70% over in de beleggingsportefeuille. Die 70% moet een hoger rendement behalen dan de korte rente. Dat is bij de huidige zeer lage korte rente kansrijk. Stel men maakt een portefeuille van 1/4 convertibels/ 1/4 high yield (met rating minstens B), 1/4 direct onroerend goed en 1/4 credits/ hypotheken van investment grade. Dat is een portefeuille met vrij weinig risico zonder aandelen die toch een verwacht rendement heeft die 4% of meer boven de korte rente ligt, Dat levert dan ongeveer 3% extra (verwacht) rendement op voor de hele portefeuille en daaruit kan men naar verwachting de sterfteverliezen betalen (die denk ik structureel ongeveer 1% per jaar zullen blijven) en toch kan dan de dekkingsgraad stijgen. Zelfs indextaie kan na enige tijd in dit scenario mogelijk worden: als de rente extreem laag blijft, zal de inflatie nauwelijks boven nul liggen en dan heb je weinig nodig voor indexatie.

Is dat anders dan in de berekeningen van vorige jaren? Ja, in vorige jaren was de korte rente niet zo laag en was er een duidelijk kleiner verschil tussen de opbrengst van credits/ staatsleningen/ convertibles/onroerend goed en de korte rente (de kredietcrisis laat nog steeds sporen na in een nog steeds wat te hoge credit spreads, zie de hypotheekrente). De lage korte rente maakt het dus makkelijker om overrente te behalen op de 70% van de portefeuille die beldoeld is om return te behalen.

Meer voor de hand ligt dat de lange rente aanzienlijk gaat stijgen en dat men ook meer inflatie gaat verwachten, al denk ik niet dat we in Nederland snel gaan denken dat je op lange termijn meer dan 2% inflatie krijgt. Als rente en inflatie gematigd stijgen, dan mag je verwachten dat zakelijke waarden het (heel) goed gaan doen. In dat scenario zal de dekkingsgraad dus ook stijgen.

Er zijn dus heel wat kansrijke scenario's waarbij de dekkingsgraden van pensioenfondsen kunnen stijgen. Op korte termijn zullen enkele pensioenfondsen vermoedlijk moeten korten op de uitkeringen/ opgebouwde rechten, maar op middellange termijn is er een goede kans dat er t.z.t. weer bijgeboekt kan worden op de verplichtingen.

Tarragona





In onze week naar Barcelona ontvluchtten we even de enorme drukte van Barcelona voor de rust van Tarragona (zie foto's met verschil in drukte Rambla van Tarragona (op zaterdag!) en Barcelona (op woensdag). Oude straatjes en mooie kerken en musea hebben ze in ruime mate. De Romeinen begonnen hun verovering van het Iberische schiereiland via een vesting in Tarragona. Aan beide zijden waren de Phoeniciërs de baas in die tijd, de derde eeuw voor Christus. Van die Romeinse invloed is nog behoorlijk wat over. Dat is Unesco werelderfgoed: de wallen, de forums, het amfitheater etc. Vis eten in de vissershaven is een aanrader.

28 augustus 2010

China trekt nog enkele jaren wereldgroei



In onze macromeeting met Londen van afgelopen donderdag produceerde Nomura twee aardige slides over China. De ene laat zien dat de infrastructuurinvesteringen nog steeds zo krachtig zijn dat de groei moeilijk beneden de 10% is te houden. Dat gebeurt nu even wel, maar als de kredietgroei weer even omhoog mag, dan zit je zo weer op 10%.
Het andere plaatje is meer voor de wat langere termijn. Emerging Markets hadden vaak een periode met zeer sterke economische groei door een enorme investeringsgroei. Na een bepaalde redelijk vaste periode zwakte dat flink af. China zit vlak bij zo'n keerpunt. China heeft de investeringen nog verder opgevoerd dan de gepresenteerde vergelijkingslanden door Nomura. Dat gaat niet lang goed voor China, dat wordt te onevenwichtig. De afbouw van een veel te hoog percentage in het BNP van investeringen heeft de economische groei in Japan na 1990 enorm geremd. De investeringen met hun hoge multiplierwerking werd verruild voor overheidsuitgaven met hun lage multiplierwerking. Dat alleen al verklaart voor het grootste deel waarom Japan het zo slecht gedaan heeft in de afgelopen twintig jaar.
Ook in China gaat straks het percentage investeringen als deel van het BNP terug, dat is onvermidelijk, vooral ook door de slechte demografische ontwikkelingen die zorgen voor veel minder groei van de beroepsbevolking vanaf ongeveer 2015. De toenemende urbanisatie met flinke groei van de middenklasse zorgt er overigens wel voor dat China na 2015 geen Japanscenario krijgt. Wat wel gaat gebeuren denk ik is dat het groeitempo van zo'n 9% in de afgelopen decennia afneemt naar ongeveer 6% of iets minder.