3 augustus 2011

inkomen zonder overheidshulp nog lang niet terug op niveau voor recessie in de VS


Het plaatje van Calculated Risk laat zien dat het persoonlijk inkomen zonder overheidssteun nog ver onder top van eind 2007 staat. De herziening van de cijfers vorige week laten ineens zien dat The Great Recession inderdaad great was en dat het inkomen nog lang niet hersteld is, al groeit het wel in redelijk tempo. Het inkomen voelt in Amerika nog steeds als in recessie. De teruggaang die nu nog resteert is nog steeds groter dan na het dieptepunt van bijna alle vorige recessies.

Amerikaanse autoverkopen 6,2% omhoog in juli


De opnieuw weer cruciale autoverkopen stegen 6,2% in juli (op jaarbasis ongeveer *12 is veel) (zie plaatje van Calculated Risk) naar 12,23 miljoen op jaarbasis (consensus was 11,9 miljoen). Dat betekent met hoge kans dat de retail sales in juli mooi gaan stijgen.

2 augustus 2011

de schrikbarende stijging van de kans op recessie in de VS

Na alle ellende met de eurocrisis en de verhoging van het Amerikaanse schuldenplafond is men nu moeiteloos op een ander thema overgegaan: de komende recessie in de VS.
Tegenvallers met de ISM en inkomen en consumptie in juni zijn daarvoor een goede voedingsbodem.
Brokers struikelen nu over elkaar heen met het omlaag brengen van hun groeivoorspellingen voor 2011. JP Morgan bijvoorbeeld ging van 2,7% voor 2012 naar 1% vandaag vanwege de prachtige verhoging van het schuldenplafond en de bijbehorende inspnning van de overheid om de groei te verlagen.
Als de republikeinen Donald Duck afvaardigen als kandidaat dan hakt die Obama in dat scenario vernietigend in de pan (bij 1% groei stijgt de werkloosheid).

Goldman Sachs heeft al aangegeven dat een stijging van de werkgelegenheid met 35.000 of minder vrijdag voor hun het signaal is dat er een hoge kans is dat er een recessie komt in de VS of reeds is begonnen.De werkloosheid is 0,4% van het dieptepunt en de driemaandsstijging dreigt boven de 0,3% te komen.
Men begint bang te worden dat de ISM verder daalt en al bij 46 het teken geeft dat er een recessie is (in plaats van de 43 van vroeger; bij een ISM van 61 begin dit jaar was de groei maar 0,4%, dus bij een ISM van 50,9 kan een recessie best wel).

Men is er van overtuigd dat deleveraging nu eindelijk serieus gaat beginnen, zelfs de overheid heeft nu de smaak te pakken, vooral de staten zorgen voor negatieve groei. Bedrijven willen niet meer investeren, ook al levert de record hoeveelheid cash haast geen rente op. Banken kunnen door de komende downgrade van de VS en de eurocrisis haast geen krediet meer verstrekken, omdat ze nu ineens veel extra kapitaal moeten aanhouden en de illiquiditeit van de kredietcrisis terug is.
De groeiverwachtingen voor de VS worden ineens enorm naar beneden bijgesteld. Hoe hadden we kunnen denken dat de VS meer dan 3% groei kunnen krijgen? Hoe kon men begin 2011 zo gek zijn, zo hoort men nu.
Ondertussen is het vertrouwen zo diep weg aan het zakken dat er een self fulfilling prophecy dreigt te ontstaan van de wet van toenemende ellende.

Een groei van 1,5% is nooit stabiel geweest in de VS, het gaat altijd snel omhoog naar 3%+ of omlaag naar -1%-. Als de werkloosheid stijgt kan de weg omhoog niet gevonden worden.

De logica zegt wel dat de retail sales moeten herstellen maar als het vertrouwen zo diep zinkt gebeurt dat niet. Dan rijdt men maar geen nieuwe auto en blijft men maar een paar jaar langer bij pappie en mammie wonen (=stijging van aantal huishoudens stokt).
Dit zou dan de eerste recessie worden die niet veroorzaakt wordt door de FED met krap monetair beleid. De rentecurve is heel steil en heeft geen waarschuwing gegeven. Daar klampen de optimisten zich aan vast.

N.B. deze post is uiteraard niet goedgekeurd door de club van optimisten. Het hierboven beschreven verhaal heeft niet meer dan 25% kans volgens hen.

1 augustus 2011

De verhoging van de Debt Ceiling neemt de zorgen voor een downgrade van de rating van de VS niet weg


De beurzen waren vanmorgen blij met de waarschijnlijk geworden snelle verhoging van het schuldenplafond voor de Amerikaanse overheid. De tegenvallende ISM zorgde voor een domper: er moest bijna ineens 2% van de koersen af. daarna krabbelde het weer ietsje bij, maar iedereen kijkt nog steeds zorgelijk. Zo veel is niet van de koersen af, maar het voelt alsof we door de grond zijn gegaan in de afgelopen maanden.

Net als bij de hulp aan Grikenland zoals bedisseld in Europa is wat nu is verzonnen voor de verhoging van het schuldenplafond in hoge mate niet bekend bij de politici die een en ander moeten goedkeuren. Ze hebben echt niet de 74 bladzijdens van het compromisvorstel goed doorgelezen. Veel moet ook nog aangevuld worden (dan wordt het 1200 bladzijden hopen de optimisten) om te komen tot een eindbedrag dat voldoende is voor Moody's.
S&P is voor boeman aan het spelen dat $4000 miljard bezuinigingen nodig zijn en geen cent minder om de AAA rating te behouden. De meeste commentatoren denken dat S&P zich nu heeft opgezweept tot een verlaging richting AA of lager als de politici nog meer beginnen te foetelen met de bedragen.

De republikeinen worden als winnaar van het steekspel gezien, omdat er geen belastingen verhoogd worden, vooral niet voor miljardairs en dat er een soort zich zelf vernietigend mechanisme is afgesproken dat bezuinigingen vanzelf via de kaasschaafmethode ingaan zonder overeenstemming in congres en senaat, hetgeen tot fraaie toneelstukken van de Tea Party zal leiden. De democraten hebben er wel uitgesleept dat het schuldenplafond pas na 2012 verhoogd hoeft te worden als ze braaf aan de lijnband van de republikeine flink gaan bezuinigen op alles en zelfs op defensie mag voor een grijpstuiver bezuinigd worden. De democraten komen op de pijnbank bij alle komende bezuinigingen op gezondheidszorg en uitkeringen etc. Die eerste $1000 miljard is gemakkelijk, de $1500 miljard daarna wordt een ellende. Het speicale committee die die $1500 miljard moet invullen moet op 23 november al klaar zijn. Na de presidentsverkiezingen gaat volgens de democraten dan eindelijk de bijl in de lage belastingtarieven voor de veelverdieners ($250.000+) en de belastingverlagingen van Bush gedeeltelijk teruggedraaid om zo het tekort verder te laten krimpen.

ISM valt tegen, hoop op betere retail sales gesteld



Ik vergelijk het pad van de ISM, het survey dat de belangrijkste barometer is van het Amerikaanse bedrijfsleven, de laatste twee jaar elke maand met het gemiddelde van na afloop van een serieuze recessie in de VS. Vorige maand hoopte en dacht ik nog dat de ISM boven hte gemiddelde pad kon blijven, maar dat gebeurde niet. Gaandeweg de maand dacht ik al aan 52, maar de daling is iets groter geworden. De Phillyfed gaf hoop op een ISM van 54.

Nieuwe orders kwamen onder 50. Verrassend was dat het cijfer voor voorraden daalde (dat steeg veel bij bijvoorbeeld GSAI).

De daling/stijging van de ISM is gewoonlijk in lijn met de ontwikkeling van de retail sales (zie eerste plaatje). In het begin van 2011 was de ISM te veel gestegen vergelken met de retail sales en nu is hij te veel gedaald.
De retail sales moeten nu gaan stijgen en dat zal wel gebeuren (autoverkopen gaan omhoog),maar als er geen herstel komt en de initial claims voor werkloosheid weer stijgen, dan komt de dubbele dip.

N.B. de woeste beweging in 2005 werd veroorzaakt door de orkaan Katrina die tijdelijk de retail sales erg drukten, maar daarna werd dit weer ingehaald
De economische logica zegt dat de retail sales nu te ver onder trend zijn en zullen herstellen als er geen schok komt (zoals Italië toch failliet, debt ceiling valt naar beneden, opstand in Saoedi-Arabië, Al Qaida vergiftigt het drinkwater, een nog grotere aardbeving in Japan etc)

Qua macht is China de VS al bijna voorbij, India komt aanstormen



Vier variabelen bepalen de index voor Government Economic Power: overheidsinkomsten, vreemde valutareserves, export van goederen en diensten en human capital.
Je ziet in de plaatjes de opmars in de laatste tien jaar van de macht van China (nauwelijks nog minder dan de VS) en India (nu in de G5). Het blijft discutabel, zo’n tabel. De macht van Japan lijkt me een stuk kleiner dan aangegeven. Het onderzoek is gesubsidieerd door India, dus de snelle opmars van India naar schier Duitse hoogte is ook weer niet zo’n verrassing

Bron: The evolving dynamics of global economic power in the post-crisis world: Revelations from a new Index of Government Economic Power (Kaushik Basu, Supriyo De, Rangeet Ghosh and Shweta)

BNP groei VS en Chicago Activity Index



De vorige week zijn de groeicijfers van het Amerikaanse BNP voor het verleden herzien. De groei in het eerste kwartaal was plotseling slechts 0,4% en de 1,3% van het tweede kwartaal is ondnaks het lage cijfer een versnelling.
De ISM, de barometer van het bedrijfsleven, had deze beneden trend groei niet gesignaleerd. De winsten zijn dan ook veel beter dan de magere groei aangeeft.

De Chicago Activity Index (CAI), een samenvatting van 85 surveys, had de lage groei wel gesignaleerd. Als de CAI 0 is, dan is de groei op trend (3%).
Als de CAI boven 0,7 komt dan komt er inflatie en vooral boven 1 gaat de FED dapper de rente verhogen. Als de CAI beneden 0,7 komt dan dreigt er deflatie en een economische recessie. Tijd voor de FED om dan QE3 (of QE4 etc) uit de kast te halen.

De CAI laat een terugslag na 2009 zien die vergelijkbaar is met die na 2001. En nu maar hopen dat we nu de upswang krijgen van na 2003. D.w.z. de vergelijking met 2005-6 die steeds gemaakt wordt, kan wellicht dadelijk ingeruild worden voor de positive variant (het is 2003) of een negatieve variant (de dubbele dip komt alsnog).

30 juli 2011

big mac koopkrachtpariteit: braziliaanse real meest overgewaardeerd, Hongkong dollar meest ondergewaardeerd





The Economist plaatst van tijd tot tijd zijn tabel wat een Big Mac in de wereld kost en ziet daar voorzichtig aanwijzingen in dat bepaalde valuta's over- en ondergewaardeerd zijn.
De dollar is erg ondergewaardeerd en alleen de HK $ is nog veel meer ondergewaardeerd.
Vooral Europa (Eurozone, Scandinavië, Zwitserland) is overgewaardeerd, maar Brazilië spant de kroon. Het VK is eindelijk eens een keer niet veel te duur na de enorme devaluaties van het pond.

De verbeterde versie (normaal zou men zeggen enhanced, maar in dit geval koos de Economist het meer toepasselijke beefed-up) houdt rekening met het relatieve inkomen per land. Dan mag een Big Mac meer kosten (plek + bediening duurder). Dat is een verbetering. de Yuan lijkt zo niet overgewaardeerd, maar als de relatieve inkomens gaan stijgen in China, dan moet de yuan wel mee omhoog. en zo zal het ook wel gaan.

Update van ons boek Beleggen op de golven

Als ik ons boek nu had moeten bijwerken dan is het verrassend hoe weinig er bijgesteld hoeft te worden (eigenlijk alleen een riedel over het Nieuwe Normaal/ de eurostaatsleningencrisis en dat de koplopers uit de vorige Kondratieffgolf het in de nieuwe golf nogal eens slechter doen dan het gemiddelde in de wereld, dat steeds meer gedomineerd gaat worden door de Opkomende Landen):

* De mist uit het voorwoord is nog niet opgetrokken: er blijft grote onzekerheid over economisch herstel in het Westen.
* De beurzen stijgen als aangegeven op de kaart van de golven, het is als na 1907 gegaan (zie bijlage in boek en update op blog) en de vierjaarscyclus loopt betrekkelijk normaal.
* De komende goede aandelenmarkt was een veiligere voorspelling dan hoge groei in het Westen (zie de tekst rechts van de uitgever die achterop het boek staat)
De winstgroei verbaasde inderdaad zeer de goede kant op en was de motor voor de stijging van de beurs en wel om de aangegeven redenen (hoge exportgroei, winstgroei in het buitenland en investeringsherstel)
* Opkomende landen moeten de groeikar trekken. Onbetwist vandaag de dag dat ze dit inderdaad kunnen en doen.
* Het wegvallen van de securitisering is het grote probleem waardoor de kredietgroei niet goed op gang komt, substitutie via centrale banken helpt wel die pijn te verzachten, maar kredietgroei blijft problematisch zo lang securitisering op zijn gat blijft liggen. De liquiditeit van de kapitaalmarkt blijft daardoor veel minder diep dan voor de kredietcrisis.
* Economische groei in vooral de VS moet aangezwengeld worden via meer investeringen in infrastructuur. De infrastructuurknop indrukken is en was buitengewoon succesvol voor opkomende landen als China en India.
* Investeringen moeten harder groeien dan consumptie in het Westen. Dat is gezond en het daaruit volgende achterblijven van de consumptie moet toegejuicht worden en deert de groei niet (wet van Bastiat, het wordt nog steeds niet geloofd).
* Wereldwijd is de economische groei erg hoog vanwege de 6%+ groei van opkomende landen.
* De ICT Revolutie zit in de gunstige derde fase. Dit zorgt overal voor extra groei. [vooral de C wordt onderschat, zie de waarde van Facebook]
* Algemeen: let op de tijdgeest en de schuivende machten. Dat is een tijdloos advies. We zagen en zien goed dat individuen de toonaangevende macht was en overheid zwak was (ook al draaide het op moment van publiceren helemaal om. overheidssteun en afgeven op bankbonussen). Wat minder goed, maar wel gemeld, is de zwakte van employees beschreven en de dramatische gevolgen die dat heeft voor de middenklasse, waarbij de American Dream voorbij lijkt.
* We hebben goed beschreven dat de ICT Revolutie samen gaat met de opkomst van de macht van individuen en die combinatie zorgt voor hoge productiviteitsgroei en daardoor welvaart, vooral in opkomende landen.
* Asset Economy: het belang hiervan is nog steeds enorm. Het gaat minder slecht hiermee, maar nog steeds niet goed omdat de daling van de huizenprijzen in vooral de VS iets groter en langduriger is geworden dan we in ons boek dachten. Ervan uitgaand dat huizenprijzen pas gaan stijgen na circa vier jaar op de bodem te hebben gelegen (vergelijk Nederland 1982-1985) kan de huizenmarkt vanaf ongeveer 2013, misschien al 2012, misschien pas 2014, de economie in de VS flink helpen en het vliegwieleffect van de asset economy weer op gang brengen. In ons boek is een te vlug herstel van de asset economy geschetst, maar per saldo denken we nog steeds dat de asset economy tot circa 2018 positief gaat bijdragen aan de economische groei, ook in het Westen.

N.B. 1. Men kan opmerken dat de groei in het Westen veel minder is dan we gesuggereerd hebben. Dat is waar. Maar de historie zal ons dat denk ik vergeven, omdat we wereldwijd kijken en het belang van China, India en andere opkomende landen niet weggepoetst hebben. Over twintig jaar kan men zich niet meer voorstellen dat men de groei in India en China etc zo onbelangrijk vonden, zo ondergeschikt aan de groei van het Westen. Men zal dan weinig twijfel hebben of degroei van 2010-2020 wereldwijd hoog was, omdat op moment van evaluatie deze twee economieën samen groter zullen zijn dan de hele huidige “Westerse” G7.

N.B. 2. De verliescyclus heeft enkele keren prominent gefigureerd in de uitleg waarom de kredietcrisis de goede kant in ging en waarom de euro staatsleningencrisis eerst de verkeerde kant in ging en straks de goede.

N.B. 3. Ik zou nu wel veel uitgebreider ingegaan zijn op het Nieuwe Normaal. Die lage groei die uit deze theorie volgt hoeft helemaal niet op te treden in de VS, als men vol durft te gaan voor economische groei, zoals Reagan wel durfde in 1982: men moet vol in infrastructuur gaan, de investeringen maximaal aanwakkeren en human capital vol inzetten en de Amerikanen er beter van doordringen dat het niet een IT revolutie zoals zij vaak zeggen, maar een ICT revolutie zoals wij in Nederland zeggen.

29 juli 2011

Zorgen over Griekenland snel terug aan het komen, Spanje en Italië meer klem


Er is slechts een voorlopig akkoord om Griekenland te helpen. Hoe men Griekenland precies gaat helpen wordt met de dag onzekerder. De omvang van de steun is onduidelijk (moet groter worden, zie plaatje:stabilisatie op 120-150% is niet goed genoeg voor stabiliteit)), de public sector involvement (PSI) kost geld in plaats van dat het oplevert, Italië wil niet meer meebetalen en Spanje wil ook niet. Het IMF zegt niets beloofd te hebben als omvang van de aanvullende steun bij de financiering van Griekenland door Europa (men nam als zoete koek een bepaalde steun door het IMF aan). Het EFSF is er nog niet uit hoe men mid september aan Griekenland gaat lenen.
Accountants (de big four) beginnen het zo langzamerhand onmogelijk te vinden Griekse leningen nog op boekwaarde te waarderen.
Achter de schermen is Frankrijk de andere eurozonelanden wat discipline bij aan het brengen snel duidelijkheid te verschaffen over het lenen (=schenken) aan Griekenland.

Het hielp ook niet dat de rating van Spanje weer op de tocht staat en dat men weer flink aan het roddelen is over de minister van financiën van Italië.
Wel hielpen de geruchten dat China zo'n beetje gedwongen wordt om leningen van PIGS te kopen om de euro voldoende overgewaardeerd te houden tegen de yuan.

Morgan Stanley zegt geen verlaging van rating VS, S&P suggereert anders


Eerder vandaag waren er diverse brokers die zeiden dat de markt veel te veel gelooft in een downgrade van de VS.
Morgan Stanley zei gisteren:
1.je moet niet te veel lezen uit alle herrie die de rating agencies maken over de voortgang van de palnnen voor terugdringing van het overheidstekort. Ze moeten wel, maar een deel is show.
2.het lijkt een beetje op de perikelen rond de AAA rating van het VK. Men had gewoon 18 maanden geduld tot de verkieizingen en op basis van de palnnen van de nieuwe regering begonne de rating angencies vriendelijker te worden vor het VK. Men wacht gewoon de Amerikaanse verkieizingen af en kijkt of in de verkiezingsprogramma's voldoende overheidsbezuinigingen staan.
3. Een downgrade van de VS is een ernstige zaak met grote consequenties. Dat kun je niet zo maar doen, je moet heel transparant zijn hoe je dat doet en op het ogenblik is dit niet het geval,met uitzondering van Moody's die met $1500 miljard bezuinigingen minstens enige duidelijkheid verschaft. Een downgrade van de VS is slecht voor de business van rating agencies. Men gaat dan aan alle ratings twijfelen en het belang van ratings kan in gevaar komen.
Ik dacht dat op basis van dit soort verhalen de kans op een downgrade kleiner dan 25% was, terwijl de markt eerder aan 50%+ denkt.

Vandaag is S&P helaas begonnen met het verschaffen van enige transparantie. John Chambers, hoofd van het rating comittee van staatsleningen in de wereld, begon op een persconferentie te dreigen dat er een bezuiniging nodig is van $4000 miljard (veel meer dan de $1500 miljard van Moody's) om de AAA rating van de VS te behouden. $4000 miljard is nodig volgens eerdere berekeningen van de amerikaanse overheid om de staatsschuld versus BNP te stabiliseren.
Dat is wel een heel verschil met het spontane betoog dat de VS een rating van AAA verdiende omdat het de wereldvaluta is en een diepe liquiditeit waar geen enkele andere belegging aan kan tippen. Pas als daar aan getwijfeld werd, zou de rating naar benedne moeten gaan. Hij zei dat bij ons, o.a. in de meeting waarbij we hem en zijn companen aanvielen op de investment grade ranking van Portugal (zie blogpost http://beleggenopdegolven.blogspot.com/2011/06/portugal-gaat-het-redden-volgens-s.html).

N.B.
1. Morgan Stanley berekende dat je $2000 miljard nodig hebt om benden 90% netto staatsschuld van BNP te blijven (de Reinhart Rogoff grens) en inderdaad $4000 miljard om richting 70% te gaan in 2021.
2. als alleen S&P downgrades en Fitch en Moody's niet, dan blijft de VS officieel nog wel AAA. Maar de steeds hogere eisen aan collateral bij derivatentransacties etc (haircuts als zekerheid) geven aan dat de markt de VS en daarmee alle leningen in de wereld niet meer helemaal als AAA ziet.

28 juli 2011

De V-recovery van Japan volgens Nomura



Nomura gaf vanmorgen tijdens de macro meeting met Londen waar Peter Westaway langs kwam en had o.a. bovenstaande plaatjes over de groei in Japan, hoe men de groei tot 2013 ziet en hoe alles veranderde na de aardbeving.
In het derde kwartaal van 2012 moet de overheid alle reparaties nodig door de aardbeving gefikst hebben en daarna valt de groei terug naar normaal Japans peil.
Ondertussen is Japan even de deflatie kwijt en blijft de groei prima tot half 2012. Nomura lijkt wel trendmatiger iets optimistischer te worden over 2012 sinds 3/11 de aardbeving zo vernietigend toesloeg.

WSJ: voorstel democraten vs republikeinen over verhoging schuldenplafond


WSJ (Debt-Crisis Vote Goes Down to Wire in House) had bovenstaand overzicht van de onderhandelingen over de verhoging van het schuldenplafond.
Uit die onderhandelingen komt men wel, maar dat is niet de echte zorg van de beurs, dat is de dreigende downgrade van de VS.

Overeenstemming verhoging Amerikaans schuldenplafond vrijwel zeker geregeld vóór 5 augustus




Nog even afgezien van de enorme consequenties die het niet op tijd verhogen van het schuldenplafond heeft (economische groei -10% op jaarbasis, downgrade van AAA rating) is er nog een belangrijke reden om aan te nemen dat men het snel eens wordt over de verhoging van het schuldenplafond: op 5 augustus gaan de Amerikaanse parlementariërs met zomerreces. Daar de Amerikaanse politici zo hebben laten blijken alleen te gaan voor eigenbelang en herverkiezing zal alles op alles gezet worden om voor 5 augustus een en ander te regelen (anders mogen ze pas een week later met reces). Omdat Treasury wat extra potjes heeft gemaakt (bijvoor beeld uit opbrengsten openen van strategische oliereserves, betere belastingontvangsten) heeft men nog tot circa 9 augustus genoeg geld om de overheid open te houden. Een default van Amerika is voorlopig nog onwaarschijnlijk.
Böhner heeft gisteren al aangegeven dat hij een man is waarmee te praten valt (in tegenstelling tot de Tea Party aanhangers, waar niet mee te praten valt) en met smart zit te wachten op een compromis uit de senaat waar hij mee akkoord kan gaan. Böhner is al flink afgegaan met zijn voorstel in het congres dat vanwege rekenfouten niet eens tot een stemming kwam (Rutte is niet de enige die zich vele miljarden verrekent).
De verhoging gaat in één stap als de democratische senaatsleider Reid genoeg water bij de wijn doet en zijn –zoals hij al laat doorschemeren- openingsbod van $2700 flink verhoogt richting $3500 miljard. Als hij dat niet uit de strot kan krijgen zal de verhoging in twee stappen gaan, wat lastig voor Obama is in een verkiezingsjaar.

De plaatjes van Bianco laten zien dat men 80% kans ziet bij de wedkantoren dat er een verhoging van de schuldenplafonds is per 11 augustus en dat men een 60% kans ziet op een downgrade van de rating van de VS. De daling van de kansen van gisteren is kennelijk veroorzaakt door de toegenomen inschikkelijkheid van Böhner en Reid om tot een overeenkomst te komen die hoger is dan $1500 miljard (bedrag genoemd door Moody’s om downgrade te voorkomen).