15 januari 2015

de nijpende schaarste aan nieuwe staatsleningen in de wereld

Briscoe van Morgan Stanley wist onderstaande tabel te produceren (in miljarden dollars) wat er over blijft voor beleggers aan nieuwe staatsleningen als je de nu bekende koopwoede van centrale banken er van af trekt

USD
JPY
Euro
UK
Total
2010
1350
83
526
221
2179
2011
484
117
330
93
1024
2012
1088
108
343
-9
1531
2013
259
-575
397
146
227
2014
386
-558
364
60
251
2015
624
-792
161
75
68

Hier zit de QE van de ECB nog niet in. Mocht de ECB het in het hoofd halen om voor € 500 miljard aan staatsleningen te gaan kopen, dan zijn de poppen aan het dansen. dan gaat de rente voor steeds langere looptijden onder nul in de eurozone.

Dat hoeft natuurlijk niet. De algemene theorie van o.a. de FED is dat de hoeveelheid leningen de rente bepaalt, de verandering van de asset allocatie over de leningen, en niet de nieuwe stroom die zo ontzettend veel kleiner is. Mevrouw Watanabe veroorzaakt met haar andere inrichting van de Japanse beleggingsportefeuilles grotere stromen dan de getallen in bovenstaande tabel. 

14 januari 2015

retail sales vallen bitter tegen in VS

plaatje http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/Retail-Sales-in-Review.php
Vorige week kwam er een loondaling uit de lucht vallen in de VS en vandaag een daling van de retail sales. Dat is koren op de molen van de mensen die zeggen dat de wereldeconomie fors aan het afglijden is. Die olieprijs valt niet zo maar meer dan 50%. De koperprijs beleeft niet zo maar een crash. Zo denkt bijvoorbeeld Bianco erover.
Ergens begint er iets te knagen aan me: hebben al die pessimisten gelijk dat deze keer lagere olieprijzen de economische groei niet helpen?
Bianco blijft maar zeggen dat die lagere olieprijzen heel erg zijn voor economische groei. De consument durft gewoonweg niet meer te consumeren terwijl hele lanen aan de bedelstaf raken hierdoor, vele oliemaatschappijen beginnen te wankelen, de staten die voor alle werkgelegenheidsgroei in de VS, de oliewinnende staten nu verloren zijn.
Zerohedge is het hier natuurlijk roerend mee eens. http://www.zerohedge.com/news/2015-01-14/even-airlines-are-ignoring-oil-good-narrative Waarom gaan luchtvaartmaatschappijen anders zo drastisch door met kostenbesparingen?

Er zijn bijzondere krachten gaande die zorgen voor tot voor kort niet voor te stellende dalingen van olieprijzen en rentes. Dat is besmettelijk voor andere zaken. Zoals aandelenkoersen, economische groei, valutakoersen, inflatie, .....

N.B. retail sales worden nog drie maanden heel veel herzien, dus het kan goed zijn dat men over drie maanden een minder ernstig cijfer zal zien. 
Scott Grannis kijkt er wat zonniger tegenaan http://scottgrannis.blogspot.nl/2015/01/ignore-retail-sales.html

Amerikaanse overheid geeft weer meer uit

De laatste maanden begint de Amerikaanse overheid ineens meer geld uit te geven. De lokale overheden doen dat al meer dan een jaar, maar de federale overheid kreeg pas in het derde kwartaal de smaak te pakken (zie plaatje Strategas). De verwachtingen waren dat in het vierde kwartaal de overheid wat zuiniger zou zijn na e plotselinge uitspattingen in het derde kwartaal. Dat lijkt dus niet het geval. men geeft vooral weer wat meer geld uit aan defensie (eigenlijk zou je het offensie moeen noemen in de VS). 
Dat met belastinggeld smijten is niet in overeenstemming met de dalende werkloosheid (plaatje Strategas). Het past ook niet bij een door republikeinen gecontroleerd congres en senaat. Kennelijk maakt het niet zo veel uit wie aan de macht is.

13 januari 2015

de lage loonstijging

Ik liet dit plaatje al zien, waarom de loonstijging laag kan blijven. De lonen zijn niet voldoende gedaald na de crisis. Er zit wat vertekening in het laatste cijfer van de VS, omdat het reële loon per week wel steeg.
Die theorie  wordt verder ondersteund door de loonontwikkeling bij de millennials. Die is bedroevend geweest. Dat is wat je verwacht na een crisis: de mensen die al werken kun je niet opschepen met loondaling, maar nieuwe intreders wel. De starters kregen ineens veel slechtere arbeidsvoorwaarden.
Dat betekent dat het voor heel wat 35+ nog tijden zal duren voor ze loonstijging krijgen, omdat hun loon te veel hoger is dan dat van de millennials.
Millennials staken niet zeggen de mensen bij de vakbond de Unie in Nederland
. Dat past bij het individualistische beeld waarmee jongeren zijn opgevoed, zo blogde ik zaterdag al http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2015/01/tijdgeest-knuffelen-houelebecqk-en-de.html. Dat helpt niet om een betere loonstijging af te dwingen.
Bij doorgaande daling van de werkloosheid zullen millennials snel betere loonstijging krijgen, maar dat is nog niet te zien. We zitten denk ik vlak bij dat punt in de VS.

de rente voorspellen: 1% omhoog, is het zo eenvoudig?

Sommige mensen zeggen dat het voorspellen van de rente over één jaar heel gemakkelijk is: je moet of +1% of -1% voorspellen. Dat perkt de keuzes in. We zijn op weg naar -1% en dan moet je kennelijk +1% gaan voorspellen. Zo simpel is dat.
 Het eerste plaatje lat per  de 15de van de maand de verandering van de rente zien, het onderste op elke dag van het jaar. We zijn net onder de -1% gekomen in de VS.
Nu dus 1% omhoog met de rente in de VS volgens het beproefde recept

11 januari 2015

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen wek

Het was een zeer woelige week. De eerste dagen kreeg de spectaculaire val van de rente de meeste aandacht. Dit is aan het leiden tot bespiegelingen wat deze lage rente betekent voor de economie in de toekomst. Het is niet zo duidelijk of een en ander nu echt zo’n gebrek aan groei moet betekenen, maar het begint wel vreemd te worden. Er is een loskoppeling met het economische nieuws, een (overdreven?!) reactie op de instortende olieprijzen. Ook de afgelopen week kon de olieprijs niet herstellen, sterker nog er is een berenvlag die voor de komende week niet veel goeds voorspelt voor de olieprijs.
De ECB gat vrijwel zeker met QE komen, men denkt dat € 500 miljard gekocht gaat worden per jaar. Dat kan de Duitse rentes verder omlaag drijven. Nu al is de Duitse rente tot vijf jaar negatief en men sluit negatieve tienjaarsrentes niet langer uit.


De tweede helft van de week werd beheerst door terreur in Frankrijk. Dit bracht de beurzen niet veel extra in beweging. De aandelenbeurzen waren behoorlijk volatiel, met dalingen met de rente mee, maar ook met een flinke opleving op woensdag en donderdag. 
Op de dalende participatiegraad en slechte loongroeicijfers in de VS sloeg de angst voor tegenvallende economische groei weer toe, ook al zijn de inkomens door de mooie stijging van het aantal gewerkte uren stevig omhoog (nog afgezien dat het gemiddelde inkomen harder stijgt dan het loon per uur door de snelle stijging van de inkomens van de rijkste 1 tot 20%). De beurzen en rentes daalden op vrijdag, terwijl de werkgelegenheidsgroei in de VS mooi was (vooral inclusief opwaartse herzieningen) en de werkloosheid daalde.

De meest populaire verklaring voor de tegenvallende loongroei is dat de lonen tijdens de Great Recession niet voldoende konden dalen (hierboven plaatje van Minack Advisors, die zoals zo vaak weer een overtuigend plaatje tevoorschijn toverde). Men wacht tot de lonen weer in overeenstemming zijn met wat het marginale bedrijf kan verdragen. [N.B. de lonen per uur stegen in de recessie, omdat men de totale lonen niet kon korten in lijn met de kortere werkweek en door de lage inflatie. De groene lijn ligt sinds 1982 (de periode met dalende inflatie) gemiddeld onder de rode lijn.] Ik denk dat de lonen desalniettemin sneller gaan stijgen in de komende tijd als de werkloosheid verder daalt (en de groene lijn dus stijgt). Maar helaas slechts voor een deel van de arbeidsmarkt. Een deel heeft inderdaad volgens bovenstaande theorie een te hoog loon. D.w.z. de loonstijging zal de centrale banken niet snel angst inboezemen.

Deze week kwamen de PMI’s voor de dienstensector los. Deze waren iets omlaag in de VS, maar omhoog in Duitsland. De PMI’s bevestigen een langzaam afnemend groeitempo in de VS en een langzaam toenemend tempo in de eurozone. Weinig verandering in China en Japan.
De Eurozone inflatiecijfers toonden voor het eerst deflatie van -0,15% op jaarbasis door de vallende olieprijzen. In Spanje verergerde de deflatie en ook in Duitsland verdween de inflatie.

goed financieel economisch nieuws van de afgelopen week

-De markt werd niet gekaapt door het terrorisme. Charlie staat sterker dan ooit.
-Dividenden stegen 10% in het vierde kwartaal in de VS (Elfenbein, Crossing Wall Street)
-Doorgaande sterke groei werkgelegenheid in de VS, meer inkomen via meer gewerkte uren
-Tekenen dat retail sales ex benzine aantrekken door de lagere benzineprijzen
De PMI’s geven aan dat het weer wat beter gaat in Duitsland en dat nieuwe orders aantrekken. Het lijkt iets beter te gaan in de eurozone op de lagere euro en olieprijzen.


.Hierboven een plaatje van Applied Global Macro Advisors. Hun leading indicators voor de finale vraag in de eurozone zijn snel aan het aantrekken, wel van beroerde niveaus.Dit wijst op een bijna normale groei van de consumptie in de eurozone voor 2015.

-ECB in royale stemming voor QE

Er begint enige consensus te ontstaan dat 2015 het jaar van de slag tegen de te lage inflatie/deflatiedreiging moet worden. In Japan en de eurozone dalen de inflatieverwachtingen ver onder wat de centrale banken voor ogen hebben. NAIRU, de werkloosheid waarbij de lonen te hard beginnen te stijgen is waarschijnlijk lager dan de 5,2-5,5% die de FED nu aangeeft. De kans dat centrale banken de beurzen de duimschroef gaan aandraaien met verhogingen en andere verkrappingen van het monetair beleid lijkt weer kleiner te worden.
-Volgens polls bij beleggers bij Morgan Stanley zijn beleggers nu veel voorzichtiger dan vorig jaar. De wall of worry is hoger dan een tijdje geleden, juist door de lage rente die dor de centrale banken is geforceerd.
-Overigens neemt het consumentenvertrouwen in o.a. de VS nog steeds toe, niet vreemd als de werkloosheid en benzineprijzen dalen en beurzen dicht bij een all time high staan  

-Syriza lijkt niet af te stevenen op een absolute meerderheid in Griekenland en lijkt daardoor weinig kansrijk een regering te gaan vormen met als gevolg snel nieuwe verkiezingen

-CES Las Vegas: de techniek staat niet stil. Er komen steeds meer toepassingen voor zelfrijdende auto’s. Het wordt de bestuurder steeds gemakkelijker gemaakt en met een beetje goede wil is een en ander heel goed voor de veiligheid. Je hoort ook van vorderingen dat elektrische auto’s goedkoper worden en verder kunnen rijden op hun accu’s.
-Er is een antibioticum ontdekt dat zeer weinig resistent lijkt te worden, broodnodig want dat wordt steeds zeldzamer
- Er waren weer vorderingen met Ebola, het voormalige Crucell (nu Jansen onder de paraplu van Johnson & Johnson) maakt vorderingen met een antimiddel.
-Amerika is meer in voor knuffelen, zo blogde ik al

10 januari 2015

tijdgeest: knuffelen, Houellebecq en de millennials in de NRC

De afgelopen week toonde veel van de tijdgeest en dat viel niet mee. Ik zag drie tekenen.
Er zijn zowel tekenen dat de tijdgeest meedogenlozer wordt als dat deze eindelijk zachter wordt.
Meedogenlozer  door de fundamentalisten en het ontstaan van meer losers bij de millennials en een voorbeeld van zachter door de opkomst van knuffelen.
Dat laatste was een van de populairste artikelen in de Wall Street Journal. Knuffelen in de WSJ voor $80 per uur, met kleren aan, want Amerika blijft preuts
http://www.wsj.com/articles/professional-cuddlers-embrace-more-clients

Deze week werd gekaapt door het moslimfundamentalisme. De nieuwe, onvoorstelbaar gruwelijke aanslag op Charlie Hebdo, krom gerechtvaardigd als terugslaan op het beledigen van de profeet. Ze winnen, want cartoonisten en columnisten kijken nog wel drie keer uit iets negatiefs over de profeet te zeggen (nodeloos beledigen is ook niet zo nobel).
Je hoort van moslimzijde dat de gewelddadigheden van Parijs kinderspel zijn bij wat gebeurt in het Islamitische Kalifaat (binnenkort ook heersend over het grootste deel van Libië) en Boko Haram (met afgelopen week het uitmoorden van een stad in Nigeria).
Gelukkig ook veel verstandige geluiden zoals van Aboutaleb en de grote meerderheid van de moslims.


De omslag van de afgelopen week van Charlie hebdo ging over het boek van Houellebecq Soumission. Daarin voorspelt hij de opkomst van het Islamitisch Kalifaat in Frankrijk door het winnen van de  kandidaat van de Moslim Broederschap uit weerzin tegen de andere kandidaat, Marine Le Pen.

9 januari 2015

kelderende olieprijs zorgt voor deflatie in de eurozone

Energie zit voor een dikke 10% in de consumptieprijsindex van de eurozone. Nu de olieprijs is gehalveerd zorgt dat voor een daling van de inflatie. Het laatste cijfer liet zelfs een inflatie op jaarbasis onder nul zien, deflatie.
Ik heb wat regressieanalyse losgelaten van de stijging van de inflatie en de stijging van de olieprijzen op jaarbasis.
De daling van de olieprijzen werkt nog jaren door in lagere inflatie. Volgens de gevonden verbanden is een daling van 50% van de olieprijzen goed voor een daling van de inflatie 2,3% cumulatief in de komende twee jaar.Het kan overigens best meer of minder worden.
De kerninflatie daalt maar heel langzaam. Daarom denkt men dat de periode met dalende prijzen snel voorbij is. Ik denk dat de kerninflatie verder zal afzwakken en dat de neerwaartse invloed van de lagere olieprijzen van het afgelopen jaar voldoende is voor deflatie in 2015.
Het gevonden verband wijst overigens op een structurele inflatie van 1,1%, lager dan wat het doel van de ECB is (2%). Ik denk dat zij beter hun doelstelling kunnen verlagen van 2% naar 1-1,5%.

markt: werkgelegenheidscijfers VS om te huilen

De participatiegraad daalt. De beroepsbevolking daalt. De arbeidsmarkt was 273.000 kleiner volgens de cijfers uit het Household Survey. Als deze trend zo doorgaat is over vijftig jaar de beroepsbevolking van de VS onder nul gedaald. Uiteraard gaat de werkloosheid zo snel omlaag.
Lonen dalen. De lagere loonstijging ziet men als teken dat Secular Stagnation doorzet met sterk deflatoire tendensen.
Plaatje komt uiteraard van zerohedge waar ze grossieren in pessimistische verhalen en plaatjes.
bovenstaand plaatje komt via mijn Londense collega Steven Bell. Dat wijst erop dat de afwijking van de loongroei van wat de arbeidskosten (employment cost index) tijdelijk zal zijn.
Het lijkt een beetje op wat het afgelopen jaar in Engeland gebeurde: eerste lagere loonstijging en toen weer beter. Het klopt ook een beetje met de ervaringen in Nederland als er mer mensen in deeltijd gaan werken. Dan dalen de gemiddelde lonen maar door de groei van het aantal gewerkte uren en werkers is er toch inkomensgroei.

En inderdaad, als je niet naar loon per uur maar loon per week kijkt, ziet het er ineens een stuk beter uit.

This time is different: men concentreerde zich totaal op de loongroei en niet de werkgelegenheidsgroei met bijbehorende daling van de werkloosheid. We vonden vorige maand 321.000 groei werkgelegenheid al fors, maar dit werd nog eens opwaarts bijgesteld naar 353.000. Inclusief de andere bijstellingen was de groei van 252.000 van de werkgelegenheid een mooi cijfer, ietsje beter dan de consensus van 240.000. De werkloosheid daalde naar 5,6% en zit nu dicht bij (maar nog erboven!) de 5,2-5,5% range waar de FED denkt dat de loongroei zal aantrekken.
De groei van de werkgelegenheid in 2014 was het beste sinds 1999 en dat ondanks matige groei van het ambtenarenapparaat.

De minder snel groeiende arbeidsmarkt heeft niet voorkomen dat de groei van de werkgelegenheidsgroei nog steeds aan het versnellen is. Republikeinen zeggn, zo schampert Krugman, dat dit komt omdat men een republikeinse verkiezingsoverwinning zag komen en werkgevers daardoor meer mensen in dienst durfden te nemen.

VIX leidt S&P hoger

Als de angst groot is stijgt de geëiste risicopremie. dat betekent daarna meestal betere opbrengsten voor aandelen.
Sinds 2013 vinden we een VIX boven 12% hoger dan normaal. Als door diverse gebeurtenissen de VIX steeg, dan had je inderdaad in de maand erna navenant hogere stijging van de S&P zoals het bovenstaand plaatje laat zien.
Dit is natuurlijk geen stabiel verband. Dat men een 12% VIX normaal vindt, is niet normaal, maar een uitvloeisel van zeer royaal monetair beleid. Liquiditeitsinjecties van centrale banken drukken de volatiliteit en daarmee de VIX. De FED wordt minder scheutig en dan kan het gebeuren dat de VIX structureel wat hoger komt te liggen. Dat hoeft niet veel te zijn, maar toch.
Overigens was de VIX de afgelopen maand wat hoger en dat zou moeten leiden tot een goede januarimaand voor de S&P. Wie weet.

8 januari 2015

weg met QE, voer geen islamitische bankieren in

Lukas Daalder piekert zich suf (Financieel dagblad: ECB, doe het niet, 17/12/14) waarom de ECB over zou moeten gaan tot quantitive easing, QE, via het ongeremd opkopen van staatsleningen van wegkwijnende eurolanden.
De ECB is te laat. De rente is al te laag geworden en verdere rentedaling kan haast niet meer werken.
Je helpt noodlijdende banken niet omdat de rentecurve minder steil wordt en dat is slecht voor hun winsten. Je pompt misschien aandelenkoersen op, daarmee help je maar weinig mensen (de beruchte 1%). De rente is al belachelijk laag, veel lager dan toen de FED met QE begon.


Als de ECB inderdaad overgaat tot grootscheepse QE en centrale banken grootscheeps hun eigen staatsleningen moeten gaan kopen, dan dreigt het gevaar dat de rente in o.a. Duitsland tot lange looptijden negatief wordt. Nu is de rente al tot vijf jaar negatief.
We hebben islamitisch bankieren ingevoerd zelfs zond dat Wilders hiertegen geprotesteerd heeft.

Ik verkondig de stelling dat het renterisico zo asymmetrisch is. De tienjaar rente in Duitsland kan niet meer dan 0,5% dalen en meer dan 2% stijgen.
Dat is klinkklare kletskoek volgens een collega van mij. De tien jaar rente kan fors negatief worden als de ECB maar genoeg doorzet.
Misschien is islamitisch bankieren tegen rente 0 wel te hoog gegrepen voor de eurozone. Men begint steeds meer te schrijven dat het helemaal mis is met de economie. Zo'n lage rente duidt op het einde van de rijke westerse wereld. Bill Gross weet dat inmiddels ook zeker. bereid je maar voor op extreem lage rendementen (en als je niet bij hem belegt, dan moet je rekenen op negatieve rendementen natuurlijk).  
Nederlandse pensioenfondsen moeten flink gaan korten door de huidige lage rentes. Het heeft geen zin meer om lijfrentes te kopen, dat is te duur. Terecht komt men in opstand om nog voor het pensioen te sparen bij een rente van nul. Men bereidt zich voor op totale armoede.
Kortom, eens met Lukas Daalder: ECB doe het niet. Waarom hebben we hier nog geen demonstraties voor?  

koper minder omlaag dan olie

bron morgan stanley woodmac

7 januari 2015

een permanent plateau van lage rentes

Zo noemde Minack de lage rentes van het moment. This time is different: de rente stort in terwijl de economische verrassingen meevallen (niet alleen door de lage olieprijzen)
Het ligt allemaal aan nijver door kopende centrale banken en mevrouw Watanabe die schatten met geld aan het verdienen is op haar oude dag. Het is de terreur van oude sokken die volgens Minack deze vreselijke situatie voor pensioenfondsen aan het creëren is, nog meer dan de monstertjes Yellen, Kuroda en Draghi met hun onverantwoorde Great Monetary Experiment.
Gundlach zit helemaal te glimmen met zijn voorspelling dat de Amerikaanse 10-jaar rente onder de 1,38% komt. Onder 1% zegt hij nu zelfs. En hij krijgt bijval van Gross en die voert op 70-jarige leeftijd tegenwoordig die oude sokken aan.
 Alhambra Investment Partners – Only Stocks Are Left Minding The ‘Recovery’
Zij vinden dat monetair beleid faalt, geen groei oplevert en nu dan dus deflatie en rentes van 0. Aandelen moeten nu ook naar 0 volgens hen. 
Ik zie eigenlijk niet waarom grondstoffenprijzen zo goed de rente en aandelenmarkt moeten volgen, dat deden ze in de historie meestal niet. Waarom een dalende olieprijs de inflatieverwachting voor 10 tot 30 jaar zo omlaag brengt is me een raadsel. Ach, ik kan het wel enigszins aangeven, de markt is niet helemaal gek. Het inflatie-anker van 2% is gevallen en dan weet men niet meer wat het wel moet zijn en vindt er trending naar beneden plaats. Het supercyclusverhaal van grondstoffen door China is in duigen gevallen. 
Al dat aanzwellende geroep dat de lagere olieprijs een vraagprobleem aangeeft is erg overdreven. De vraag en aanbodcurve van de olieprijs is buitengewoon steil. Kleine vraag en aanbodveranderingen kunnen heel grote prijsveranderingen veroorzaken, zoals ook deze keer weer blijkt. D.w.z. ja, er is een vraagprobleem, maar het is maar klein.Het is niet zo dat de vraag naar olie met meer dan 1 of 2% valt, nee, zo erg is het niet. Toch kan als het aanbod ook 1 of 2% omhoog gaat de prijs van olie halveren.