19 november 2011

Samenvatting vorige week

De afgelopen week stond opnieuw vooral in het teken van de malaise in Europa.
De blow off van de rente van vooral Frankrijk en Spanje (mislukte plaatsing van staatslening) ten opzichte van die van duitsland ging gewoon door. Spanje staat op het randje dat de clearing houses als LCH extra onderpand vragen bij handel in spaanse trash.
De Duisters lieten doorschemeren dat ze nieuwe plannen aan het maken zijn voor de euroschulden, maar zijn nog niet overstag voor geld drukken. Van steeds meer kanten hoor je dat de ECB flink de geldpers moet aanzetten, omdat er geen andere oplossing is. Dat gebeurt nog niet, omdat de crisis nog niet diep genoeg is volgens de Duisters en de ECB.
De groei van het BNP over het derde kwartaal in diverse Europese landen werd gepubliceerd. Dankzij Duitsland en Franrkijk was er toch 0,2% groei. In Nederland was de groei onverwachts negatief en lijkt de recessie te zijn begonnen. dez zal naar verwachting tot het eerste of tweede kwartaal volgend jaar duren en als de eurocrisis niet keert, dan kan de recessie nog langer duren, vooral als men extra gaat bezuinigen.

Het economisch nieuws in de VS was zo gek nog niet. De initial claims voor werkloosheid daalden en bleven opnieuw onder de 400.000, hetgeen wijst op zo'n 3% economische groei in het vierde kwartaal. De retail sales waren mey 0,5% sterk (want de benzineprijzen daalden en er werd minder aan benzine besteed). De voorlopers van de ISM waren verdeeld (New york positief, Philadelphia iets tegenvallend). De indicatoren voor de bouw waren goed: vergunningen vlogen omhoog, het ondernemersvertrouwen NAHBMI steeg van 17 naar 20, de starts en hypotheekaanvragen daalden echter. De leading indicators stegen met 0,9%.
De infatie daalde (alleen de huren stegen weer sterk met 0,4%), de producentenrpijzen stegen ook minder.
Per saldo zijn de consensusgroeiverwachtingen voor de VS behoorlijk in de lift.
In de VS bleef men ruzie maken in het Super committee voor het doen van voorstellen voor 1200 miljard bezuingingen. Daar is veel meer tijd nodig dan de deadline van aanstaande vrijdag, maar de markt lijkt daarmee te kunnen leven.

In Japan was de groei in het derde kwartaal 1,5% (=6% op jaarbasis). De groei zwakt echter af, de industriële productie kromp 3,3%(terwijl die in de VS +0,9% was).

18 november 2011

Reële rente hoeft niet negatief te worden: koop postzegels


De Wall Street Journal had als cartoon de mevrouw die postzegels gekocht gehad die je altijd kunt gebruiken voor het frankeren van een brief, zoiets als je nu kunt kopen met postzegels met een 1 of 2 in Nederland. Daarmee koop je iets dat met de inflatie in waarde meegaat zonder dat je de negatieve reële rente hebt die nu is ingeprijsd in de kortlopende voor inflatie geïndexeerde obligaties van de VS of Duitsland/ Frankrijk. (nog beter is die postzegels voor 60% van de nominale waarde te kopen op een postzegelveiling).

Goed nieuws: Dudley, olie, Duitse plannen, economie/huizenmarkt VS, QE in VK en VS, inflatie, beurzen meestal omhoog na Thanksgivingday


Na al die droefenis is het tijd weer eens wat goed nieuws te laten horen. Dat is er volop buiten de euromisère
o De tot OPEC omvang gestegen olieproductie van Noord Dakota (en nog steeds stijgend) en de eveneens sterk groeiende productie van olie in Canada kan straks gemakkelijker van Cushing naar New Orleans getransporteerd worden (stroom door pijpleiding wordt door nieuwe eigenaren omgedraaid), waardoor de transportkosten van olie in de VS lager worden (de andere reden waarom het verschil tussen de prijzen van Brent en West Texas Intermediate kleiner worden, naast de weer boven verwachting snel stijgende olieproductie in Libië.

o Men broedt verder in Duitsland op plannen om in ruil voor o.a. de budgettsaar van Rutte in Europees verband staatsleningen te financieren. Binnen enkele weken komt een Duits plan op tafel, zo schijnt, voor de nieuwe Eurotop volgende maand.
o De economische groeiverwachtingen in de VS worden naar boven bijgesteld. Initial claims voor werkloosheid vallen al een tijdje mee, de verwachte uitgaven voor de kerst zijn omhoog aan het schieten ($764, $52 meer dan vorige maand), investeringen groeien door, de cijfers van de huizenmarkt vallen fors mee (vertrouwen NAHBMI index van 14 naar 18 naar 20 in afgelopen twee maanden, sterke stijging housing starts, permits, hypotheeksteunplannen van Obama, lage hypotheekrente etc etc), de finale vraag is aan aan het trekken door betere retail sales en investeringsgroei en de groei is nu op redelijk niveau (3,6%).
o De inflatie valt eindelijk mee, waardoor de reële koopkracht zich goed ontwikkelt in de VS
o China gaat monetair verruimen, nu de inflatie scherp aan het dalen is. Men stelt orde op zaken op de overspeculatie in onroerend goed, hetgeen langdurig soepeler monetair beleid inhoudt vanwege niet erg best nieuws over de onroerendgoedmarkt
o De economische groei is sinds juni veel beter dan de belabberde indicatoren voor consumentenvertrouwen aangeven.
o Spanje krijgt een nieuwe regering die op grote steun van de bevolking kan rekenen.
o De Bank of England signaleert dat ze nog meer QE willen doen.
o Centrale banken kunnen nu geld drukken zonder dat op korte termijn inflatie ontstaat (en hebben middelen ontwikkeld om al die extra liquiditeit straks te kunnen indammen)
o Dudley (de invloedrijke FED gouverneur van New York) maakt zich weer sterk voor QE. Hij zag in zijn district een onverwacht sterke stijging van kredietverlening aan small business in de afgelopen tijd. Hij ziet aanwijzingen dat operatie Twist werkt om de lange rente iets te drukken. De Amerikaanse banken zijn sterk (“U.S. banks, their direct exposures are quite modest. And they’re much better equipped to manage any type of crisis today than they were in 2008. They bolstered their capital significantly. They built their loan loss reserves. They have very large liquidity buffer. So I think that our banks are in very, very good shape.) Dudley is ervan overtuigd dat de euro de crisis overleeft, er is genoeg politieke wil om er uit te komen.
o De explosie van het aantal 65+ -ers dit jaar stopt (aantal geboorten in 1947<< 1946). De demografie was maximaal verslechterend in 2011 en dat gebeurt niet nog eens in 2012. Langer doorwerken zal aantal werkenden in o.a. Nederland doen stijgen na 2012-2014 (einde VUT).
o Tussen Thanksgivingday (23 november) en het eind van het jaar steeg de beurs in het verleden in ongeveer 80% van de gevallen (JP Morgan).

17 november 2011

Amerikaan boert goed: beste onroerend goed

De waarde van landbouwgrond is fors aan het stijgen in de VS. Dat gaat harder omhoog dan commercieel vastgoed als winkels. Climate change zorgt wellicht voor verdere opwaardering van landbouwgrond, misschien blijft het wel beter dan bosbouw in Canada

Amerikaanse consument minder gebukt onder schuldenlast

De consument in de VS heeft duidelijk vorderingen gemaakt met het ontschulden, deleveragen (wel voor een belangrijk deel door zijn hypotheekschuld af te laten schrijven door niet meer te betalen, maar toch)

De rentelast is nu minder dan normaal.

Zijn netto bezittingen dalen niet meer.

Geen wonder dat de amerikaanse consument het niet langer totaal laat afweten.

Nederland gebukt onder schulden, niet Italië of Griekenland



Na Ierland heeft de Nederlander het meeste schulden vergeleken met zijn inkomen.

Italië en Griekenland hebben zo bezien niet te veel schuld, minder dan Spanje en Portugal

besmetting Europa, zoals gezien door Spanje

Het bovenstaande familieportret is van Europa, via SeymourPierce
Het loopt wat achter, want de Fransen moeten minstens een treetje lager zitten
Als de paniek nog enige dagen doorzet, spreken we niet meer van Merkozy, maar van het Vierde Rijk van Merkel.

16 november 2011

Blaast IFO de eurobonds nieuw leven in? Voordat de ECB moet stoppen met opkopen leningen van PIGS?


Zo links en rechts, waaronder de WSJ, is er rondgestrooid dat de vijf wijzen in Duitsland (van de IFO) met plannen komen (ongeveer volgende week) om een soort euro-obligatie in te voeren voor de landen met te veel staatsschuld in de Eurozone in ruil voor het moeten luisteren naar Europese voorschriften voor overheidsbegrotingen. Het lijkt erop dat Rutte in Duitsland veel steun aan het krijgen is voor zijn plan voor het invoeren van een Europese budgettsaar. Vooralsnog lijkt onder deze voorwaarden geen enkel knoflookland bereid om te gaan lenen onder curatele van Duits/ Nederlands/Oostenrijkse tollenaars.
Maar een en ander geeft wel aan dat de meningen in Duitsland aan het schuiven zijn over het bijna ongelimiteerd funden van slechte overheidsschulden van de europeriferie.
Toch blijft het absoluut noodzakelijk dat de ECB onbeperkte steun verleent aan dit soort leningen, lender of last resort speelt. de ECB blijft zeggen dat ze geen lender of last resort willen zijn, net zo'n beetje als de soldaat die naar oorlogsgebieden uitgezonden wordt, maar weigert omdat hij uit principe te bang is om oorlog te voeren. Misschien is de vergelijking met al die ministers van landen die vlak voor het onvermijdelijke gebeurde maar bleven roepen dat men niet ging devalueren, echt niet, meer op zijn plaats.
Onbeperkte steun door de ECB is onvermijdelijk geworden en dat wordt door iedereen, hoe ongewenst het ook is, gezien behalve door mensen bij de ECB en enkele lieden in Duitsland.
Voorlopig kan de ECB nog doorgan met het kopen van rommelstaatsleningen en dat gesteriliseerd doen door voor hetzelfde berdag aan goede leningen te verkopen. Maar dit kan niet erg lang meer doorgaan. de Rabo berekende dat de ECB nog ongeveer een vuurkracht heeft van € 116 miljard die ongeveer rond februari opraakt. Dan moet de ECB stoppen of zijn principes over boord zetten en geld gaan drukken (QE, schulden monetiseren).

Update pessimistische kaart van de Kondratieffgolf


Voor de pessimisten onder ons een update van de pessimistische kaart van de Kondratieffgolf, ongeveer zoals Dolf van den Brink het zou kunnen zien in het verhaal van Abma in de IEX.
Als de situatie in Europa verder uit de hand loopt en iedereen in Europa behalve de Duitsers moet gaan lenen tegen 7% of meer en het bankwezen failleert, dan wordt deze kaart vermoedelijk werkelijkheid.

Dat is zelfs dan nog niet zeker, omdat Europa een nogal onbenullig deel van de wereld aan het worden is. het draait nu om China, de VS en India, in die volgorde.
Economische groei tussen de landen in de wereld hangt gelukkig nauwelijks met elkaar samen, alleen ten tijde van grote crises kan dit wel gebeuren. Dus de wereld kan door Europa naar beneden getrokken worden, maar dat is niet zeker.

Voor de pessimistische kaart spreekt de schuldencrisis, die in het verleden diverse keren lange neergangen in de economie heeft veroorzaakt.

Tegen de pessimistsiche kaart spreekt de hoge groei in Opkomende Landen als China en India, de hoge productiviteitsstijging en winstgevendheid in het bedrijfsleven van met name de VS, het superroyale monetaire beleid dat tot asset inflatie kan leiden.

kerst in Nederland: hand meer op de knip dan in Italië


Nederland hoort ineens bij de landen waar men het niet meer ziet zitten. De groeipolitiek van Rutte werpt nog niet de gewenste pepernoten af.

Eurocrisis als hoofdschuldige gezien voor recessie in Nederland


,,Het herstel van de economie is in de kiem gesmoord'', concludeerde CBS-econoom Symon Algera. Hadden we zijn voorganger nog maar, die wist een en ander nog tamelijk vrolijk te brengen.

De Telegraaf had een poll of Nederland in een recessie zat en of de eurocrisis de schuld was. Liefst 89% zei dat we in een recessie zitten, al voordat de onverwacht slechte BNP cijfers over het derde kwartaal gepubliceerd waren:

Aantal stemmen : 1133
Ja, een diepe economische neergang is niet meer te vermijden : 61%
Ja, maar de recessie zal mild blijven : 28%
Nee, de concurrentiekracht van Nederland zal dit voorkomen : 2%
Nee, de Nederlandse economie kan wel tegen een stootje : 9%

Ik heb nog nooit meegemaakt dat men zo snel al zei dat men in een recessie zat. Meestal komen economen er pas achter dat er een recessie was als deze al bijna voorbij was.

Nederland in recessie: aanpraten crisis en overheidsbezuinigingen hebben succes




De economische groei in het derde kwartaal was onverwachts negatief in Nederland. Daar de groei in oktober verder verslechterde is de groei in het vierde kwartaal met hoge kans eveneens negatief en zitten we in een recessie die ook nog door lijkt te zetten in het eerste kwartaal van 2012.
Rutte gaat voor groei, maar voorlopig komt hij alleen maar aanzetten met het zuur van Balkenende, alleen in nog wat grotere hoeveelheden zuur.
De overheidsuitgaven dalen en de consument houdt de hand op de knip, zoals Rutte eigenlijk ook adviseert. Ook DNB helpt een handje door voortdurend te wijzen op de te lage dekkingsgraden van pensioenfondsen bij de huidige te lage rente. Geen herstel van autoverkopen in Nederland terwijl dat in de meeste andere landen wel gebeurde. Hogere zorgkosten volgend jaar weet de consument ervan te overtuigen dat het volgend jaar slechter gaat. Rampverhalen over 300.000 gezinnen die volgend jaar met hypotheekproblemen komen te zitten als de hypotheekrente naar passende opslagen ten opzichte van de rente op Nederlandse staatsleningen verhoogd worden.
Gelukkig gaat de euro nu omlaag en zijn de bedrijven rijk genoeg om door te blijven investeren.

15 november 2011

Geen QE onder de kerstboom van de ECB: bankwezen siddert

Er moet nog heel wat water door de Main de Rijn invloeien voor de ECB overstag gaat en geld gaat drukken.
Het enige middel om de rentestijging op staatsleningen van de kneuzen in de Eurozone, waar sinds vandaag Nederland ook toe behoort, te stoppen wordt nog niet ingezet. De recessie in de Eurozone is nog te mild zoals Super Mario het al zei.
Er kleven dan ook wat vervelende kantjes aan het mateloos opkopen van staatsleningen van de kneuzen.
Jacques Cailloux van RBS noemt o.a. naast de angst voor te veel inflatie als men geld drukt:
(i) de kennelijke senioriteit van de ECB bij de Griekse teloorgang zorgt voor angsten bij de andere obligatiehouders niets meer terug te krijgen bij een default als de ECB te veel leningen opkoopt.
(ii)een mogelijk verlies aan geloofwaardigheid van de ECB bij Duitsland c.s. na alle ontkenningen ooit woeste dingen te gaan doen met geld drukken en miner geloofwaardig is als inflatiebestrijder
(iii) moral hazard bij de zondaars die doorgaan met te grote tekorten omdat de ECB toch alles op moet kopen
(iv) een mogelijke verergering van de politieke crisis in de eurozone omdat landen dreigen met het verlaten van de euro als men wel/geen geld drukt.

Toch moet er iets gebeuren. Dadelijk verliezen ook Nederland en Frankrijk de toegang tot de kapitaalmarkt. Vooral Frankrijk kan Duitsland dan wel overhalen de gekste dingen te doen.

Markt niet dapper genoeg om alle verkopen slechte staatsleningen door banken en pensioenfondsen op te vangen

Wat een teleurstelling. Nieuwe regeringen in Italië en Griekenland, allerlei plannen om wat te doen aan de crisis, meer bezuinigingen door Frankrijk, het mocht allemaal niet baten.
Er is geen vertrouwen meer in euro staatsleningen anders dan die van Duitsland. De PIGS waren al langer uit de gratie, maar vorige week werden die van Frankrijk en Oostenrijk ook in de verkoop gedaan. Gisteren werd ook een voorzichtig begin gemaakt met het wegdoen van Nederlandse staatsleningen.

Banken verkopen in steeds straffer tempo alle PIIGS staatsleningen, misschien houden ze alleen nog maar van de Ieren. Ze melden supertrots hoe veel ze geloosd hebben en zijn duidelijk niet van plan om nog een lire in zuidelijke leningen te stoppen zo lang hun kapitaalratio's nog niet ver boven de Basel III normen uitgestegen zijn. Ook pensioenfondsen worden steeds dapperder door steeds meer landen uit te sluiten voor belegging in staatsleningen. Ook Frankrijk zit wat dit betreft duidelijk in het verdomhoekje.
Als je het zo bekijkt heeft de komende herfinanciering van Italië (en de andere PIGS)in 2012 geen enkele kans van slagen meer en ook die van Frankrijk wankelt. Nederland moet ook oppassen.
Voorlopig houden de Duitsers en de ECB de rug recht: read my lips: geen monetaire financiering van staatsleningen, het is onwettig (vooral tegen de Duitse wet) en tegen de principes van de ECB in.
Kortom, de crisis moet nog een paar graadjes erger worden om de Duitsers te bekeren. Uitgifte van eurobonds via het ESM systeem is onvermijdelijk geworden, oneindig gesteund door de ECB.