10 januari 2016

De beurscorrectie: this time is different? De markt is wel erg somber

De aandelenbeurzen zijn behoorlijk aan het dalen terwijl velen rekenden op een kerstcadeautje aangevuld met een januarirally. We stonden op het verkeerde spoor en de trein ging ineens de andere kant op. Vervelend en onverwachts.

De afgelopen week krijgt China de schuld. Dat lijkt een zeer zwak smoesje voor de westerse beurzen. Voor de Chinese beurs niet, daar moest men verdisconteren dat de overheid een beetje de regie kwijt was en dat de Xi put minder waard is dan een Greenspan put. De yuan gaat omlaag om de oude industrie niet te snel te laten wegkwijnen. Dat veroorzaakt een nieuwe kapitaalvlucht. China heeft daar last van, maar de ontvangende landen niet zo. Er zou iets meer aan de hand zijn met de groei in China dan we nu al vrezen. Onzin, er is een langzame afzwakking van de groei in China gaande, met enige (nu afzwakkende) daling van het groeitempo van de industrie maar enige (nu ook iets afzwakkende) extra stijging van de groei van de dienstensector. Zie bijvoorbeeld http://dashofinsight.com/china-and-your-portfolio-what-now/
(de omvang van het rode blokje is en was zeer constant)

Dan is er de FED. Die stoute Yellen heeft het in haar weledel zeer geleerd hoofdje gehaald om de rente te verhogen. Alle twijfelaars die bezworen hadden de rente niet te gaan verhogen volgden haar braafjes. Ze roepen nu allerlei havikachtige dingen van vier maal omhoog in 2016, maar de markt vat het anders op: geen renteverhoging in maart of april. 

Als de markt haar zin krijgt en dat is meestal zo, dan wordt het zelfs moeilijk voor de FED om de rente überhaupt nog te verhogen in 2016.   Van dat 4* roepen wordt de markt uiteraard wel wat onpasselijk, maar als die slaafjes van de markt bij de FED nog eens goed naar de koersenborden kijken, dan stellen ze dat bij en is het tijd voor een extra ‘relief rally’. De FED had nooit de rente verhoogd als de ISM (manufacturing) onder 50 staat. This time is different, want de ISM non manufacturing staat heel hoog en dat zie je terug in mooie groei van de werkgelegenheid. Dat was genoeg reden voor (officieel doorgeefluikje van de FED bij de Wall Street Journal) Hilsenrath om te roepen, zie je wel, de FED kan de rente wel 4* verhogen in 2016. (genoeg om in de commentaren Jesse Klaverachtige reacties los te maken als: in wat voor wereld leef je dat bij deze gure marktomstandigheden de FED de rente mag verhogen?).

Verder zijn er de ineenstortende grondstoffenprijzen en vooral olieprijzen. Tegenwoordig schrijven economen dat dit zeer, zeer slecht is voor de economie en een recessie moet veroorzaken (opiniestuk in Wall Street Journal). Het is weliswaar goed voor de consument in Westerse landen, maar die arme oliesjeiks en zieltogende oliemaatschappijen hebben het daardoor maar wat moeilijk.  Investeringen schrompelen zo weg. Dat is voor het grootste deel al gebeurd. De economische theorie houdt tot op heden nog aan dat een daling van de olieprijzen veroorzaakt door groeiend aanbod (zoals nu het geval is via o.a. schalieolie in VS/Canada en meer olieproductie OPEC) goed is voor de wereldeconomie. In 2015 zagen we dit niet. De investeringen van de oliemaatschappijen gingen onmiddellijk omlaag en de importen van olie-exporterende landen bijna onmiddellijk. De consument is vertraagd zijn extra geld gaan uitgeven. Dat zet door in 2016.

Wat een en ander wel veroorzaakt heeft is een flinke voorraadcrisis in de grondstoffensectoren (vraag groeide wel maar minder dan verwacht en aanbod groeide veel meer dan verwacht)  en de toeleveraars ervan inclusief transport (spoorwegen). Dat gaat dan weer hand in hand met een tegenvallend zwakke wereldhandel (opnieuw zwakker dan gedacht getuige forse krimp import grondstoffenlanden en tegenvallende export van bijvoorbeeld Korea). De kameraden in China konden hun overproductie niet kwijt aan de grondstoffenlanden en in Japan en Europa ging het nog niet goed genoeg om het gat op te vangen.
Door een en ander gaat het niet goed in de industrie en wel goed in de dienstensector. Als de voorraadcrisis minder ernstig wordt (en nu lijkt het ongeveer maximaal mis, ik dacht eerst dat dit in het vierde kwartaal van 2015 zou zijn, maar dat belooft een zwak kwartaal voor de groei in o.a. de VS te worden), dan gaat het volgens de historische ervaringen ineens beter dan verwacht. De verwachtingen zijn nu uitermate somber, dus beter dan verwacht is betrekkelijk eenvoudig.

(blog Bespoke)

Bij een ruim monetair beleid en beter dan verwachte economische ontwikkelingen hoort er een redelijke tot uitstekende beurs te komen met weer hogere olieprijzen.


Charttechnisch ziet een en ander er niet goed uit. De middellange cycli zoals de vierjaarcyclus lijken naar beneden te gaan (neergang gaat in twee stappen, eerste stap zagen we rond september en tweede stap wellicht nu. Economische verrassingen (dat is de jaarcyclus) van Citigroup bijvoorbeeld naar -60. De huidige vierjaarcyclus is in een opgaande structurele trend veroorzaakt door winstgroei per aandeel die laag is, maar wel hoger is dan de groei van het BNP bij een rente die (door extreem ruim monetair beleid) veel lager is dan de nominale groei van het BNP.  Door de lagere grondstoffenprijzen is de winstgroei even knudde, maar de structurele trend is nog niet gebroken (disclaimer: dat is overigens helaas wel onzeker, this time is different misschien). Loongroei herstelt, maar blijft zeer laag. In zo’n situatie, zonder recessie in de VS en zonder een FED die een recessie wil forceren, hoort de daling van de beurs beperkt te blijven tot een correctie (-8 tot -15% van top S&P mei 2015), niet een bear markt te worden (meer dan 20% af vanaf top van de S&P). Disclaimer: een grote schok kan altijd een bear markt veroorzaken, ook zonder recessie in de VS, maar het is zeer vaak slecht hier te veel kansen aan toe te dichten.

6 januari 2016

10 verrassingen van Byron Wien en wat optimistsich commentaar

Byron Wien https://www.blackstone.com/news-views/press-releases/details/byron-wien-announces-predictions-for-ten-surprises-for-2016. Byron Wien begon met een traditie van het geven van tien verrassende voorspellingen. Hij heeft ondertussen veel navolgers gekregen. Hij blijft de grote oude meester.

Hij zit zoals bijna iedereen die voorspellingen doet die moeten verrassen vooral op het spoor dat het allemaal nog veel meer gaat tegenvallen dan we nu al denken.
Hij ziet Hillary winnen van Ted Cruz en de democraten de senaat terugwinnen op basis van de extreme standpunten van de republikeinen. In Nederland zouden we dat goed nieuws vinden, maar Byron is kennelijk voldoende rechts om hier wakker van te liggen.
Groei in Amerika gaat tegenvallen, de dollar wordt hierdoor zwak. De FED gaat daarom en door allerlei problemen in het Amerikaanse bedrijfsleven en in Emerging Markets maar één keer de rente verhogen en moet dan toegeven dat ze knettergek waren om te verhogen. De tienjaar rente blijft onder 2,5%. De aandelenbeurzen gaan flink omlaag, winsten gaan omlaag.
Met China gaat het helemaal mis, schulden exploderen en de banken gaan en masse failliet. Minder dan 5% groei en een zwakke yuan.
Europa wordt verscheurd door de vluchtelingencrisis. De politiek omarmt steeds meer de standpunten van de populisten maar komt nog niet tot het opdoeken van de Europese Unie.
De olieprijs blijft rond $30 schommelen op basis van hoge productie van de OPEC.
Het gaat zo slecht met Rusland en China dat ze proberen hun optrekjes in Londen en New York te verkopen, waardoor daar de huizenmarkt een forse knauw krijgt.
De economische groei in de wereld is maar 2% door vooral de ineenzakkende economieën van de Emerging Markets.

Je kunt op diverse manieren zo sombere verrassingen profeteren die eigenlijk allemaal bon ton zijn.
Het geven van tien verrassende voorspellingen is misschien te populair aan het worden. Men ziet na 2008 overal zwarte zwanen.
Ik denk dat het juist verrassend zou zijn als het populisme niet verder oprukt in 2016 gezien de vluchtelingenstroom en de zwakke economische groei. Peronisme was lange tijd geweldig populair in Argentinië en kwam na enige tijd zelfs terug, ook al had men al gezien dat dit uiteindelijk slecht moet aflopen. In Venezuela kon het Chiavezismo lang doorgaan op de pof van de olie-opbrengsten. In Brazilië kocht Rousseff de verkiezingen met te lang veel te veel overheidsuitgaven en inkomsten die te veel leunden op hoge grondstoffenprijzen. In Bolivia is men ook op de Peronistische toer gegaan.
In Latijns Amerika zijn er tekenen dat men van het populistische, peronistische pad af wil. In Europa en Amerika zien we het tegenovergestelde.

Eigenlijk begint alles erop te wijzen dat Trump de nieuwe president wordt. Hij spreekt vooral de witte onderklasse aan, maar dat is een belangrijke basis van democratische kiezers. Inclusief traditionele republikeinse stemmers kan hij gekozen worden.
Voorlopig lijkt Ted Cruz sinds kort meer kansen te hebben, omdat hij een betere organisatie heeft. Trump heeft onvoldoende geld om een verkiezing te kunnen financieren uit eigen zak. Het gokkersgeld schuift langzaam van Rubio richting Cruz en Trump. Hillary lijkt nog steeds de beste kansen te hebben.

Het zou meer verrassend zijn als de economische groei in de VS meevalt dan tegenvalt, als je de teneur van de voorspellingen voor 2016 leest. Hatzius van Goldman Sachs doet zijn best om een optimistisch verhaal te schetsen voor 2016. Hij komt dan uit op 2-2,5% groei en hij verontschuldigt zich voor zo’n hoge prognose, zo ver boven het niveau van de potentiële groei, maar er zit dan ook meer mee dan tegen denkt hij. Misschien zijn we niet verloren als de benzineprijs laag blijft. Iedereen is hier enorm bang voor geworden. Economen hopen en masse op olieprijzen die de lucht in gaan vanwege geopolitieke drama’s. Vreemd. Ja, die lage olieprijs helpt de consumptie en hindert de investeringen steeds minder, maar we nemen het niet meer mee in de groeivoorspellingen. Meer fiscale stimulering in het verkiezingsjaar? +0,5% in plaats van -0,5%? Nee, we nemen hooguit 0,2% mee of helemaal niets. Netto export? Een drama, maar de trend van consumptie minus export, ongeveer de binnenlandse vraag, is goed. Een voorraadcrisis? Die is zo over, want al zo lang gaande. De huizenmarkt blijft betrekkelijk sterk. De spaarquote is te hoog in de VS gezien de herstellende huizenprijzen en meer vertrouwen in loostijging en werk.

D.w.z. ik zoek het meer aan de kant dat de groei in de VS meevalt. 2,5-3% ziet men nu al als zodanig hoog dat ik me zou moeten laten nakijken. En dat na een periode van vijf jaar waarin men vaak steeds meer dan 3% (escape velocity) voorspelde voor de groei in de VS.
Ik zie meer in verrassingen dat het in Japan allemaal gaat meevallen en de yen daardoor naar 100 gaat tegen de dollar. Brexit.  Meevallers voor Emerging Markets omdat de olieprijs wat stijgt en men de sancties tegen Rusland afbouwt. Meevallers in Syrië nadat Assad van het toneel verdwijnt.
Doorbraken in de farmacie.  Goede beurzen omdat de FED de rente slechts één of twee keer verhoogt in 2016. De FED durft niet te verhogen in maart op basis van de slechte groei in het vierde kwartaal, ook al valt de groei in het eerste kwartaal mee vanwege de warme winter.Dat maakt het te moeilijk om de rente meer dan twee keer te verhogen in 2016. In Europa gaat het ook iets beter dan verwacht en de voorspelde goede winstgroei komt uit

5 januari 2016

China zakt weer eens weg

Op de eerste dag met nieuwe circuit brekers was het meteen raak in China: vele honderden aandelen gingen limit down helwaarts.


Ik had dat eigenlijk niet verwacht. 48,2 voor de PMI is exact gelijk aan de ISM en ook in China staat de diensten PMI veel hoger.
met de economische verrassingen ging het eindelijk weer redelijk.
Dr.Copper lijkt ook een beetje herstellend. Na het Chinese bloedbad mochten grondstoffenbedrijven opnieuw ruiken aan veel lagere koersen. daar hielpen de onthoofdingen van Saoedi-Arabië niets aan.

ISM verder omlaag

De ISM daalde van 48,6 naar 48,2. Geen grote daling en belangrijke deelindexen als orders en productie gingen omhoog. De divergentie van industrie met de dienstensector is groot en lijkt nog wel even door te zetten.
en hiermee hangt de outperfromance van de stijl growth versus value samen

.(plaatjes Matejka van JP Morgan). dit kan nog even doorzetten.
De ISM viel tegen volgens de oude verbanden met retail sales, initial claims, ouptut gap en beurs

winter in amsterdam soms


3 januari 2016

samenvatting financieel economisch nieuws vande afgelopen week

er gebeurde nauwelijks iets vermeldenswaardigs en dat is denk ik wel een goede samenvatting

Somberheid in de verhalen voor het nieuwe jaar, de verwachtingen worden nog steeds naar beneden bijgesteld

Mauldin/Zerohedge etc. putten zich uit in de negatieve ontwikkelingen die vorig jaar of al eerder gestart zijn en die tot meer ellende zouden moeten leiden.
-de verwachtingen zullen naar beneden worden bijgesteld, zoals Summers ons voorhoudt. Secular Stagation is upon us.

-De lagere olieprijzen die in tegenstelling tot vorig jaar als een ramp beoordeeld worden
-De hogere credit spreads die een recessie aankondigen (als de trend doorzet, moetje inderdaad veel meer kansen aan een recessie toedichten).
(plaatje blog Bespoke)
-De FED die nu alles op alles gaat zetten om de economische groei in de VS af te koelen via volstrekt onverantwoorde renteverhogingen (erg irrationeel)
-Emerging Markets die de eurocrisis eens dunnetjes gaan over doen met grote faillissementen van overheden en grondstoffenproducenten (lagging indicator)
-De oververhitte vastgoedmarkt in de VS die weer gaat afkoelen (sic, maar nu nog niet)
-Geopolitieke drama’s. Niet alleen Rusland/Midden Oosten maar ook Turkije, Brazilië, Zuid-Afrika, brexit, grexit (dit is een permanente zorg die nog eeuwen gaat aanhouden)
-Nominale groei van het BNP is te laag om winstgroei te krijgen, vooral in dollars gemeten was het een drama (sic, als de dollar te hard verder stijgt een steeds grotere zorg, maar dan ook voor de FED)
(plaatje Minack)
-Voorraden die nog te hoog zijn (maar we zijn ver gevorderd in de neergaande fase van de voorraadcyclus)
-Tegenvallende detailhandelsverkopen vanwege het warme weer, daling productie nutsbedrijven daardoor (sic, g-groei vierde kwartaal kan tegenvallen, maar vooruit kijkend betekent het niets slechts).
-Winstmarges VS hebben gepiekt (sic, als olieprijs net herstelt)
-2015 was het slechtste derde jaar van de presidentscyclus sinds de jaren 30. Er is iets mis (zoals altijd).

Wat kan je daar tegenover zetten voor de VS?
-De kans op een recessie in de monde zes-negen maanden is nog steeds zeer klein, al lopen de kansen voor periodes van twee jaar of langer wel op.
-De yield curve is nog steeds steil
-Consumentenvertrouwen is nog aan het verbeteren, autoverkopen stijgen (als een recessie nabij is, dan zitten deze indicatoren reeds in de versukkeling)
-De huizenmarkten zijn sterk, de (reële) huizenprijzen stijgen, de betaalbaarheid van huizen is uitstekend door de lage rente.
-De werkloosheid is nog niet gestegen
-Output gap is nog niet dicht, inflatie is geen probleem (=FED forceert geen recessie)
-Tina
-Men verwacht niet meer zo veel van de economie, de FED, de winstgroei (misschien met uitzondering van de eurozone en Japan waar men misschien te veel winstdromen heeft). Er is alom overweldigende somberheid over Emerging Markets. Men verwacht niet meer dat lage olieprijzen de economie helpen, integendeel. Men noemt nauwelijks nog fiscale stimulering. Zo veel zal die dan ook niet zijn, maar het is een verademing dat overheidsuitgaven niet langer de groei met ongeveer 0,5% drukken.


  
(plaatje Brad DeLong)


De kerstrally is niet gekomen. De hoop wordt nu op het januari-effect gezet.
Jeff Miller haalt sommige handelaren aan die de laatste twee beursdagen verpestten door verkoop van winnaars vooruitlopend op het januari-effect waar winnaars verkocht worden en verliezers teruggekocht vanwege fiscale redenen. Het januari-effect was niet erg indrukwekkend sinds het gepresenteerd werd als topstrategie om extra performance te boeken. D.w.z. het verdient niet meer de belangstelling die het vroeger had. Januari zit in de gunstige beursmaanden van november/mei, maar verwacht niet meer iets extra’s.  

1 januari 2016

wat gelooft de markt stellig? Wat kan gemakkelijk anders gaan? Groei VS

Wat gelooft de markt stellig?

1.     De rente zal stijgen (Albanese meerderheid voorspelt dit  van de economen elke maand in survey Wall Street Journal voor de komende zes maanden). De FED gaat de rente minstens twee maal, waarschijnlijk vier maal verhogen in 2016
2.     De olieprijs gaat op termijn flink stijgen (op korte termijn lopen de meningen uiteen)
3.     De dollar zal sterk zijn door het divergerende beleid van FED en ECB
4.     Emerging Markets zitten in de versukkeling. Ze zijn goedkoop maar voor goede redenen
5.     De groei in de VS zal ongeveer 2-2,5% bedragen in 2016, geen recessie
6.     De inflatie blijft extreem laag
7.     Commercieel vastgoed in de VS levert 10% per jaar op aan waardestijging plus huur
8.     De vluchtelingenstroom zet door, geen vrede in Syrië (of Oekraïne, of Midden Afrika)
9.     Op het laatste nippertje stemt Engeland toch tegen een Brexit.
10.  Hillary wordt de nieuwe president, alleen als Mark Rubio de republikeinse kandidaat wordt, wordt de race spannend.

Eigenlijk ben in het met al die meningen eens. Als dit uit zou komen, hoeven markten eigenlijk nauwelijks nog van hun plaats te komen, het is verdisconteerd.

Wat kan het gemakkelijkste anders gaan?
  • 1.      Wel een Brexit. Capital Economics heeft overtuigend uitgelegd dat het VK voor Brexit gaat kiezen. Ze kozen voor de EU omdat op dat moment de EU een winner was qua economische groei en het VK een loser. Nu is het precies andersom. Bij de huidige vluchtelingenstroom, de oplopende kosten om de euro overeind te houden, is het rationeel om voor Brexit te kiezen. Alleen als de EU succesvol (niet waarschijnlijk) kan dreigen dat het dan gedaan is met Londen als belangrijkste financieel centrum, kan Brexit worden voorkomen.
  • 2.      Wel inflatie. Als de olieprijs stabiliseert, de huurstijging doorzet en vooral de medische kosten hemelwaarts gaan, dan krijg je meer inflatie dan nu voorspeld. Dan hoeft de loonstijging niet eens 3%+ te worden. De sterke dollar zorgt voor importdeflatie, maar het kan goed zijn dat de dollar nauwelijks stijgt of zelfs daalt. Dit zal niet genoeg tegenwicht zijn. Samen met een lagere olieprijs natuurlijk wel.
  • 3.     Minder rendement op commercieel vastgoed in de VS dan 10%. De trend is sterk, maar er komen steeds meer aanwijzingen dat de stijging te hard gaat, er te veel gebouwd wordt, het internet zorgt voor tegenvallers bij winkels en in mindere mate ook bij kantoren. Het verschil tussen huurrendement en rente dreigt ongunstiger te worden, vooral ook vergeleken met de Eurozone (en Japan en enkele Emerging Markets). Er zijn enkele gezaghebbende profeten die voorzichtiger worden. Sam Zell   Billionaire Sam Zell Says Recession Likely in Next 12 Months  verkocht een groot deel van zijn huurwoningen. Het altijd bijzonder goed geïnformeerde Calculated Risk waarschuwt voor minder stijging van de huizenprijzen. 

  • 4.     De rente zou wel eens kunnen dalen in de VS. Niet als de inflatie tegenvalt, maar wel als de FED aangeeft dat de dollar te sterk is,  de economisch groei te laag is om het output gap verder te dichten en als de rentecurve te veel vervlakt. Willams/Laubach zouden kunnen berekenen dat 0,75-1,25% voorlopig wel genoeg is als rente voor de FED. Stabilisering van de werkloosheid is genoeg reden te stoppen met verhogingen als er geen echt inflatieprobleem is (en dat is er niet zo snel als je –net als de FED- naar de PCE met laag gewicht voor huren kijkt). 
  • 5.     De groei in de VS kan hoger worden dan 2-2,5%. 2016 is een verkiezingsjaar. Er is eindelijk fiscale stimulering, zodat de overheid 0,2-0,6% aan de groei toevoegt in plaats van een last van ongeveer 0,5% elk jaar sinds 2010. De lagere olieprijs helpt de consumptie, terwijl de negatieve invloed van de lagere investeringen van oliebedrijven etc. afneemt. De spaarquote reageert vertraagd op de lagere olieprijzen en zou wel eens behoorlijk kunnen dalen. Dit leidt tot een meevaller in de consumptie. De reële loonstijging lijkt te verbeteren in 2016. Kapitaalgoederen en andere duurzame goederen zijn record oud en dat maakt meer investeringen nodig. De Amerikaanse infrastructuur kraakt. De productiviteitsgroei zou mee kunnen vallen in de VS, hoger kunnen worden dan de (reële) loonstijging. Minpunt blijft de sterke dollar die vertraagd de export hindert, maar de koopkracht wel helpt (zie Australië, waar de groei bij een sterke Australische dollar sterk bleef door verbetering van de ruilvoet).
  • 6.     De situatie in Syrië kan meer richting vrede gaan dan we nu denken. Ik geloof het niet, maar er zijn mensen die dit als een mogelijke meevaller zien  in de komende tijd. Gewoon Assad vervagen door een vriendje van Rusland en je bent ineens een heel eind verder. IS is militair zeer zwak zonder olie-inkomsten http://www.marketwatch.com/story/5-black-swans-that-could-rock-markets-in-2016-2015-12-29?link=MW_popular (een zwarte zwaan)
  • 7.     Diverse Emerging Markets zouden het na hun devaluaties van de valuta het goed kunnen gaan doen. Dan moeten de grondstoffenprijzen stijgen, er politiek een en ander verbeteren, centrale banken de rente flink verlagen. Vooralsnog gaan die trends de andere kant op. In Venezuela is de dollar op de zwarte markt zo veel waard dat Brazilianen hier en masse extreem goedkoop hun boom boom injecties halen voor een dikkere kont http://www.wsj.com/articles/venezuela-currency-bust-fuels-plastic-surgery-boom-boom-1451522212
  • 8.     De dollar blijft moeilijk voorspelbaar. Er is al fors voorgesorteerd op een sterkere dollar. Dan kan overigens de dollar echt nog wel sterker worden, maar het is geen zekerheid, vooral als de FED niet meewerkt en onze Klaas (K)not c.s. de ECB afhoudt van verder verruimen..


Andere zaken.
Ik blijf natuurlijk de kaart van de Kondratieffgolf geloven. Een goede beurs in de VS vanwege Tina (there is no alternative om nog enig rendement te maken), een lieve FED, meevallende productiviteitsgroei en een eind aan de daling van de olieprijzen. D.w.z. 12% stijging en eigenlijk meer omdat de koersen iets onder de structurele lijn liggen.

 Grote uitverkoop van Sovereign Wealth Funds om hun land draaiend te houden bij lage olieprijzen.

Wat ik zelf een grote verrassing vond, iets dat ik nooit zou voorspellen: de superrijken in de VS betalen veel meer belasting (door de fiscal cliff) https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/12/30/really-rich-people-are-suddenly-paying-quite-a-bit-more-in-taxes/ (de rijkste 400 (0,0001% van de bevolking) zorgen nu voor bijna 2% van de belastinginkomsten in de VS, over 2013 ruim 22% van hun inkomen (was 17% in 2012)).


 Doortrekken van de trend van de reële huizenprijzen lijkt kansrijk
De productiviteitsgroei zou naar de trend kunnen gaan in de VS
Na 2005 lijkt er een breuk te zijn geweest in de productiviteitsstijging. Hoe lang die aanhoudt is (uiteraard) onzeker. Maar tot die tijd zit de Amerikaanse economie op een potentieel groeipad dat niet alleen door lagere groei van de beroepsbevolking aanzienlijk lager is dan we voor 2005 dachten via bijvoorbeeld de 3% van de wet van Okun. Bosworth haalt het voorbeeld van het meest waardevolle en winstgevende Amerikaanse bedrijf (op de FED na) aan dat geen enkel productiebedrijf in de VS heeft (Apple; overigens heeft de FED ook nergens een fabriek staan). Een en ander lijkt  de stijging van de productiviteit in de weg te staan, want historisch gezien kwam die uit de industrie. Robotics to the rescue.
Bij een werkloosheid van 5% is er nog steeds onderbezetting
De lage werkloosheid van 5% verbergt dat het aantal werkenden nog steeds te laag is, zoals de participatiegraad aangeeft. Dit is niet alleen veroorzaakt door de vergrijzing, maar ook doordt behoorlijk wat mensen het heeft opgegeven nog aan werk te komen en daardoor niet als werkloos worden aangemerkt. De arbeidsmarkt moet nog behoorlijk verder herstellen voordat er een normaal percentage in de VS is dat het opgeeft werk te vinden. De laatste jaren is vooral de participatiegraad van 25-34-jarige vrouwen te veel gedaald/ nog veel te laag. Vreemd, in deze tijden van meer waarde van human capital zou je verwachten dat de tegenwoordig gemiddeld beter opgeleide vrouwen die domme mannen uit de banen zouden verdrijven.

Er is een voortdurende neerwaartse herziening geweest voor de hoogte van de potentiële groei in o.a. de VS. Het BNP ligt onder het potentiële pad, maar zeer geleidelijk iets minder.
Als het BNP van de VS blijft doorgroeien in het tempo van de afgelopen paar jaar, dan duurt het nog een behoorlijke tijd voor de output gap dicht gaat, minstens nog vijf jaar. De FED kan nog lang royaal zijn.

31 december 2015

terugblik op de tien mogelijke verrassingen die ik voor 2015 signaleerde

Net als vorig jaar kwam er niet zo veel van uit, overigens was dat in de paar jaar ervoor wel het geval.


1.    De S&P stijgt 12% zoals de kaart van de Kondratieffgolf aangeeft.
§  Nee, de S&P bleef onveranderd. De winstgroei viel tegen door de verder dalende olieprijs en de sterke dollar. De FED werkte niet mee aan een hogere koerswinstverhouding.
2.    De S&P explodeert tot ongeveer augustus om daarna fors te dalen. Enigszins het 1987 scenario. Kans op grote val dollar dan. De Russell2000 (small caps) doen het relatief goed. Snel herstel.
§  Redelijk waar. Er was een behoorlijke correctie in augustus. De omstandigheden van de 1987 krach waren er (neerwaartse doorbraak van het charttechnische beeld, een opening in de VS die fors lager was vanwege het verloop van futures in de rest van de wereld waardoor iedereen zou moeten beginnen te verkopen in de cash markt). De markt was er nu op ingesteld en kon de verkoopgolf vrij goed verwerken (op wat flash crashes en idiote koersvorming in sommige ETF’s na). Het herstel kwam snel, maar zorgde niet voor nieuwe koersrecords van de S&P.
3.    De rente gaat veel meer stijgen dan is ingeprijsd in met name de VS, vooral door meer loonstijging dan verwacht. De FED gaat zeggen dat de economie een hogere rente nodig heeft, omdat anders alleen aandelen teruggekocht worden in plaats van dat er geïnvesteerd wordt.
§  Nee, de rente steeg opnieuw niet erg veel meer dan was ingeprijsd. Loonstijging bleef laag al was deze in reële termen nog alleszins redelijk. Financiële stabiliteit was uiteindelijk de hoofdreden waarom de FED uiteindelijk de rente toch verhoogde
4.    De economische groei valt tegen in de VS, het blijft doormodderen op ongeveer 2,3% groei. De groei van de werkgelegenheid zwakt af, er is een negatieve bijdrage van de netto export, investeringen vallen tegen, millennials geven hun geld niet uit, vooral niet aan huizen. Door gridlock bezuinigt de Amerikaanse overheid meer dan gedacht.
§  Grotendeels correct. De groei viel tegen en was inderdaad ongeveer 2,3% waarschijnlijk. Investeringen vielen tegen, netto export ook. Consumptie was redelijk maar millennials deden niet zo hun best.
5.     Groot Brittannië wordt een grote politieke chaos na de verkiezingen. UKIP vormt regering samen met de conservatieven. In het VK besluit men om te gaan stemmen om de Europese Unie te verlaten. Uit woede besluit koningin Elisabeth om af te treden.
§  Nee. De conservatieven wonnen overtuigend. Elisabeth kon spinnen zoals haar favoriete huisdieren.
6.    De euro zakt onder 1 tegen de dollar. Er blijft deflatie in de eurozone door interne devaluaties van de periferielanden.
§  Nee. De dollar was sterk, maar niet zó sterk. Inflatie bleef lager dan verwacht.
7.    De beurzen van de BRIC-landen doen het geweldig (ik probeer het nog eens). Overspeculatie drijft Chinese koersen op, India gaat heel vaak goed omhoog op Modi, hun demografie en de goede kwaliteit van de ondernemingen en dalende inflatie, Rusland kan het onverwacht goed doen als de olieprijzen weer stijgen, de zaken in de Oekraïne stabiliseren en de sancties worden opgeheven. Brazilië raakt weer op het goede pad, Petrobras wordt geholpen, de inflatie daalt waardoor er een veel ruimer monetair beleid gevoerd kan worden.
§  Nee, weer niet. China had wel de beste beurs ondanks een tussentijdse 40% correctie. In roebels deed de Russische beurs het goed. Brazilië was een ramp en Modi stelde teleur.
8.    Er vindt een grote terreuraanslag plaats via een drone. Het verbaast me dat dit nog niet is gebeurd. Slechts een voetbalwedstrijd in de Balkan is er door verstoord geraakt in 2014. 
§  Nee, maar 2015 was wel het jaar van terreuraanslagen (en vluchtelingencrisis)
9.    De opkomst van millennials zet door. Men gaat daardoor gezonder eten in de VS. De koers van McDonalds krijgt klappen. Amerika voert een obesitas taks in
§  Deels waar. Gezonder eten krijgt steeds meer aandacht en McDonalds is daardoor niet meer het prachtaandeel van weleer.
10.   een medische doorbraak ergens in 2015 op gebied van kankeronderzoek, combinatietherapie, diabetes of Alzheimer of iets dergelijks
§  Nee, of althans het is nog niet bekend. Biotech maakte tot augustus wel de blits op de beurzen.

Right fort he right reasons is een moeilijke zaak, zo blijkt maar weer eens. Right voor de verkeerde redenen is wat gemakkelijker en een voorspelling geven zonder toelichting heeft meer kans op succes. De uitleg blijft echter zeer belangrijk. Een van de belangrijkste redenen voor outperformance die niet op geluk gebaseerd is blijft een betere interpretatie van de wereld dan de consensus.

30 december 2015

De vooruitblik 2016 die een terugblik lijkt te zijn: Meer van hetzelfde alhoewel

Amerika. Weer 2-2,5% economische groei. Misschien ietsje meer door de fiscale stimulering. Doorgaande groei van de werkgelegenheid, zij het ietsje langzamer en enige reële loonstijging, misschien iets meer dan de afgelopen jaren. De huizenprijzen stijgen langzaam door (ietsje minder volgens Calculated Risk dan de huidige ruim 5%). De lage olieprijs drukt de groei in de grondstoffensectoren en transport.   

Europa. De groei lijkt door te zetten. 1,5%, misschien wel 2% met Nederland voor de afwisseling in de voorhoede door de fiscale stimulering, het herstel van de vastgoedmarkten en de concurrerende euro. Saai, dat is maar goed ook.

China. We zijn gewend geraakt aan afzwakkende groei in China, maar in de officiële groeicijfers is het nauwelijks te zien. Men blijft volhouden dat de groei ongeveer 7% is. Links en rechts vallen er klappen in delen van de industrie, lijkt er hier en daar te veel gebouwd te zijn, worden er nog steeds voorraden afgebouwd. De nominale groei is nu ook 7%, misschien nog iets lager en in de nominale groei is veel meer afzwakking te zien dan in de reële groei. De dienstensector groeit harder, de industrie minder. De consumptie groeit niet helemaal mee met de dienstensector en daardoor lijkt de groei verder af te zwakken richting 6%. Men stimuleert de economische groei met meer infrastructuur (dat wordt steeds moeilijker), een lagere rente (daardoor barst de vastgoedbom niet) en een iets zwakkere yuan (niet veel zwakker, anders wordt de koopkracht van de consument aangetast).
Geen spannend verhaal.

Olie. Hier is het prijspad volkomen onduidelijk. De productie is momenteel groter dan de vraag, voor een deel door het warme winterweer. De productie wordt teruggebracht, maar dit gaat betrekkelijk langzaam. Enkele OPEC-landen willen meer olie produceren. Dat lukt meestal niet zo best (Iran, Irak, Nigeria, Venezuela, Libië, Saoedi-Arabië), maar enkele landen lijken te slagen in een hogere productie, waardoor de totale productie nauwelijks daalt. De vraag neemt toe in het westen, maar die in de OPEC-landen wordt afgeremd (minder subsidie op benzine).
Iedereen roept dat op korte termijn de olieprijs moet dalen, maar op middellange termijn moet stijgen. Dat lijkt dan ook erg voor de hand te liggen en de termijnprijzen voor olie zijn dus veel hoger dan de spotprijs. Er zijn heel veel beleggers die altijd geloven in olie als goede belegging. Wat had de afgelopen honderd plus jaar meer opgebracht dan een belegging in Shell? Ik kan niet eens iets bedenken (al zal de Foreign and Colonial Investment Trust denk ik redelijk in de buurt komen).
De lage olieprijs zorgt voor zwaar weer voor de nodige oliemaatschappijen (en olielanden). De zwakke broeders zullen overgenomen moeten worden en dar reduceert de investeringen van de sterke handen. Dat verhaal van een stijgende olieprijs op termijn staat als een huis. Alternatieve energie gaat olie op lange termijn vervangen, maar niet voldoende in de komende tien jaar.
De olieprijs is volatiel en net als bij de rente lijken de absolute uitslagen niet kleiner te worden naarmate de prijs lager is.  Een en ander wijst denk ik op een olieprijs die meer stijgt dan is ingeprijsd voor 2016, al zal het niet veel zijn gezien alle productiecapaciteit die in de VS en Canada in de mottenballen gelegd wordt. Vreemd dat de twee jaar vooruit drie jaar inflatie zo enorm laag is. De olieprijs gaat over enige tijd hoogstwaarschijnlijk stijgen. Dan krijg je echt wel inflatie, meer dan de ongeveer 1% die is ingeprijsd, vooral bij een zwakke euro.


 De rente. De FED gaat de rente verhogen in 2016 en de ECB niet. Hoe vaak gaat de FED met het rentewapen schieten? Vier keer zoals ze zelf zeggen of twee, misschien drie keer volgens de markt? De markt heeft bij de rente meestal gelijk. De huidige berekeningen geven aan dat een korte rente boven 0,75-1% de groei echt gaat remmen. De FED wil dit nog niet echt. Alleen als de inflatie uit de hand dreigt te lopen vanwege andere zaken dan stijging van grondstoffenprijzen, zal de FED de rente verder willen verhogen. Als de lange rente vanaf de huidige niveaus nauwelijks oploopt, dan zal de FED hierin een bevestiging zien dat een hogere rente dan 0,75-1% onverantwoord is.
Een en ander wijst op weinig beweging van de lange rente. Inclusief roll down effect blijft het gevaarlijk fors in te spelen op een stijgende rente. Iedereen denkt dat dit gebeurt en het is dan ook ingeprijsd. Niet erg fors, maar toch. Roll down is een soort zwaartekracht en de strijd tegen zwaartekracht is vaak een ongelijke strijd (denk maar aan al die goede voornemens om komend jaar echt (ik denk aan vijf kilo) af te vallen).

Aandelen. Iedereen gaat voor de landen met zwakke valuta’s behalve de zwakke valutalanden van de Emerging Markets. Europa moet het gaan maken vanwege het startpunt van redelijke waarderingen en goede winstgroei vanuit lage marges en een concurrerende euro. Amerika is onduidelijker, maar het kan heel goed weer een 12% jaar worden op iets hogere waarderingen en een beetje winstgroei (ex olie; winstmarges lijken niet veel te kunnen stijgen).
Aandelen Emerging Markets moeten toch een keer de weg omhoog vinden. Dat kan alleen bij stijgende/ stabiliserende olieprijzen en bij ondergewaardeerde valuta’s. Dat is niet zo onwaarschijnlijk.


Onroerend goed. Commercieel onroerend goed in de VS begint prijzig te worden en er wordt steeds meer bijgebouwd. Nog niet onmiddellijk dramatisch, maar het begint gevaarlijk te worden de trend voor commercieel vastgoed klakkeloos dor te trekken. Voor koophuizen lijkt dat nog wel te kunnen. In de Eurozone is men ineens heel optimistisch vanwege het achterblijvende herstel en de betere huurrendementen vergeleken met de rente dan in de VS. Er zijn echter te veel kantoren en winkels, vooral in Nederland. Ook hier is het moeilijk van de consensus af te wijken: optimistischer voor de eurozone en voorzichtiger voor de VS.

O,o, wat een consensus. De markt doet per definitie niet wat de consensus denkt. De markt produceert altijd iets in de geest van This time is different, ook al is de wereld deze keer helemaal niet zo anders.
Als je dat gelooft, moet je eerder denken aan dalende rentes, aandelenkoersen die wat dalen en een zwakke dollar. Of juist flink het tegenovergestelde.

28 december 2015

samenvatting financieel economisch nieuws van de vorige week

Beurs sta stil zei het opperhoofd beleggingen, God zorg voor een serene kerstrust, geen gedonder meer met de performance dit jaar. .. Spijker de mond dicht van de FED. En zo geschiedde. Geen bewegingen met kerstmis. Zie je wel dat de (beleggings)wereld om de FED draait? Als u dit niet gelooft, wordt u zwaar door mister Market gestraft.
Dat is ongeveer wel de samenvatting van wat er afgelopen week gebeurde op de beurzen. Bijna geen financieel economisch nieuws van betekenis.

In Nederland had je de surseance van de nodige winkelketens zoals V&D, Macintosh en DA.  Het warme weer zorgde voor de nekslag. Men bleef met de winterspullen zitten.
In de VS bleven de orders voor duurzame goederen onveranderd en waren er negatieve bijstellingen van vorige maand. Verkopen nieuwe huizen steeg 4,3%, maar ook hier was er een negatieve bijstelling van vorige maand. Bestaande huizen verkopen daalden 10%, veel slechter dan verwacht.

Groei van het BNP over het derde kwartaal werd bijgesteld van 2,1 naar 2%.

25 december 2015

ik zie geen keer in trend koerswinstverhoudingen in VS als de FED de rente ging verhogen

Een van de angsten voor een dalende beurs is ingegeven door de komende renteverhogingen van de FED. Dan zouden de koerswinstverhoudingen dalen. Ik zie weinig verband en als er al een is, dan gaat een hogere rente tot een rente van ongeveer 4-5% in de VS samen met stijgende koerswinstverhoudingen. Ik heb hier al erder over geblogd http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2015/11/als-de-rente-stijgt-danhoeft-de.html
Hierboven een plaatje van Goldman Sachs met koerswinstverhoudingen (volgens de CAPE Shiller methode in een poging het cyclische karakter uit de koerswinstverhouding te halen).
De momenten van renteverhoigng van de FEd zijn ingetekend. Ik kan geen duidelijk verband zien met einde trend van stijging of daling van de koerswinstverhoudingen. Er gebeurt nogal eens iets anders. Dan weer wel einde van een trend dan weer niet. Ik kan er geen dalende koerswinstverhoudingen uit afleiden. Stijgende ook niet erg.
Het wordt pas andere koek als de FED zo veel de rente verhoogd heeft dat er een recessie moet komen.
Dat is nog niet het plan van de FED. Ze willen geen omgekeerde rentestructuur, de economische groei niet enorm afremmen en dat betekent dat ze bij 0,75-1% al moeten stoppen met het verhogen van de rente, als de lange rente niet oploopt van de huidige niveaus( iets dat heel goed zou kunnen, zelfs bij wat meer inflatie).

24 december 2015

2015 het jaar zonder goede opbrengsten in welke categorie dan ook in dollars

De Amerikaanse beleger heeft het moeilijk gehad. Als hij zijn buitenlandse beleggingen niet voor valutaverlies afdekte was hij meestal gevoelig armer geworden in 2015.

Hij had nog een beetje winst kunnen maken met Russische aandelen en Chinese aandelen, maar daar moest je toch wel een ijzersterke maag voor hebben om zo veel volatiliteit te kunnen verdragen.

Er was eigenlijk maar één manier om winst te maken in 2015: de FANG aandelen (Facebook, Amazon, Netflix en Google (al heet dat nu Alphabet).
De rest was huilen met de kleppet zou Ter Veer zeggen.



De top tien aandelen, de mega caps, die deden het goed in de VS. Slim zijn met smart bèta hielp niet zo veel als je zoals de theorie voorschrijft gelooft in hogere opbrengsten van waarde-aandelen en small caps.

mortgage backed securities deden het ook goed in 2015 (niet zo goed als particuliere hypotheken in Nederland overigens)


Vooral grondstoffenprijzen hebben een doffe dreun gekregen. Dat moet enigszins gaan herstellen in 2016. Goldman Sachs houdt het bij een olieprijs van eerst $20, al kan het ook $15 worden (en waarom niet negatief, als de pakhuizen vol zitten gaat het een vermogen kosten om olie op te slaan).

De verwachte opbrengsten voor 2016 volgens JP Morgan
Het omgekeerde van 2015 ongeveer. De 20,8% voor aandelen Emerging Markets noemt men 'slighty positive'.

Uitgestelde winter voor de boeg volgens Goldman Sachs

Het klimaat is van slag door El Niño en dat beïnvloedt de grondstoffenprijzen. Genoeg reden voor Goldman Sachs om eens in de Arctische windstromen te duiken. Koffie, palmolie zouden hierdoor duurder moeten worden en olie goedkoper.
In de VS is het vooral warm door el nño (New York 23 graden morgen) , in Europa door de andere straalstromen.
Deze keren met het nieuwe jaar en dan krijgen we een uitgestelde winter die bijzonder lang zou kunnen duren.
In de VS/ behoorlijk wat andere delen van de wereld verstoort el niño nog een half jaar het weer met extra hoge temperaturen aldus de weergoden van Goldman Sachs