25 juli 2012

overheidstekortreductie in Europa/VS


Dit was in juli de consensus schatting volgens Consensus Economics
Bijna overal denkt men dat de overheidstekorten lager zullen worden in 2013.

Voor de meeste landen is de consensus te optimistisch. Vooral Griekenland is volkomen ongeloofwaardig. 3,7% daling in 2013  is onhaalbaar. 0 zou al heel mooi zijn. Griekenland heeft geen mogelijkheden het overheidstekort terug te brengen onder 10% omdat de bevolking aan zijn principes vasthoudt van de afgelopen eeuwen: liever bankroet dan belasting betalen.

Spanje, Nederland gaan minder bezuinigen denk ik. Bij Spanje gaan de vooruitzichten voor economsiche groei verder achteruit, de laatset weken zitten nog niet in de consensus. dat betkenet al snel dat de tekortreductie van 2% in 2013 in Spanje onhaalbaar wordt.

Italië staat er vrij goed voor. In 2013 hoeft lang niet zo'n offer gebracht worden als in 2012.
Ook het VK moet het in 2013 aanzienlijk beter doen.

Ierland en Portugal zijn onvoorspelbaar. Wie weet lukt het.

De fiscal cliff van de VS is afgezakt van 3,5-4% naar 1,8%, maar het zou denk ik wel eens 1,2% kunnen worden, net als dit jaar. Dat betekent een kleine kans op een recessie en een redelijke kans dat de groei volgend jaar zelfs hoger is.

De versnelling telt en die versnelling is politiek meestal onhaalbaar, vooral als je in een recessie zit.

De tabel maakt plausibel dat de economische groei gaat aantrekken in het VK, Italië, Duitsland .

24 juli 2012

JPMorgan: belasting verhogen slecht. Nieuwe Dutch disease?

JP Morgan had een verhaal (Impact of Tax Rates on Stock Market Returns) over hoe slecht het is als de belastingen verhoogd worden. Obama nog steeds aan de macht betekent dus S&P500  -7 tot -14% en Romney + 7 tot +14% [mijn noot: de historie leert dat als eem democratische president wordt herkozen dat gemiddeld ongeveer +20% opleverde]. De scribenten van JP Morgan zijn kennelijk geen grote vrienden van Obama.

Er is een redelijk sterk verband tussen te hoge belastingen en progressieve belastingstelsels en verderfelijk slechte opbrengsten van aandelen volgens JPM.
Nederland figureert prominent rechtsonder in beide grafieken.
Gezien het belastingstelsel van Nederland voor inkomstenbelasting verdient Nederland een beurs die gemiddeld met 5% per jaar daalt. Stel dat de SP/PvdA aan de macht komt, dan worden die verschillen nog groter, maar dan moeten ze ook iets aan de vennootschapsbelasting en anderen belastingen voor bedrijven doen. Dat is namelijk de hoofdreden waarom Nederlandse aandelen het niet slechter deden dan andere Europese aandelen terwijl ons belastingstelsel voor individuen slechter voor aandelen is.
In de grafiek van corporate taxes scoort Nederland goed, veel beter dan opbrengst van  aandelen aangeven. Vandaar dat de schade voor aandelen nog beperkt is, zo lang Nederland een belastingparadijs voor multinationals is.
Maar als je JPM gelooft en er komt een kabinet van SP/PvdA, dan wordt het tijd dat Nederlandse pensioenfondsen verboden wordt in Nederlandse aandelen te beleggen. Beleg toch in Chili en Polen, dan heb je de fiscale wind mee.

N.B. als je een dummy voor landen in West Europa opvoert, dan kun je ongeveer hetzelfe uitleggen en heb je het belastingstelsel nauwelijks nog nodig.

Wat was het beste en slechtste dit jaar op de kapitaalmarkten?

Af en toe is het behoorlijk verrassend wat de beste en slechtste markten waren sinds het begin van het jaar

1. Wat was de beste aandelenbeurs?

2. Wat was de sterkste valuta?

3. In welk land daalde de rente het meest?

4. Welke grondstofprijs steeg het meest?

En andersom.

Na de breek de antwoorden. Ik denk dat er maar weinig mensen meer dan één antwoord wisten.

Bron: Catalpa Capital (Warren Hatch)


Iedereen speculeert op QE3

Bovenstaand plaatje van JP Morgan via Sober look laat zien dat er veel vertrouwen is in de komst van QE3. Als die komt dan lijkt een verdere daling van de rente niet waarschijnlijk. Ondertussen zijn beleggers maar wat blij dat ze niet in aandelen hoeven te beleggen maar 10-jaars Amerikaanse staatsleningen op de laagste rente ooit kunnen kopen. Zojuist is het record van april 1946 gebroken dankzij Valencia en Venizelos.

Sober Look gelooft er niet zo in dat QE3 er snel komt, niet eens voor de redenen van Bianco (S&P niet genoeg omlaag, impliciete inflatieverwachtingen nog te hoog), mar vanwege inflatieangst vanwege de hoge maïsprijzen, de aantrekkende kredietverlening in de VS, te snel stijgende huren, de FED zet liever andere dingen in dan QE (zoals funding for lending, operatie Twist) .

23 juli 2012

droog, droger, 1988, 2012: maïsprijs omhoog

Goldman Sachs had enkele plaatjes over hoe warm en droog het nu is in de VS vergeleken met de geschiedenis en dat daardoor de maïsprijs nog veel verder zou moeten stijgen. Of dat inderdaad gaat gebeuren, dat is in handen van de weergoden. De laatste dagen lijkt de maïsprijs naar beneden te willen.
De New York Times had bovenstaand plaatje waarin je kunt zien dat dit jaar wel heel grote delen van de VS als droogtegebied zijn verklaard.

sentiment zo negatief dat het gunstig is (AAII)

Er zijn volgens AAII te veel beren vergeleken met bulls. In het verleden was dan vaak stijging van de S&P nabij. Nu maar hopen dit het ook deze keer weer het geval is

22 juli 2012

samenvatting financieel economisch nieuws

De beurzen deden niet veel de afgelopen week. De hoop op meer liquiditeit van centrale banken en de vergeleken bij de omlaaggeschroefde verwachtingen iets meevallende winstcijfers deden de beurzen stijgen, totdat nieuw pessimisme over Spanje door het nakende bankroet van de provincie Valencia (en in Italië Sicilië)  roet in het eten gooide. Griekenland maakte weer eens duidelijk niet zo veel te kunnen bezuinigen als vereist en belasting betalen, dat wisten de Romeinen al, dat kun je niet van een Griek verlangen, zeker niet in slechte tijden. Zelfs het IMF begint het nu zat te worden.

Het macro nieuws uit de VS viel iets tegen, de initial claims voor werkloosheid stegen fors en de leading indicators daalden een beetje. De zwakke retail sales waren een mokerslag en leidden onmiddellijk tot lagere groeivoorspellingen voor het tweede en derde kwartaal in de VS (nog maar 1,3% groei in het tweede kwartaal, zo denkt men)Maar de Phillyfed, voorloper van de ISM, werd minder negatief (nieuwe orders ook beter) en het vertrouwen van de huizenbouwers (NAHBMI index) steeg flink, net als de housing starts. De industriële productie steeg 0,4% vorige maand en dat was beter dan de ISM aangaf.

In Europa zakte het vertrouwen zoals gemeten door de Duitse ZEW index fors terug, in Nederland verbeterde het consumentenvertrouwen juist iets.

De inflatiecijfers waren overal zoals verwacht, geen verandering en soms enige daling (VK). De inflatie staat cadeautjes van centrale banken niet in de weg.

De getuigenis van Bernanke voor senaat en congres was het belangrijkste nieuws. Hij kondigde geen QE aan, maar in de vragen achteraf bleek dat hij erg welwillend stond tegenover QE en andere onconventionele middelen om monetair te verruimen. Centrale banken doen er alles aan de depositorente te verlagen (0 bij ECB, negatief in Denemarken, (goedkope) Funding for Lending System van Bank of England) en de banken te verleiden tot meer kredietverlening (dit lukt alleen in de landen waar het niet echt slecht gaat).

De voorspellers van economische groei waren nog steeds niet goed gemutst, nog steeds veel neerwaartse groeibijstellingen, niet alleen in Europa maar ook in de VS en Opkomende Landen. We zijn wel dicht bij het laatste restje neerwaartse bijstellingen denk ik voor de wereld ex PIGS.

De sterk stijgende graanprijzen gaan een kleine bedreiging voor de inflatie worden in het Westen (en meer in diverse Opkomende Landen), maar vooral pas in 2013.

goed nieuws van de afgelopen dagen

Na zo veel onheilverhalen is het prettig te zien dat niet alles mis gaat in Spanje: het kernprobleem dat Zuid Europa niet concurrerend is, is volgens de exportgrafieken voor Spanje duidelijk aan het verminderen.
De huizenprijzen zijn weer iets aan het stijgen in steeds meer Chinese steden, Bejing is aan kop. De problemen zijn verre van voorbij, koophuizen zijn onbetaalbaar voor de modale Chinees en de voorraden onverkochte huizen groeien. Maar toch, de situatie lijkt te verbeteren zoals logisch is als lonen met 10% of meer stijgen, dan kun je toch meer aan een huis uitgeven.
De VS is een steeds grotere energieproducent aan het worden. Niet alleen aardgas via fracking, maar vooral ook allerlei geraffineerde olieproducten.

Met de Duitse huizenmarkt gaat het steeds beter. Na de daling tot 2006 kwam er vier jaar stabilisatie en daarna zijn de prijzen aan het stijgen. Dat kan nog heel wat jaren doorzetten.

Centrale banken gaan door met hun offensief de rente verlagen: Zuid Afrika -0,5% is de laatste verlaging. De FED wil het Funding for Lending system van Engeland kopiëren en dat is toch ook weer extra liquiditeit.

Op medisch gebied zit men niet stil. Er is een nieuw medicijn tegen Alzheimer, Gammagard van Baxter International, dat voor de nodige patiënten een vertraging van het Alzheimerproces tot drie jaar liet zien.
Er zijn weer wat betere pillen tegen obesitas verzonnen, waardoor je vrij moeiteloos 7% zou kunnen afvallen.

21 juli 2012

Spanje in de versukkeling

Via Catalpa enkele plaatjes.
De rente in Spanje vloog de afgelopen week weer omhoog op omhoogvliegende schattingen hoe veel nodig is om Spanje overeind te houden. Provincies als Valencia zijn bankroet en kunnen een beetje lenen tegen rentes van 14%+. Het bankwezen heeft geen € 15 miljard nodig of € 60 miljard maar € 200 miljard als de provincies en vastgoedmarkt maar blijven vallen. Daar had de markt voorlopig even niet van terug.

Graylocks 2030: leven als een bejaarde in Japan


Hij kon er nog niet over uit, hoe bang hij geweest was voor het Japanscenario. Decennialang geen economische groei. Stilstand is achteruitgang, zo dachten we vroeger. Nu weten we gelukkig beter.


Hoe geweldig mooi was dit scenario toch! In wat voor geweldige tijden leven we toch dacht hij. Dat had ik niet gedacht toen ik twintig jaar geleden met pensioen ging. Je begrijpt het pas, als je ziet hoe het werkt zo zei Cruijff al en zo was het maar net.


Er werd gedreigd met afstempelen met pensioenen en men deed dat ook net voor hij met pensioen ging, maar dat stopte toen men gewend was geraakt aan de rijkrekenrente, de door Kamp en opvolgers vastgestelde rente waartegen de pensioenverplichtingen verdisconteerd mochten worden [voetnoot 1]. Daarna hoefden pensioenfondsen nooit meer te korten. Indexeren voor inflatie deden ze niet ,maar dat was maar goed ook, want er was deflatie, net als in Japan toen het nog rijk was. Elk jaar daalden de prijzen, meestal niet zo veel, een paar procent maar, toch betekende dat na 20 jaar wel bijna een verdubbeling van de koopkracht bij zijn pensionering.


Overal werden er standbeelden opgericht voor Henk Kamp, de bevlogen invoerder van de rijkrekenrente. Ik trek niet van Drees, maar van Kamp, zo wist opa ook wel.


Leven als een bejaarde in Japan, zo spreekt men tegenwoordig als men aan wil geven dat men het heel erg goed heeft. Dat leven als God in Frankrijk is uit geraakt sinds Frankrijk geholpen moest worden met de sanering van de staatsschulden. Ach, daar hebben we een mooie wijnvoorraad aan overgehouden, tegen heel schappelijke prijzen. Elk nadeel heb zijn voordeel zei Cruijff al.


Hij keek glimlachend hoe de kinderen speelden met het juist voor zijn kleinkinderen gekochte nieuwe legoding waarmee je hele films mee kon nabouwen. Ja, zijn kleinkinderen hadden het niet zo goed als hij en daarom had hij voor hun kinderen die dure lego gekocht. De aow werd elk jaar een beetje opgetrokken sinds de CDA door Camiel was omgeturnd tot de volkspartij voor bejaarden en weer soeverein aan de macht was met beloftes de zorgkosten betaalbaar te houden voor hun stemmers en de aow ietsjes te verbeteren. Daardoor moesten elk jaar de lonen van de werkenden net iets minder dan de deflatie omlaag, maar die werkenden zijn eenmaal electoraal niet machtig genoeg om voor die loonsverlaging een stokje te steken en vertikten het zich te organiseren bij de vakbonden. Door zijn al maar toenemende rijkdom kwamen zijn kleinkinderen en kinderen steeds vaker op bezoek. Dat extra steuntje van opa en oma konden ze immers goed gebruiken.


Jaar in jaar uit werd alles goedkoper. Vooral als je op vakantie ging naar Zuid Europa, dan kon je je geld niet meer op krijgen. Goh, dat je vroeger 1000 euro moest neerleggen voor een tv die niets kon, geen 3d, blikken geluid, geen internet, geen opgeslagen programma’s, agenda’s, nuttige etc. Nu had je een muurvullend tv-beeld voor nog geen 100 euro. Ja dat downloaden in 3d op de bank van die filmsterren dat viel nog niet mee, maar zo zoetjes aan begon hij het wel onder de knie kon krijgen. Ook allerlei andere dingen waren nu toch veel goedkoper dan vroeger. Ja je miste die mooie kaften van boeken wel, maar van zo’n schermpje lezen is toch wel zo handig, vooral als je de leesbril niet bij je hebt en je die letterbrei eens lekker kunt vergroten. En dat allemaal voor nog geen 50 cent per boek! Huren, tsja die waren wel vrij hoog, maar de hypotheek op het eigen huis is afgelost dus daar had opa ook geen last van.


Auto’s, ja waarom zou je zo’n gevaarlijk ding nog willen hebben. Gelukkig zijn ze nu verboden in Nederland. Dat is veel veiliger en met de nieuwe instapvoertuigen, de Googlemobiels [voetnoot 2]  ben je overal veel sneller en goedkoper.


Dat walkie talkie pak is een uitkomst, heel wat beter dan die rollators of die rolstoelen. Dat je vroeger je met zo’n onding moest behelpen! Nee, met zo’n walkie talkie pak kun je toch heel lekker lopen zonder dat het pijn doet of moeite kost en je wordt op tijd bijgepraat wat je moet doen om de dag gezond en fit door te komen, waar je moet zijn, wat je vandaag moet weten van het nieuws, Facebook enzovoort.


Je hoefde je ook al niet meer druk te maken over stijgende olieprijzen, want zonne-energie was elk jaar 15% goedkoper geworden en daardoor de laatste tien jaar veel goedkoper dan olie. Ook voedselprijzen waren dankzij genmanipulatie langzaam aan goedkoper geworden. We eten nu wat meer vegetarisch en minder ongezond rood vlees en ook meer vis, allemaal veel gezonder.


Vroeger was je op je 70ste al stokoud en nu begin ik op mijn 90ste pas me behoorlijk ouder te voelen, maar met alle hulpmiddelen van nu gaat het nog best. Met al die preventie door de waarschuwingen van al die ingebouwde chips krijg ik nu wel de hele tijd boodschappen dat ik door de dokter voorzorgsmaatregelen moet nemen, dat is wel lastig. Zo zoetjes aan hoeft dat niet meer, gelukkig kun je goed zien welke geneeswijzen nog de moeite waard zijn vergeleken met de bijwerkingen.


Maar op zekere dag werd alles anders… (wordt vervolgd)
voetnoten



voetnoot 1: rijkrekenrente: er wordt bij Kamp aangedrongen door ABP/PGGM en vele andere pensioenfondsen om de rente waartegen de pensioenverplichtingen verdisconteerd worden  veel hoger te maken dan de huidige rente op de kapitaalmarkt (de swaprente). Voorlopig ligt iets op tafel om in een periode van 60 jaar toe te groeien naar de rente die zou mogen volgens het Solvency II systeem voor verzekeraars van 4,2%. Dat betekent nu een rente van ongeveer 3,2% voor de 30-jaars swaprente, die heel zwaar weegt bij de berekening van de verplichtingen, in plaats van een marktrente van 2,3%. Daardoor, door die opgeklopte rijkrekenrente,  worden de verplichtingen lager berekend en vindt men de pensioenfondsen rijker (hogere dekkingsgraad) . Men hoeft dan de uitkeringen minder of helemaal niet te korten.
Als je aan zo'n systeem van rijkrekenrente begint, dan is het haast niet te voorkomen dat men een steeds hogere rijkrekenrente gaat hanteren. Men begint bij 3,2%, dat wordt al snel 3,2% en als de nood aan de man komt, zit je al snel op 4%, 4,2% of 5,6,7%+.


voetnoot 2: Googlemobiel: diverse bedrijven zijn uit aan het testen hoe je via computerbesturing een auto kunt besturen. De vorderingen gaan snel. Google loopt hierin naar het schijnt voorop.

Liebor (2)

Wasserman had twee aardige cartoons, hierboven en onder.
De zeer populaire en vermakelijke video's van Jon Stewart op zijn CNN Daily show (via Business Insider) http://www.businessinsider.com/watch-jon-stewarts-hilarious-rant-about-the-libor-scandal-2012-7 leggen een en ander uit.

In de New York Times is een verdienstelijke poging gedaan het belang en de werking van Libor uit te leggen http://www.nytimes.com/interactive/2012/07/10/business/dealbook/behind-the-libor-scandal.html
Omdat de banken haast niet meer interbancair aan elkaar uitlenen is het tarief waartegen ze dit zouden doen een hypothetische zaak geworden, rijp voor manipulatie. En dat gebeurde dus ook. Het werd door Jan en Alleman gesignaleerd dat sommige tarieven een beetje raar waren, maar men viel er niet over tot enige maanden terug.
Van alles wordt geprijsd via de LIBOR rente, zoals $ 350.000 miljard aan derivaten en hypotheekrentes, (in de VS 45% van de gewone en 80% van de subprime), de helft van de studentenleningen, en het is debasis voor vele andere leningen.

maïsprijs maakt rijden op ethanol erg duur

In de VS moet zo'n 10% van de benzine aangelengd worden met ethanol gemaakt uit maïs. Er is zelfs een lobby dat dit 15% moet worden. Die lobby heeft zware dagen nu de maïsprijs zo aan het stijgen is. In het kielzog stijgt de ethanolprijs ook, zo laat het plaatje uit de Financial Times zien. En dat terwijl de benzineprijs gemaakt uit gewone olie zo aan het dalen is dankzij de problemen van onze broeders in Zuid Europa en de groei-afzwakking in China.
Zo komt er weer een flinke druk om ethanol niet langer te maken uit maïs, dat ledit tot misdadig hoge voedselprijzen in arme landen.
Overigens is ethanol uit suiker in Brazilië ook tegenvallend duur aan het worden.


De enorme droogte in de VS maar ook op andere plaatsen zoals Rusland/Oekraïne, India is aan het leiden tot erg hoge voedselprijzen. El niño krijgt de schuld.
In 2012 komen deze hoge voedelprijzen nog nauwelijks in de CPI, consumentenprijsindex en in 2013 beperkt, de meeste kosten zitten in andere zaken dan graanprijzen, zoals reclame, verpakking etc.

Bianco: aandelen risk on, obligaties risk off

Bij zijn maandelijkse conference call had Bianco bovenstaand plaatje. De linkerhelft is bezig met een risk on rally en de rechterhelft is nog in de risk off stand.

Links risk on voor markten die door QE gedreven worden, extra liquiditeit en rechts markten die gedreven worden door macro (in blauw)

Grondstoffen en aandelen leven bij de gratie van de FED.

Rente, euro inflatieverwachtingen laten zich hierdoor minder in de war brengen.  Recentelijk dalen ze gewoon door, ook al gaat de S&P omhoog vanwege hoop op QE3 etc.

Een andere uitleg is: als er QE komt, dan is dit in eerste instantie gunstig voor aandelen én obligaties. In tweede instantie moet de reële rente omhoog door toenemend vertrouwen en stijgen de beurzen door, in derde instantie wordt men teleurgesteld door de macro en dalen beurzen en rentes. We zitten nu in eerste instantie.

Die divergentie tussen aandelen en obligaties kun je zien in de correlatie tussen de tienjaarsrente en de S&P500, zie hierboven. Voor de vierde keer in twee jaar stort die correlatie in. De vorige keren dat dit gebeurde veranderde de trend van de rente. Die gaat dan als je dit gelooft omhoog. Bij aandelen veranderde de trend niet (die zouden dan blijven stijgen).

Maar als de aandelenmarkt het fout heeft en er komt niet snel QE3 (pas na september), dan zijn de rapen wel heel erg gaar en moet de beurs eerst flink terug om zo alsnog QE3 af te dwingen. Dat is het basisscenario van Bianco. Dat zou kunnen, zoals gewoonlijk klonk Bianco heel overtuigend dat dit het basisscenario is. Maar ik geloof in het plaatje dat de rente gaat stijgen en mijn blogpost 2012=2010.
Bianco zegt dat er niet snel QE3 komt, uiteindelijk wel. Eerst moet het slechter gaan met S&P en met de inflatieverwachtingen, dan pas kan het beter gaan.
Nu al QE, daarmee jaag je de haviken te veel in het harnas, die gaan meteen van de daken schreeuwen dat het niet goed is. Die krijg je pas koest als de inflatieverwachting laag genoeg is en de S&P onheil aankondigt (aandelenspeculanten hebben nu nog niet genoeg geleden)..

19 juli 2012

Cartoon Hein de Kort: recht breien wat krom is: het vermogen stijgt dus de dekkingsgraad daalt, dat is het Nieuwe Normaal voor Nederlandse pensioenfondsen

Het plaatje van Hein de Kort in het FD geeft het goed aan: als straks de pensioenvermogens gaan dalen omdat de rente stijgt, gaat men roepen dat de dekkingsgraad stijgt en zijn we helemaal uit de brand.


In dat Nirwana van al maar toenemende verliezen op Nederlandse staatsleningen en swaps zitten we nog niet. Voorlopig zitten we in de harde realiteit van het Nieuwe Normaal: de vermogens van pensioenfondsen stijgen gestaag, maar de dekkingsgraad verschrompelt tot niveaus dat eigenlijk het busje van DNB voor moet komen rijden om alle pensioenverplichtingen voor eens en altijd af te stempelen en voortaan het fonds gaat laten beheren door een verzekeraar die gaat beleggen tegen rentes van 0, 1 of wie weet wel 2%, waar na aftrek van kosten hopelijk nog iets boven nul van overblijft.

Het vermogen van pensioenfondsen is tot recordhoogte is gestegen (ook per deelnemer). Voor dat vermogen kun je echter niet alle levenslange pensioenannuïteiten kopen die nodig zijn voor een gegarandeerd pensioen van actieven, inactieven, gepensioneerden bij elkaar, omdat de rente te laag is en dit soort annuïteiten nu een fortuin kosten. Vandaar dus die lage dekkingsgraad.

Politiek ligt het gevoelig om het busje voor te laten rijden bij bijvoorbeeld het ABP, omdat de rente waartegen de verplichtingen gewaardeerd worden een armrekenrente is, een door de centrale banken schandelijk naar beneden gemanipuleerde rente op basis van mooie beloftes de korte rente een tijd laag te houden, waarbij ook nog eens geen extra risico-opslag is gedaan die echt moet omdat pensioenen niet langer gegarandeerd zijn, maar voorwaardelijk (d.w.z. waardering op de risicovrije rente is te laag, want pensioenen zijn niet risicovrij)

Ik krijg mijn dagelijkse bombardement dat je toch echt geen rijkrekenrente in de vorm van een vaste hoge (ultimate forward rente) rente van wel 3,2% of nog erger moet gaan invoeren. De markt heeft immers gelijk, is groter dan jij. Wie ben jij om het beter te weten?

Heeft de markt altijd gelijk? Voor de korte termijn is er geen betere schatting dan de prijzen van nu. Maar geldt dat ook voor de lange termijn? Die lange termijn moet dan wel langer zijn dan arbitreerbaar is, dat is het geval voor de lange termijn van een pensioenfonds.

In 2000 kon je je rijk rekenen met aandelen op waarderingen hoger dan men in een mensenleven had gezien op de meeste beurzen. Die hoge waardering kon niet blijvend zijn, dat wist je.

In 1981 zag je torenhoge rentes. Dat die zo hoog zouden blijven was niet logisch, maar wel voor te stellen omdat de rente al drie decennia aan het stijgen was.

In 2012 zie je rentes die lager zijn dan ooit, aan de korte kant zelfs negatief. Het zou erg vreemd als die rentes zo laag zouden blijven, maar na drie decennia stijgende rentes en beloftes van centrale banken die zo ingetrokken kunnen worden als de bankwinsten het toestaan is het voor te stellen dat de rente nog lager kan.

Toch durf ik gerust de weddenschap aan dat de 30-jaars rente op Nederlandse staatsleningen over tien jaar boven 3,5% staat.

Daarom gaat minister Kamp flink aan het breien op aangeven van diverse pensioenfondsen die niet graag wilen korten, in iedre geval niet zo veel als nu dreigt. Via kromme rentes gaat men de boel weer ombuigen. Nu wordt het meer recht vinden de ouderen, nu wordt het helemaal krom vinden de jongeren. Een mooie gebreide trui voor iedereen zit er niet in. Jongeren worden net als altijd gedwongen ouderen te subsidiëren. Slechts de mate waarin kan ter discussie staan. Als men het niet eens is met wat nu dreigt, dan moeten ze lid worden van een jongerenvakbond, ze zullen zich moeten verenigen.