10 mei 2020

visie


Tegen alle fundamentele visies in dat deze recessie ernstiger is dan die van 2008/2009 en daarom de beurzen meer zouden moeten dalen is de beurs sinds 23 maart krachtig gestegen. Een (te grote en daardoor contraire) meerderheid denkt dat dit een rally in een bear markt is. Ik ook, maar de rally zou nog even kunnen aanhouden en tot ongeveer september zouden we in een range voor de S&P500 van 2600-3000 kunnen zitten. Boven 3000 zal men al snel wel iets te gortig vinden. 
Op korte termijn zal men zich vastklampen aan verdere heropening van de economie, de enorme liquiditeitsverschaffing door de FED, hoop op een vaccin rond kerstmis en een flink deel van de marktkapitalisatie dat tot op heden weinig last had van corona (en daardoor nog steviger gewaardeerd is). En velen hopen dat Trump via fiscale stimulering de beurzen nog hoger kan zetten samen met gewiekste tweets en persconferenties en gepruts van sleepy Joe Biden met zijn af en toe onduidelijk zeer ernstig verwerpelijk gedrag tegenover vrouwen. Het coronanieuws is in ongeveer 20 staten nog danig verontrustend, maar men lijkt heropening door te willen zetten met vergelijking met het Zweedse model. Verwachte winst één jaar vooruit zal na het horror tweede kwartaal weer stijgen. America First, nog steeds, met zijn meevallende daling van de ISM manufacturing en vooral ISM non manufacturing. De huizenmarkt blijft voorlopig verrassend goed overeind.

Daarna zal het nieuws moeten uitwijzen of de koersen nog zo hoog kunnen blijven of bij onverwacht goed nieuws nog wat verder kunnen stijgen. Ik denk dat de kans op een nieuwe vervelende schok groter is dan onverwacht goed nieuws (zoals een vaccin, alhoewel Moderna al in fase 2 zit en men in Oxford al flink ander vaccin aan het produceren is). Het economisch momentum is nu slopend en dat werkt vanzelf door in nieuwe moeilijkheden. De 80 of 90% economie (in Nederland 1,5 meter economie) gaat ook andere delen dan toerisme, transport, bepaalde andere diensten verzwakken. Talrijke kleine zelfstandigen blijven in problemen zitten, komen er niet uit. Schulden zijn overmatig gestegen. Investeringen staan nog langdurig onder druk. Particulieren blijven meer sparen dan voorheen, o.a. omdat hun pensioenvooruitzichten (opnieuw) zijn aangetast (door de lage rente vooral). Overheden moeten wat van hun fiscale stimulering terugnemen, het is te onbetaalbaar, men moet de blijvende ravage selectief gaan steunen in plaats van iedereen te willen helpen. Winsten staan waarschijnlijk meer onder druk, herstellen minder dan nu voorspeld wordt. Er zijn toeleveringsproblemen die tot enige inflatie zullen leiden, maar de vraaguitval is voorlopig voldoende om de inflatie te doen dalen (even deflatie).

Net als eind 2019 toen ik dacht dat de Amerikaanse economie in recessie zou komen door een schok, waarschijnlijk een onverwachte, verwacht ik dat eind 2020 (en misschien ook 2021) een nieuwe schok komt, eveneens waarschijnlijk iets dat nu nog onvoldoende aandacht krijgt. D.w.z. een W-recessie en mogelijk zelfs een WW-recessie (die drie jaar zou kunnen duren, beginnend maart 2020; dit zou het Chaotisch Neergangscenario zijn dat ik eigenlijk pas rond 2024 verwacht had). The Great Reset zal dan echt op gang komen.

7 mei 2020

Buy in May, en spoel je zorgen door de plee: Nieuwe bull markt meer gehaat dan ergst gehate bull markt tot nog toe


Men heeft de afgelopen jaren vaak de grote stijging van de S&P500 sinds 2009 de meest gehate bull markt ooit genoemd. Het huidige herstel sinds 23 maart lijkt zelfs nog meer gehaat. Zo erg dat de bear markt toch even verder lijkt te pauzeren, tot er nieuw erg slecht nieuws komt. 

Bij zo veel pessimisme, een wel erg gedeelde visie dat we bezig zijn met een rally in een bear markt, wint de contraire visie vaak, zij het niet altijd en niet altijd voor lang.  Als er geen nieuw erg slecht nieuws komt, lijkt 23 maart zelfs de bodem van de coronacrisis te zijn geweest.


Let wel, er wordt weer heel veel goeds verwacht: zeer beperkte markt gewogen) winstdaling vergeleken met de BNP-daling, doorgaand herstel via reopening van de economie, een vaccin rond kerstmis, geen nieuwe erge lockdown bij hoge groei COVID-19 besmettingen (Zweeds model), geen al te slopende faillissementen (daar wordt men niet erg onrustig van, want het is altijd maar dan ook altijd sinds 1935 (na verwerken failliet grootste Oostenrijkse bank) een lagging indicator geweest, een teken dat de slechte tijden achter ons liggen, nu echter niet, voorspelt het meer ellende), er blijft uitstekende liquiditeit op de credit markten dankzij centrale banken (niet zeuren over solvabiliteit, zo iets van tijden uit het verleden waarin je je schulden moest aflossen, hoe dom kun je zijn, in wat voor universum leefde men toen), doorgaande enorme fiscale en monetaire stimulering, vele jaren met erg lage rente, hoge groei in 2021, geen aanhalen van de fiscale broekriem na 2021 (tegen de normale presidentscyclus van de VS in), geen erge handelsoorlog tussen China en de VS, een niet al te schadelijke Brexit, deze keer weinig last van overheidsschuld boven 90% van het BNP, erg weinig last van de extra schulden van het bedrijfsleven door de coronacrisis in de komende jaren, weinig last van o.a. maatregelen overheid om vermogensposities te versterken ten koste van inkoop eigen aandelen, het blijft goed gaan met de huizenmarkt vanwege gebrek aan verkopers, er komt geen erge sociale onrust die overheidsingrijpen noodzakelijk maakt/ Europese samenwerking verstoort/ geen vernietigende opstanden in Emerging Markets, doorgaande Goldilocks inflatie, etc.

Als je de opsomming bekijkt, zou je misschien zo maar het gevoel kunnen bekruipen dat er misschien toch iets tegen kan gaan vallen in de komende tijd.  

De doorgezomerde bull (vroeger doorgewinterd, maar nu is het buy in May en spoel je zorgen door de plee) zegt dat er van alles gaat meevallen, record hoge waarderingen omdat iedereen zich te pletter gaat beleggen voor zijn pensioen en er groeiende schaarste aan beleggingen zal zijn door onverzadigbare aankopen van centrale banken. Je ziet met de dag meer green shoots, ontwikkelingen die verbeteren vanaf dieptepunt. 

The only way is up voor de winsten van de overlevende bedrijven. De yield curve wordt weer flink steiler in de VS, dat voorspelt aantrekkende groei [PV: in ieder geval van de overheidsschuld].

5 mei 2020

Recessie voorbij, maar don’t fight the FED. Arend Jan Kamp: green shoots


We hebben de diepste recessie ooit alweer achter de rug. Het was de kortste recessie ooit, maar via ongekende monetaire en fiscale stimulering en vooral het geleidelijk weer openen van de economie is het herstel de afgelopen week weer begonnen. De goeroes van Morgan Stanley en Goldman Sachs bevestigen het. Scott Grannis http://scottgrannis.blogspot.com/2020/04/the-crisis-is-over-but-at-terrible-cost.html had het al iets eerder gezien. Er komt weer groei, zij het dat het niveau van voor de coronacrisis nog een tijd uit zicht is. Die groei kan doorzetten totdat nieuwe lockdowns noodzakelijk blijken. 

Onduidelijk is of er tot nieuwe lockdowns besloten zal worden door alle landen/ staten vanwege onduidelijke inzichten over de ernst en de noodzaak van economische groei om o.a. waar het in 2020 toch vooral om draait in de wereld, de herverkiezing van Trump, te vergemakkelijken. Onduidelijk is ook in hoeverre social distancing opgelegd zal blijven/ indien niet  desalniettemin vrijwillig zal plaatsvinden. In dat geval blijven de nodige sectoren in grote problemen. Dan komen er steeds meer faillissementen die de groei gaan drukken (in de dienstensector zijn faillissementen niet zo’n lagging indicator als in de industrie). Meer staatssteun en steeds duidelijkere contouren van hogere belastingen voor met name wie niet zo getroffen is.
Beurzen luisteren naar de FED en het coronanieuws en verdisconteren dat in hogere prijzen voor diverse bedrijven in vooral de grote technologiesector en lagere voor de zwaar getroffen maar klein geworden sectoren.

Men put hoop dat beurzen 6 tot 9 maanden leading zijn en dat het bijzonder krachtige herstel sinds 23 maart een bijzonder krachtige aanwijzing is voor bijzonder krachtige groei in 2021. Na half 2020 (het rampkwartaal van 2020 gaat dan uit de verwachtingen) zullen de verwachte winsten een jaar vooruit herstellen van de klappen die ze nu gekregen hebben.

Maar beurzen keken in de coronacrisis tot op heden nauwelijks vooruit. Op 19 februari begon de beurs te signaleren dat er slechte tijden aankwamen en half maart waren die een feit, minder dan een maand vooruit. Vanaf 23 maart begon de beurs te signaleren dat de FED-maatregelen voldoende waren om de volatiliteit te drukken en het dieptepunt van de economie was misschien/ voorlopig rond 1 mei.   Ook weer slechts één maand vooruit. In lijn met het coronanieuws dat het aantal nieuwe besmettingen aan het afnemen was in diverse landen.

Ja, er zijn nu green shoots (altijd een kwestie van het spel: ik zie, ik zie wat jij niet ziet), zoals Arend Jan Kamp van IEX meldt: de olieprijs is al vijf dagen aan het stijgen, de genoemde goeroes die betere tijden in het verschiet zien. 



Vooral is het ingegeven door het weer geleidelijk openen van de economie in landen als China, Oostenrijk, Duitsland, Nieuw Zeeland, grote delen van de VS en zelfs Italië en Spanje en straks zelfs New Wuhan (vroeger New York en Nieuw Amsterdam geheten).
Het aantal besmettingen stijgt nog steeds in veel landen zoals Rusland en India en zo’n 20 staten van de VS. De voorspellingen voor het aantal coronadoden in de VS in de komende maanden lijkt weer te stijgen door de heropening van de economie enigszins te verdisconteren. De daling van het aantal besmettingen/doden per week gaat in veel landen teleurstellend langzaam, al zijn er wel steeds meer succesverhalen en wordt het zomer op het noordelijke halfgrond (dit zou 40% minder besmettingen betekenen volgens oncontroleerbare cijfers).

Er zullen geneesmiddelen komen die enigszins helpen, zoals Remdesivir (de prijs van een behandeling zou volgens geruchten tussen de $500 en 5000 zijn, niet iets dat iedereen kan betalen).

Dan is er China. Herstel, maar de yuan is naar beneden aan het uitbreken. Traditioneel een slecht economisch teken, dat erop wijst dat het huidige herstel gesignaleerd in de green shoots broos is, door nieuwe schokken opnieuw dreigt te ontsporen. We dreigen snel weer in een nieuwe recessie te komen.

En dan de FED. Die is haar inkoopprogramma iets aan het afzwakken en dat gaat tegen de grote stijging van het begrotingstekort in, Treasury gaat $3000 miljard lenen in de komende paar maanden, meer dan de FED koopt vooralsnog althans (als beurzen voldoende dalen wordt dat uiteraard anders). Don’t fight the FED en wacht tot ze weer meer kopen, want met een armzalige $200 miljard per maand gaan de beurzen het niet redden, al het geweldige coronanieuws ten spijt. .

Per saldo reden genoeg om bij de huidige record hoge waarderingen voor verwachte winst een jaar vooruit en ten opzichte van de sales voorzichtig te blijven. Ik weet uiteraard ook niet wat er gebeurt, er zijn erg veel pessimisten, maar het verhaal op korte en lange termijn is erg slecht.



3 mei 2020

overpeinzingen: korte termijn riskant, lange termijn: de bordjes zijn verhangen


 1
1.      
Korte termijn: de risico’s blijven erg hoog, vooral door de hoge waarderingen

Beurzen waren eind van de week in mineur in de VS. De winstcijfers van de grote technologiebedrijven waren heel erg goed, maar konden toch niet genoeg bekoren. De verwachtingen waren te hoog geworden. 
Ondertussen is Trump een nieuwe twist met China begonnen dat zij de schuld zijn van de coronacrisis en dat het dus niet aan Trump ligt (maar aan onverantwoorde experimenten in het virologische laboratorium in Woehan). Weg vooruitgang in de handelsoorlog, onrust over terugbetaling van staatsschuld in handen van China. 
Er is toch iets meer ongerustheid aan het kruipen in de coronacrisisvorsers over een tweede (nog hogere) besmettingsgolf en vooral over een veel langere periode van social distancing. 

Er is wel meer hoop dat het vaccin van Oxford snel beschikbaar zal komen en dat dit voor een deel van de mensen resistentie zou kunnen bieden. Remdesivir werd toegestaan om corona te behandelen.

Technisch kroop de S&P500 net boven de range 2700-2900 uit, maar dat lijkt tijdelijk met de veronderstelling dat de range wat groter is (bijvoorbeeld 2600-3000). Uitbraak uit die range zou kunnen gebeuren via onverwacht goed nieuws (niet zo waarschijnlijk) of onverwacht slecht nieuws (waarschijnlijker volgens mij).  

De economische ravage is groot en nu redelijk bekend. De beurs consensus zegt al even dat die val er eigenlijk niet toe doet, als er maar goed herstel komt daarna. The Great Reset. Als de coronamist opgetrokken is, de fiscale en monetaire stimulering enorm blijft, dan moet het wel haast goed gaan met flink winstherstel en de beurs moet dan record hoge waarderingen kunnen blijven houden zoals nu al het geval is. Winsten in 2021 hoger dan in 2019 [uiterst onwaarschijnlijk in mijn ogen] en uitzicht op doorgaande winstgroei daarna [maar lager dan we in de VS zagen na 2010, eerder als in Europa na 2010, d.w.z. laag en vaak negatief]. Deze keer geen enorme bezuinigingen door de overheid, want daardoor ontstaat deflatie met een moeilijker te dragen te hoge schuldenlast. De hoge schuldenlast maakt een hoge rente onmogelijk.

2
2.       De wat langere termijn: de bordjes van de machten zijn verhangen

In ons boek “Beleggen op de golven” hebben Ter Veer en ik beschreven hoe er een lange termijn patroon  is van verschuiving van machten en krachten in de samenleving. Die verschuivingen zijn van grote invloed op beurzen, rente en zichtbaar in de tijdgeest. Ze zijn langdurig en zijn daarom bij uitstek geschikt voor een visie voor de lange termijn (bijvoorbeeld secular stagnation, the great moderation, new normal, depressie, voorspoed etc.).

 De beurzen hebben in mijn ogen onvoldoende verdisconteerd dat de bordjes van de machten (toch nog plotseling) zijn verhangen: alleen de overheid staat nu sterk, de rest veelal zwak. Bedrijfsleven staat minder sterk en vaak zelfs zwak door de vaak te hoge schuldenlast en afhankelijkheid van de overheid [=werknemers nu langer vasthouden dan winstgevend is, hogere belastingen], deglobalisering [=lagere winstmarge], aanleggen buffervoorraden [=lagere winstmarge, minder inkopen eigen aandelen]. Werknemers staan zwak door de hoge werkloosheid [=herstel vakbonden, anders sta je als werknemer te machteloos, vergelijk jaren 30]. Individuen staan minder sterk omdat de hoge inkomens volgens de tijdgeest in de eerste plaats moeten gaan betalen om de crisis te boven te komen, d.w.z. een grotere aanslag op de bonuscultuur dan in 2008/2009. Het is nu veel meer vanzelfsprekend dat de baas van KLM loonsverlaging krijgt [en een grotere dan de rest van het personeel] en geen bonus. Zorgelijk is het openbreken van cao’s voor loonsverlaging (bijvoorbeeld Signify). Dat gaat nu veel sneller, vaker en met grotere loondalingen dan in 2008/2009. Een behoorlijk deel van het bedrijfsleven ziet helemaal geen snel herstel van de economie, maar een langere periode met slechte tijden voor het eigen bedrijf.
Die verhangen bordjes moeten resulteren in lagere winstverwachtingen voor de lange termijn en ook voor de middellange termijn van de komende circa twee jaar vanwege uitstraaleffecten van langdurige vraaguitval in sommige sectoren (zoals toerisme) en in bepaalde landen (denk aan de olielanden die hun Sovereign Wealth Fund gaan plunderen om niet helemaal in een erge recessie/depressie te geraken zoals Noorwegen, Saoedi-Arabië, UAE, Koeweit etc.). Geen kopers van aandelen uit die hoek, ook veel minder via inkoop eigen aandelen en minder uit bonussen.

26 april 2020

overpeinzingen:


1.
De S&P500 lijkt in een range van 2700-2900 te zitten. Heel veel marktpartijen zien een uitbraak nar beneden. Ik zou echter niet verbaasd zijn als eerst nog wat hogere koersen komen en dan pas een nieuwe uitbraak naar beneden. Het lijkt een beetje op wat vaak gebeurt als de rentecurve invers wordt. Dat voorspelt een recessie in de VS na ongeveer 12-24 maanden. Men zegt dan steeds dat dit niet het geval zal zijn. De FED heeft het immers ook gezien en gaat over op een veel soepeler monetair beleid. Beurskoersen gaan eerst nog een tijd omhoog, tot blijkt dat de monetaire stimulering niet voldoende is om de economie uit recessie te houden omdat er een schok optreedt. Na inversie dus eerst zes maanden positief aandelen. Riskant, maar zo gaat het meestal.

Zo ook deze keer. Het is duidelijk dat er een enorme economische ravage is, dat het na het tweede kwartaal wat beter zal gaan, maar niet echt goed. De FED heeft het gezien en Trump ook, d.w.z. maximale monetaire en fiscale stimulering.  Beurskoersen gaan een tijd omhoog (dat gebeurde zelfs in 1929/1930), tot blijkt dat het economisch herstel niet lukt omdat er een nieuwe schok (of meerdere schokken) optreden.  Uiteindelijk komt er wel die tweede val van de koersen, maar nu nog niet, tenzij plotseling een nieuwe schok komt (goed mogelijk in deze tijden).

Wat die schok is, weet ik niet en een nieuwe schok is uiteraard onzeker (wel waarschijnlijk in mijn ogen). Er zijn veel kandidaten. Maatschappelijke onrust. Bubbel in waardering bepaalde technologie. Grotere winstval dan nu zichtbaar lijkt. Schuldenproblemen. Hogere belastingen. En natuurlijk vooral tegenvallers bij het virus (geen resistentie, geen vaccin, nieuwe besmettingsgolven hoger dan de eerste golf). En ook politiek die een ongunstig ondernemingsklimaat creëert.

2. winst is weer vies, net als in jaren zeventig
De coronacrisis kan heel grote veranderingen teweegbrengen in de tijdgeest. In tijden van globalisering kan het bedrijfsleven overheden en vakbonden en andere instituties tegen elkaar uitspelen, men investeert wel elders als men geen gunsten weet te bedingen.
Zo ging het al decennia. Er is steeds meer wrevel over de groeiende ongelijkheid van inkomens en tergend langzame bestrijding van de klimaatcrisis. Maar er was geen breuk in de trend naar meer inkomen voor de rijkste 1% en lagere belastingen voor het bedrijfsleven.

Piketty opende de ogen weliswaar enigszins.
Deglobalisering is sinds Trump en de Brexit een nieuwe trend geworden.
De coronacrisis heeft de kwetsbaarheid van globalisering blootgelegd: afhankelijkheid van medicijnen, mondkapjes, ventilatoren, bepaalde auto-onderdelen etc.

Maar de Volkskrant verwoordde de mening van velen, kennelijk snel meer mensen.

Dit is niet wat de populisten verkondigen, maar die kunnen snel van evangelie veranderen (zie aanpak coronacrisis in Nederland: eerst richting veel extremere lockdown, nu veel extremere heropening van de economie). Bedrijfssteun in coronatijden mag, maar met voorwaarden. En die zijn ongunstig voor winsten: meer mensen in dienst houden, dure duurzaamheid, terugbetaling schulden. Hogere lonen/ lagere bonussen. Het bedrijfsleven kan nu ineens veel moeilijker overheden tegen elkaar uitspelen.

24 april 2020

complottheorie: het is niet 5G maar AZ

De opkomst van social media heeft het verzinnen van complottheorieën eenvoudiger en populairder gemaakt.  Natuurlijk is de aarde plat, kijk toch uit je doppen en dan zie je het. Er is toch een reden dat je niet zo maar naar Antarctica mag.
Het standaard complotverhaal van corona was het onderstaande plaatje.
er wordt alles gedaan om de president aan de macht te houden. Trump moet laten zien dat je kunt rekenen op een hogere beurs met Trump aan de macht. Dat lijkt misschien te gaan lukken sinds de FED onder controle staat van Mnuchin en daarmee Trump. Waarderingen van tech-aandelen zijn bijna terug op de niveaus van 2000.
Tegenwoordig is populair dat 5G de oorzaak is van de coronacrisis sinds 5G werd uitgetest in Woehan.
Dat is het natuurlijk niet. Ik heb al heel wat keren geblogd over de PSV-indicator, een onzinindicator die zo vaak te pas kwam om het beursklimaat te duiden. De PSV-indicator geeft aan dat als PSV kampioen wordt de beurzen omlaag gaan en als AZ kampioen wordt de koersen dramatisch dalen en er een grote economische ciris ontstaat (1981, 2008). AZ was aan een enorme opmars bezig en het momentum maakte het waarschijnlijk dat AZ de voetbalkampioen van Nederland zou worden en niet Ajax. Maar er werd ingegrepen en via een kunstgreep is AZ niet kampioen geworden. Misschien verklaart dit wel dat de beurs instortte, maar dankzij de ingreep weer enorm opleeft. De onzinindicator PSV/AZ verklaart weer prima wat er aan de hand is. De AZ-vloek is weer op aan het treden. Voorlopig even rust omdat er niet meer gevoetbald wordt, maar over enige tijd komt er natuurlijk een beslissingswedstrijd tussen Ajax en AZ over wie eigenlijk kampioen had moeten worden en dan dreigt natuurlijk weer een nieuwe catastrofe als AZ wint.

20 april 2020

Overpeinzingen: bulls: never fight the FED, bears: winstdaling groter dan nu verwacht, of erger nog: chaotische neergang


Al enige weken stijgen de koersen bijzonder hard. De economische ravage wordt zichtbaar en is enorm, veel groter dan in 2008. Winstverwachtingen dalen, maar er wordt veel minder winstdaling verwacht dan bij de doorsneerecessie. Dat lijkt onwaarschijnlijk volgens de bears. De bulls zeggen dat dit komt omdat de winstdaling vooral zit bij de bedrijven die al weinig waard zijn (value), zoals energie, metalen, bankwezen en delen van de industrie. In de technologiesector zullen de winsten misschien wel stijgen, net als in de gezondheidszorg. De grote vijf technologiebedrijven in de VS blijven goed overeind en Amazon breekt koersrecords met verve. Small caps krijgen grote klappen, maar hun waarde is zelfs allemaal bij elkaar erg small.

De bulls zegen dat de koersstijging door de FED komt, die tegenwoordig volledig onder bevel van Treasury staat en daarmee Trump zo veel als kan moet gehoorzamen. Die moet herkozen worden anders zwaait er wat zo maakt het republikeinse establishment wel voldoende duidelijk. Zo gaat dat altijd, er wordt alles gedaan om de president herkozen te krijgen. Desnoods een oorlogje en liefst grote scheppen met geld via fiscale en monetaire stimulering. Dit jaar met de grootste scheppen ooit. De beurswaarde is absurd laag vergeleken met de omvang van de balans van de FED. In normale slechte tijden stijgt het overheidstekort zo veel dat dit beslag legt op zo veel geld van beleggers dat er voor andere beleggingen zoals aandelen minder over blijft. De risicoaversie neemt in slechte tijden toe en voilà, dalende aandelenkoersen. Maar nu is de situatie anders: de FED koopt meer dan het overheidstekort stijgt. Er komt daardoor geld vrij bij de beleggers dat voor een deel richting aandelen moet gaan (en geldmarkt).

Op korte termijn komt daar nog eens bij dat de verkopen van dollars door centrale banken/ buitenlandse beleggers is omgeslagen in kopen (theoretisch is hier wel wat op aan te merken, het tekort op de lopende rekening van de VS leidt per definitie tot netto aankopen van Amerikaanse beleggingen, dat is nu niet anders; alleen het tekort op de lopende rekening stijgt nu snel omdat importen van de VS veel minder krimpen dan de exporten).

Beleggers zaten voor de coronacrisis veel te positief gepositioneerd en dat leidde tot extra verkopen. Dat sloeg recentelijk om in een veel te negatief gepositioneerde situatie, omdat iedereen zag dat het wel heel erg verkeerd ging met de economie. Daar kwam enorme rebalancing van institutionele beleggers overheen en extreme aankopen dan de FED om te laten zien dat whatever it takes Wall Street overeind gehouden gaat worden, en passant de kansen verbeterend van de nieuwe grote baas (Trump).

Tandenknarsend zien de bears dat het economische nieuws weliswaar slechter is dan zelfs zij hadden verwacht, maar dat aandelenkoersen omhoog spuiten.

Vooruitkijkend zien we dat per 1 mei de rebalancing van institutionele beleggers de andere kant op gaat en dat de FED flink minder gaat aankopen, nu de beurzen zo in herstel zijn. Nog maar $ 15 miljard per dag (was even $ 75 miljard) en dat is nog steeds veel, meer dan bij vorige rondes van QE, maar slechts ongeveer even veel als het begrotingstekort lijkt te gaan zijn (in mei/ juni zal het begrotingstekort per dag nog groter zijn, maar daarna zal het begrotingstekort als het coronavirus een beetje meewerkt en opening van diverse Amerikaanse staten mogelijk maakt wat afnemen). De bearish positie van beleggers wordt snel afgebouwd. Er worden minder eigen aandelen ingekocht. Dividenduitkeringen dalen/ verdwijnen. Particulieren worden noodgedwongen angstiger, meer risicoavers. Bonussen gaan flink dalen. Inkomens zijn onzekerder geworden.

Dit lijkt allemaal niet goed voor beurzen, maar het coronanieuws zou zo goed kunnen worden (onwaarschijnlijk in mijn ogen, maar toch, ik weet het ook niet) dat de risicoaversie afneemt of juist de FED dwingt tot nog veel meer aankopen met hetzelfde bullish resultaat.

De onzekerheid is extreem geworden door de coronacrisis. Dit heeft beurzen veroorzaakt die extreem trending waren. Eerst veel meer omlaag dan men zich kon voorstellen en daarna meer omhoog dan men zich kon voorstellen. Trending slaat om als het momentum te extreem is geworden. Wanneer dat het geval is, is moeilijk aan te geven. Duidelijk is dat in de huidige extreem onzekere situatie koersmomentum extreem moet zijn. Het huidige koersmomentum in de plus is uitzonderlijk groot en daardoor worden beurzen kwetsbaar voor een omslag, zelfs bij dalende volatiliteit zoals door de centrale banken is geforceerd.

Het beursverhaal wordt dan dat de consensus te veel goed nieuws verwachtte en te weinig slecht nieuws. Op het ogenblik verwacht men karrenvrachten met slecht nieuws, alleen niet zo voor winsten in bepaalde sectoren en men is wel erg optimistisch over heropening van de economie gegeven nog lang niet bedwongen coronabesmettingen, het nog lange tijd uitblijven van een vaccin, slechte verhalen over niet opbouwen van resistentie na besmetting en het weer oplaaien van besmettingen in Singapore en Japan.

Er is doorgaande druk op winsten door krimp wereldhandel, minder investeringen (olie voorop), kwetsbare consumptie (door hoge werkloosheid), hogere schulden (niet zo bij technologie), ongewenste voorraadvorming (minder dan vroeger bij recessies, maar toch).

Ik weet het natuurlijk ook niet, er kan allerlei onverwacht nieuws komen, dat op korte termijn eerder negatief dan positief lijkt te kunnen zijn (maar positief is wel degelijk goed mogelijk). We zaten einde van de cyclus voordat corona toesloeg met hoge schulden van het bedrijfsleven en dat maakte onverwacht slecht nieuws steeds meer plausibel. Corona kon natuurlijk vrijwel niemand verwachten, maar tegenvallers wel. Wat dat betreft is de situatie niet verbeterd, in mijn ogen verder verslechterd.

In mijn scenariodenken hadden we sinds begin 2018 het gunstige beleggingsscenario verlaten en zouden we nu in een situatie van Oldilocks zitten om daarna in een Chaotisch Neergangsscenario te belanden.  Dat zou pas rond 2024-2026 moeten optreden, maar door de coronacrisis zou dit nu al aan het gebeuren kunnen zijn. Voorlopig ben ik nog te onzeker om dit als basisscenario te nemen, maar eigenlijk zegt de logica dat dit het basisscenario moet zijn. De economie krijgt een te grote dreun, de schulden lopen te ver op, deglobalisering is slecht voor winsten en groei, belastingen moeten straks veel omhoog en er dreigt te hoge inflatie (stagflatie) als men maar doorgaat met geld drukken (op korte termijn is deflatoire druk nog enorm). Er komen enige herstarts van de groei, maar dat gaat twee of drie keer fout en zo kom je in een periode van ongeveer drie jaar van chaotische neergang. En dan hopelijk betere tijden door grote investeringen voor klimaatcrisis, minder inkomensongelijkheid, onverwacht grote technologische vooruitgang.

14 april 2020

overpeinzingen


Ik verbaas me steeds meer over de posten van Scott Grannis over de coronacrisis zoals https://scottgrannis.blogspot.com/2020/04/the-crisis-is-over-but-at-terrible-cost.html. Hij behoort tot het kamp dat de kosten die je moet maken via een lockdown veel te groot zijn om al die te dikke opa’s te redden en veel te veel levens kost die samenhangen met een economische crisis. Hij is altijd al een grenzeloze optimist en ik lees zijn blogposten meestal graag als antigif tegen te veel pessimisme. Hij zat vaak goed over economie en beurs in de afgelopen tien jaar.

Maar nu zie ik een soort ingraven dat corona een onnozel griepje is met een ongeveer even lage sterftegraad als de gewone griep van 0,2% en misschien nog wel lager en dat herd immunity maar beter snel bereikt moet worden. Het gezondheidssysteem kan dit gemakkelijk dragen zo is de afgelopen weken ook in de VS gebleken. Het is gewoon onvermijdbaar dat bijna iedereen corona krijgt. Dat inzicht moet snel doordringen en dus moet men snel ophouden met lockdowns.

Scott Grannis haalt allerlei bronnen aan om zijn gelijk te staven. En verbazend, dat lukt wonderwel. Want er is ongelooflijk veel ‘fake news’ over COVID-19. De rechtse pers levert ongelooflijk veel materiaal aan om te onderbouwen dat corona een onschuldig griepje is (en de extreem linkse pers ziet het einde van de (kapitalistische) wereld (en marktwerking moet verboden worden).

Jeff Miller van blog ‘a dash of insight’ haalde een tabel aan met hoe er gerapporteerd wordt in de media over corona en hoe diep dat gepolariseerd is.  Zeer zorgelijk en het wijst er niet op dat de scherpe kantjes van polarisatie worden afgeslepen door de coronacrisis vanwege grote solidariteit met de mensen die hulp nodig hebben. Zwakkeren worden zwaarder getroffen door de coronacrisis (zoals ze per definitie veel kwetsbaar zijn voor veel van het onheil in de wereld). In Amerika betekent dit o.a. meer hulp voor het niet blanke deel van de bevolking (en in het zo harteloze Nederland is men meer beducht dan Scrooge in Dickens voor oneindig veel hulp aan het zwakke Zuid-Europa). Het blanke volksdeel in de VS wordt zo nog meer in de armen van Trump gedreven, al laat die zich gelukkig wel wat meer van zijn menselijke kant zien, meer ‘compassion’.

Amerika wordt gezien als het land van de onbegrensde mogelijkheden. De ‘American Dream’ waarbij iedereen rijk kan worden. Dat is echter niet de enige droom die ik voor ogen heb gehad. De andere droom is (was) om gezond oud te worden of om oud te worden met genoeg zorg om me gelukkig (tevreden) te houden. Die andere droom komt ernstig in het gedrang als we gaan voor een meedogenloze herd immunity. De sterfte in de nodige verzorgingshuizen is onacceptabel hoog geweest. In de afgelopen paar decennia hebben we drie SARS-virussen gehad die het in zich hadden uit te groeien tot een pandemie. Twee keer lukte het de uitbraak te smoren, maar met corona niet.  Het lijkt erop dat we om de vijf tot tien jaar een nieuwe pandemie gaan krijgen. Ik moet er niet aan denken dan in een verzorgingshuis te zitten (je bent dan wel snel (pijnlijk) dood, maar geen lange lijdensweg). Als oudere ga je je dan nog kwetsbaarder voelen, dat tast je beleving van geluk aan.
Rutte heeft het mooi gezegd: we moeten in een intelligente lockdown zitten. Vooralsnog is de coronasituatie in Nederland niet echt slechter dan in veel Europese landen (alleen Duitsland deed het veel beter). Met techniek en wetenschap kan die lockdown, die in Nederland veel minder streng is dan in de ons omringende landen, toch verder versoepeld worden. Maar wel met veel testen, apps, doorgaande social distancing, temperatuur opnemen, plexiglas barrières in de horeca en vooral mondkapjes.
En dat laatste is problematisch in de strijd van de mensheid om de baas te blijven over artificial intelligence en het behouden van privacy. Het ‘man cave’ principe van vertrouwen van de mens dat de belangrijkste bescherming is tegen te ver oprukkende artifial intelligence, is in gevaar.
Even terug naar de beurzen, eigenlijk datgene waarover dit blog gaat. Het verhaal van Scott Grannis illustreert dat het rechtse volksdeel te optimistisch is over COVID-19 en het linkse volksdeel te pessimistisch in de VS. Het republikeinse volksdeel bezit relatief veel aandelen. Daarmee lijkt er in de aandelenkoersen een te groot optimisme over COVID-19 te zijn verdisconteerd.
[Nee, je kunt corona niet onbelemmerd laten rondgaan zonder je gezondheidssysteem op te blazen, te grote sterfte veroorzakend voor ouderen/ zwakkeren. Vrijwel geen dictator laat dit gebeuren.
Er is voorlopig geen vaccin tegen corona en misschien ook nog niet na twee jaar. 92% van de vaccins werkten niet in het verleden. Na 35 jaar is er nog steeds geen vaccin tegen AIDS. Diverse ontwikkelde proefvaccins blijken de kwaal eerder te verergeren dan te genezen.
Herd immunity is in geen velden of wegen bereikt en dat blijft nog een hele tijd zo. Daardoor is social distancing nog een hele tijd onvermijdelijk en blijven grenzen veelal dicht. De klap voor het toerisme duurt nog wel even. Ik ben nog niet levensmoe en ga niet op een cruise-vakantie.
Het lijkt erop dat bij beperkte blootstelling aan corona er in de nodige gevallen geen goede immuniteit is opgebouwd. Bij ernstige blootstelling aan het virus lijken de gevolgen erger te zijn.]

Er is te veel vertrouwen op de beurs dat een grote terugslag in de economie de winsten relatief weinig aantasten en dat in 2021 het leed van de winstdaling voorbij is. Men ziet nu minder winstdaling dan na een gewone recessie (voor een deel van het bedrijfsleven dat profiteert van de coronacrisis overigens terecht, maar in totaal voor de economie natuurlijk onbestaanbaar)
Er is te weinig angst voor een langer voortduren van de 1,5 meter economie of de 80% economie dan na de zomer (van 2020).
Er is te weinig angst in (o.a.) de VS voor het importeren van economische zwakte uit o.a. Emerging Markets en Zuid-Europa.
Er is te weinig angst voor multiplier doorwerking van slechte ontwikkelingen zoals lagere consumptie, langdurig hogere werkloosheid, angst om te investeren, de noodzaak een noodpotje aan spaargeld aan te leggen, blijvende angstige gedragsveranderingen door social distancing, schuldproblemen/ faillissementen, hogere belastingen in de toekomst, aanbodproblemen omdat essentiële onderdelen niet uit het buitenland geleverd kunnen worden, de negatieve gevolgen van het aanleggen van meer noodvoorraden.

Daar staan positieve zaken tegenover zoals monetaire stimulering (voorlopig niet inflatoir) en vooral een opbloei van creativiteit als gevolg van noodzaak als ‘the mother of invention’ zoals digitaal onderwijs, thuiswerken etc.
Op termijn gaan de beurzen nieuwe hoogtepunten zetten, maar dat kan wel nog even duren. Na de krach van 1929 duurde het tot in de jaren tachtig voor een nieuwe high in reële termen werd gezet voor de S&P500. De koersen in Japan staan nog steeds meer dan de helft onder de top van 1990. In Nederland staat de AEX ver onder de top van 705 in 2000.

De markt zit in een fase van optimistische ongerustheid. Erg velen waren vorige maand erg pessimistisch geworden (net as ik), maar allerlei technische factoren begonnen markten te helpen. Vooral de FED natuurlijk, maar ook rebalancing van pensioenfondsen, minder margin calls, rebalancing van institutionele beleggers. Koersen waren dan ook wel erg veel gezakt en herstel bleek mogelijk. De FED zorgt voor hogere koersen voor credits en obligaties dan de fundamentals volgens de consensus van economen aangeven. Dat kan aanhouden. Maar ik hoef geen benchmark meer te verslaan. Ik vind aandelen en obligaties gewoon te duur en blijf gewoon te veel cash aanhouden, geen nieuwe teentjes in het woelige beleggingswater voorlopig.

13 april 2020

bull markt lijkt begonnen, maar nieuwe bear markt kan toch weer losbreken


Verandert er dan niets door corona?
Je leest heel veel dat door corona er blijvende gedragsveranderingen zullen zijn, zoals einde van bonuscultuur, polarisatie/ populisme.
Maar de FED doet alles om de rijkste 1% (0,1%) te redden. In de hoop dat er een wealth effect ontstaat dat doorsijpelt naar de andere 99%. Dat is hetzelfde verhaal als van 2009/2020 februari. De grote jongens en de banken worden gered, small business kan fluiten naar het benodigde geld. Dat is veel te ingewikkeld. claims voor werkloosheid, ondoenlijk. Redden van geleveragede ondernemingen: erg simpel, koop ETF’s, gestructureerde leningen door banken.
Hypotheken: een janboel, hypotheekverstrekkers gaan eraan door merkwaardige regelgeving.
High yield: bij verliezen moet de belastingbetaler dokken. De fed koopt daardoor niet tegen elke prijs.
Het slimme geld zit maximaal long zo zegt men, men heeft de boodschap van de fed begrepen. Zij gaan door met meer kopen dan nodig is. Veel is nodig, minstens de stijging van begrotingstekort plus wat andere centrale banken moeten verkopen plus de gedwongen stijging van schulden bedrijfsleven. En dan nog is balans fed als % bnp lager dan bij boj of ecb.
De FED garandeert Wall Street ook deze keer net als in 2008, nu zelfs op veel grotere schaal, o.a. omdat dit deze keer minstens moet.
Geen bedankje van de paus voor de bloemen bij zijn paaszegen, voor het eerst in vele decennia geen hoogtepunt van het Paasjournaal. Het is gedaan met de flower power van Nederland. We zijn door de extreem halsstarrige opstelling van Hoekstra cum suibus vervloekt door de Grieken, Turken en nu ook Italianen en straks nog vele andere landen. Wij krijgen de schuld dat ze niet uit de depressie komen.  Hierbij past geen AAA-rating of een AEX van boven 400. Wel een door investeringen gedekt gegarandeerd European Recovery Plan groter dan het Marshall Plan.
De S&P500 zit weer in een bull markt, meer dan 20% van de bodem na een van de grootste wekelijke stijgingen ooit bij de grootste bottom up daling van de verwachte winst een jaar vooruit. D.w.z. de grootste daling van de risicopremie op basis van een jaar vooruit ooit. Die enorme stijging van de S&P500 is te danken aan goed coronanieuws, de exponentiële stijgingen lijken achter de rug in grote delen van Europa en de VS, en aan nog grotere garanties van de FED om whatever it takes Wall Street, en daarmee vooral de rijkste 1%, te redden. Dit in de hoop dat wealth effects straks doorsijpelen naar de armste 99%. Een behoorlijk deel van die armste 99% krijgt het nog moeilijk voor elkaar om een werkloosheidsuitkering aan te vragen, alhoewel het vorige week ongeveer 6,6 miljoen mensen lukte (het cijfer kan fors herzien worden). Grote bedrijven zien hulp, maar kleine zitten nog massaal gevangen in de rompslomp van banken die niet zo maar 5% willen kwijt raken aan failliete debiteuren.
Het slimme geld zit bijna record long op de bijna oneindige steun van de FED (en in het verleden pakte dit vrijwel altijd goed uit voor het slimme geld). De FED koopt niet alleen genoeg om de stijging van het overheidstekort te neutraliseren, ook nog genoeg om de grote verkopen van geld tekortkomende centrale banken op te pakken maar ook nog genoeg om de schuldgroei van grote bedrijven op te vangen. Zelfs onder high yield wordt nu een vangnet gelegd. Ze geven 5% kapitaal waarbij enkele vermogensbeheerbedrijven voor de FED een tienvoud aan high yield mogen kopen (via ETF’s etc.) en bij grotere verliezen dan 5% mag de belastingbetaler dokken.
De grote stijgingen van de beurzen worden voor een groot deel gedragen door rebalancen van pensioenfondsen en door aankopen van dat slimme geld. Particulieren durfden het niet, inkopen eigen aandelen durfde men ook niet, maar het zichtbare risico in o.a. de VIX en coronanieuws verminderde en dat lokt aankopen uit.
Als de FED (en andere centrale banken) zo veel blijven kopen tegen elke prijs, dan hoort verdere stijging van de beurzen voor de hand te liggen. Echter rebalancing- aankopen van pensioenfondsen is nu voorbij en na 1 mei gebeurt het tegenovergestelde. Ondertussen zijn inkopen eigen aandelen bijna stilgevallen. Het republikeinse volksdeel is ondertussen wel erg optimistisch geworden over een snelle heropening van o.a. de Amerikaanse economie, gelooft niet in een 80%-economie of een 1,5-meter economie na juni. De geneesmiddelen van Trump werken immers, het vaccin is bijna klaar (zoals bijvoorbeeld Ursula von der Leijen, een nog onvoldoende geroemde expert op dat gebied, net als Trump, wist te vertellen) en hoe dan ook moet de economie open, eventueel dan maar zonder al die dikke opa’s, anders wordt Trump heel misschien niet herkozen en dat betekent dat snelle heropening van de Amerikaanse economie een zekerheidje is. Trump heeft met de Voldemort achter het coronavirus onderhandeld en is overeengekomen dat minder dan 60.000 Amerikanen voor de verkiezingen aan COVID-19 gaan overlijden, niet die 240.000+ volgens onnozele linkse liberalen.
Het beeld van coronavirus is extreem verschillend bij linkse en rechtse Amerikaanse rakkers. Van nog jaren een depressie veroorzakend tot een onnozel griepje dat met het aanbreken van de zomer snel zal verdwijnen.
De stijging van het dieptepunt van de S&P500 is nu al zo groot geworden dat de gemiddelde mediane stijging van beurzen een jaar na een bear markt dieptepunt in zicht begint te komen, minder dan 10% gemiddeld weg is.



Dat is geen goede risk return voorspelling (natuurlijk wel voor small cap value bedrijven die niet failliet gaan (denk aan bijvoorbeeld ABN AMRO bij de huidige small cap beurswaarde in Amerikaanse ogen), maar dat kan meevallen als de FED door blijft zetten. Risicopremies worden dan te laag, maar daling van risicopremies richting nog meer te laag zorgt dan toch voor koersstijging.
 Ondertussen weet men nog steeds niet wat men van de komende kwartalen moet verwachten. Het begint een beetje duidelijker te worden voor het tweede kwartaal, maar daarna is het onduidelijk tot minstens eind van 2020. Daarna weet men het ook niet, maar gaat men steeds meer vertrouwen op sterk herstel en winsten die steeds meer die van 2019 gaan overtreffen. Tot mijn verbazing stijgen de winstverwachtingen voor 2021 weer bij velen (als die gelijk krijgen is de beurs inderdaad begonnen aan een grote bull markt bij de huidige monetaire stimulering). Winstverwachtingen voor 2020 laten vaak nog maar weinig krimp zien (bijvoorbeeld IEX ziet voor Royal Dutch Shell slechts een winstdaling van 15% voor 2020, tig procent te laag in mijn ogen, geen winst op benzine en men moet straks olie tegen lagere olieprijzen op termijn afgedekt verkopen).
Ik ben somber over de winsten in de komende jaren, maar ik ben totaal op het verkeerde pad volgens de consensus. Normaal rakt een gewone recessie de winsten keihard, maar deze keer zal dat alleen maar gebeuren in het tweede kwartaal. Daarna spuiten de winsten weer omhoog en een kwartaal verder gaat het weer prima met de een jaar vooruit verwachte winsten. Ze beginnen laag, maar stijgen hard. Alle aandelen worden groeiaandelen en moeten dus hoog gewaardeerd worden, veel hoger dan waarde-aandelen nu. Dow 100.000 is dus echt nabij, dankzij de FED die nu volkomen in handen is gevallen van het Ministerie van Financiën.

Tja, ik kan dat allemaal nog steeds niet geloven. Dit is de ergste recessie die ik ooit heb meegemaakt en winsten zullen daarom ook het hardst geraakt worden volgens mijn logica. Ik lees wel dat deze keer een abnormaal hoog aantal ondernemingen gewoon veel winst blijft maken, maar in mijn logica kan dit niet zo blijven. Amerika wordt enigszins gered, Duitsland ook met fiscale en monetaire middelen, maar de rest van de wereld gaat kopje onder (inclusief Nederland vanwege onze extreme afhankelijkheid van export). Nog langdurig zal men meer willen sparen, van alles niet meer willen kopen, hele sectoren werkloos blijven. Wereldhandel hard geraakt en daarmee ook vele Opkomende Landen. We zijn voor 2021 niet af van de 1,5 meter economie (of 80% economie zoals ze in de VS zeggen). Inkopen eigen aandelen is not done. Bonussen ook niet. Te veel mensen ontslaan ook niet, maar het gebeurt wel.


3 april 2020

Scenarioanalyse diep negatief


Er is een Albanese meerderheid onder economen die een V-herstel voorspellen en moed putten uit hoe de coronacrisis tot op heden in China verliep met reeds zichtbaar herstel. Fiscale en monetaire hulp is ongekend groot en snel. Herstel binnen 3 maanden of 6 maanden (dan noemen sommigen het een U-herstel) en een enkeling ziet ook nog wel een W, maar met formidabel herstel na maart 2021. Dit wordt de kortste recessie uit de geschiedenis, wel diep, maar explosief sterk herstel. Een enkeling heeft het over even grote opleving en daarna een wat sloom herstel.
Weinig blijvende schade. Geen gedragsverandering die nadelig is voor het bedrijfsleven.

Op grond van deze analyse concludeert men dat aandelen eindelijk goedkoop zijn en in sommige gevallen zo ongeveer te geef. Wel waarschuwt men dat je niet in de verliezers moet gaan zitten. Ja werkelijk, je kunt beter in de winnaars van de komende jaren zitten (uiteraard ben ik het eens met dat laatste, maar dit is niet een eenvoudige opgave om de aandelen die de toekomst hebben op een koopje te verwerven. Uiteraard overweeg ik aankoop van Adyen, het enige aandeel van de AEX dat in 2020 niet omlaag is (tot op heden)).

Veelal noemt men een winstdaling van een dikke 20% voor de S&P500 in 2020. Het zou me zeer verbazen als de winstdaling kleiner zal zijn dan 50%. 100% sluit ik niet uit, als je de verliezen vol meetelt.

Ik denk dat er nog veel meer scenario’s mogelijk zijn en die zijn vrijwel allemaal veel slechter dan het Albanese V-herstel. Dat zijn overwegend slechte scenario’s die de markt in mijn ogen volstrekt onvoldoende heeft ingeprijsd.

Vooral een W-scenario wordt onvoldoende als risico verkondigd (periode recessie -herstel- recessie). Dat kan op diverse manieren gebeuren. De meest voor de hand liggende is een nieuwe lockdown als de coronabesmettingen weer terugkomen. Een andere mogelijkheid is grote maatschappelijke onrust. Die kan komen uit een te lange lockdown of uit verontwaardiging over onvoldoende steun aan zwakkeren/ zwakkere landen (zoals Nederland nu over zich heen heeft geroepen. Een eurocrisis behoort tot de mogelijkheden). 
Verder: Hoe krijg je een W? Na versoepeling uit de huidige six feet under economy naar de 1,5 meter economie komt er inderdaad herstel, maar om dit gaande te houden moet er een nieuwe grote fiscale stimuleringsronde komen. Die komt echter te laat, men moet eerst nieuwe afzwakking zien voordat men de zwaar gewonde overheidsfinanciën opnieuw op de proef stelt en verder door de grond jaagt. Bedrijven die wankel waren (al te veel schulden hadden, aan het eind van de cyclus al niet meer goed liepen) kregen extra krediet, maar moeten opnieuw weer krediet krijgen en dat gaat vaak niet gebeuren. Banken zijn te gammel geworden. Investeringen verder onder druk. De consument houdt de hand meer op de knip. De huizenmarkt verslechtert verder. De wereldhandel krimpt opnieuw.

Verder is er een financiële crisis ontstaan, heel anders dan in 2008, maar ook een zeer ernstige, misschien erger dan in 2008 (maar wel met meer hulp van de centrale banken). We hebben na 2009 een karrenvracht aan verhalen gezien over het Nieuwe Normaal waarin uitgelegd werd dat na een financiële crisis het herstel veel zwakker is dan normaal. Heel plausibel en dat zou kunnen betekenen dat het BNP van de westerse landen pas na 2022, misschien pas 2024,  terugkomt op het niveau van 2019.

De huidige tijden zijn bijzonder onvoorspelbaar. Er zijn nog heel veel andere mogelijkheden dan het consensus V-herstel of het door mij genoemde W-scenario. Vele zijn slechter dan de consensus, maar beter dan consensus is ook mogelijk, al zie ik niet zo goed hoe dat moet (iets als combinatie van snel vaccin, euforie, doorgaande fiscale en monetaire stimulering).


Ik weet natuurlijk ook niet wat er gaat gebeuren, maar bovenstaande analyse is voor mij een van de redenen om nog zeer voorzichtig te blijven.
N.B. In mijn werkzame leven was een overtuigend negatieve scenarioanalyse (of positieve) dominant voor de beleggingsvisie voor pensioenfondsen.




1 april 2020

Stel dat het beter gaat met de coronacrisis. Dat de lockdowns versoepeld gaan worden. Wat zijn aandelen dan waard vergeleken met de top in februari?


Markten prijzen aandelen meestal zo goed en zo kwaad als dat kan in op basis van wat twee jaar vooruit verwacht wordt aan winsten, rente en risico-opslag.

De verwachte omvang van het BNP 2021/2022 is nu behoorlijk lager, zelfs als er krachtig herstel komt. Het V-herstel in de tweede helft van 2020 met doorgaande verdere groei boven normaal in 2021 en daarna normale groei, de huidige consensus (wel met risico naar beneden volgens consensus),  is in mijn ogen hoogstwaarschijnlijk te optimistisch. Maar zelfs dan verwacht men een aanzienlijk lager BNP voor 2022 dan men in januari voorspelde.

De verwachte winst in 2022 voor de S&P500 was top down ongeveer +10% of beter versus 2019, nu schat ik ongeveer -20% in een gunstig scenario:
Inkoop eigen aandelen fors minder, minstens 50% minder
Dividenden lager
Schulden hoger
Diverse faillissementen
Deuk in balans banken
Winstgroei per aandeel structureel lager (door hogere schulden, minder groei export, hogere belastingen, minder inkoop eigen aandelen/ eerder nieuwe aandelenemissies)

Risicopremie hoger (je gaat niet meer uit van de extreem lage volatiliteit van de afgelopen jaren, je ziet faillissementen/ hoger kredietrisico, lagere dividenden, maar geen lagere lange rente)


Als je dat allemaal in een dividend discount model gaat stoppen lijkt het me kras dat je niet meer dan 20% lager uitkomt dan begin februari. Eerder 40%, misschien wel -60% als je er een echt normale risicopremie instopt, bijvoorbeeld koerswinstverhoudingen van het gemiddelde van na de Tweede Wereldoorlog, of wat ik intuïtief normaler zou vinden: de koerswinstverhouding voor de VS van 14 op basis van een jaar vooruit zoals Woody Brock me jaren geleden voorrekende op basis van de gerealiseerde risicopremies uit het verleden (13* twee jaar vooruit lijkt me beter op het ogenblik).


De tegenwerping is dat de koersen voorlopig hoger moeten zijn dan een berekening op de fundamentele waarde volgens dividend discount modellen, omdat centrale banken hier alles voor gaan doen om dat voor elkaar te krijgen. Vooral op korte termijn moeten ze alles doen voor herverkiezing van Trump, willen ze zonder gevaar voor eigen leven zich nog op straat kunnen vertonen. Zij gaan zo veel liquiditeit geven dat de markt de risico-opslag als beneden normaal gaat inprijzen, wellicht tot onder de bubbelniveaus van begin februari 2020. Verder denkt men dat er kans is op euforie als de coronavrees wegvalt en die moet je nu al deels meenemen (anders kom je nooit uit op een goed verhaal om nu buy the dip te preken).

Een andere reden voor hogere koersen is dat inflatie uit de hand gaat lopen en je reële assets moet hebben, dat schulden weggeïnfleerd zullen worden (zie Frankrijk ter bestrijding oorlogsschulden 1945-1950). Hogere inflatie zal vermoedelijk leiden tot stagflatie en daarbij horen lagere koerswinstverhoudingen hebben we na 1965 geleerd. Maar als we geen stagflatie krijgen, maar hoge groei, net als na 1950, ja dan zullen aandelenkoersen in de komende jaren enorm stijgen. Niet het meest kansrijke scenario in mijn ogen.

31 maart 2020

melt up scenario (in ieder geval tot rebalancing pensioenfondsen over hoogtepunt is)


Stijging door beleggers die geloven dat ergste achter de rug is, verwachte rebalancing van pensioenfondsen (JP Morgan: $850 miljard in VS alleen al; =oppassen na eerste week van april), coronanieuws dat piek achter de rug is in o.a. Italië, dat China weer bruist en dat aantal besmettingen in de VS minder dan verwacht oploopt. Meer geloof in op handen zijnde vaccins van o.a. Johnson& Johnson en Gilead, van Trumps mengseltje (=gevaarlijk, nieuwe besmettingsgolven zitten er dik in).
Geloof dat de FED alle koersen kan doen stijgen zoals altijd, FOMO is nog niet dood, buy the dip. Koersen herstellen in een kleine bear markt (zoals we tot nu toe gezien hebben) nog één keer tot een niveau dat de schade terugbrengt tot een draaglijk niveau (IJ in de vierjaarsanalyse). In plaats van verlies nemen vatten de meeste beleggers dan moed om na de tweede of derde val helemaal murf geslagen aandelen maar goedendag zeggen. Men ziet nu bloed door de straten vloeien. Zo erg kan het niet zijn. Over twee maanden gloort een fantastisch herstel.


Iedereen kan zich wel voor de kop slaan en moet op record hoge waarderingen dan kopen, want aandelen hebben haast geen risico zo garandeert de FED op bevel van Trump. Enorm winstherstel tot wel half de niveaus van 2019. Bedrijven gaan helemaal wild investeren, kopen record hoeveelheden eigen aandelen terug en verhogen dividenden. Natuurlijk gaan ze niet op de kosten bezuinigen, dat deden ze al jaren niet en nu zou het wel erg onvaderlandsvriendelijk zijn, net zoals ze daarom bijna niemand hebben ontslagen, waarom zou je als je omzet niet erg veel terugloopt. De consument gaat nu het weer kan tien keer per jaar op vakantie (vooral skivakanties naar Italië zijn in trek door de geboden korting), koopt eindelijk die Tesla van € 120.000 en gaat enkele keren per week uit eten (een klein beetje jammer is dat alleen de pizzeria’s het hebben overleefd) , gaat elke week naar de kapper en dokters hebben het idioot druk met inhaalvraag vanwege even weggestopte kwaaltjes. De verzorgingseconomie groeit als een tierelier met al die re-invaliderende coronapatiënten en andere patiënten die net wat te laat naar de dokter konden gaan.  Dat wakkert natuurlijk de groei flink aan. Explosieve stijging vraag door opgespaarde, uitgestelde consumptie.

Trump, de beste president sinds Herbert Hoover die zo goed zag dat COVID-19 slechts een tamelijk onschuldig griepje was en als eerste het geneesmiddel van anti malaria met nog wat dringend voorschreef aan zijn steeds dwepigere volgelingen, wordt met een landslide herkozen nadat hij heeft gezorgd voor wetgeving die Islamitisch bankieren verplicht maakt: banken mogen geen rente meer vragen op hypotheken en leningen aan bedrijven en particulieren. Aflossen hoeft ook niet meer, alle studieschulden zijn kwijt gescholden. Belastingen worden verlaagd uit besparingen vanwege afschaffing Obamacare. Iedereen ziet dat er veel fake news was rond COVID-19 en dat 99% weer gezond dan wel herstellend aan de slag is gegaan. Natuurlijk kwam er al een vaccin in september 2020, want goed testen was niet nodig.

Dat is allemaal nodig om het meest gunstige scenario van o.a. het CPB in Nederland voor elkaar te krijgen. Onze export krijgt maar beperkt klappen, ook al zakt de vraag in de wereld sterk terug. We kopen gewoon door. Investeringen blijven goed op peil. Deze keer gelukkig geen terugslag door oplopende voorraden vanwege overschatting vraag. Natuurlijk laten we ons niet bang maken voor zo’n virusje. In augustus waren we dat al lang vergeten. Hand in hand kameraden in ons knuffellandje. Nederland betaalt maar wat graag mee aan een soort Marshall-plan om de economieën in Zuid-Europa weer aan de praat te krijgen. Pensioenfondsen hoeven niet te korten, want de rente op Nederlandse staatsleningen is vanwege de BBB- rating in plaats van AAA rating gestegen naar 2%, eenzelfde rente als Italië nu heeft vanwege de ruimhartige toezeggingen van de ECB en straks ook Duitsland/Nederland om tot de laatste cent voor schulden van Italië gemaakt in Europees verband garant te staan.

Misschien gelooft u net als ik dat het hierboven geschetste optimistische scenario zich niet helemaal zo gaat voltrekken.

U kunt zich echter vastklampen aan de FED en de ECB. Die zorgen voor hogere koersen dan gerechtvaardigd volgens de normale economische scenario’s. Zij kopen namelijk onafhankelijk van de fundamentals. De koersen moeten dan hoger zijn dan die fundamentals aangeven. En ze proberen de koersen nog veel verder op te drijven, onder goedkeurende geluidjes van Trump.
Steeds meer beleggers beginnen te geloven dat je je niet tegen die opwaartse trend door oneindig opkopen door centrale banken. Koop toch nu er nog geen all time high is bereikt. Het is een emotionele markt die het zicht op de fundamentals is kwijt geraakt. Een ding weet je zeker: voorlopig kopen die centrale banken oneindig.
Natuurlijk loopt zo’n beleggingsstrategie normaal gesproken verkeerd af. Je moet niet veel te duur kopen als je er niet van uit kunt gaan dat de fundamentals gaan verbeteren.

Voorbeelden van irrationeel hoge koersen door de FED   

zie bijvoorbeeld bij High Yield (onvoorstelbaar bij uitstroom van gelden door particuliere beleggers en waarschijnlijk record groei high yield door downgrades).
de steun van de FED aan investment grade heeft meteen geleid tot onverzadigbare belangstelling
en meer bizar
natuurlijk zijn mortgage backed securities nu niet veiliger dan voor het uitbreken van de coronacrisis. maar als de FED maar genoeg koopt, dan...(koop je beslist geen "waarde ")

.

30 maart 2020

idiote discussie dat bestrijden COVID-19 te duur is, vergelijk de Nederlandse Deltawerken na de ramp van 1953


Ja, wat is dat bestrijden van de financiële gevolgen van corona duur. Bij zeer weinig doden tot nu toe in Amerika. 2200 miljard fiscale stimulering bij nu 2400 doden (gaat naar 100.000+). Dat is nu zo’n 900 miljoen per dode, maar zelfs bij 100.000 doden een flink bedrag.
Maar kijk eens naar het Nederlandse Deltaplan voor het versterken/ophogen van de dijken na de grote watersnoodramp van 1953. Realistisch zou zo’n overstroming als in 1953 maar eens in 50-100 jaar gebeuren. Dat is per jaar minder dan 50 doden. En het kost miljarden per jaar, nog steeds om de dijken te versterken. Dat is toch wel akelig duur per mens. Een mensenleven is dat toch niet waard.
Toch is er werkelijk niemand in Nederland van mening dat we helemaal stapelgek zijn om dit te doen, dat we dat geld beter kunnen besteden en er dan minder zelfmoorden, verkeersongelukken etc. gebeuren.
We hebben gezien dat er enorme schade was door het ondergelopen land, geen oogst. Verwoeste huizen in enorme aantallen. Enorme schade financieel. Enorme schade psychisch. Iedereen was bang onder zeeniveau te wonen, maar die angst verdween door het Deltaplan. Tiendubbel en dwars het geld waard.
  

22 maart 2020

tussen hoop en vrees, het is minder duidelijk of beurzen nog veel omlaag gaan


Op diverse plekken zie je dat er snel een vaccin zal zijn (Gilead bijvoorbeeld), maar deskundigen waarschuwen dat het niet zo snel kan gaan, normaal zou twee jaar zijn. This time is different, korter, maar zes maanden (non educated guess) lijkt me toch wel een minimum.
Verder zijn er hoopvolle geluiden die verbeteringen in de geneeswijze zien. Trump zet in op anti-malaria behandeling, in Nederland praat men over TBC-vaccins, er zijn nog meer mogelijkheden en die zouden op korte termijn enigszins kunnen helpen (van 20 naar 15 dagen op intensive care zou al geweldige vooruitgang zijn).

Beurzen kijken verder naar afzwakking van de groei van het aantal geïnfecteerden. Meevallers zijn mogelijk.

Als dat in Italië gaat afzwakken, zou dat gunstig zijn voor beurzen. Nederland zit net als Italië op 21% stijging per dag. New York tijdelijk hoger (vanwege snelle groei testen).

Mensen kunnen zich exponentiële stijging niet goed voorstellen. Na één week nog niet eens totale ophokplicht kunnen we ons haast niet meer voorstellen dat we zo licht over het coronavirus dachten slechts één week of twee weken geleden. Maar we leren nu snel hoe de coronacrisis te analyseren.

De mondkapjeslanden, die uitgebreid testen en mensen temperaturen) lijken dat voor elkaar te krijgen, maar in Europa is men nog niet zo ver. Social distancing is een moeilijke zaak in het Westen. Supermarkten zijn een soort Russische roulette voor ouderen geworden. ‘Flatten the curve’ roept nu iedereen als een soort ‘may the force be with you’. 

Er is nu een lockdown of iets dat er op lijkt in grote delen van het Westen. De schrik die dat teweegbrengt zal volgende week in New York wellicht maximaal zijn. Overigens zijn de Italiaanse beurzen nauwelijks meer gedaald dan andere Europese beurzen, hetgeen vreemd is gezien de veel massievere maatregelen en de failliete Italiaanse overheid die voor tientallen procenten overheidstekort de economie nog enigszins overeind moet houden en à la Griekenland gered moet gaan worden (iedereen slikt dat nu even als zoete koek, maar Wilders staat straks, als de corona-uitbraak enigszins is bedwongen, vast wel klaar om die spaghettivreters eens mores te leren: hij zal roepen: eigen land eerst, Nederland heeft ook veel steun nodig; deze reactie is onzeker, tijden van crisis dempen polarisatie/ populisme enorm).

 De economische verwachtingen zijn in een dramatische val terechtgekomen, harder dan ooit eerder gebeurde. Tot ruim een week geleden dacht de helft van de economen dat de VS niet in een recessie zou komen en de economen die dat wel dachten zagen maar een beperkte daling van de groei. Dat is nu behoorlijk veranderd. Sommigen denken dat de paniekknop is ingedrukt, ik denk van niet.


De verwachtingen lijken nu meer realistisch te zijn, al is het geweldige herstel voor het derde en vierde kwartaal nog zeer kwetsbaar voor neerwaartse bijstellingen. De klap in het tweede kwartaal met faillissementen, kredietrampen moet haast wel nog enige tijd doorwerken, vooral als de lockdownperiode tot augustus of langer duurt en er daarna eerst nog een periode met beperkte ophokplicht volgt. Bedrijven zullen nog wel even extra voorzichtig zijn met investeringen en met alle geweld eerst even wat cash willen opbouwen.

Interessant is tegen welke voorwaarden bedrijven gered gaan worden door de overheid. Deze keer krijgt consument de poet, het bedrijfsleven moet waarschijnlijk relatief bloeden (voor het eerst sinds 1981). Blijft er dan iets over voor aandeelhouders? Worden bedrijven die bijna al hun vrije cashflow ingezet hebben voor terugkoop eigen aandelen (bijvoorbeeld luchtvaart) extra gestraft?  Wat doet men met bedrijven die flinke salarisverhogingen voor hun top aan implementeren zijn (zoals bij Goldman Sachs)? Worden het reddingen als bij Fannie Mae (overheid legt zeer lang beslag op winsten, aandeelhouderswaarde vrijwel 0)? Of als bij ING (terugbetaling lukte betrekkelijk eenvoudig, maar was wel loden last, herkapitalisatie op beurs was onvermijdelijk (daarna pas grote winst voor aandeelhouder))? Is de crisis zo kort dat de pijn na een jaar weg is voor de sterke bedrijven? Positief lijkt dat de meeste banken met wat extravagante hulp van centrale banken het deze keer zouden kunnen redden, al zal de stroppenpot even met catastrofale bedragen moeten worden verhoogd. Zelfs als een bank op marktwaarde geen vermogen meer heeft, kan herstel toch wel mogelijk zijn, zo leerde men bij de financiële crisis in de VS na 1990, de tequilacrisis.


Problematisch is dat we overal horen dat je moet kopen omdat het coronabloed door de straten vloeit. De crisis duurt maar even en er komt nooit eerder vertoonde fiscale en monetaire stimulering.  

Dat heeft veel te vroeg aankopen uitgelokt van flink gedaalde aandelen. Dat is nog steeds een teken dat de markt niet gecapituleerd heeft, dat het beleggingsverhaal nog negatiever kan worden. Ja, de economie wordt gered, maar met toch nog grote kleerscheuren voor het bedrijfsleven. De beursschade is nog behoorlijk kleiner dan in 2008/9 terwijl de economische schade misschien erger is.

Toch blijf ik nu periodiek mondjesmaat bijkopen, want je moet tevreden zijn met zo’n lage koersen. AEX 600 was goed te verdedigen om niet bij te kopen, maar AEX 400 niet (alhoewel iedereen precies andersom geadviseerd werd: koop toch bij AEX 600 en nu op 400 word je zeer nadrukkelijk op de risico’s gewezen). Wie weet stijgt het aantal besmettingen ineens niet meer exponentieel, vindt men geneeswijzen die de coronaschade wat indammen.