Het grootste deel van de wereld profiteert van lagere olieprijzen. Het is dat Rusland zo groot is, anders zou het helemaal dramatisch zijn voor de olieproducenten (De Sovjet Unie was 23% van de landmassa, de Russische economie is 2,7% van de wereldeconomie geweest).

Ik heb de laatste tijd meer aandacht geschonken aan afgenomen vraag door tegenvallende groei als reden voor de lagere olieprijzen.
Maar de hoofdzaak is de stijgende productie in de VS en Canada. Daardoor knalde de import van de VS van olie uit de OPEC-landen naar beneden. De OPEC kon geen nieuwe kopers vinden voor die olie. Europa kocht minder, Japan kocht minder en China kocht veel minder dan verwacht. Dat was dus rampspoed voor de olieprijzen.

dalende rente mokerslag voor Nederlandse pensioenfondsen

Bovenstaand plaatje heb ik al eerder gezien. Na drie klappen naar beneden zou de daling afgelopen horen te zijn. Nee dus, dalende olieprijzen gaven nog een extra klap naar beneden. De lange rente is gehalveerd in 2014. De waarde van de verplichtingen op marktwaarde voor pensioenfondsen is daardoor met vaak meer dan 25% gestegen. 
Bij de behandeling van de nieuwe regels voor pensioenfondsen in de Eerste Kamer werd al gesignaleerd dat de nieuwe regels vele jaren indexatie onmogelijk zullen maken. 
Zelfs het verhogen van de rekenrente via manipulatie met een Ultimate Forward Rate is niet meer genoeg om de pensioenfondsen te redden.
De paniek over de olieprijzen, Rusland en Griekenland gaat waarschijnlijk voor nieuwe kortingen op de uitkeringen leiden bij diverse pensioenfondsen.
Als Draghi overgaat tot grootscheeps opkopen van staatsleningen, dan kan de rente zelfs nog lager worden.
Het is vreemd dat er in Nederland geen actiecomités worden opgericht om Klaas Knot op het rechte spoor te houden en die heilloze QE tegen te houden. Dit stort Nederlandse pensioenfondsen verder in het verderf. Ze zijn schatrijk en zullen echt wel meer rendement op lange termijn gaan halen dan de schamele 1,4% uit de grafiek hierboven, maar dat is de rente waarmee ze moeten rekenen. Ze mogen nog wat foetelen met de UFR, maar dat verbergt hun grote armoede bij de huidige rentes niet. Als er niets verandert en straks iedereen 100 wordt, dan zal men op een houtje moeten gaan bijten, want je krijgt nooit genoeg pensioen bij elkaar gespaard via veilige vastrentende waarden bij de huidige rentestanden (als je op jeugdige leeftijden zoals 70 met pensioen wilt).

Lex hoogduin trok stevig van leer in het FD (Verdere verlaging van de rente leidt tot zeepbellen en drukt groeipotentie economie) tegen die naar beneden gemanipuleerde rente. Als hij het baantje van Knot had gekregen konden we wel naar die QE fluiten. 
Zonder QE zouden we denk ik inderdaad beter af zijn. De ECB hoeft alleen maar te zorgen voor een niet te dure euro en een lage rente, niet een superlage rente.
Lex hoogduin heeft gelijk dat door die lage rente er allerlei ongewenste zaken gebeuren. Men kan dan gemakkelijker geld verdienen met het kopen van obligaties of inkopen van eigen aandelen dan met het investeren in kapitaalgoederen die tot groei leiden.
Beleggers kijken niet meer of bedrijven verstandig investeren, nee ze kijken allen wat de centrale banken doen en kopen indexfondsen. Wat Philips of andere bedrijven doen, daar besteden ze geen aandacht meer aan.
(N.B. beleggingstechnisch is dit correct. De kranten staan weer vol van hoe erg actieve beleggers in aandelen achterblijven bij de index. Dit jaar in de VS bleef 88% achter bij de index van de beleggingsfondsen)

de club van pessimisten gelooft in recessie zonder QE in de eurozone

De club van pessimisten waarschuwt:
de obligatiemarkt weet het zeker: er komt een wereldrecessie. De grondstoffenmarkt weet dat ook bijna zeker.
De centrale bank van Rusland ziet bij een olieprijs van $60 een krimp van de Russische economie met meer dan 4%. Om die voorspelling uit te doen komen verhoogde men de rente alvast van 10,5% naar 17%. Dit is niet zo heel erg goed voor de export van Duitsland.
De grondstoffenprijzen maken duidelijk dat de cijfers over de economische groei in China niet kloppen. De echte cijfers zijn slechts 4% volgens tal van berekeningen. Bestrijding van corruptie is in eerste instantie groeidrukkend. De onroerend goed markt is aan het instorten. De cementproductie krimpt. De leegstand van appartementen is enorm. 20% vindt men normaal, omdat verhuren de waarde doet dalen. Een ongezonde situatie die recht gezet moet worden met veel lagere prijzen.
Credit spreads stijgen onrustbarend. High yield spreads voor de energiesector in Amerika naderen de 10%.
Centrale banken staan machteloos tegen het ineen zijgen van de inflatieverwachtingen. De ECB zit vol grappenmakers die een inflatie van 2% beloven. Dat anker van de inflatieverwachtingen is los geraakt. Deflatie staat voor de deur in de Eurozone.
Het Verenigd Koninkrijk wordt na de verkiezingen onbestuurbaar. Labour verliest aan Schotse nationalisten. UKIP plukt zetels weg van alle partijen. De enig mogelijke regering dreigt een grote coalitie van conservatieven-labour te worden.
Griekenland gaat weer proberen de Eurozone in de vernieling te storten als men ervoor zorgt dat Syriza de verkiezingen wint en dan gaat doen wat ze belooft (wat uiteraard onwaarschijnlijk is).
Volgens Bianco komt er helemaal geen echte QE in de eurozone. Der Spiegel heeft het uitgebreid bericht: Draghi heeft geen meerderheid bij de stemmers over QE. Hij is hierdoor zo gefrustreerd dat hij zo spoedig mogelijk een baantje in Italië wil bemachtigen.    De Fransen zijn niet dapper genoeg voor QE. Zowel Yves Mersch als Sabine Lautenschlager als Benoit Coeuré noemt men als voorbeelden van ECB gouverneurs die nog geen QE willen. Misschien staat men een vooraf gedefinieerde grijpstuiver toe.
Er komen steeds meer voorspellingen van terroristische aanslagen om de christenhonden die lager dan varkens zijn in de ogen van fundamentalisten als ze strijden tegen de waarden van de islam mores te leren. Eenzame 'lone wolves' als die idioot in Sydney worden verheerlijkt in de sociale media en zijn een oneindige bron van inspiratie. Een betrekkelijk veilige voorspelling.
De bijna altijd optimistische Josh Brown van het blog the Reformed Broker krijgt het benauwd van de voorspellingen bij Barron's van de uitgenodigde goeroes. Ze konden geen bear vinden. Geen wonder dat de beurs klappen krijgt. Iedereen heeft al gekocht. Vergelijk Jeff Miller, a dash of insight, ook een optimist, die het benauwd krijgt van al dat optimisme over de presidentscyclus terwijl Obama echt niet het normale spelletje kan spelen om de koersen voor zijn herverkiezing opwaarts kan manipuleren.
Dan is er nog de FED. Die is vastbesloten de fouten van 1937 te herhalen. Ze schrappen considerable time uit hun verklaring en de aandelenmarkt zit dan met de brokken.

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

De opnieuw veel lagere olieprijzen veroorzaakten onrust op de markten. Beurzen hadden hun slechtste week in jaren. Weg was het geloof in meer economische groei, de lage olieprijzen zouden alleen veroorzaakt worden door gebrek aan vraag en dan helpt een lagere olieprijs nauwelijks de economie aan te zwengelen.
Te extreme positionering zal de markten ook parten hebben gespeeld waardoor de dollar zwakker werd op het exploderen van de Griekse problemen, speculanten (en hedgefunds) nog verder leeg geschud werden via lagere olieprijzen en rentes.
High yield kreeg klappen door het behoorlijke deel dat de energiesector in de VS daarvan voor zijn rekening neemt (en credit spreads voor de materials sector lijden dan ook. Volatiliteit liep op en dat was (ook) slecht voor credit spreads, ook die van investment grade. Inflatieverwachtingen liepen verdere averij op. De lagere olieprijzen leiden ook over 30 jaar tot lagere inflatie, zo concludeert men nu.
De rentes vliegen richting nul of blijven daaronder bij het totaal verdwenen geloof in groei en inflatie, maar bij wel toenemend geloof in Quantitative Easing door de ECB. Deflatie in het eerste kwartaal in de Eurozone is nu gegarandeerd en verzet tegen QE van Weidman/Knot is onvoldoende om Draghi te gaan tegenhouden. De 30-jaar swaprente in de eurozone dook onder de 1,5%. Er is wel groeiende angst dat QE slechts mondjesmaat ingezet gaat worden om Duitsland niet al te erg te schofferen.
De politieke onrust in Griekenland waarbij Samaras de boel op scherp stelde zorgde voor flinke koersdalingen (vooral van Griekse banken die van Syriza de schulden van weingverdieners moeten kwijtschelden). Samaras lijkt in te zetten op een Syrizaregering die er zo'n potje van maakt dat hij weer de redder in nood kan spelen zo concludeerde men in Buitenhof.


In Japan waren er verkiezingen die met overmacht door Abe gewonnen worden.


In Europa zie je heel aarzelend de eerste hogere groeiverwachtingen komen voor volgend jaar. In Nederland bijvoorbeeld van het CPB. De cijfers voor industriële productie waren zwak (+0,1% waar 0,2% werd verwacht), vooral in Frankrijk. Fitch verlaagde de rating van Frankrijk van AA+ naar AA.


In de VS zie je het economisch herstel verbreden van de arbeidsmarkt naar meer retail sales die vorige maand erg meevielen met +0,7%, ex benzine zelfs +0,9%. Het vertrouwen van het midden- en kleinbedrijf, NFIB, steeg behoorlijk. Het consumentenvertrouwen University of Michigan was ook flink hoger.
Hilsenrath bereidde de markt erop voor dat de FED de term 'considerable time' uit de verklaring schrapt, zodat de FED kan blijven vasthouden aan een eerste renteverhoging rond juni. De te lage inflatie kan de FED weerhouden, maar de betere arbeidsmarkt zal de doorslag geven. De FED moet doorzetten, anders (bij te veel zwabberen over wat men wil) verliest de markt vertrouwen in de FED.


In China was er onrust omdat banken bij de verlaging van de rente door de Peoples Bank of China toch hun rentetarieven mochten verhogen. De groei zwakt af, de trend van de groei van de industriële productie is scherp naar beneden, die van de consumentenprijsinflatie en producentenprijsinflatie ook. De retail sales waren wel weer beter en de banken gaven ook weer wat meer krediet. China profiteert overigens behoorlijk van de lagere grondstoffenprijzen en kan zo (via bijdrage netto export) misschien toch 7% groei bewerkstelligen. De PBoC staat onder enorme druk de reserve requirement rate voor banken te verlagen om zo voor meer kredietgroei te zorgen.

goed nieuws van de afgelopen week: QE van de ECB, lagere olieprijzen, verbetering Amerikaanse economie

Daar zat hij dan in Buitenhof, de baas van de Belgische centrale bank. Hij legde uit dat de ECB binnenkort QE gaat invoeren, al is het nog niet besloten. Het is geen stel ruziezoekende bejaarden bij de ECB, maar men gaat heel amicaal met elkaar om. Men beslist bij meerderheid. Er zijn twee kampen, het kamp dat het deflatierisico verreweg het grootste vindt en vindt dat daar op gehandeld wordt en dan is er nog een minderheid die denkt  dat het risico van financiële instabiliteit te groot is. In dat verschrompelende kamp zitten nu nog alleen Duitsland en Nederland en misschien Finland, maar zelfs Oostenrijk is gedeserteerd uit het kamp van de financiële instabiliteit. En zelfs Klaas Knot zit niet meer 100% vastgeklonken in dat laatste kamp, maar dat moest hij zelf maar eens bevestigen. Duitsland heeft boter op zijn hoofd volgens onze Belgische strijdmakker voor het krijgen van QE, want de Bundesbank heeft in het verleden vaak genoeg zelf buitenlandse staatsleningen gekocht om de stabiliteit te verbeteren.

 

Dan die olieprijsdaling. Dat vinden we deze week ineens slecht op de beurzen. Er ontstaat daardoor volatiliteit en onrust. En vooral die arme oliebedrijven en OPEC-landen. Is er daardoor gerechtvaardigde twijfel dat lagere olieprijzen misschien niet goed is voor de economie in het Westen? Nee, het staat nog steeds buiten kijf dat lagere olieprijzen extreem goed is voor de economie. 1% daling van de inflatie hierdoor leidt echt tot 1% extra groei van de consumptie voor de niet olie exporterende landen (en dat is bijna de hele wereld).

Je krijgt daardoor echt meer economische groei, een verbeterende ruilvoet, lagere inflatie. Die betere groei gaat leiden tot meer winst en lagere overheidstekorten in de niet-olie exporterende landen.

De lagere olieprijs komt niet door een recessie in het Westen, maar door meer productie, minder vraag voor een deel door zuiniger met energie om te gaan en nog wat andere zaken zoals Poetin pesten/ afbouw geopolitieke risicopremie in de olieprijzen, liquidatie van verkeerde handelsposities en normaal naar beneden doorschieten van de olieprijzen (ik zie $52 wel mogelijk als olieprijs, maar op langere termijn gaat de olieprijs zich wel nestelen boven de $ 70 en waarschijnlijk 80). Die lagere vraag door energiebesparing is gunstig (zie plaatje post gisteren).

Neemt de volatiliteit structureel toe door de lagere olieprijzen? Nee natuurlijk niet. De handelstekorten en –overschotten worden zo in absolute termen kleiner. Dat is stabiliserend. De meeste olie-exporterende landen zijn structurele oppotters van gelden in o.a. hun Sovereign Wealth Funds, zoals de Golfstaten en Noorwegen. Een flink deel van de extra olie-inkomsten door de stijging tot boven $100 werd niet uitgegeven en hinderde daarmee de groei in de wereld. Nu gaan ze (noodgedwongen) hun overreserves aanspreken en daaruit consumeren. Dat is gunstig voor de wereldeconomie. Lagere olieprijzen helpen de lagere inkomens relatief veel en dat zorgt ervoor dat van het inkomen meer wordt uitgegeven en minder gespaard. Het vermindert het overmatig gespaar dat we op het ogenblik zien (de 'savings glut') en hoort te zorgen voor een hogere reële rente.  

 

Je krijgt (zoals ik al eerder meldde) verhalen dat je wat geduld moet hebben voor je alle geneugten gaat voelen van de lagere olieprijzen. Onze gasprijzen gaan pas in de tweede helft van 2015 echt omlaag. De lagere olieprijzen worden in veel gevallen maar heel langzaam doorgegeven. Vandaar die hogere winst en positieve bijdrage aan de economische groei tot drie jaar toe.

Gelukkig zie je nu al de nodige tekenen dat het beter gaat met de economische groei. Dat was overigens zonder lagere olieprijzen ook al gebeurd. Het herstel uit de BTW-crisis in Japan was dan ook gebeurd en de industriële cyclus in de wereld was zo wie zo aan het verbeteren op te lage productie in de twee voorgaande kwartalen versus de vraag. Dat gaan we vooral in het eerste kwartaal van 2015 zien (in de VS misschien wat minder).

 

In de VS zagen we van de week een doorgaand herstel op de arbeidsmarkt, zoals zichtbaar in het aantal nieuwe banen (Jolts rapport) en de hogere quit rate, het aantal mensen dat vrijwillig de baan opzegt om een betere te krijgen. het aantal mensen dat minder uren werkt vanwege economische redenen is snel aan het dalen (maar nog te hoog).
De Retail sales waren sterk met +0,7% en 0,9% ex benzine, met mooie opwaartse herzieningen. De trend is duidelijk omhoog en de lagere olieprijzen zullen ongetwijfeld die trend in stand houden.


N.B. een van de redenen waarom men zo bang is voor dalende olieprijzen is dat het een teken is dat Summers gelijk kan krijgen met zijn Secular Stagnation. Het is nu het eind van het jaar en dan komt iedereen met verhalen voor het volgend jaar en verder weg. Te veel mensen vertellen nu het verhaal van Summers en leggen uit dat de lagere olieprijzen alleen maar komen door te weinig groei in de wereld. Daar hoort een nog lagere rente bij. Er is nu een secular stagnation bubbel, juist als de economie in de stagnatielanden (Japan, Europa) twee enorme rugwinden krijgt: de lagere olieprijs en de sterke dollar. Zelfs de republikeinen in de VS weten dat je nu voluit met gaan met infrastructuurinvesteringen. In Nederland weten we dat we veel meer moeten investeren in onderwijs (en helaas defensie). Dat kan voor een appel en een ei.
We gaan na vier jaar van permanente neerwaartse herzieningen van groeiverwachtingen eindelijk een jaar tegemoet met opwaartse herzieningen!

de century portefeuile van Ritholtz versus de recent history portefeuille van

http://www.ritholtz.com/blog/2014/12/allweather-fail/
Ritholtz kwam in geweer naar aanleiding van het boek van Robbins Money:Master the game. Daarin komt Robbins op basis van de gesprekken met de meest gerenommeerde beleggers in de wereld en de ervaringen van de laatste jaren tot een portefeuille met heel veel vastrentende waarden en grondstoffen.
Robbins vindt dat een all weather portefeuille er ongeveer zo moet uitzien:

30 percent stocks

15 percent in seven- to 10-year Treasuries

40 percent in 20- to 25-year Treasuries

7.5 percent in gold

7.5 percent in commodities

Ritholtz houdt het liever bij een portefeuille die het de afgelopen 100 jaar beter deed en wil daar best $100.000 op zetten, een weddenschap dat zijn portefeuille het beter doet dan die van robbins (zowel qua opbrengst als Sharpe ratio).
Ritholtz denkt dan aan een portefeuille die er alsvolgt uitziet

20 percent total U.S stock market

5 percent U.S. REITs

5 percent U.S. small cap value

15 percent Pacific equities

15 percent European equities

10 percent U.S. TIPs

10 percent U.S. high yield corp bonds

20 percent U.S. total bond market

Dat is de klassieke 60 % aandelen/ 40% vastrentend die in Amerika de doorsnee rijke werkende man wordt aangesmeerd.
de portefeuille van Robbins is wat meer in de richting van wat Europese pensioenfondsen vinden dat het moet zijn volgens ALM-studies. Daar komen hoge gewichten uit voor vastrentende waarden en grondstoffen.

In Nederland hebben we te maken met het FTK, het financiële toetsingskader en dat werkt met verplichtingen gewaardeerd volgens de rente, maar aan het lange eind tegen een hogere rente omdat het ABP weigert het renterisico te matchen. Een en ander leidt tot enorme gewichten voor vastrentende waarden nog extra aangevuld met swaps om nog meer exposure naar de rente te hebben.
Dat heeft veel meer dan goud opgeleverd. Nederlandse pensioenfondsen hebben enorme rendementen gehad en dat met betrekkelijk lage gewichten voor aandelen in de portefeuille.
Het gevolg is dat pensioenfondsen in Nederland steenrijk zijn, maar zich straatarm moeten rekenen. Een rendement van ongeveer 20% in 2014 gaat toch leiden tot verlaging van de pensioenuitkeringen bij enkele fondsen.
Door de fratsen van Draghi, Kuroda en Yellen kan men niet meer tegen een acceptabele prijs een lijfrente kopen. Een zeker nominaal pensioen is bijna onbetaalbaar geworden.
Pensioenfondsen moeten volgens het regelingskader volgens de portefeuille van Robbins beleggen met als enige afwijking volgens de huidige inzichten dat grondstoffen verderfelijk zijn. Die gaan omlaag en veroorzaken dan een nog lagere rente en zijn bovendien te ingewikkeld. Nee, men komt dus uit op FTK portefeuille:
40% aandelen wereld, met 5% voor aandelen onroerend goed
60% langlopende vastrentende waarden (met voor de ondernemende pensioenfondsen 10% particuliere hypotheken).



Ik denk dat Ritholtz wel $1.000.000 wil inzetten dat zijn portefeuille de komende 20 jaar meer gaat opbrengen dan de FTK portefeuille met dat enorme gewicht voor lange vastrentende waarden.
Kan een Nederlands pensioenfonds zich dit permitteren? De afgelopen jaren zeker niet, maar het ABP deed het toch. De komende jaren lijkt me kansrijk om een portefeuille à la die van Ritholtz te proberen, met afgezwakt aandelenrisico via bijvoorbeeld converteerbare obligaties/ een optiestrategie. Maar het FTK is machtiger dan de beleggingsvisie. Het FTK was bovendien winnend en men is moegestreden om zich er te veel tegen te verzetten. Jongeren accepteren al dat ze geen volwaardig pensioen krijgen, want dat kan niet als je tegen 1% belegt.

lagere olieprijzen en dan

De olieprijs is gedaald omdat plotseling alles tegenzat voor de olie
boeren. Men is er nog niet uit of het meer komt door tegenvallende vraag dan overdadig aanbod. Boven een van de plaatjes (bron Quarz) waarom de vraag tegenviel: China (N.B. niet alleen de olieprijs daalde daar op, maar ook de rente).

http://www.ritholtz.com/blog/2014/12/awesome-oilenergy-infographic/

Dit is extreem belangrijk: de vraag naar olie gaat veel minder omhoog op wat je zou verwachten op basis van de groei van het BNP. De olieprijzen zijn na 2006 zo hoog geworden dat het olieverbruik moest kelderen, vergelijk 1985-86. De daling van de vraag komt niet alleen omdat de groei van het BNP in de wereld laag is. De daling van de olieprijzen is dus vooral gunstig, niet ellende voorspellend. We realiseren ons nu pas dat de olieprijs na 2006 een bubbel was op basis van het sprookje dat China meer extra olie zou blijven opslorpen dan er extra geproduceerd kon worden.

Dit kan een lange trend zijn. De stijging van de grondstoffenprijzen door China was een bijzonder fenomeen. Door hun schuldenberg moet de excessieve vraag voorbij zijn. Je gaat het niet meer vrijwillig als collateral buffer bij de bank aanhouden. Het Jacobs winstmodel van verzekeraars (buffers aanhouden en op die buffers koerswinst maken) is voorbij. Dat lijkt een Minsky moment.

 Maar dat gebrek aan vraag was het niet alleen. Speculanten konden hun record long posities niet meer volhouden. De geopolitieke risicopremie van $10+ sneuvelde door de gretigheid waarmee Poetin door moet produceren en de drie partijen in Irak (Bagdad, IS, Koerdistan) en de noodzaak Iran extra productie te gunnen.
Maar het was vooral de schalieolieproductie in de VS en Canada die voor overproductie zorgde.

(plaatje Bespoke http://www.bespokeinvest.com/thinkbig/2014/12/10/nothing-going-right-for-crude-oil.html). De voorraden groeien voortvarend en dat terwijl de economische groei in de VS goed is. Buiten de VS is het overaanbod waarschijnlijk groter.

De val van de olieprijzen lijkt op wat eind 1985 gebeurde.  7 maanden lang leek er geen bodem te zitten in de val van de olieprijs. Er was absoluut geen dreiging van een recessie toen. Toch was het ineens gedaan met de verschrikkelijk hoge olieprijzen die economisch herstel zo in de weg zaten. Het was ineens duidelijk dat de hoge olieprijzen hadden geleid tot meer olieproductie (in de noordzee bijvoorbeeld) en minder vraag (betere isolatie, zuinigere auto's). Na die 7 maanden kwam er een herstel van de olieprijs, maar niet naar de oude hoogtes.
Dat lijkt het draaiboek voor 2015. Een herstel naar zo ongeveer $80 is mogelijk en dat kan het dan nog enige jaren blijven.
In 1986-1987 werd de economische groei flink geholpen door die duikeling van de olieprijzen. De winstverwachtingen vlogen omhoog en de koersen ook. Tot de krach van 1987 de droom verstoorde (en nog kwam er geen recessie). Als we dit scenario herhalen krijgt de documentaire The Forecaster toch gelijk met in oktober 2015 een krach. Maar dan moeten de koersen eerst flink omhoog. Deze keer gaat men dan eerder roepen dat de koersen te hoog zijn en dan gaat de stijging gematigder, want this time is different.           

lage olieprijzen slecht, Supermario is een overschatte kruidenier, geen considerable time meer over in VS, weg met credits

Daar zijn ze weer, die plaatjes met hoe erg de val van de beurzen is, hier van de S&P http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/Current-Market-Snapshot.php. En het kan nog erger worden, vaak stopt het pas bij -5% tot -6%.
We worden nu geïndoctrineerd dat lagere olieprijzen slecht zijn. Dearleader Yellen raakt daardoor de kluts kwijt en heeft doorgeefluikje Hilsenrath aangespoord te verklappen dat de frase ' considerable time' wordt geschrapt. De eerste renteverhoging komt naderbij en dat allemaal omdat het zo goed gaat met de werkgelegenheidsgroei. Door de lagere olieprijs dreigt het nog beter te gaan.
Supermario gaat teleurstellen, hij koopt slechts leningen op ter grootte van muizenkeutels. Hij gaat QE doen, maar het zal niets voorstellen. Een nieuwe zorg.
Griekenland wordt zoals altijd een tragedie, al kan het ragfijne spel van Samaras roet in het eten gooien. Maar het zal er om hangen  of hij zijn presidentskandidaat verkozen krijgt en als dat niet lukt of Syriza sinterklaas mag gaan spelen van onze centjes.
Die lagere olieprijzen jaagt de stuipen op het lijf van beleggertjes in high yield, 16% van de high yield leningen in de VS is voor oliemaatschappijen die zich te diep in de schulden hebben gestoken om peperdure schalieolie te winnen. Banken zullen daarom van Texas tot Noord Dakota omvallen.
OPEC-landen zullen samen met Rusland tot armoede veroordeeld worden en stoppen met importeren.
Lagere olieprijzen gaan voor deflatie zorgen in Europa waardoor schuldenlasten ondraagbaar worden. Huilende pensionado's gaan straks tekeer tegen Supermario nu de 30-jaar swaprente onder 1,5% kwam en hun rechten gekort moeten worden met tig procent. Jongeren weten nu zeker dat ze geen pensioen meer krijgen, want die snotterende oma's stemmen op partijen die UFR's van 5+% gaan afspreken en zo eten ze de pensioenbijdragen van de jongeren op.
Je ziet vast straks opstootjes bij benzinestations waar pompbediendes weigeren benzine gratis te verkopen door de lagere olieprijzen en daarom in elkaar geslagen worden. Ja, die onrust vanwege lagere olieprijzen gaat vast dramatisch worden. Al die consumenten die het niet langer nemen dat de prijzen dalen.

Kortom beurzen gingen mondiaal achteruit (schade van vrijdag zit nog niet in het plaatje). Vooral de Engelsen zijn het zat na al die dalingen. Emerging Markets zakken tomeloos weg onder leiding van Poetin.

Net nu iedereen zeker wist dat aandelenbeurzen allen maar kunnen stijgen in december, de dollar sterker wordt, gaat een en ander weer heel anders dan iedereen denkt. Zijn de zorgen correct? Natuurlijk niet, maar beurzen kunnen altijd zo maar 5% dalen, zelfs 10%. Voor meer moet er echt iets aan de hand zijn, niet iets heilzaams als lagere olieprijzen, nakende renteverhogingen omdat het zo goed gaat in de VS en hogere groeivoorspellingen zelfs in de Eurozone en Japan.

dollar zwak op dreiging Griekenland: this time is different

Net hebben we verzonnen dat de dollar een safe haven valuta is, dat als het slecht gaat in Europa dat je dan in dollars moet zitten en dan dit: de dollar zwakt af op het verhaal dat Syriza aan de macht dreigt te komen in Griekenland met bijbehorende ellende voor de Eurozone.
De FT legt uit  The double whammy in dollar’s growth story dat de dollar een groeiverhaal is: omdat de groei in Amerika hoger zal zijn zal daardoor ook de rente hoger zijn met als gevolg een sterke dollar. Als het misgaat in Griekenland, moet de FED die renteverhogingen afblazen. Dus Griekenland in gevaar is dollar zwakker.
Bijbehorend plaatje laat het zien: na de kredietcrisis ging een sterke dollar samen met een zwakke beurs, maar de laatste tijd is het andersom: een sterke dollar is een sterke beurs in de VS.
This time is different en dat op een moment dat Jan en alleman inclusief zijn moeder en grootmoeder gepositioneerd zitten voor een sterkere dollar en hogere beurzen op het kerstmenu hebben staan.

Terugblik na vijf jaar op de voorspellingen van ons boek Beleggen op de golven (1)

Ons boek Beleggen op de golven is al weer vijf jaar oud. 5 jaar ben ik aan het bloggen. Heel wat is zoals het met voorspellingen betaamt niet uitgekomen, maar enige mildheid is denk ik op zijn plaats, omdat de beleggingskaart van de Kondratieffgolf tot op heden zo goed was (de rode pijl in het beginplaatje van het blog). Beleggingstechnisch was een en ander uitstekend, maar qua economisch scenario rammelde het flink.

Ter Veer zou als hij nog leefde (hij is helaas in 2013 overleden) buitengewoon trots zijn geweest over hoe we de rode pijl van de reële S&P in 2009 ingetekend hebben.

Dat de reële S&P zo precies onze trend zou gaan volgen hebben we nooit kunnen bevroeden.  Ter Veer heeft er zich altijd over verbaasd dat geen journalist op ons is afgekomen die het verhaal bij onze kaart wilde optekenen. Hij geloofde dan ook heilig dat de koersen ongeveer zouden gaan verlopen als we gezegd hadden. Nog steeds overigens krijgt onze kaart van de Kondratieffgolf vrijwel geen aandacht. In de jaarlijkse Beleggingsnota’s van F&C stond hij menig jaar, maar ook dat leidde niet tot veel vragen. Dit jaar overigens niet, o.a. daar de kaart te veel als een privéhobby van mij wordt gezien.

Het waarom van die grote beursstijging sinds 2009 hebben we goed uitgelegd: 1. via de schuivende machten tussen bedrijfsleven, arbeid, overheid en individuen (bedrijfsleven en individuen sterk betekent goede winstgroei, lage inflatie en ruim monetair beleid),en 2.via of een en ander gaat meevallen versus de verwachtingen (natuurlijk zijn winsten en rente meegevallen vergeleken bij de extreem zwartgallige verwachtingen van 2009).

Maar dat voorspoedscenario is niet gekomen. We zagen dat vooral voor de Opkomende Landen en in mindere mate voor het Westen, vooral Amerika zou het door de betere demografie beter hebben moeten doen.

 

Dat is uit te leggen via ons principe van de schuivende machten. Arbeid is zwak gebleven en niet snel sterker geworden zoals we hoopten. We zagen hulp voor de economische groei uit de groei van de middenklasse in de wereld. Dat gebeurde inderdaad in de Opkomende Landen, maar in het Westen werd de middenklasse de versukkeling in gestuurd. Dat drukte de groei van de consumptie en het vertrouwen van het bedrijfsleven om te investeren.  We dachten dat het sterk staan van individuen voldoende soelaas zou bieden, maar dat was niet zo. Die sterk staande individuen, dat waren er heel veel minder dan we dachten. Dat is slechts de rijkste 1-10 misschien 20%, met hun echt sterke (globale) netwerken via o.a. LinkedIn, maar niet zoals we dachten iedereen met een eigen huis, op Facebook. De asset economy herstelde, maar het waren vooral aandelen en obligaties en dat steunt de consumptie veel minder dan record hoge huizenprijzen die naar men tot 2006 in de VS dacht nooit konden dalen. Dus veel minder steun aan de groei vanuit de asset economy dan we dachten.

Een andere reden waarom dat voorspoedscenario er niet kwam was de  demografie en de uitwerking daarvan op de tijdgeest. Wij dachten dat de beroepsbevolking aardig op peil zou blijven via langer doorwerken, men zou daardoor ook pas later de voor het pensioen opgespaarde beleggingen gaan verkopen. Dat langer doorwerken is aan het gebeuren, maar het is niet genoeg compensatie. Dat later verkopen lijkt ook uit te komen. Liquidatie van aandelen begon pas echt bij gemiddeld 70,5 jaar en nu lijkt dat 72-73 te worden (dat verklaart mede waarom aandelenkoersen door konden stijgen en waarom het na 2018 moeilijker wordt).

Erger was dat de veranderende demografie in 2008 voor een Minsky moment had gezorgd dat je niet door kon gaan met meer schulden maken versus het inkomen. Dat Minsky moment hebben we goed aangegeven, maar we realiseerden ons niet wat dit met de tijdgeest zou doen: ook de jongeren, de millenials (geboren tussen 1980-1995) hanteren nu het devies: schuld is vies. Daardoor groeit de consumptie veel minder snel, men durft veel minder meer te consumeren door het maken van meer schuld dan vroeger.  Die slechte demografie zorgde even later voor een Minsky moment voor staatschuld in Europa (in 2009 totaal niet door ons gezien). De staatsschuld opvoeren gaat buitengewoon veel sneller verkeerd dan vroeger. De rekening voor extreem ruim Keynesiaans stimuleren is nu (door demografische tegenspoed) enorm. Zelfs in de VS. Eén jaar enorm fiscaal stimuleren zorgde vier jaar daarna nog steeds lagere overheidsuitgaven, bezuinigingen, 'austerity'. De overheid droeg vier jaar negatief bij aan de groei. Ongekend!

Er was en is vanzelfsprekend meer aan de hand waardoor de groei is tegengevallen en de beurzen meegevallen. Ik denk hier de komende tijd verder op in te gaan via nieuwe blogposten.      

oeso; lagere groei door ongelijkheid van inkomens

http://www.oecd.org/els/soc/Focus-Inequality-and-Growth-2014.pdf

(per hoofd, via blog Daalder)  berekende schade door inkomensongelijkheid. 3 extra strafpunten op de Gini schaal betekent gemiddeld 0,35% minder groei. Een en ander is niet erg hard te maken.

 

reëel omgerekend inkomen zet all time high in de VS

http://www.advisorperspectives.com/dshort/updates/Employment-Wages-and-Hours.php
Doug Short berekende dat reële lonen maal lengte van de werkweek een record high zette op basis van de cijfers van de vorige maand. Het uurloon is nog niet op het niveau van 2008, maar omdat de werkweek zes minuten langer werd, was loon * aantal uren genoeg voor het record. Die 0,4% loonstijging over november, zes minuten langer werken en dalende inflatie door de olieprijzen was net genoeg.

renteverschil VS-/- Duitsland loopt op

Het renteverschil is het hoogste sinds 1990. Maar kijk eens naar wat rond 1984 gebeurde! Het renteverschil kan dus nog best veel groter worden. De rente in Duitsland en de VS kan in 2015 met de helft toenemen.

Na de val van de muur werd de rente in Duitsland even hoger dan in de VS. Daarna duurde het bijna zeven jaar voor het renteverschil was uitgestegen. Het was toen 3% opgelopen, nog niet de 4% van 1980-1984, maar toch een heleboel.

Sinds 2009 is het renteverschil op aan lopen, nu al met 2% vanaf het dieptepunt. Dat kan nog bets een paar jaar aanhouden.

Ja dat waren de dagen dat de dollar nog drie gulden negentig stond. Amerikanen vonden alles zo goedkoop dat ze je overvoerden met in hun ogen vrijwel gratis biertjes in Amsterdam. Het gaat terug tot voor de beleggingshistorie van bijna alle portfoliomanagers. Dat was even schrikken voor hen, ze dachten dat het verschijnsel van de sterke dollar zo iets jaren tachtig was en vergeten mocht blijven. Wie weet niet dus

toch weer de rente omlaag, wat deFED ook roept via Hilsenrath

De FED had Hilsenrath weer eens opgetrommeld om te melden dat de zinsnede 'considerable time' voor de rente verhoogd gaat worden uit de komende FED verklaring over het rentebesluit geschrapt gaat worden. Het gaat gewoon goed met de VS, de werkloosheid daalt snel. De inflatie daalt slechts tijdelijk door de olieprijsdaling. De FED meldde de stijging van de dollar niet erg te vinden. De 'financial conditions' verslechteren hierdoor, maar dit wordt ongedaan gemaakt door de stijging van de S&P.
Hilsenrath meldde het op bladzijde 1 van de Wall Street Journal om te voorkomen dat de FED hem zou verwijten een en ander niet luid genoeg rond getoeterd zou hebben. D.w.z. niets staat de FED in de weg de rente vanaf juni gaat verhogen.

Toch ging de rente omhoog. Men gaat op de vlucht vanwege de pogingen van Samaras om Griekenland in het verderf te storten via het in het zadel helpen van Syriza door vervroegd presidentsverkiezingen uit te schrijven (=Griekse beurs -10%, Griekse rente nauwelijks omhoog, want Draghi komt wel te hulp). Hij schuift een saaie, rechtse rakker die langdurig aan het pluche gekleefd zit naar voren als presidentskandidaat. Als deze het niet haalt komen er verkiezingen waarbij Syriza de grootste partij wordt (en daarmee 50 extra zetels wint).
Ook de plotselinge 8% koersval uit het niets in China joeg beleggers de stuipen op het lijf en dan koopt men maar wat graag overgewaardeerde staatsleningen.
Vreemd. De S&P ging 0,02% omlaag, de Nadaq een half procent omhoog. Toch niet echt een reden om zo naar obligaties te vluchten zou je denken.