27 januari 2011

Vraag naar olie accelereert



De productie van olie accelereert, maar ook de vraag. Dus de olieprijs kan toch stijgen.
Tot vooor kort ging de stijging van de vraag door de opkomende landen (NON OECD) samen met een val van de vraag in de rijke landen (OECD). Vooral door de ineens weer behoorlijks stijgende vraag in de VS gaat de vraag van het Westen weer omhoog.
Grafieken zijn van Yardeni.

Olieproductie accelereert





De olieproductie is aan het accelereren. Vooral buiten de OPEC is de olieproductie flink aan het stijgen (bijvoorbeeld in China, Brazilië, India, Rusland (alle BRIC's dus), maar ook de VS, Canada).
Sommige OPEC-landen zijn hun productie op aan het voeren, zoals Saoedi Arabië en Nigeria (dat verklaart ook waarom de economische groei in Nigeria ineens zo'n 7% is).
Grafieken zijn van Yardeni (en Hein de Kort die de praktijkn van Shell in Nigeria aan de kaak stelde in het FD).

26 januari 2011

FED ziet geen inflatie door grondstoffen, GS wel


De FED had een slaapverwekkende verklaring over zijn beleid vandaag. Geen verrassingen, er waren deze keer zelfs geen tegenstemmers.
De FED zei dat het weer iets beter ging met de Amerikaanse economie, maar niet goed genoeg om de werkgelegenheidsgroei hoog genoeg te krijgen (men heeft het over werkgelegenheidsgroei, niet werkloosheid, dat is iets strenger, omdat daling werkloosheid moeilijk is als er minder mensen bij een verbeterende economie ontmoedigd worden werk te zoeken).
De FED zei dat er geen inflatiegevaar was door de grondstoffenprijzen.

Dat is tot op heden het geval, maar Goldman Sachs stelde in zijn daily vandaag dat de grondstoffenprijsstijging van de laatste tijd nog voor 2/3 moet worden doorberekend in de prijzen, dat kan tijdelijk zelfs cumuatief 1,7% extra inflatie in het derde kwartaal opleveren volgens hun modellen.

De markt was blij met de FED verkalring, maar niet superblij. De Dow brak door de 12.000 en de goudprijs ging even tien dollar omhoog en omlaag.
De verklaring wordt als duifachtig gezien, slecht voor de dollar.
Er werd flink op los geblogd bij Business Insider dat de dollar trash was. Soros zag dollarzwakte omdat de eurocrisis opgelost wordt en ingeruild wordt voor de municipalitycrisis. Al dat kwantitatieve verruimen is niet goed voor de dollar, al vond eerder vandaag de bank of Japan het niet zo bedreigend voor de yen, men zag eerder yenzwakte als de FED ophoudt met QE2.

25 januari 2011

goud heeft last van stijging reële rente



Goud en zilver ploffen in elkaar door de stijging van de reële rente. De rente stijgt en de inflatieverwachting in TIPS daalt. De belangstelling voor inflatie gerelateerde obligaties TIPS valt plotseling weg (dit heeft misschien iets te maken met de crisis van municipalities leningen), nu het duidelijk is dat er geen derde ronde kwantitatieve verruiming komt door de FED, die $600 miljard van de huidige golf van kwantitatieve verruiming geen extra inflatie gaat geven.
Zo heel veel kan de inflatieverwachting ook weer niet dalen, want we gaan niet onder de paniekniveaus van augustus vorig jaar komen zo lang we geen recessie op korte termijn zien komen.

De fase EF in de vierjaarscyclus

Volgens onze indeling zitten we in de fase EF van de vierjaarscyclus (zie ook pagina cycli). Helaas kunnen we dit niet garanderen.
De fase begint met verbazing dat de markt stijgt, terwijl we toch dachten dat we gingen dubbel dippen (of in vorige fases ook wel dat men dacht dat de FED de rente zou gaan verhogen tot ze een ons zouden wegen). Deze keer zei men, die Bernanke heeft een nietszeggend kletspraatje gehouden in Jackson Hole en dan moeten we zo maar geloven dat opkopen van overgewaardeerde staatsleningen de Amerikaanse economie uit de brand helpt? (Daar dacht ik toen heel anders over, zie mijn post http://beleggenopdegolven.blogspot.com/2010/08/keert-de-beurs-op-jackson-hole.html)

Die stijging zet maar door en door en men is te laat met aandelen bijkopen. Aandelen raken overbought en er komt maar geen correctie van enige omvang. Wel kan er een soort pauze optreden, net als in 2004-2005. Dat zie je nu ook op diverse beurzen (ook AEX) waar de koersen sinds ongeveer half december nauwelijks zijn vooruitgekomen. De wereldindex en de S&P marcheerden wel degelijk zij het langzaam door sinds half december.
De stijging is hardnekkig en lijkt nog niet te zijn afgelopen. Correcties van meer dan 5% kunnen nog een hele tijd wegblijven (gebeurt niet in fase EF, net niet in FG en niet in GH, d.w.z. niet in 2011).
Dat zegt het vierjaarscyclusverhaal. Er kan natuurlijk iets belangrijks fundamenteels gebeuren dat niet standaard is. Dan kun je een ander koersbeeld krijgen dan de standaard vierjaarscyclus (zowel slechter als beter is mogelijk: beter kan optreden als de structurele trend van de beurzen sinds 2009 fors omhoog is door prima winststijgingen. Dan is de trend in fase FG niet horizontaal maar stijgend. De fases kunnen ook langer worden. Slechter kan optreden als de Eurocrisis ontspoort en in China de inflatie met draconische maatregelen bestreden moet worden om deze onder de 6% te houden).

Koop S&P nu correlatie met rente wegebt


Het plaatje laat de samenhang (correlatie) tussen de wekelijkse stijging van de S&P500 en de koers van 10 jaars Amerikaanse staatsleningen zien over het voorgaande half jaar.
Als de correlatie dicht bij -1 ligt dan zitten we in een flinke crisis. Als de correlatie dicht bij 0 zit dan is de situatie ongeveer Goldilocks.
Als de correlatie onder -0,45 was, dan ging het fout met de S&P500 en goed met US Treasuries; als de correlatie hoger dan -0,45 was, dan ging de S&P meestal mooi omhoog.
Deze regel is beslist niet onfeilbaar (helaas).

De theorie erachter is dat alleen als aandelenmarkten en obligatiemarkten uitsluitend denken aan hoe slecht het met de economie gaat (en de correlatie richting -1 gaat) je een flinke bear market voor aandelen hebt.
Als de problemen van de aandelen- en obligatiemarkt niet hetzelfde zijn (en de correlatie niet meer zo sterk is), dan is er weinig stress en doen aandelen het gemiddeld alleszins redelijk.
In een Goldilocksscenario is de correlatie tussen aandelen en staatsleningen ongeveer 0 (range -0,3 tot +0,2 ongeveer).

Correlatie tussen dollar en beurzen even weg?



De laatste jaren was de correlatie tussen de dollar en de aandelenbeurzen (S&P500) negatief. De dollar was sterk als de beurzen door de grond gingen.
Het plaatje van Nomura dat in Wall Street Journal stond laat zien dat de correlatie tussen dollar en beurs de laatste weken weer ongeveer 0 is geworden. Het verband tussen beurzen en de dollar is even weg.
Het blog The Bg Picture (Ritholtz) legde dat positief uit: in tijden van stress zijn alle correlaties +1 of -1. Als de stress minder wordt, dan worden die correlaties niet meer zo hoog. De afnemende samenhang van beurzen met de dollar, rente en goudprijs signaleert dat de stress uit de markten aan het lopen is.

Bernanke, von Havenstein en de quantum leap van Trichet




Socgen (Edwards) kreeg de lachers op zijn hand met de vergelijking van Bernanke met Rudolf von Havenstein, de president van de Reichsbank in de tijd van de Weimarrepubliek. Ik vind de gelijkenis niet zo treffend. Von Havenstein bleef maar geld bijdrukken, dat gaat Bernanke niet doen. Bij de komende vergadering gaat de FED melden dat het een stuk beter gaat met de Amerikaanse economie en datze toch doorgaan met kwantitatieve verruiming. Er is zelfs hoop dat niemand tegen gaat stemmen tegen dit sinterklaas spelen. Bernanke blijft waarschijnlijk brandstof geven voor de risk on trades, de beurzen kunnen nog stijgen.

In de Wall Street Journal had men ook een interview met Trichet. Daarin verkondigde hij bijna hetzelfde als in Buitenhof. Het interview werd negatief uitgelegd, men vond dat Trichet havikachtig was over inflatie (het gaat goed in Europa, wat een ramp is dat kennelijk in de ogen van sommigen) en overheden opdroeg niet zo bang te zijn, dat ze meer moesten bezuinigen.
In het interview met Buitenhof zei hij dat ook, maar daar kon je eruit halen dat politici eens dapper moesten zijn met het optuigen van een overtuigend steunsysteem aan de europeriferie/ banken: ze moeten een quantum leap maken.

In de WSJ zei Trichet dat hij niet zou aarzelen met renteverhogingen als de inflatie verder op zou lopen, ook als de ECB allerlei banken moet blijven steunen en [dubieuze] staatsleningen moet blijven kopen.
Ik heb een grafiek bijgevoegd waar je kunt zien dat de rente van de ECB zelden beneden de inflatie ligt. Dat gebeurt alleen als de economische groei te laag is en vooral als de geldgroei te laag/ negatief is. Dat verklaarde waarom sinds de kredietcrisis de korte rente lager lag dan de inflatie, maar geldgroei is nu weer behoorloijk aan het aantreken en de inflatie ook.
De ECB moet dus over enige tijd de rente verhogen. Misschien rond september.

24 januari 2011

Obama is rechtse rakker geworden


Wasserman gaf de sprong van Obama naar rechts goed aan. Sinds hij dit gedaan heeft, worden zijn kansen op herverkiezing weer heel hoog aangeslagen. Zijn approval rating verbetert (de aantrekkende economie helpt natuurlijk hierbij).
De Wall Street Journal had er 21 januari een artikel over (Obama's Great Leap Rightward). Men verdacht Obama ervan dat hij na kerstmis gekidnapt was en gehersenspoeld: plotseling wordt hij fiscaal prudent (net als Clinton), doet hij lieve dingen voor het bedrijfsleven en moedigt hij een grote overheid niet langer aan. Het is de reactie op de republikeinse verkiezingsoverwinning, hij voelt de tijdgeest ineens anders aan. In de State of the Union deze week gaat hij vast fiscale prudentie preken. Gezondheidszorg moet goedkoper.

23 januari 2011

De laatste tien jaar daar draait het om bij de pensioenopbouw

In de New York Times (Your Money: With Retirement Savings, It’s a Sprint to the Finish) haalt een verrassend populaire column een heel belangrijk probleem van stal: De laatste tien jaar van de veertigjarige pensioenopbouw bepalen voor de helft hoe veel pensioen er wordt opgebouwd. Als in die jaren het rendement prut is, dan ben je de klos. Om dat te voorkom,en moet je de laatste jaren voorzichtig beleggen en daardoor is het rendement gemiddeld in die laatste tien jaar lager dan in die veel minder belangrijke 30 jaar die voorafingen, waarin veel meer risico genomen kan worden.
Ons Nederlands defined benefitsysteem lost via de solidariteit voor een heel groot deel dat probleem op (in de commentaren op het artikel in de NYT verzuchtte men vaak: O, hadden we nog maar een defined benefit systeem, een pensioen in plaats van riskante toezeggingen). Door uit te gaan van een steeds nieuwe instroom van nieuwe deelnemers kan voor de gepensioneerden, bijna gepensioneerden meer risico genomen worden, waardoor het gemiddeld rendement op lange termijn beter is. De laatste tien jaar pakte dat verkeerd uit, maar voor de komende jaren lijkt die aanpak opnieuw te kunnen lukken. De pensioenfondsen zullen wel minder risico moeten nemen dan men de afgelopen twintig jaar nam, omdat men veel meer in de uitkeringsfase komt. Maar men moet niet te ver doorslaan en te weinig risico nemen. Men doet er verstandig aan het renterisico voor een flink deel af te dekken en in een goed gespreide portefeuille met niet alleen aandelen, maar ook met veel credits, onroerend goed en converteerbare obligaties etc te beleggen. Men zal niet in te simpele portefeuilles moeten beleggen.

Die ongeveer 50% obouw van je pensioenvermogen in de laatste tien jaar is betrekkelijk standaard, onder de meeste veronderstellingen over het rendement. Maar de veronderstellingen welk rendement men op lange termijn gaat behalen in een pensioenfonds flucturen wild. Daardoor kan een pensioenfonds niet langer met grote stelligheid zeggen dat een bepaald pensioenn zoals 1,75% per deelnemingsjaar opgebouwd wordt, de uitlatingen over indexatie voor inflatie zijn nog onzekerder (maar nog steeds goed haalbar als we, zoals we denken, wereldwijd in een voorspoedfase van de Kondratieffgolf zitten).
Er zitten nog allerlei problemen in het defined benefitstelsel die opgelost moeten worden om dit mooie stelsel overeind te kunnen houden. Er moeten grenzen gesteld worden aan de solidariteit, men kan niet de gehele rekening bij de jongeren leggen. Als men heel zeker wil zijn van je nominale pensioen, dan zul je extra premie moeten betalen. Als je meer kans op indexatie wil hebben ook of men moet meer risico nemen.

Ierland, Trichet en Barron's roundtable

De komende val van de Ierse regering zal de eurocrisis geen goed doen. De oppositie heeft geen zin om krom te gaan liggen voor al die bankschulden. Of Ierland dat zo maar mag van andere Europese landen valt te bezien. Trichet was er heel duidelijk in bij Buitenhof: een faillissement van een Europees land is absurd, dat doen beschaafde landen sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer. De Europese landen hebben hun plannen gemaakt en zullen dit blijven doen. Als de politiek het wil, dan moet het lukken (Trichet had het niet eens over extra bezuinigen).
Trichet heeft in een vorige baan heel wat opkomende landen bijgestaan die failliet gingen. Dat was echt geen pretje voor die landen. Hij was verbaasd dat men daar zo luchtig over deed (en dan zei Trichet niet eens dat het voor een euroland veel meer consequenties heeft als men failliet gaat, men verliest zijn pensioen, vakbonden staan enorme loondalingen niet toe).

In Barron's Roundtable was men het met elkaar eens: het was maar een zootje in Europa en je moets Eurozonebanken short gaan zo meldde Felix Zulauf (en vooral goudkopen zei hij als rechtgeaarde Zwitser, al zag hij tijdelijk meer in agrarische grondstoffen). Italië moet dadelijk € 250 miljard gaan herfinancieren, wat geen kattendrek is. De depositobasis van Spaanse en Ialiaanse banken gaat volgens Zulauf hard omlaag. Daardoor gaan de banken niet net als in 2009 90% van de staatsleningen kopen. Er zijn gewoon niet genoeg kopers voor de staatsleningen van Spanje, Italië etc.
Als banken alle staatsleningen zouden moeten kopen, dan heeft Zulauf gelijk: die kunnen niet meer alle staatsleningen kopen. Maar als een Europees fonds een en ander financiert met steun van de ECB (als de politiek dat wil, stribbelt Trichet c.s. niet tegen) en de Sovereign Wealth Funds/ centrale banken van Azië hier in geloven dan kan een en ander best nog financierbaar zijn.
Die bankleningen in de PIGS zijn nog moeilijker te financieren. Het afgelopen jaar konden de banken in Europa netto geen kapitaal aantrekken uit de obligatiemarkt. De banken van de europeriferie zijn helemaal overgeleverd aan de liquiditeitssteun van de ECB. Die komt wel, maar dat voelt niet aan als Goldilocks.
We blijven dus voorlopig tobben over de Eurocrisis zo lang de politiek nog geen endlösung heeft gevonden voor het probleem.

Verkopen/voorraden huizen verbetert in VS


Het plaatje van Calculated Risk laat zien dat het met de huizenmarkt in de VS de goede kant opgaat. Na het einde van de subsidies om een huis te kopen vielen de verkopen terug, maar de wonden die dat sloeg schijnen nu geheeld te zijn.
De cijfers zijn nog niet echt goed, maar het gaat de goede kant op, hiervoor zijn wel betere werkgelegenheidsgroeicijfers nodig. Vooral iets lagere jeugdwerkloosheid, want anders gaat de jeugd geen eigen huishouding erop nahouden, zo bleek de afgelopen jaren.

Inflatie China ietsje lager



Chris Watling van Longview had bovenstaande plaatjes over inflatie. De voedselprijzen zijn dominant in china en India. deze lijken even iets minder hard te stijgen. De huizenprijsinflatie in China is stevig op zijn retour. dat betekent dat de Peoples Bank of China niet meer zo heel veel hoeft te doen om de inflatie onder controle te houden. De groei in het vierde kwartaal in China was iets te hoog, maar de speculatie in onroerend goed is wat minder en de groei van M2 hoeft niet zo ver meer te worden afgeknepen. Misschien dat de beurs in China weer wat opknapt als de PBOC het monetaire beleid niet te veel verkarpt. De PBOC weet dat de groei ineens kan terugvallen als je een kritisch niveau van reserve requirement die ze banken opleggen overschrijdt. We lijken dicht bij zo'n niveau.

21 januari 2011

Spanje topperformer

De verhalen vallen over elkaar heen: het gaat niet fout met Spanje. Goldman Sachs: Spain Sustainable! Zelfs bij een nieuwe recessie in 2011 komt in hun stresscenario de overheidsschuld niet boven 90%, een paar failliete cajas, spaarbanken oppeppen kost € 13 miljard, in het risicoscenario € 63 miljard. Een peuleschilletje, zo vindt men ineens.
Evolution vond in enorme stressscenario's Santander een heleboel meer waard dan de koersen van vandaag.
We wisten het toch zo zeker: Spanje zou door de speculanten de komende maanden aangevallen worden en dan zouden alle beleggingen van Spanje in waarde tuimelen, misschien wel decimeren.
Daar ging een van de mooie short mogelijkeden: short Spaanse en Italiaanse aandelen en long Duitse aandelen. Dat kost goud, dat weliswaar iets in prijs aan het dalen is maar toch nog steeds duur is.
In de januari rally worden alle smaakmakers van 2010 in de verkoop gegooid (de winnende Emerging MArkets, mining, small caps) en de losers doen het geweldig (Spanje, Italië, mining, utilities).
Staatsobligaties van veilige landen blijven akelig riskante beleggingen. Ze gan zo maar onderuit, heel anders dan half 2010 toen ze alleen maar omhoog gingen, de Nederlandse pensioenfondsen tot wanhoop drijven. Afstempelen van pensioenverplichtingen werd als bittere noodzaak gezien, op grond van de hogere levensverwachtingen moest op het dieptepunt van de rente nog even massaal lange leningen ingeslagen worden.
Waarom doen we toch altijd alles fout?