3 oktober 2011

Dividenden ,Janjuah, Edwards: crisis en stagnatie


De sombere profeten vedrongen zich voor elkaar.
Vandaag was het een keer niet Edwards van Socgen met zijn voorspelling van een S&P500 met killer waves van de Coppockcyclus van 400 die de show stal, maar Bob Janjuah.
Bij zijn tulband zag hij een S&P van 800-900 op ons afkomen met eventueel een doorschieten naar 700. Koerswinstverhoduingen van 7 tot 8 zijn dik betaald voor Amerikaanse aandelen.
Deze maand gaat het naar 1000 en dan kan de beurs even herstellen richting 1200 op meevallend economisch nieuws volgens zijn sidekick Kevin Gayner.
Het is volgens hem (maar bijvoorbeeld ook Pimco) nu helemaal zeker dat de Europese politici niet tot een krachtige aanpak komen. De kernlanden moeten zich niet laten verleiden tot leverage van het EFSF geld (ook Schaüble gaf weer eens een garantie dat dit over zijn lijk niet gaat gebeuren en men vindt ook dat het niet mag van het Duits gerechtshof (Starbatty triomfeert). Schulden oplossen door nog meer schulden maken helpt niet. Ongesteriliseerd ingrijpen door de ECB staat niet in het woordenboek van de ECB en zo lang die in Frankfurt zetelt moet dat zo blijven.
Een fiscale unie in de Eurozone, dat is te gek voor woorden dat mensen daar nog in geloven.
QE3 zou een grote ramp zijn en gelukkig is de inflatie er te hoog voor.
Dat is genoeg voor zeer lage groei in de ontwikkelde wereld in de komende drie tot vijf jaar.

Redenen voor lagere koerswinstverhodudingen en winsten: we zitten in een balansrecessie, de macro onzekerheid blijft extreem, banken blijven ongeleide projectielen met steeds veranderende regulering, we zitten op piekwinsten en dat hoort niet bij de cyclus, de overheid heeft geen plan (en kan ook geen plan betalen) om de economie te stimuleren etc. etc etc.

De aandelenmarkt gelooft dit scenario al behoorlijk. Het plaatje hierboven laat zien dat de dividenden volgens de derivatenmarkt de komende ongeveer drie jaar eerst 40% gaan dalen (in het vervolg van de Great Recession) en dan 7 jaar ongeveer constant blijven (tijdens de periode van stagnatie waar Goldman Sachs over schreef).

Bij zo erg groeiend pessimisme is het niet verwonderlijk dat de beurzen onderuit gaan.

ISM herstelt een beetje


De ISM, de belangrijkste barometer voor het welzijn van de industrie in de VS, steeg de afgelopen maand een beetje en kruipt zo weer een beetje naar de gemiddelde trend terug.
De Goldman Sachs Analyst Index die enigszins meeloopt met de ISM (tenminste dat is de bedoeling) maakte de afgelopen maand een flinke duikeling, vooral voor de onderdelen nieuwe orders, backlog of orders en export. Op grond daarvan dacht ik dat de ISM onder de 50 zou komen.
Nu was backlogs inderdaad omlaag, maar nieuwe orders bleven constant en de exportvooruitzichten verbeterden, ondanks de grote dalingen die voor deze onderdelen in de GSAI waren gesignaleerd. De ISM werkt meer met harde cijfers en de analisten reageren meer op de gevoelens van de informatieverstrekkers. Misschien zijn de analisten iets tijdiger met hun signalen dan de ISM. Een andere verklaring is het veel grotere gewicht van auto’s en toeleveranciers hiervan in de ISM dan in de S&P500. Ondertussen kostte dit een fles wijn vanwege de weddenschap met een collega (vorige maand won ik die weddenschap over de ISM overigens). Op Goldman Sachs kun je kennelijk niet altijd rekenen.

2 oktober 2011

PSI van tafel is EFSF terug op tafel

Niet alles ging verkeerd afgelopen week. De Duitsers probeerden het leveragespook van Geithner om het EFSF als een bank via de EIB 5 tot 10 keer te gaan leveragen weer terug in de fles te krijgen, maar dat is gelukkig niet gelukt. Het is duidelijk dat als het fout gaat er natuurlijk naar veel meer leverage gegrepen gaat worden.

De rente verschillen van de PIIGS met Duitsland liepen terug, ook al werden de leverage verwachtingen teruggeschroefd.

Het is een soort onderhandelingsactie van Duitsland tegen de PIIGS en de banken die steun eisen zonder er iets van betekenis tegenover te zetten. PSI, Public Sector Involvement, moet groter worden van Nederland, Duitsland c.s.

Meteen begint de banklobby weer te werken. Men roept in de NRC in herinnering dat de grote koersval kwam na 21 juli toen de PSI werd afgedwongen (ook al was de plotselinge reductie van de groei in de VS op 26 juli een net zo erge reden voor de beursval op dat moment).
Het kleine beetje PSI, waarbij de banken zwaar gesubsidieerd worden, is al te veel om te dragen voor de banken. Wat een onzin. Het op grote schaal kopen van slechte leningen moet niet al te veel gesubsidieerd worden door de belastingbetaler. Als een bank te veel slechte leningen koopt moet deze gesaneerd worden via nationalisering of gedwongen fusies met sterkere banken of extra kapitaalinjecties door de beleggers.

"Laten we de schuldopbouw van Griekenland als Europa toch maar betalen om de banken overeind te houden, want anders is er een dominoeffect à la Lehman.
Sinds Lehman weten we dat het goedkoper is geen faillissementen te laten optreden die grote delen van de kapitaalmarkt besmet". Te laat ingrijpen kost steeds meer geld, wat eerst $50 miljard kostte om Lehman te repareren werd een verlies van $ 3000 miljard. In de NRC fulmineert men daarom tegen de bestrijders van moral hazard, men ziet liever een bankbelasting te betalen door uitsluitend de gezonde banken.
Men geeft onmiddellijk aan wat er gebeurt als je te hoge afkoopprijzen bedingt: de hedgefunds springen aan boord: 1/3 van deelnemers aan PSI hebben na 21 juli hun obligaties gekocht (het is toch van den gekke dat deze kopers mogen profiteren van de te hoge afkoopprijzen; die gunst moet toch beperkt blijven tot armlastige banken die op 21 juli hun Griekse leningen nog niet verkocht hadden).

Daarmee laten we ons chanteren in plaats van een duurzame oplossing te zoeken.

Komt er een Lehman moment als Griekenland uit elkaar spat? Dat is onzeker en de kans hierop lijkt me niet erg groot mits de poltiek krachtig ingrijpt. Enkele omstandigheden zijn nu veel beter: de centrale banken geven al de benodigde oneindige liquiditeit aan de banken en het gedonder met collateral met veel gedwongen verkopen lijkt ook beter in orde te zijn (de repomarkt werkt nog).
De staatsschuld van de PIIGS is kleiner dan de totale hypotheekschuld van de VS in 2008.
We hebben ondertussen gezien wat werkt bij een Lehman situatie: TARP (herkapitalisering van banken) en QE (er komt via leverage met de ECB door EFSF en via het IMF een berg geld op speculanten af die onmiddellijk de andere kant in gaan speculeren).
Alleen de condities tegen welke rente men extra mag lenen bij het EFSF hoeven nog uitonderhandeld te worden (inclusief een budgettsaar die aanvullende bezuinigingen bij de PIIGS moet kunnen afdwingen).
Men moet er toch uit kunnen komen. Het alternatieve scenario is duidelijk en niet aanlokkelijk, maar men blijft onderhandelen op het scherpst van de snede en dat kost tijd die er even niet meer is.

Opkomende landen inclusief China nog geen safe haven



De afgelopen paar weken lieten de veronderstelde safe havens de belegger in de steek: de goudprijs daalde, maar vooral de aandelen van Opkomende Landen deden het slecht. Dat was niet eens zo zeer in hun nominale koersen (dat was even slecht als in Europa en de VS), maar vooral door de glijvlucht van hun valutakoersen. (Andere) Grondstoffenprijzen gingen mee omlaag in die trends. De Chinese yuan bleef constant, maar de forwards die aanvankelijk een behoorlijke stijging hadden verdisconteerd moesten wel flink terug.

Grondstoffenprijzen en het wel en wee van China en India hangt erg samen. Iedereen rekent erop dat de toenemende rijkdom van die landen het olieverbruik en daarmee de olieprijzen etc. mee omhoog sleurt.
Maar nu is de somberheid over de economische groei in Europa en in mindere mate de VS plotseling doorgeslagen naar de Opkomende Landen en weg zijn al die stijgende grondstoffenprijzen.

Vooral de verhalen over China worden somberder vanwege onbezonnen investeringen in bepaalde ver weg provincies en vooral ook overinvesteringen door ontwikkelaars van onroerend goed. Onroerend goed aandelen kregen er van langs in China en de rente die de zwakkere broeders moeten betalen voor hun speculaties begingt aardig Griekse vormen aan te nemen.

Lehman, Japan of 1998: wat staat ons te wachten?


Ik zie drie mogelijkheden voor het komend jaar:

1. Griekenland wordt rampzalig aangepakt en er ontstaat een soort Lehman moment, waar de markt met succes een aanval plaatst op de staatsleningen van Italië en Spanje en waarbij veel banken sneuvelen.Er komt een erg dure redingsoperatie op gang van de kern Eurolanden samen met de VS, het VK en China via het IMF en de EIB. Er komen alsnog eurobonds, zwaar geleveraged door de EIB. De economische groei zal dan ongeveer -6% zijn in Europa, maar erger is mogelijk.
Politici schijnen dit als droomscenario te zien, gezien hun perverse gekwijl zo graag achter de markt aan te willen lopen voordat ze actie ondernemen. Dit leidt tot een verdere beursval à la 2008.

2. Stagnatie. Een lange periode met groei à la Japan van circa 1% met af en toe
tussenperiodes met een serieuze recessie, zie plaatje. De groei per hoofd van de bevolking in Japan was overigens in de nodige jaren niet slechter dan in Europa of het VK. Goldman Sachs begint dit te zien als het meest waarschijnlijke scenario. Van de week hadden ze een report waarbij ze uitlegden dat stagnatie veel vaker voorkwam in de geschiedenis dan je denkt. De stagnatie in Nederland van 1973-1987 (een van de langste stagnaties in hun verhaal) wordt zo ongeveer als voorbeeld genomen. In dit scenario gaan de beurzen toch omhoog.

3. Het is als in 1998 (het scenario waar ik de meeste kans aan toeken). Een belangrijk deel van de wereld gaat onderuit (toen Azië/Rusland, nu Europa), maar dit beïnvloedt de groei in de rest van de wereld opvallend weinig. Men investeert voorzichtig (VS) of minder voorzichtig (Opkomende Landen) door, consumptie groeit met het beschikbaar inkomen mee in de landen waar de huizenmarkt niet verslechtert (zoals in Duitsland, Japan en de VS) of beter. De winsten groeien door, zij het niet zo uitbundig als de consensus tot voor kort was. De beurzen herstellen krachtig.

De beurs laveert tussen scenario 1 en 2 in. Elke keer als men weer meer in scenario 1 gelooft krijgen de koersen een oplawaai. De tijden dat Obama hoop predikte is voorbij, nu preekt hij alleen over de te hoge inkomens en belooft hij belasting verhoging een change waar men in de VS niet gelooft. dan liever die dikzak van een Christie (gewichtige goeverneur van New jersey die succesvol bezuinigde) zie je steeds meer Amerikaanse kiezers denken.

N.B. Zo erg was Japanscenario nu ook weer niet. Een probleempje in 1998 (zoals Europa nu ook heeft), maar verder was de groei per hoofd van de bevolking ongeveer die van de VS of West Europa.
Wellicht dat de Eurozone à la Japan 1998 even afbuigt van de trend van de rest van de wereld, maar later weer bijtrekt. (In 2013 kan dan juist de VS weer wegvallen).
Het Japanscenario voelde vooral zo slecht aan omdat het zo veel slechter was dan de extreem goede tijden ervoor. Men verarmde als men een huis of aandelen had met schulden en werd rijk als men zich vollaadde met staatsobligaties.
In Nederland krijgen we nu met de Japanse tegenvallers te maken: de waarde van huizen daalt, aandelen lijken maar niet te kunnen stijgen.
Ondertussen heeft de Japanse aandelenbelegger nu eindelijk meer inkomsten dan de obligatiebelegger en dat geldt ook voor de andere financieel sterke westerse landen.

30 september 2011

Ig Nobelprijs 2011: Met volle blaas beleg je beter, maar ga niet achter het stuur zitten


Vandaag waren er de IgNobelprijzen uitgereikt voor op het oog onzinnig humoristisch onderzoek waar de mensheid toch wat aan schijnt te hebben.
Dit jaar zijn er prijzen uitgereikt voor belangwekkend onderzoek dat antwoord gaf op vragen als: Hoe wordt je besluitvorming beïnvloed als je nodig moet plassen? En waarom word je duizelig als je een discus werpt, maar niet als je een hamer slingert? Waarom werkt gapen bij schildpadden aanstekelijk? Waarom zuchten mensen?
Het meeste indruk maakte de oplossing (in het kader van de prijs voor de vrede) voor het verminderen van foutparkeren (met een tank over de auto rijden, hetgeen foutparkeren met vrijwel 100% verminderde).

Er is een IgNobelprijs uitgereikt voor een onderzoek of je beter beslissingen maakt als je vier liter water gedronken hebt (prijs in het kader van geneeskunde, ik dacht dat het behavioral finance was). De Nederlanders vonden dat je dan een betere belegger bent: je koos dan vaker voor 50 euro over drie dagen in plaats van 20 euro meteen. Ik dacht dat dit wees op een andere risicoaversie en meer risicoaversie wijst niet bepaald erop dat je een betere belegger bent (al vinden actieve beleggers dat meer risico nemen dan de benchmark het meeste kans op succes biedt).
In Australië vond men dat met 7 liter water achter de kiezen je een gevaar op de weg bent en juist verkeerde beslissingen neemt. Dat lijkt ook op te weinig risicoaversie bij het te veel drinken van water (maar misschien zijn slechte chauffeurs wel heel goede beleggers).

neerwaartse spiraal


Iedereen gelooft nu in een neerwaartse spiraal.
Iedereen gelooft dat Europese politici niet kunnen handelen voordat de kapitaalmarkt hen ertoe dwingt. Men veronderstelt dat politici nog steeds niet zien dat hun inactiviteit dramatisch aan het aflopen is.
Ze weten echt wel dat over zes weken hun spel uit is en ze wegens wanbeleid weggestuurd moeten worden.
Iedereen zegt dat het eerst slechter moet gaan voor het beter gaat. Zou het ondertussen al kunnen gebeuren dat het niet slechter gaat [dan verwacht]?

Initial claims wijzen op groeiherstel in derde kwartaal VS


De initial claims voor werkloosheid in de VS daalden sterk vorige week (deels door verkeerde seizoensaanpassing). Dit wijst op een groei van meer dan 2% op het ogenblik in de VS.
Ondanks het redelijk goede verband van de initial claims met de economische groei is het niet erg hoge aantal initial claims nog geen garantie voor economische groei, maar als ook al de initial claims zouden tegenvallen, dan moet je helemaal bang zijn voor een recessie in de VS.

29 september 2011

Software & Equipment: het sterke punt van de huidige cyclus


Brad DeLong is het eens met zijn plaatje van Larry Mishel dat software & equipment in deze cyclus een fors lichtpunt is, geen enkele keer was het investeringsherstel in software & equipment zo sterk als na de Grote Recessie.
Na alle pessimistische surveys blijft het anecdotal evidence wijzen op doorgaand investeringsherstel in de VS>

Europa zoals de Grieken het zien


Weer een aardige kaart van Europa van het Bulgaarse Alphadesigner, nu zoals de Grieken naar Europa kijken. Tsvetkov slaagt er elke keer prima in de vooroordelen duidelijk zichtbaar te maken.

Babi Yar 70 jaar geleden

Vandaag is het zeventig jaar geleden dat de Duitsers hun grootste misdaad tegen de mensheid begingen ex Auschwitz: de massamoorden van Babi Yar (Kiev).

In een oekaze riepen de Duitsers alle joden in Kiev op zich 29 september 1941 te melden bij de Duitse bezetter met medeneming van paspoorten, warme kleren en waardevolle bezittingen. Als ze erop betrapt zouden worden niet naar de aangewezen plek te gaan zouden ze neergeschoten worden.

Die plek was het ravijn van Babi Yar waar de joden tot hun ontzetting zagen dat hun paspoorten verscheurd werden en ze daarna in eindeloze rijen plat op hun buik moesten gaan liggen op snel groeiende lagen met lijken waar ze een voor een een nekschot kregen. Op die manier zijn veel meer dan 100.000 joden afgemaakt, op 29 en 30 septemebr 1941 alleen al 33.771. Al die lijken gingen stinken, waardoor het gebied onbegaanbaar werd. De stapel lijken werd zo hoog dat er nu nog maar weinig ravijn over is. Heydrich vond deze methode te inefficiënt en te demotiverend voor de soldaten die de executies moesten uitvoeren en ging daarom met dramatisch succes de Endlösung propageren.

Bron: het boek HHHH (Himmlers hersenen heten Heydrich van Laurent Binet), waarin de aanslag op Heydrich wordt beschreven, het monster van de SS en waar het drama van Babi Yar even aangeroerd wordt. Het boek is een aanrader, zeker voor wie wat meer over de Tweede Wereldoorlog wil weten en over hoe het toen ging in Tsjechië.
[Het label is dreaming, maar dit is meer een nachtmerrie]

Consumentenvertrouwen VS in recessie


Het consumentenvertruwen in de VS is nu zo veel gezakt als in het verleden alleen maar in een recessie voorkomt, zie plaatje van blog zerohedge.
De andere macrocijfers wijzen niet op een recessie in de VS (die is er daarom nog niet), maar de consument geeft nu aan dat het echt al voelde als een recessie. Politici praten de consument verder de put in, het evangelie van hoop van Obama is veranderd in no we cann't.

Goldman Sachs: Deleverage extra groot in landen met dalende huizenprijzen


Hoe harder de huizenprijzen dalen des te erger zal de schuldenafbouw van de particuliere sector moeten zijn. Op zich betekent dit dat het tempo van de deleverage in Amerika veel minder kan worden nu de huizenprijzen weer stijgen.
Nederland zit niet in het plaatje, maar de huizenprijzen in Nederland horen bij de grotere dalers in de wereld.
Nederland hoort samen met Spanje, Griekenland, Ierland in het rijtje met zo’n slechte huizenmarkt dat we schulden moeten afbouwen.
Dat is vermoedelijk de hoofdreden waarom de economische groei in België met zijn gezondere onroerend goed markt zo veel beter is en blijft dan in Nederland, ook al heeft België geen regering en veel te veel staatsschuld en geen aardgas.
Ook heeft België veel minder grote pensioenfondsen. De verliezen van de pensioenfondsen tasten daarom in België het consumentenvertrouwen niet zo aan. Nederlanders dachten dat ze nauwelijks extra voor hun pensioen hoefden te sparen want de pensioenen waren veilig en het eigen huis werd elk jaar veel meer waard, maar nu vindt men ineens dat men meer moet sparen om pensioentekorten en dalende huizenprijzen op te vangen. Kortom, men kan in Nederland de hypotheekrenteaftrek niet meer laten vallen, dat is te slecht voor de huizenmarkt en vooral voor de banken met eventuele verliezen op hypotheken.

28 september 2011

macro niet slecht, maar Europese ruzies genoeg voor lagere beurzen

Er was bemoedigend nieuws over de Amerikaanse huizenmarkt (hogere prijzen, lagere voorraden) en over de leningen aan gemeenten (municipalities) die tegen record lage rentes lenen terwijl Meredith Whitney een overvloed aan problemen had voorspeld. Hogere belastinginkomsten in het tweede kwartaal (+6,9%) hielpen daaraan mee (zo slecht ging het dus ook weer niet in de VS). Ook de nieuwe orders voor kapitaalgoederen stegen allesins netjes.

In Europa hebben de politici begrepen dat ze over zes weken met een of andere oplossing moeten komen en dat ze sud eerst ruim vijf weken zo veel mogelijk ruzie moeten maken. Duitsland maakte nog eens duidelijk dat ze leverage van het EFSF systeem beslist niet zullen toestaan. En passant tikten ze de VS op de vingers met hun commentaren op de Europese overheidsfinancieën die gemiddeld toch duidelijk beter zijn dan in de VS. Ondertussen bakkeleit men verder in Duitsland over het goedkeuren van de uitbreiding van EFSF. Het wordt zeker goedgekeurd, maar er kunnen zo veel tegenstemmers in haar eigen partij zijn dat mevrouw Merkel een neiuwe verkieizing zou moeten uitschrijven. Voorlopig dent men dat Merkel de al te grote muiterij heeft afgeweerd, maar het is geneoeg voor haar om de Grieken geen cent te veel meer te gunnen. Ook is de markt niet blij dat Duitsland en Nederland minder geld cadeau willen doen aan Franse banken door de afspraak open te breken over de Public Sector Involvement waarbij de banken slechts 21% zouden hoeven af te schrijven op Griekse staatsleningen (ook al weet iedereen dat die 21% te weinig is; na wat aarzeling is iedereen het daarmee eens en wil meer dan 90% (de eis van Griekenland, waar aanvankelijk niet aan voldaan leek te worden) hun leningen voor omruil aanbieden in het oude voorstel).

Men ontkent ook de problemen met de kapitaalbehoefte van Europese banken. Onze banken zijn rijk genoeg, zo denkt men per land. Frankrijk wil alleen redden met EFSF geld, dat is wel zo voordelig.
In Spanje pakt men de zaken wat voortvarender aan, daar zorgt de regering wel voor nieuw kapitaal voor de zwakke cajas, maar dan roept men weer dat ze Ierland achterna gaan. Ook Ierland had weinig schulden tot ze een blanco cheque uitschreven voor hun banken en ze hadden daarvoor ook niet al te grote overheidstekorten.

Al met al was dit bemoedigend genoeg voor de beren om weer eens wat aandelen van de hand tee doen, nu de politici weer zo hun best doen de vertrouwenscrisis te vergroten. Die is nu al voldoende om positieve groei in Europa in het vierde kwartaal vrijwel onmogelijk te maken.