20 april 2020

Overpeinzingen: bulls: never fight the FED, bears: winstdaling groter dan nu verwacht, of erger nog: chaotische neergang


Al enige weken stijgen de koersen bijzonder hard. De economische ravage wordt zichtbaar en is enorm, veel groter dan in 2008. Winstverwachtingen dalen, maar er wordt veel minder winstdaling verwacht dan bij de doorsneerecessie. Dat lijkt onwaarschijnlijk volgens de bears. De bulls zeggen dat dit komt omdat de winstdaling vooral zit bij de bedrijven die al weinig waard zijn (value), zoals energie, metalen, bankwezen en delen van de industrie. In de technologiesector zullen de winsten misschien wel stijgen, net als in de gezondheidszorg. De grote vijf technologiebedrijven in de VS blijven goed overeind en Amazon breekt koersrecords met verve. Small caps krijgen grote klappen, maar hun waarde is zelfs allemaal bij elkaar erg small.

De bulls zegen dat de koersstijging door de FED komt, die tegenwoordig volledig onder bevel van Treasury staat en daarmee Trump zo veel als kan moet gehoorzamen. Die moet herkozen worden anders zwaait er wat zo maakt het republikeinse establishment wel voldoende duidelijk. Zo gaat dat altijd, er wordt alles gedaan om de president herkozen te krijgen. Desnoods een oorlogje en liefst grote scheppen met geld via fiscale en monetaire stimulering. Dit jaar met de grootste scheppen ooit. De beurswaarde is absurd laag vergeleken met de omvang van de balans van de FED. In normale slechte tijden stijgt het overheidstekort zo veel dat dit beslag legt op zo veel geld van beleggers dat er voor andere beleggingen zoals aandelen minder over blijft. De risicoaversie neemt in slechte tijden toe en voilà, dalende aandelenkoersen. Maar nu is de situatie anders: de FED koopt meer dan het overheidstekort stijgt. Er komt daardoor geld vrij bij de beleggers dat voor een deel richting aandelen moet gaan (en geldmarkt).

Op korte termijn komt daar nog eens bij dat de verkopen van dollars door centrale banken/ buitenlandse beleggers is omgeslagen in kopen (theoretisch is hier wel wat op aan te merken, het tekort op de lopende rekening van de VS leidt per definitie tot netto aankopen van Amerikaanse beleggingen, dat is nu niet anders; alleen het tekort op de lopende rekening stijgt nu snel omdat importen van de VS veel minder krimpen dan de exporten).

Beleggers zaten voor de coronacrisis veel te positief gepositioneerd en dat leidde tot extra verkopen. Dat sloeg recentelijk om in een veel te negatief gepositioneerde situatie, omdat iedereen zag dat het wel heel erg verkeerd ging met de economie. Daar kwam enorme rebalancing van institutionele beleggers overheen en extreme aankopen dan de FED om te laten zien dat whatever it takes Wall Street overeind gehouden gaat worden, en passant de kansen verbeterend van de nieuwe grote baas (Trump).

Tandenknarsend zien de bears dat het economische nieuws weliswaar slechter is dan zelfs zij hadden verwacht, maar dat aandelenkoersen omhoog spuiten.

Vooruitkijkend zien we dat per 1 mei de rebalancing van institutionele beleggers de andere kant op gaat en dat de FED flink minder gaat aankopen, nu de beurzen zo in herstel zijn. Nog maar $ 15 miljard per dag (was even $ 75 miljard) en dat is nog steeds veel, meer dan bij vorige rondes van QE, maar slechts ongeveer even veel als het begrotingstekort lijkt te gaan zijn (in mei/ juni zal het begrotingstekort per dag nog groter zijn, maar daarna zal het begrotingstekort als het coronavirus een beetje meewerkt en opening van diverse Amerikaanse staten mogelijk maakt wat afnemen). De bearish positie van beleggers wordt snel afgebouwd. Er worden minder eigen aandelen ingekocht. Dividenduitkeringen dalen/ verdwijnen. Particulieren worden noodgedwongen angstiger, meer risicoavers. Bonussen gaan flink dalen. Inkomens zijn onzekerder geworden.

Dit lijkt allemaal niet goed voor beurzen, maar het coronanieuws zou zo goed kunnen worden (onwaarschijnlijk in mijn ogen, maar toch, ik weet het ook niet) dat de risicoaversie afneemt of juist de FED dwingt tot nog veel meer aankopen met hetzelfde bullish resultaat.

De onzekerheid is extreem geworden door de coronacrisis. Dit heeft beurzen veroorzaakt die extreem trending waren. Eerst veel meer omlaag dan men zich kon voorstellen en daarna meer omhoog dan men zich kon voorstellen. Trending slaat om als het momentum te extreem is geworden. Wanneer dat het geval is, is moeilijk aan te geven. Duidelijk is dat in de huidige extreem onzekere situatie koersmomentum extreem moet zijn. Het huidige koersmomentum in de plus is uitzonderlijk groot en daardoor worden beurzen kwetsbaar voor een omslag, zelfs bij dalende volatiliteit zoals door de centrale banken is geforceerd.

Het beursverhaal wordt dan dat de consensus te veel goed nieuws verwachtte en te weinig slecht nieuws. Op het ogenblik verwacht men karrenvrachten met slecht nieuws, alleen niet zo voor winsten in bepaalde sectoren en men is wel erg optimistisch over heropening van de economie gegeven nog lang niet bedwongen coronabesmettingen, het nog lange tijd uitblijven van een vaccin, slechte verhalen over niet opbouwen van resistentie na besmetting en het weer oplaaien van besmettingen in Singapore en Japan.

Er is doorgaande druk op winsten door krimp wereldhandel, minder investeringen (olie voorop), kwetsbare consumptie (door hoge werkloosheid), hogere schulden (niet zo bij technologie), ongewenste voorraadvorming (minder dan vroeger bij recessies, maar toch).

Ik weet het natuurlijk ook niet, er kan allerlei onverwacht nieuws komen, dat op korte termijn eerder negatief dan positief lijkt te kunnen zijn (maar positief is wel degelijk goed mogelijk). We zaten einde van de cyclus voordat corona toesloeg met hoge schulden van het bedrijfsleven en dat maakte onverwacht slecht nieuws steeds meer plausibel. Corona kon natuurlijk vrijwel niemand verwachten, maar tegenvallers wel. Wat dat betreft is de situatie niet verbeterd, in mijn ogen verder verslechterd.

In mijn scenariodenken hadden we sinds begin 2018 het gunstige beleggingsscenario verlaten en zouden we nu in een situatie van Oldilocks zitten om daarna in een Chaotisch Neergangsscenario te belanden.  Dat zou pas rond 2024-2026 moeten optreden, maar door de coronacrisis zou dit nu al aan het gebeuren kunnen zijn. Voorlopig ben ik nog te onzeker om dit als basisscenario te nemen, maar eigenlijk zegt de logica dat dit het basisscenario moet zijn. De economie krijgt een te grote dreun, de schulden lopen te ver op, deglobalisering is slecht voor winsten en groei, belastingen moeten straks veel omhoog en er dreigt te hoge inflatie (stagflatie) als men maar doorgaat met geld drukken (op korte termijn is deflatoire druk nog enorm). Er komen enige herstarts van de groei, maar dat gaat twee of drie keer fout en zo kom je in een periode van ongeveer drie jaar van chaotische neergang. En dan hopelijk betere tijden door grote investeringen voor klimaatcrisis, minder inkomensongelijkheid, onverwacht grote technologische vooruitgang.

14 april 2020

overpeinzingen


Ik verbaas me steeds meer over de posten van Scott Grannis over de coronacrisis zoals https://scottgrannis.blogspot.com/2020/04/the-crisis-is-over-but-at-terrible-cost.html. Hij behoort tot het kamp dat de kosten die je moet maken via een lockdown veel te groot zijn om al die te dikke opa’s te redden en veel te veel levens kost die samenhangen met een economische crisis. Hij is altijd al een grenzeloze optimist en ik lees zijn blogposten meestal graag als antigif tegen te veel pessimisme. Hij zat vaak goed over economie en beurs in de afgelopen tien jaar.

Maar nu zie ik een soort ingraven dat corona een onnozel griepje is met een ongeveer even lage sterftegraad als de gewone griep van 0,2% en misschien nog wel lager en dat herd immunity maar beter snel bereikt moet worden. Het gezondheidssysteem kan dit gemakkelijk dragen zo is de afgelopen weken ook in de VS gebleken. Het is gewoon onvermijdbaar dat bijna iedereen corona krijgt. Dat inzicht moet snel doordringen en dus moet men snel ophouden met lockdowns.

Scott Grannis haalt allerlei bronnen aan om zijn gelijk te staven. En verbazend, dat lukt wonderwel. Want er is ongelooflijk veel ‘fake news’ over COVID-19. De rechtse pers levert ongelooflijk veel materiaal aan om te onderbouwen dat corona een onschuldig griepje is (en de extreem linkse pers ziet het einde van de (kapitalistische) wereld (en marktwerking moet verboden worden).

Jeff Miller van blog ‘a dash of insight’ haalde een tabel aan met hoe er gerapporteerd wordt in de media over corona en hoe diep dat gepolariseerd is.  Zeer zorgelijk en het wijst er niet op dat de scherpe kantjes van polarisatie worden afgeslepen door de coronacrisis vanwege grote solidariteit met de mensen die hulp nodig hebben. Zwakkeren worden zwaarder getroffen door de coronacrisis (zoals ze per definitie veel kwetsbaar zijn voor veel van het onheil in de wereld). In Amerika betekent dit o.a. meer hulp voor het niet blanke deel van de bevolking (en in het zo harteloze Nederland is men meer beducht dan Scrooge in Dickens voor oneindig veel hulp aan het zwakke Zuid-Europa). Het blanke volksdeel in de VS wordt zo nog meer in de armen van Trump gedreven, al laat die zich gelukkig wel wat meer van zijn menselijke kant zien, meer ‘compassion’.

Amerika wordt gezien als het land van de onbegrensde mogelijkheden. De ‘American Dream’ waarbij iedereen rijk kan worden. Dat is echter niet de enige droom die ik voor ogen heb gehad. De andere droom is (was) om gezond oud te worden of om oud te worden met genoeg zorg om me gelukkig (tevreden) te houden. Die andere droom komt ernstig in het gedrang als we gaan voor een meedogenloze herd immunity. De sterfte in de nodige verzorgingshuizen is onacceptabel hoog geweest. In de afgelopen paar decennia hebben we drie SARS-virussen gehad die het in zich hadden uit te groeien tot een pandemie. Twee keer lukte het de uitbraak te smoren, maar met corona niet.  Het lijkt erop dat we om de vijf tot tien jaar een nieuwe pandemie gaan krijgen. Ik moet er niet aan denken dan in een verzorgingshuis te zitten (je bent dan wel snel (pijnlijk) dood, maar geen lange lijdensweg). Als oudere ga je je dan nog kwetsbaarder voelen, dat tast je beleving van geluk aan.
Rutte heeft het mooi gezegd: we moeten in een intelligente lockdown zitten. Vooralsnog is de coronasituatie in Nederland niet echt slechter dan in veel Europese landen (alleen Duitsland deed het veel beter). Met techniek en wetenschap kan die lockdown, die in Nederland veel minder streng is dan in de ons omringende landen, toch verder versoepeld worden. Maar wel met veel testen, apps, doorgaande social distancing, temperatuur opnemen, plexiglas barrières in de horeca en vooral mondkapjes.
En dat laatste is problematisch in de strijd van de mensheid om de baas te blijven over artificial intelligence en het behouden van privacy. Het ‘man cave’ principe van vertrouwen van de mens dat de belangrijkste bescherming is tegen te ver oprukkende artifial intelligence, is in gevaar.
Even terug naar de beurzen, eigenlijk datgene waarover dit blog gaat. Het verhaal van Scott Grannis illustreert dat het rechtse volksdeel te optimistisch is over COVID-19 en het linkse volksdeel te pessimistisch in de VS. Het republikeinse volksdeel bezit relatief veel aandelen. Daarmee lijkt er in de aandelenkoersen een te groot optimisme over COVID-19 te zijn verdisconteerd.
[Nee, je kunt corona niet onbelemmerd laten rondgaan zonder je gezondheidssysteem op te blazen, te grote sterfte veroorzakend voor ouderen/ zwakkeren. Vrijwel geen dictator laat dit gebeuren.
Er is voorlopig geen vaccin tegen corona en misschien ook nog niet na twee jaar. 92% van de vaccins werkten niet in het verleden. Na 35 jaar is er nog steeds geen vaccin tegen AIDS. Diverse ontwikkelde proefvaccins blijken de kwaal eerder te verergeren dan te genezen.
Herd immunity is in geen velden of wegen bereikt en dat blijft nog een hele tijd zo. Daardoor is social distancing nog een hele tijd onvermijdelijk en blijven grenzen veelal dicht. De klap voor het toerisme duurt nog wel even. Ik ben nog niet levensmoe en ga niet op een cruise-vakantie.
Het lijkt erop dat bij beperkte blootstelling aan corona er in de nodige gevallen geen goede immuniteit is opgebouwd. Bij ernstige blootstelling aan het virus lijken de gevolgen erger te zijn.]

Er is te veel vertrouwen op de beurs dat een grote terugslag in de economie de winsten relatief weinig aantasten en dat in 2021 het leed van de winstdaling voorbij is. Men ziet nu minder winstdaling dan na een gewone recessie (voor een deel van het bedrijfsleven dat profiteert van de coronacrisis overigens terecht, maar in totaal voor de economie natuurlijk onbestaanbaar)
Er is te weinig angst voor een langer voortduren van de 1,5 meter economie of de 80% economie dan na de zomer (van 2020).
Er is te weinig angst in (o.a.) de VS voor het importeren van economische zwakte uit o.a. Emerging Markets en Zuid-Europa.
Er is te weinig angst voor multiplier doorwerking van slechte ontwikkelingen zoals lagere consumptie, langdurig hogere werkloosheid, angst om te investeren, de noodzaak een noodpotje aan spaargeld aan te leggen, blijvende angstige gedragsveranderingen door social distancing, schuldproblemen/ faillissementen, hogere belastingen in de toekomst, aanbodproblemen omdat essentiële onderdelen niet uit het buitenland geleverd kunnen worden, de negatieve gevolgen van het aanleggen van meer noodvoorraden.

Daar staan positieve zaken tegenover zoals monetaire stimulering (voorlopig niet inflatoir) en vooral een opbloei van creativiteit als gevolg van noodzaak als ‘the mother of invention’ zoals digitaal onderwijs, thuiswerken etc.
Op termijn gaan de beurzen nieuwe hoogtepunten zetten, maar dat kan wel nog even duren. Na de krach van 1929 duurde het tot in de jaren tachtig voor een nieuwe high in reële termen werd gezet voor de S&P500. De koersen in Japan staan nog steeds meer dan de helft onder de top van 1990. In Nederland staat de AEX ver onder de top van 705 in 2000.

De markt zit in een fase van optimistische ongerustheid. Erg velen waren vorige maand erg pessimistisch geworden (net as ik), maar allerlei technische factoren begonnen markten te helpen. Vooral de FED natuurlijk, maar ook rebalancing van pensioenfondsen, minder margin calls, rebalancing van institutionele beleggers. Koersen waren dan ook wel erg veel gezakt en herstel bleek mogelijk. De FED zorgt voor hogere koersen voor credits en obligaties dan de fundamentals volgens de consensus van economen aangeven. Dat kan aanhouden. Maar ik hoef geen benchmark meer te verslaan. Ik vind aandelen en obligaties gewoon te duur en blijf gewoon te veel cash aanhouden, geen nieuwe teentjes in het woelige beleggingswater voorlopig.

13 april 2020

bull markt lijkt begonnen, maar nieuwe bear markt kan toch weer losbreken


Verandert er dan niets door corona?
Je leest heel veel dat door corona er blijvende gedragsveranderingen zullen zijn, zoals einde van bonuscultuur, polarisatie/ populisme.
Maar de FED doet alles om de rijkste 1% (0,1%) te redden. In de hoop dat er een wealth effect ontstaat dat doorsijpelt naar de andere 99%. Dat is hetzelfde verhaal als van 2009/2020 februari. De grote jongens en de banken worden gered, small business kan fluiten naar het benodigde geld. Dat is veel te ingewikkeld. claims voor werkloosheid, ondoenlijk. Redden van geleveragede ondernemingen: erg simpel, koop ETF’s, gestructureerde leningen door banken.
Hypotheken: een janboel, hypotheekverstrekkers gaan eraan door merkwaardige regelgeving.
High yield: bij verliezen moet de belastingbetaler dokken. De fed koopt daardoor niet tegen elke prijs.
Het slimme geld zit maximaal long zo zegt men, men heeft de boodschap van de fed begrepen. Zij gaan door met meer kopen dan nodig is. Veel is nodig, minstens de stijging van begrotingstekort plus wat andere centrale banken moeten verkopen plus de gedwongen stijging van schulden bedrijfsleven. En dan nog is balans fed als % bnp lager dan bij boj of ecb.
De FED garandeert Wall Street ook deze keer net als in 2008, nu zelfs op veel grotere schaal, o.a. omdat dit deze keer minstens moet.
Geen bedankje van de paus voor de bloemen bij zijn paaszegen, voor het eerst in vele decennia geen hoogtepunt van het Paasjournaal. Het is gedaan met de flower power van Nederland. We zijn door de extreem halsstarrige opstelling van Hoekstra cum suibus vervloekt door de Grieken, Turken en nu ook Italianen en straks nog vele andere landen. Wij krijgen de schuld dat ze niet uit de depressie komen.  Hierbij past geen AAA-rating of een AEX van boven 400. Wel een door investeringen gedekt gegarandeerd European Recovery Plan groter dan het Marshall Plan.
De S&P500 zit weer in een bull markt, meer dan 20% van de bodem na een van de grootste wekelijke stijgingen ooit bij de grootste bottom up daling van de verwachte winst een jaar vooruit. D.w.z. de grootste daling van de risicopremie op basis van een jaar vooruit ooit. Die enorme stijging van de S&P500 is te danken aan goed coronanieuws, de exponentiële stijgingen lijken achter de rug in grote delen van Europa en de VS, en aan nog grotere garanties van de FED om whatever it takes Wall Street, en daarmee vooral de rijkste 1%, te redden. Dit in de hoop dat wealth effects straks doorsijpelen naar de armste 99%. Een behoorlijk deel van die armste 99% krijgt het nog moeilijk voor elkaar om een werkloosheidsuitkering aan te vragen, alhoewel het vorige week ongeveer 6,6 miljoen mensen lukte (het cijfer kan fors herzien worden). Grote bedrijven zien hulp, maar kleine zitten nog massaal gevangen in de rompslomp van banken die niet zo maar 5% willen kwijt raken aan failliete debiteuren.
Het slimme geld zit bijna record long op de bijna oneindige steun van de FED (en in het verleden pakte dit vrijwel altijd goed uit voor het slimme geld). De FED koopt niet alleen genoeg om de stijging van het overheidstekort te neutraliseren, ook nog genoeg om de grote verkopen van geld tekortkomende centrale banken op te pakken maar ook nog genoeg om de schuldgroei van grote bedrijven op te vangen. Zelfs onder high yield wordt nu een vangnet gelegd. Ze geven 5% kapitaal waarbij enkele vermogensbeheerbedrijven voor de FED een tienvoud aan high yield mogen kopen (via ETF’s etc.) en bij grotere verliezen dan 5% mag de belastingbetaler dokken.
De grote stijgingen van de beurzen worden voor een groot deel gedragen door rebalancen van pensioenfondsen en door aankopen van dat slimme geld. Particulieren durfden het niet, inkopen eigen aandelen durfde men ook niet, maar het zichtbare risico in o.a. de VIX en coronanieuws verminderde en dat lokt aankopen uit.
Als de FED (en andere centrale banken) zo veel blijven kopen tegen elke prijs, dan hoort verdere stijging van de beurzen voor de hand te liggen. Echter rebalancing- aankopen van pensioenfondsen is nu voorbij en na 1 mei gebeurt het tegenovergestelde. Ondertussen zijn inkopen eigen aandelen bijna stilgevallen. Het republikeinse volksdeel is ondertussen wel erg optimistisch geworden over een snelle heropening van o.a. de Amerikaanse economie, gelooft niet in een 80%-economie of een 1,5-meter economie na juni. De geneesmiddelen van Trump werken immers, het vaccin is bijna klaar (zoals bijvoorbeeld Ursula von der Leijen, een nog onvoldoende geroemde expert op dat gebied, net als Trump, wist te vertellen) en hoe dan ook moet de economie open, eventueel dan maar zonder al die dikke opa’s, anders wordt Trump heel misschien niet herkozen en dat betekent dat snelle heropening van de Amerikaanse economie een zekerheidje is. Trump heeft met de Voldemort achter het coronavirus onderhandeld en is overeengekomen dat minder dan 60.000 Amerikanen voor de verkiezingen aan COVID-19 gaan overlijden, niet die 240.000+ volgens onnozele linkse liberalen.
Het beeld van coronavirus is extreem verschillend bij linkse en rechtse Amerikaanse rakkers. Van nog jaren een depressie veroorzakend tot een onnozel griepje dat met het aanbreken van de zomer snel zal verdwijnen.
De stijging van het dieptepunt van de S&P500 is nu al zo groot geworden dat de gemiddelde mediane stijging van beurzen een jaar na een bear markt dieptepunt in zicht begint te komen, minder dan 10% gemiddeld weg is.



Dat is geen goede risk return voorspelling (natuurlijk wel voor small cap value bedrijven die niet failliet gaan (denk aan bijvoorbeeld ABN AMRO bij de huidige small cap beurswaarde in Amerikaanse ogen), maar dat kan meevallen als de FED door blijft zetten. Risicopremies worden dan te laag, maar daling van risicopremies richting nog meer te laag zorgt dan toch voor koersstijging.
 Ondertussen weet men nog steeds niet wat men van de komende kwartalen moet verwachten. Het begint een beetje duidelijker te worden voor het tweede kwartaal, maar daarna is het onduidelijk tot minstens eind van 2020. Daarna weet men het ook niet, maar gaat men steeds meer vertrouwen op sterk herstel en winsten die steeds meer die van 2019 gaan overtreffen. Tot mijn verbazing stijgen de winstverwachtingen voor 2021 weer bij velen (als die gelijk krijgen is de beurs inderdaad begonnen aan een grote bull markt bij de huidige monetaire stimulering). Winstverwachtingen voor 2020 laten vaak nog maar weinig krimp zien (bijvoorbeeld IEX ziet voor Royal Dutch Shell slechts een winstdaling van 15% voor 2020, tig procent te laag in mijn ogen, geen winst op benzine en men moet straks olie tegen lagere olieprijzen op termijn afgedekt verkopen).
Ik ben somber over de winsten in de komende jaren, maar ik ben totaal op het verkeerde pad volgens de consensus. Normaal rakt een gewone recessie de winsten keihard, maar deze keer zal dat alleen maar gebeuren in het tweede kwartaal. Daarna spuiten de winsten weer omhoog en een kwartaal verder gaat het weer prima met de een jaar vooruit verwachte winsten. Ze beginnen laag, maar stijgen hard. Alle aandelen worden groeiaandelen en moeten dus hoog gewaardeerd worden, veel hoger dan waarde-aandelen nu. Dow 100.000 is dus echt nabij, dankzij de FED die nu volkomen in handen is gevallen van het Ministerie van Financiën.

Tja, ik kan dat allemaal nog steeds niet geloven. Dit is de ergste recessie die ik ooit heb meegemaakt en winsten zullen daarom ook het hardst geraakt worden volgens mijn logica. Ik lees wel dat deze keer een abnormaal hoog aantal ondernemingen gewoon veel winst blijft maken, maar in mijn logica kan dit niet zo blijven. Amerika wordt enigszins gered, Duitsland ook met fiscale en monetaire middelen, maar de rest van de wereld gaat kopje onder (inclusief Nederland vanwege onze extreme afhankelijkheid van export). Nog langdurig zal men meer willen sparen, van alles niet meer willen kopen, hele sectoren werkloos blijven. Wereldhandel hard geraakt en daarmee ook vele Opkomende Landen. We zijn voor 2021 niet af van de 1,5 meter economie (of 80% economie zoals ze in de VS zeggen). Inkopen eigen aandelen is not done. Bonussen ook niet. Te veel mensen ontslaan ook niet, maar het gebeurt wel.


3 april 2020

Scenarioanalyse diep negatief


Er is een Albanese meerderheid onder economen die een V-herstel voorspellen en moed putten uit hoe de coronacrisis tot op heden in China verliep met reeds zichtbaar herstel. Fiscale en monetaire hulp is ongekend groot en snel. Herstel binnen 3 maanden of 6 maanden (dan noemen sommigen het een U-herstel) en een enkeling ziet ook nog wel een W, maar met formidabel herstel na maart 2021. Dit wordt de kortste recessie uit de geschiedenis, wel diep, maar explosief sterk herstel. Een enkeling heeft het over even grote opleving en daarna een wat sloom herstel.
Weinig blijvende schade. Geen gedragsverandering die nadelig is voor het bedrijfsleven.

Op grond van deze analyse concludeert men dat aandelen eindelijk goedkoop zijn en in sommige gevallen zo ongeveer te geef. Wel waarschuwt men dat je niet in de verliezers moet gaan zitten. Ja werkelijk, je kunt beter in de winnaars van de komende jaren zitten (uiteraard ben ik het eens met dat laatste, maar dit is niet een eenvoudige opgave om de aandelen die de toekomst hebben op een koopje te verwerven. Uiteraard overweeg ik aankoop van Adyen, het enige aandeel van de AEX dat in 2020 niet omlaag is (tot op heden)).

Veelal noemt men een winstdaling van een dikke 20% voor de S&P500 in 2020. Het zou me zeer verbazen als de winstdaling kleiner zal zijn dan 50%. 100% sluit ik niet uit, als je de verliezen vol meetelt.

Ik denk dat er nog veel meer scenario’s mogelijk zijn en die zijn vrijwel allemaal veel slechter dan het Albanese V-herstel. Dat zijn overwegend slechte scenario’s die de markt in mijn ogen volstrekt onvoldoende heeft ingeprijsd.

Vooral een W-scenario wordt onvoldoende als risico verkondigd (periode recessie -herstel- recessie). Dat kan op diverse manieren gebeuren. De meest voor de hand liggende is een nieuwe lockdown als de coronabesmettingen weer terugkomen. Een andere mogelijkheid is grote maatschappelijke onrust. Die kan komen uit een te lange lockdown of uit verontwaardiging over onvoldoende steun aan zwakkeren/ zwakkere landen (zoals Nederland nu over zich heen heeft geroepen. Een eurocrisis behoort tot de mogelijkheden). 
Verder: Hoe krijg je een W? Na versoepeling uit de huidige six feet under economy naar de 1,5 meter economie komt er inderdaad herstel, maar om dit gaande te houden moet er een nieuwe grote fiscale stimuleringsronde komen. Die komt echter te laat, men moet eerst nieuwe afzwakking zien voordat men de zwaar gewonde overheidsfinanciën opnieuw op de proef stelt en verder door de grond jaagt. Bedrijven die wankel waren (al te veel schulden hadden, aan het eind van de cyclus al niet meer goed liepen) kregen extra krediet, maar moeten opnieuw weer krediet krijgen en dat gaat vaak niet gebeuren. Banken zijn te gammel geworden. Investeringen verder onder druk. De consument houdt de hand meer op de knip. De huizenmarkt verslechtert verder. De wereldhandel krimpt opnieuw.

Verder is er een financiële crisis ontstaan, heel anders dan in 2008, maar ook een zeer ernstige, misschien erger dan in 2008 (maar wel met meer hulp van de centrale banken). We hebben na 2009 een karrenvracht aan verhalen gezien over het Nieuwe Normaal waarin uitgelegd werd dat na een financiële crisis het herstel veel zwakker is dan normaal. Heel plausibel en dat zou kunnen betekenen dat het BNP van de westerse landen pas na 2022, misschien pas 2024,  terugkomt op het niveau van 2019.

De huidige tijden zijn bijzonder onvoorspelbaar. Er zijn nog heel veel andere mogelijkheden dan het consensus V-herstel of het door mij genoemde W-scenario. Vele zijn slechter dan de consensus, maar beter dan consensus is ook mogelijk, al zie ik niet zo goed hoe dat moet (iets als combinatie van snel vaccin, euforie, doorgaande fiscale en monetaire stimulering).


Ik weet natuurlijk ook niet wat er gaat gebeuren, maar bovenstaande analyse is voor mij een van de redenen om nog zeer voorzichtig te blijven.
N.B. In mijn werkzame leven was een overtuigend negatieve scenarioanalyse (of positieve) dominant voor de beleggingsvisie voor pensioenfondsen.




1 april 2020

Stel dat het beter gaat met de coronacrisis. Dat de lockdowns versoepeld gaan worden. Wat zijn aandelen dan waard vergeleken met de top in februari?


Markten prijzen aandelen meestal zo goed en zo kwaad als dat kan in op basis van wat twee jaar vooruit verwacht wordt aan winsten, rente en risico-opslag.

De verwachte omvang van het BNP 2021/2022 is nu behoorlijk lager, zelfs als er krachtig herstel komt. Het V-herstel in de tweede helft van 2020 met doorgaande verdere groei boven normaal in 2021 en daarna normale groei, de huidige consensus (wel met risico naar beneden volgens consensus),  is in mijn ogen hoogstwaarschijnlijk te optimistisch. Maar zelfs dan verwacht men een aanzienlijk lager BNP voor 2022 dan men in januari voorspelde.

De verwachte winst in 2022 voor de S&P500 was top down ongeveer +10% of beter versus 2019, nu schat ik ongeveer -20% in een gunstig scenario:
Inkoop eigen aandelen fors minder, minstens 50% minder
Dividenden lager
Schulden hoger
Diverse faillissementen
Deuk in balans banken
Winstgroei per aandeel structureel lager (door hogere schulden, minder groei export, hogere belastingen, minder inkoop eigen aandelen/ eerder nieuwe aandelenemissies)

Risicopremie hoger (je gaat niet meer uit van de extreem lage volatiliteit van de afgelopen jaren, je ziet faillissementen/ hoger kredietrisico, lagere dividenden, maar geen lagere lange rente)


Als je dat allemaal in een dividend discount model gaat stoppen lijkt het me kras dat je niet meer dan 20% lager uitkomt dan begin februari. Eerder 40%, misschien wel -60% als je er een echt normale risicopremie instopt, bijvoorbeeld koerswinstverhoudingen van het gemiddelde van na de Tweede Wereldoorlog, of wat ik intuïtief normaler zou vinden: de koerswinstverhouding voor de VS van 14 op basis van een jaar vooruit zoals Woody Brock me jaren geleden voorrekende op basis van de gerealiseerde risicopremies uit het verleden (13* twee jaar vooruit lijkt me beter op het ogenblik).


De tegenwerping is dat de koersen voorlopig hoger moeten zijn dan een berekening op de fundamentele waarde volgens dividend discount modellen, omdat centrale banken hier alles voor gaan doen om dat voor elkaar te krijgen. Vooral op korte termijn moeten ze alles doen voor herverkiezing van Trump, willen ze zonder gevaar voor eigen leven zich nog op straat kunnen vertonen. Zij gaan zo veel liquiditeit geven dat de markt de risico-opslag als beneden normaal gaat inprijzen, wellicht tot onder de bubbelniveaus van begin februari 2020. Verder denkt men dat er kans is op euforie als de coronavrees wegvalt en die moet je nu al deels meenemen (anders kom je nooit uit op een goed verhaal om nu buy the dip te preken).

Een andere reden voor hogere koersen is dat inflatie uit de hand gaat lopen en je reële assets moet hebben, dat schulden weggeïnfleerd zullen worden (zie Frankrijk ter bestrijding oorlogsschulden 1945-1950). Hogere inflatie zal vermoedelijk leiden tot stagflatie en daarbij horen lagere koerswinstverhoudingen hebben we na 1965 geleerd. Maar als we geen stagflatie krijgen, maar hoge groei, net als na 1950, ja dan zullen aandelenkoersen in de komende jaren enorm stijgen. Niet het meest kansrijke scenario in mijn ogen.

31 maart 2020

melt up scenario (in ieder geval tot rebalancing pensioenfondsen over hoogtepunt is)


Stijging door beleggers die geloven dat ergste achter de rug is, verwachte rebalancing van pensioenfondsen (JP Morgan: $850 miljard in VS alleen al; =oppassen na eerste week van april), coronanieuws dat piek achter de rug is in o.a. Italië, dat China weer bruist en dat aantal besmettingen in de VS minder dan verwacht oploopt. Meer geloof in op handen zijnde vaccins van o.a. Johnson& Johnson en Gilead, van Trumps mengseltje (=gevaarlijk, nieuwe besmettingsgolven zitten er dik in).
Geloof dat de FED alle koersen kan doen stijgen zoals altijd, FOMO is nog niet dood, buy the dip. Koersen herstellen in een kleine bear markt (zoals we tot nu toe gezien hebben) nog één keer tot een niveau dat de schade terugbrengt tot een draaglijk niveau (IJ in de vierjaarsanalyse). In plaats van verlies nemen vatten de meeste beleggers dan moed om na de tweede of derde val helemaal murf geslagen aandelen maar goedendag zeggen. Men ziet nu bloed door de straten vloeien. Zo erg kan het niet zijn. Over twee maanden gloort een fantastisch herstel.


Iedereen kan zich wel voor de kop slaan en moet op record hoge waarderingen dan kopen, want aandelen hebben haast geen risico zo garandeert de FED op bevel van Trump. Enorm winstherstel tot wel half de niveaus van 2019. Bedrijven gaan helemaal wild investeren, kopen record hoeveelheden eigen aandelen terug en verhogen dividenden. Natuurlijk gaan ze niet op de kosten bezuinigen, dat deden ze al jaren niet en nu zou het wel erg onvaderlandsvriendelijk zijn, net zoals ze daarom bijna niemand hebben ontslagen, waarom zou je als je omzet niet erg veel terugloopt. De consument gaat nu het weer kan tien keer per jaar op vakantie (vooral skivakanties naar Italië zijn in trek door de geboden korting), koopt eindelijk die Tesla van € 120.000 en gaat enkele keren per week uit eten (een klein beetje jammer is dat alleen de pizzeria’s het hebben overleefd) , gaat elke week naar de kapper en dokters hebben het idioot druk met inhaalvraag vanwege even weggestopte kwaaltjes. De verzorgingseconomie groeit als een tierelier met al die re-invaliderende coronapatiënten en andere patiënten die net wat te laat naar de dokter konden gaan.  Dat wakkert natuurlijk de groei flink aan. Explosieve stijging vraag door opgespaarde, uitgestelde consumptie.

Trump, de beste president sinds Herbert Hoover die zo goed zag dat COVID-19 slechts een tamelijk onschuldig griepje was en als eerste het geneesmiddel van anti malaria met nog wat dringend voorschreef aan zijn steeds dwepigere volgelingen, wordt met een landslide herkozen nadat hij heeft gezorgd voor wetgeving die Islamitisch bankieren verplicht maakt: banken mogen geen rente meer vragen op hypotheken en leningen aan bedrijven en particulieren. Aflossen hoeft ook niet meer, alle studieschulden zijn kwijt gescholden. Belastingen worden verlaagd uit besparingen vanwege afschaffing Obamacare. Iedereen ziet dat er veel fake news was rond COVID-19 en dat 99% weer gezond dan wel herstellend aan de slag is gegaan. Natuurlijk kwam er al een vaccin in september 2020, want goed testen was niet nodig.

Dat is allemaal nodig om het meest gunstige scenario van o.a. het CPB in Nederland voor elkaar te krijgen. Onze export krijgt maar beperkt klappen, ook al zakt de vraag in de wereld sterk terug. We kopen gewoon door. Investeringen blijven goed op peil. Deze keer gelukkig geen terugslag door oplopende voorraden vanwege overschatting vraag. Natuurlijk laten we ons niet bang maken voor zo’n virusje. In augustus waren we dat al lang vergeten. Hand in hand kameraden in ons knuffellandje. Nederland betaalt maar wat graag mee aan een soort Marshall-plan om de economieën in Zuid-Europa weer aan de praat te krijgen. Pensioenfondsen hoeven niet te korten, want de rente op Nederlandse staatsleningen is vanwege de BBB- rating in plaats van AAA rating gestegen naar 2%, eenzelfde rente als Italië nu heeft vanwege de ruimhartige toezeggingen van de ECB en straks ook Duitsland/Nederland om tot de laatste cent voor schulden van Italië gemaakt in Europees verband garant te staan.

Misschien gelooft u net als ik dat het hierboven geschetste optimistische scenario zich niet helemaal zo gaat voltrekken.

U kunt zich echter vastklampen aan de FED en de ECB. Die zorgen voor hogere koersen dan gerechtvaardigd volgens de normale economische scenario’s. Zij kopen namelijk onafhankelijk van de fundamentals. De koersen moeten dan hoger zijn dan die fundamentals aangeven. En ze proberen de koersen nog veel verder op te drijven, onder goedkeurende geluidjes van Trump.
Steeds meer beleggers beginnen te geloven dat je je niet tegen die opwaartse trend door oneindig opkopen door centrale banken. Koop toch nu er nog geen all time high is bereikt. Het is een emotionele markt die het zicht op de fundamentals is kwijt geraakt. Een ding weet je zeker: voorlopig kopen die centrale banken oneindig.
Natuurlijk loopt zo’n beleggingsstrategie normaal gesproken verkeerd af. Je moet niet veel te duur kopen als je er niet van uit kunt gaan dat de fundamentals gaan verbeteren.

Voorbeelden van irrationeel hoge koersen door de FED   

zie bijvoorbeeld bij High Yield (onvoorstelbaar bij uitstroom van gelden door particuliere beleggers en waarschijnlijk record groei high yield door downgrades).
de steun van de FED aan investment grade heeft meteen geleid tot onverzadigbare belangstelling
en meer bizar
natuurlijk zijn mortgage backed securities nu niet veiliger dan voor het uitbreken van de coronacrisis. maar als de FED maar genoeg koopt, dan...(koop je beslist geen "waarde ")

.

30 maart 2020

idiote discussie dat bestrijden COVID-19 te duur is, vergelijk de Nederlandse Deltawerken na de ramp van 1953


Ja, wat is dat bestrijden van de financiële gevolgen van corona duur. Bij zeer weinig doden tot nu toe in Amerika. 2200 miljard fiscale stimulering bij nu 2400 doden (gaat naar 100.000+). Dat is nu zo’n 900 miljoen per dode, maar zelfs bij 100.000 doden een flink bedrag.
Maar kijk eens naar het Nederlandse Deltaplan voor het versterken/ophogen van de dijken na de grote watersnoodramp van 1953. Realistisch zou zo’n overstroming als in 1953 maar eens in 50-100 jaar gebeuren. Dat is per jaar minder dan 50 doden. En het kost miljarden per jaar, nog steeds om de dijken te versterken. Dat is toch wel akelig duur per mens. Een mensenleven is dat toch niet waard.
Toch is er werkelijk niemand in Nederland van mening dat we helemaal stapelgek zijn om dit te doen, dat we dat geld beter kunnen besteden en er dan minder zelfmoorden, verkeersongelukken etc. gebeuren.
We hebben gezien dat er enorme schade was door het ondergelopen land, geen oogst. Verwoeste huizen in enorme aantallen. Enorme schade financieel. Enorme schade psychisch. Iedereen was bang onder zeeniveau te wonen, maar die angst verdween door het Deltaplan. Tiendubbel en dwars het geld waard.
  

22 maart 2020

tussen hoop en vrees, het is minder duidelijk of beurzen nog veel omlaag gaan


Op diverse plekken zie je dat er snel een vaccin zal zijn (Gilead bijvoorbeeld), maar deskundigen waarschuwen dat het niet zo snel kan gaan, normaal zou twee jaar zijn. This time is different, korter, maar zes maanden (non educated guess) lijkt me toch wel een minimum.
Verder zijn er hoopvolle geluiden die verbeteringen in de geneeswijze zien. Trump zet in op anti-malaria behandeling, in Nederland praat men over TBC-vaccins, er zijn nog meer mogelijkheden en die zouden op korte termijn enigszins kunnen helpen (van 20 naar 15 dagen op intensive care zou al geweldige vooruitgang zijn).

Beurzen kijken verder naar afzwakking van de groei van het aantal geïnfecteerden. Meevallers zijn mogelijk.

Als dat in Italië gaat afzwakken, zou dat gunstig zijn voor beurzen. Nederland zit net als Italië op 21% stijging per dag. New York tijdelijk hoger (vanwege snelle groei testen).

Mensen kunnen zich exponentiële stijging niet goed voorstellen. Na één week nog niet eens totale ophokplicht kunnen we ons haast niet meer voorstellen dat we zo licht over het coronavirus dachten slechts één week of twee weken geleden. Maar we leren nu snel hoe de coronacrisis te analyseren.

De mondkapjeslanden, die uitgebreid testen en mensen temperaturen) lijken dat voor elkaar te krijgen, maar in Europa is men nog niet zo ver. Social distancing is een moeilijke zaak in het Westen. Supermarkten zijn een soort Russische roulette voor ouderen geworden. ‘Flatten the curve’ roept nu iedereen als een soort ‘may the force be with you’. 

Er is nu een lockdown of iets dat er op lijkt in grote delen van het Westen. De schrik die dat teweegbrengt zal volgende week in New York wellicht maximaal zijn. Overigens zijn de Italiaanse beurzen nauwelijks meer gedaald dan andere Europese beurzen, hetgeen vreemd is gezien de veel massievere maatregelen en de failliete Italiaanse overheid die voor tientallen procenten overheidstekort de economie nog enigszins overeind moet houden en à la Griekenland gered moet gaan worden (iedereen slikt dat nu even als zoete koek, maar Wilders staat straks, als de corona-uitbraak enigszins is bedwongen, vast wel klaar om die spaghettivreters eens mores te leren: hij zal roepen: eigen land eerst, Nederland heeft ook veel steun nodig; deze reactie is onzeker, tijden van crisis dempen polarisatie/ populisme enorm).

 De economische verwachtingen zijn in een dramatische val terechtgekomen, harder dan ooit eerder gebeurde. Tot ruim een week geleden dacht de helft van de economen dat de VS niet in een recessie zou komen en de economen die dat wel dachten zagen maar een beperkte daling van de groei. Dat is nu behoorlijk veranderd. Sommigen denken dat de paniekknop is ingedrukt, ik denk van niet.


De verwachtingen lijken nu meer realistisch te zijn, al is het geweldige herstel voor het derde en vierde kwartaal nog zeer kwetsbaar voor neerwaartse bijstellingen. De klap in het tweede kwartaal met faillissementen, kredietrampen moet haast wel nog enige tijd doorwerken, vooral als de lockdownperiode tot augustus of langer duurt en er daarna eerst nog een periode met beperkte ophokplicht volgt. Bedrijven zullen nog wel even extra voorzichtig zijn met investeringen en met alle geweld eerst even wat cash willen opbouwen.

Interessant is tegen welke voorwaarden bedrijven gered gaan worden door de overheid. Deze keer krijgt consument de poet, het bedrijfsleven moet waarschijnlijk relatief bloeden (voor het eerst sinds 1981). Blijft er dan iets over voor aandeelhouders? Worden bedrijven die bijna al hun vrije cashflow ingezet hebben voor terugkoop eigen aandelen (bijvoorbeeld luchtvaart) extra gestraft?  Wat doet men met bedrijven die flinke salarisverhogingen voor hun top aan implementeren zijn (zoals bij Goldman Sachs)? Worden het reddingen als bij Fannie Mae (overheid legt zeer lang beslag op winsten, aandeelhouderswaarde vrijwel 0)? Of als bij ING (terugbetaling lukte betrekkelijk eenvoudig, maar was wel loden last, herkapitalisatie op beurs was onvermijdelijk (daarna pas grote winst voor aandeelhouder))? Is de crisis zo kort dat de pijn na een jaar weg is voor de sterke bedrijven? Positief lijkt dat de meeste banken met wat extravagante hulp van centrale banken het deze keer zouden kunnen redden, al zal de stroppenpot even met catastrofale bedragen moeten worden verhoogd. Zelfs als een bank op marktwaarde geen vermogen meer heeft, kan herstel toch wel mogelijk zijn, zo leerde men bij de financiële crisis in de VS na 1990, de tequilacrisis.


Problematisch is dat we overal horen dat je moet kopen omdat het coronabloed door de straten vloeit. De crisis duurt maar even en er komt nooit eerder vertoonde fiscale en monetaire stimulering.  

Dat heeft veel te vroeg aankopen uitgelokt van flink gedaalde aandelen. Dat is nog steeds een teken dat de markt niet gecapituleerd heeft, dat het beleggingsverhaal nog negatiever kan worden. Ja, de economie wordt gered, maar met toch nog grote kleerscheuren voor het bedrijfsleven. De beursschade is nog behoorlijk kleiner dan in 2008/9 terwijl de economische schade misschien erger is.

Toch blijf ik nu periodiek mondjesmaat bijkopen, want je moet tevreden zijn met zo’n lage koersen. AEX 600 was goed te verdedigen om niet bij te kopen, maar AEX 400 niet (alhoewel iedereen precies andersom geadviseerd werd: koop toch bij AEX 600 en nu op 400 word je zeer nadrukkelijk op de risico’s gewezen). Wie weet stijgt het aantal besmettingen ineens niet meer exponentieel, vindt men geneeswijzen die de coronaschade wat indammen.  

19 maart 2020

1929, maar we hebben geleerd


De val van top van beurzen in februari lijkt het meest op de val na de krach van 1929 en de ergste dagen van de Lehman crisis in 2008.
(in 2020 begon het net als in 1929 met twee monsterdalingen)

In 1929 kwam er spoedig een flink herstel dat tot in 1930 duurde waarna een nog veel grotere val optrad en ook in de paar jaren erna waren er grote dalingen van de koersen met tussentijds flink herstel. De FED hielp niet en pas onder Roosevelt kwam er forse fiscale stimulering.

In 2008 kwam er veel sneller hulp van FED en fiscus, waardoor er geen depressie kwam. De centrale banken bleven daarna maar verder stimuleren, fiscale stimulering was echter op tot 2018. De eurocrisis dempte de groei, maar die van China hielp juist weer tot ongeveer 2016.

In 2020 kwam er veel sneller en veel meer hulp dan in 2008, maar de problemen zijn nu veel groter. De groei in het tweede e vermoedelijk ook derde kwartaal van 2020 zal veel negatiever zijn dan in 2008. Het economisch leven ligt veel meer stil, maar er is lang niet zo’n financiële crisis als in 2008/9 met een kredietmarkt die geen enkel idee had wat iets waard zou moeten zijn. Er komen in 2020 waarschijnlijk wel de nodige kredietproblemen, maar die hoeven niet zo ontwrichtend te zijn als in 2008 wanneer de coronacrisis niet te lang aanhoudt (na augustus minder wordt en er een vaccin beschikbaar is rond kerstmis of maart 2021)

 De economie moet stilliggen anders komt er door het coronavirus een drama in de gezondheidszorg, waarbij de meeste ernstig zieke patiënten niet meer geholpen kunnen worden. Deze lockdown is niet lang op te brengen, vooral niet voor de jeugd. Daardoor zal het virus nog enige tijd de kop op blijven steken. Positief is wel dat een vaccin eerder dan normaal ter beschikking al komen, niet na 2 tot 3 jaar, maar ik denk binnen een jaar. Er lijken ondertussen ook behandelingen komen die enigszins tot redelijk zullen gaan werken voor heel wat mensen, waardoor totale lock down wellicht niet lang nodig is.

Als een vaccin wel 2+ jaar weg is en er ondertussen geen verzachtende behandelingen komen maar mutaties van het virus dan kan een en ander veel erger worden en blijven we in het 1929-scenario met elk jaar grote dalingen van beurzen met af en toe flink herstel.

Ondertussen heb ik het eerste teentje uit onze te hoge liquiditeiten in de markt gestoken met aankoop van een sterk tech aandeel en sterk afgebrand aandeel. Ja, dat was niet op het diepste punt, maar je moet tevreden zijn dat je eindelijk weer eens tegen een niet te dure prijs aandelen kunt kopen. Over enkele jaren zullen de koersen wel hoger zijn en kan ik weer van de dividenden genieten. Ik hoop dat de daling eerder stopt dan in 1929 omdat er nu meer hulp is van overheden en centrale banken.

De rente op staatsleningen stijgt ondertussen voortvarend tegen de renteverlagingen van de FED en enorme liquiditeitsinjecties en stijgende risicoaversie in. Het is zonneklaar dat overheden enorm moeten gaan lenen en daarmee een staatsschuld gaan opbouwen die in de eurocrisis als te zorgelijk werd geacht. Het bedrijfsleven zal ook zwaar moeten gaan lenen en dat bij banken die enorm moeten gaan reserveren voor verliezen op kredieten (=steun van centrale banken en misschien overheden onvermijdelijk, anders gaan te veel bedrijven failliet).

Trump beloofde $850 miljard aan steun en Mnuchin zei dat dit eerder $1200 zou gaan worden en leden van de FED riepen dan $2500 miljard nodig is (ongeveer in lijn met Nederland dat plannen voor € 10-20 heeft en in ieder geval geen problemen heeft om tot € 90 miljard te gaan).   

15 maart 2020

Is er nog wat verstandigs op te merken


Velen doen van schrik in hun broek, kopen dat af met het inslaan van grote hoeveelheden toiletpapier. Dat helpt natuurlijk niet zo heel erg veel.

Is er genoeg ellende verdisconteerd? Het zou kunnen, maar ik denk nog van niet. De helft van de economen ziet nu een recessie in de VS, dat horen er meer te worden. Een diepe recessie moet men gaan zien, niet iets dat zo voorbij is met inhaalgroei. Dan pas kan het gaan meevallen tenzij er wonderen gebeuren (vaccin, geneesmiddelen binnen enkele maanden, snel succes van quarantaine etc.)

Er gebeuren te vel onvoorspelbare dingen. Waarom stijgt de rente ineens en daalt de goudprijs? Hoe moet je nu je risico’s afdekken, als zelfs de safe havens niet meer werken? Dan dreigt nog meer afbouw van risico (aandelen, credits, grondstoffen, vastgoed etc.)

Ernstige kredietproblemen voor vooral kleinbedrijf; run op kredietlijnen, banken gaan die beperken

Massale ontslagen in diverse sectoren
Onzekerheid
Ouderen die bang zijn en bol staan van aandelen
Te weinig intensive care in VS


Trump is met enkele met coronavirus besmette personen omgegaan o.a. in zijn lustoord Mar a Lago, maar testte gelukkig negatief voor coronavirus. Hij staat voor de moeilijke beslissing om het land dicht te gooien en zo een flinke recessie te creëren en daardoor de verkiezingen zelfs van een volgens hem zo goed als dode Biden te verliezen. Als Trump te weinig maatregelen neemt, dan dreigen er letterlijk grote rampen.

Mish, https://moneymaven.io/mishtalk/economics/how-much-recession-warning-did-you-expect-DofxP3jx60S2n-AR5FHusw die de mythe doorprikt dat de aandelenmarkt een jaar van tevoren een recessie voorspelt. Nee dus. Niet in 2020 en niet de vorige keer eind 2007.
Ik had daarvoor vorig jaar gewaarschuwd. Ik stelde dat daling van de beurzen samen zou gaan met een voldoende grote val van vertrouwen en bijna meteen een recessie zou veroorzaken. Zonder schok zou er met goede kans geen recessie komen voor de verkiezingen

Recessie door schokken lijkt nu inderdaad te gaan gebeuren, al had ik natuurlijk niet iets als een coronavirus voorspeld. De obligatiemarkt had overigens wel op tijd gewaarschuwd (omgekeerde rentestructuur), maar net als bijna altijd is die waarschuwing in de wind geslagen. Ja, wie had dit nu kunnen verwachten. Inderdaad, dit had ik ook niet verwacht, maar einde cyclus is de economie gevoelig voor schokken. Een coronavirus hoort de groei maar tijdelijk te drukken, maar dat zou behoorlijk kunnen tegenvallen. Fiscale stimulering in de VS stuit op een nu al groot begrotingstekort, al stijgend bij meer dan 2% economische groei. Bedrijfsschulden zijn veel te hoog geworden na veel te veel en te dure inkoop eigen aandelen in plaats van gezonde investeringen en een ogenschijnlijk te sterke balans te maken (die in goede tijden zorgt voor achterblijven op de beurs). Kleine bedrijven zitten plotseling in de klem, banken zijn niet happig nu het kredietrisico flink op te voeren.
In slechte tijden zie je hoe snel de koerswinsten uit de goede tijden verdampen. Het is nu wel heel erg snel gegaan. 

Er wordt gerekend op inhaalgroei als de pandemie bedwongen lijkt. Zo lang er geen vaccin is, zal men echter voorzichtig moeten blijven. Toerisme etc. zal nog wel een tijdje zwaar in de klem zitten. Kan je nog wel terug, als ter plekke ineens weer een corona-opleving komt na een eerder sein veilig. De intensive care capaciteit is onvoldoende in veel landen, waaronder de VS en Nederland (er is veel minder capaciteit dan in Italië). Er zijn aanbodproblemen en vraag is verdwenen voor bepaalde diensten en sectoren.

Aandelen zijn nog steeds niet goedkoper dan twee jaar geleden, terwijl in o.a. Europa de winsten per aandeel niet gestegen zijn. Winsten gaan nu waarschijnlijk dalen en koerswinstverhoudingen bereiken in dat soort situaties voorlopig niet meer de oude hoogtes. Het vertrouwen is aangetast, vooral van ouderen en die bezitten relatief veel aandelen. Waarom zouden winsten in Europa ineens langdurig mooi gaan stijgen, terwijl dat al zo lang niet meer echt gebeurde over periodes van 5+ jaar.
Dividend moet hoger zijn dan rente om risicomijdende beleggers over de streep te trekken.
Is het een mythe dat de FED altijd de aandelen omhoog krijgt? Misschien, zegt Jim Bianco, je zou komende tijd lelijk teleurgesteld kunnen raken over hoe weinig de FED de koersen omhoog kan krijgen, onmachtig als ze is tegen het coronavirus.

Na 2008 lukte het, je moest wel geduld hebben overigens, maar Europese bankaandelen en diverse andere waarde-aandelen zijn niet meer teruggekomen op de oude hoogtes. Iets dergelijks is mogelijk als er breuken in de tijd zijn. Je zag het recent met winkels. Wat is bijvoorbeeld Wereldhave en het vroeger superveilig geachte Unibail Rodamco Westfield toch enorm gedaald.

Wat een rare olieruzie tussen Rusland en Saoedi-Arabië. Men wil andere landen lesje leren. Rusland moet naar OPEC luisteren, schalieolie in de VS moet naar Rusland luisteren. Saoedi-Arabië heeft door laten rekenen wat er gebeurt bij olieprijs van $12-20.  

Het zou een breuk in de tijd zijn als men inderdaad geen (reële) winst- en dividendgroei zou gaan verwachten, o.a. door meer inflatie vanwege deglobalisering en hogere kosten voor o.a. gezondheidszorg en daarmee noodgedwongen veel minder inkoop eigen aandelen.   Dan moeten dividenden echt veel hoger zijn dan de rente, wil het voor risico gecorrigeerd aantrekkelijk zijn om in aandelen te beleggen.

het kan natuurlijk meevallen

Trump wil koersen omhoog bluffen
De FED gaat all in
men komt met fiscale steun, kredietgaranties, betaalde werktijdverkorting etc.
rebalancen zorgt voor grote aankopen van pensioenfondsen
Zomer komt, sociale onthouding werkt in Azië en die mondkapjes houden besmetting anderen tegen

12 maart 2020

paniek verergert


En die daling van maandag was onvoldoende. Een olieschok + kredietschok hoort meer dan 10% koersschade op te leveren.
Trump begint langzaam te beseffen dat het coronavirus geen hoax is, maar een echt probleem, speciaal voor ouderen en zwakkeren, niet helemaal zijn doelgroep, maar toch. Het virus laat zich niet afbluffen door Trump. Ondanks de enorme kennis van Trump over het virus die de grootste experts paf deed staan (vanwege zijn onkunde, maar dat begint hij nu pas te beseffen), worden er nu wat meer maatregelen getroffen. Het is allemaal de schuld van Europa, anders was er niets gebeurd.
Dat boezemt nog steeds geen vertrouwen in bij beleggers. Er moeten meer maatregelen genomen worden zoals in China en Italië. Zelfs Goldman Sachs moet nu toch gaan voorspellen dat economische groei negatief wordt.

Mnuchin weet het: er moeten zo veel mogelijk maatregelen genomen worden om de economische pijn te verlichten, de verspreiding van het coronavirus is niet te stoppen. Men neemt toch maatregelen om verspreiding te stoppen, want men wil nog niet van opa en oma en zwakkeren af. Dat kost eigenlijk veel te veel in de ogen van Trump en daarom moeten degenen die het hardste economisch getroffen worden zoals biljoenairs met veel aandelen geholpen worden met belastingverlagingen.

Aandelenbeurzen lijden enorm van het afbouwen van speculatie op basis van onbegrensd geloof in hogere beurzen vanwege de FED en Trump. Gamma versnelt de neergang. Veel bedrijven moeten hun vermogenspositie gaan versterken door emissies in plaats van terugkopen aandelen.

Alle koerswinsten sinds het aantreden van Trump zijn nu bijna verdampt. Wat sterke Trump economie. Trump kende twee bear markten op de beurs (2018 en 2020), hij is nog erger dan Carter (dat is in ieder geval nog een nobel mens, al zat het hem als president niet mee).

Maar beurskoersen houden eens op met dalen. Op zeker moment moet men tevreden zijn dat men zo goedkoop mag kopen (zelf denk ik aan 380-400 voor de AEX en 2000-2250 voor S&P500, maar misschien is dat te hebberig)

10 maart 2020

overpeinzing


Ineens een bloedbad door paniek rond het coronavirus verergerd door een olieruzie tussen free rider Rusland en OPEC-meester Saoedi-Arabië. Ongekende daling van de Amerikaanse rente op staatsleningen en ongekend harde stijging van BBB leningen van oliebedrijven (zogenaamd investment grade, tenminste als de olieprijs niet al te laag blijft). De snelste daling van top tot bear markt (13 dagen, dit brak het oude record van 42 dagen in 1929. In 1987 was de beurs vanaf augustus aan het dalen, vrij langzaam tot de crash kwam).

Tot maandag was het sentiment nog niet echt bearish. nu begint het ergens op te lijken.

Credit spreads waren nog niet veel opgelopen. Credit spreads waren beslist niet de canary in the coal mine. Nu drukken de credit spreads, liquiditeitsproblemen, te hoge schuldenlasten o.a. de Amerikaanse economie in een recessie. 

De bestrijdingsmaatregelen voor het coronavirus zijn overigens al voldoende om een recessie te krijgen. Het wordt kennelijk een grote daling van het BNP. Hopelijk kort, maar als de credit markt tegenwerkt, het vertrouwen om te investeren weg blijft, kan het toch wel enige tijd duren. De winstverwachtingen zijn nog vrijwel niet aangepast aan de corona-ellende.
Goud biedt bescherming, maar eventjes niet. Men zegt dat dit komt door verkopen om aan margin calls vanwege verliezen op andere zaken te voldoen.

Er lijkt nu sprake van een recessie, daling van de investeringen en een grote schok met waarschijnlijk nog meer schokken. Meestal staat daar een daling van de koersen van ongeveer 40% voor. Maar deze keer is er meer geloof dat de daling tijdelijk is en dat er grote steun komt van centrale banken samen met fiscale stimulering.   

5 maart 2020

coronavirus en herstel bosbranden

even voorzichtig in Dubai. Kapje opzetten gekocht in Murwillumbah ter bescherming tegen landbouwgiffen. En tegen mensenmassa's in Dubai.
In Queensland, de Sunshine State van Australië, bekijkt men het uiteraard zonniger
En je moet het herstel van moeder natuur niet onderschatten. Het herstel van de bosbranden in Australië is prachtig. Hieronder een plaatje uit de verbrande bossen bij Drake. Op die zwarte basten groeit ineens van alles. Blaadjes etc.

terug uit down under

De voorspelde correctie is inderdaad opgetreden. Het coronavirus is hard aan het toeslaan. Boomers en de nog oudere silent generation dreigen beslist niet OK meer te zijn. Volatiliteit scherp omhoog en dar versnelde de neergang, maar ook het herstel van gisteren (vooral dankzij de val van de kansen van Bernie Sanders).
Is de huidige correctie genoeg? Dat zou me zeer verbazen.Er moeten draconische maatregelen getroffen worden zo laat China zien. Italië begint nu ook. De valpartij van de koersen in China was verrassend beperkt. Idem voor Zuid-Korea. Een technische recessie wordt voorspeld met vrijwel gegarandeerd sterk V-herstel nog dit jaar inclusief onmatige stimulering van centrale banken. Een V-herstel kan alleen als eerst de economische groei ver terugvalt.

De verwachtingen zijn erg hoog en men bagatelliseert de gevolgen van het coronavirus. De Spaanse griep en Sars waren niet erg voor de beurzen. De creditmarkt signaleert nog steeds geen recessie (de staatsleningenmarkt wel).
Het kan nog geruime tijd duren voor de epidemie op haar hoogtepunt is (2021 en niet over een of twee maanden) en het virus kan muteren zodat het ook in 2021 kan toeslaan. Seattle wordt een soort Wuhan, zo dreigt. Toerisme krijgt enorme klappen. Geen goed klimaat om eens lekker te gaan investeren. Kostenbesparing wordt aantrekkelijker met bijbehorende ontslagen.
Paniek ligt voor de hand, vooral in de VS, waar veel zieke mensen noodgedwongen al besmettend doorwerken en waar men uitermate moeilijk deed over testen.