16 maart 2012

Fed steriliseert inflatie met QE3, anders kopen de zombies niet door



De Fed is zich in aan het graven in zijn dubbele mandaat: lage werkloosheid en inflatie. Dat betekent eindeloze liquiditeiten aanbieden en inflatie wegpraten.
Gesteriliseerde QE is het nieuwe toverwoord, men laat uitlekken dat dit echt gaat gebeuren: doorkopen van hypotheekfondsen en staatsleningen zonder de banken extra vrije reserves te geven. Dat klinkt als hogere prijzen zonder dat er inflatie is. Goldman SAchs/ Zerohedge/ Martin Wolf suggereren dat de FED door moet kopen omdat anders het verschil met het afgelopen jaar te groot wordt en er een te grote relatieve verkrapping van het monetaire beleid optreedt.

Al dat monetair gestimuleer kan alleen als de inflatie zich netjes gedraagt. Vandaag viel de schade bij de inflatiecijfers mee: +0,4% door de dure benzine en 0,2% voor de kerninflatie(per maand, *12 op jaarbasis is al minder goed). De trend is zorgelijk,maar nog niet uitzichtloos, zo heet het.

Het geduld van de haviken binnen de Fed begint op te raken. Dit jaar zijn ze in de minderheid, maar volgend jaar wordt dat anders. Fed gouverneurs Plosser en Lacker roepen steeds harder dat ze in 2013 de rente willen verhogen.

Men zal blijven kijken hoe veel inflatie ingeprijsd wordt bij de TIPS, de voor inflatie geïndexeerde staatsleningen. Daar gelooft men de fed niet en dat kan erger worden. Als dat gebeurt, krijg je meteen opstand van de haviken tegen het beleid van eindeloos QE. Aankondigen van nieuwe QE gaat echt meer dissidenten veroorzaken nu de inflatie zo duidelijk weer op aan het lopen is en de bezettingsgraad zo hard op aan het lopen is en het verhaal van grote output gaps zwakker wordt.

Volcker begint nu zich te mengen in de strijd: meer inflatie is niet de oplossing, want dan is het afgelopen met QE.

De echte test is wat de zombiekopers van staatsleningen en de agencies gaan doen. Er zijn geen andere kopers meer van staatsleningen, want de rente is te laag. Of de FED of de centrale banken van Japan en China moeten kopen, anders krijg je het overheidstekort niet gefinancierd à 0,5 tot 2%. De Fed kan niet bijkopen als de inflatie stijgt, ook niet met gesteriliseerde QE. China lijkt na wat verkopen op bescheiden schaal weer minimaal bij te kopen en Japan doet nu ook niet veel. Zij kopen om hun valuta te verzwakken tegen euro en dollar. Japan wil inflatie, dus het verzwakken van de valuta komt goed uit. China wil lagere inflatie en minimalisering van de verliezen op hun valutareserves (winsten hebben ze opgegeven, maar ze hebben vorig jaar lieden aangesteld die de beste beleggingsresultaten moeten boeken met hun valutareserves en sindsdien zie je een opruiming van Treasuries). China koopt niet op grote schaal Amerikaanse Treasuries à 0,5-2% als de inflatie in de VS oploopt.
Tenminste dat is wat de markt nu denkt. Maar als de Chineszen wel kopen en de FED toch met QE3 komt, dan kan de rente verder dalen. Voorlopig houden we het erop dat de zombies rationeler worden en de inflatie nu echt zien.

Overheidsschuld Nederland demografisch draagbaar als enige


Demografisch staat Nederland er qua staatsschuld relatief goed voor (plaatje van Amlan Roy in het kader van acties dat Nederland de Eurozone moet verlaten)).

15 maart 2012

Hyperinflatie bij de Romeinen en Duitsers (Dylan Grice)



Dylan Grice houdt ervan verhalen goed te onderbouwen die rampzalige ontwikkelingen voor de toekomst inhouden. Met groot plezier schrijft hij daarom over de hyperinflatie in Duitsland, met de foto van zijn grote held Rudolf von Havenstein, die zo graag met Bernanke vergeleken wordt (in zijn artikel When to sell gold; dat laatste kan hij als rampenman natuurlijk nooit uit zijn strot krijgen).

Hyperinflatie komt plotseling en is ineens niet te houden. Daarom vindt Grice dat je de laatste zesduizend jaar het beste af was met goud (Buiter: Gold a 6000 year bubble).
Ik spaar plaatjes over inflatie op lange termijn en ben Dylan Grice dan ook dankbaar voor zijn plaatje van de inflatie in het Romeinse rijk van 0 tot 300 jaar na Christus en de explosie van de graanprijzen in Egypte rond 260.
N.B. ik kan geen Kondratieffgolven bij de Romeinen ontwaren.

Bernanke laat inflatie uit de hand lopen vreest markt



Sinds de FED gezegd heeft dat het beter gaat met de economie en dat duistere krachten ervoor gaan zorgen dat de inflatie eerst niet veel oploopt en dan weer daalt tot onder 2% zijn de obligatieboeren aan het verkopen geslagen.
De trends zijn fout. Het begint te lijken op de Bank of England die voortdurend riep dat de inflatie ging dalen, terwijl de inflatie ondertussen langdurig richting 5% aan het gaan was.

Hoe luid Larry Meyer ook roept dat de inflatiemodellen van de FED perfect zijn, de markten zetten er steeds meer vraagtekens achter. De markt neemt het niet dat Bernanke zo badinerend praat over de inflatoire druk vanuit hogere benzineprijzen, uit de hand lopende stijging van de arbeidskosten per eenheid product (gezien lage productiviteitsstijging in het eerste kwartaal zet de trend door) en oplopende kerninflatie.

Het vertrouwen in de FED krijgt een knak, net nu de mateloos impopulaire Bernanke weer wat door politici op het schild gehesen wordt (contraire voorkant?).
De korte rente blijft dan wel voorlopig op 0, maar als de inflatie onverhoopt toch oploopt, dan wordt de rente al voor 2015 verhoogd. En markten lopen daarop vooruit.
De spookverhalen over inflatie komen al weer los: http://www.bloomberg.com/news/2012-03-14/watch-bernanke-s-little-inflation-capsize-u-s-amity-shlaes.html. Bernanke is als de man op de zeilboot die door windvlagen de zee ingetrokken gaat worden. Hij weet het nog niet, maar de lezer weet beter. De FED zit nog in de ontkenningsfase, zo roepen ze.

Verkopende particulier houdt stijging beurs niet tegen


In een vorige post liet ik het plaatje zien dat door al die babyboomers die straks hun aandelen verkwanselen in Amerika volgens de demografische theorieën van Miller Modigliani de koerswinstverhoudingen tot droevige niveaus moeten dalen.

De ervaringen van de laatste jaren trekken een en ander in twijfel. De particulier is al sinds 2007 aan het verkopen en toch kwam er sinds maart 2009 een koersherstel van ruim 100%. Het is dus niet zeker dat al die verkopende babyboomers de S&P500 wel zo veel naar beneden weten te trekken als het op Miller Modigliani geïnspireerde plaatje à la Amlan Roy aangeeft.
(plaatje van Bianco)

14 maart 2012

Amlan Roy: fasen demografie: India, Indonesië, Mexico, Colombia, Maleisië, Venezuela hebben de toekomst


Amlan Roy heeft zijn 5 fasemodel voor de demografie. Fase 2 is superieur en fase 4 en 5 zijn belabberd.
Niet alle Opkomende Landen zijn even goed qua demografie. De opsomming per fase is niet uitputtend. Er zitten veel meer landen in bepaalde fases.
Er zitten de nodige landen in fase 2, vooral in Azië en in Afrika (daar heb je wel verstoringen door Aids en oorlog). De Asean en India/Pakistan en(Amlans geboorteland)Bangladesh scoren goed en ook enkele landen in Latijns Amerika en ook bijvoorbeeld Turkije.
Als je een beleggingshorizon hebt van meer dan tien jaar (tsja wie heeft dat tegenwoordig, zes nanoseconde is al heel wat voor de doorsnee computerhandelaar in de VS), dan hoor je wel de landen in fase 4 en 5 te vermijden.

Amlan Roy demografie: Nederland en de G6


Er is behoorlijk wat verschil in demografie tussen de landen van de G6+ Nederland. Je hebt de hopeloze gevallen als Duitsland, Italië en Japan waar de vruchtbaarheid maar blijft dalen tot no sex please niveaus, de bevolking daalt en het aantal gepensioneerden/ gedeeld door het aantal werkenden al op niveaus is waarbij de jongeren kunnen rekenen op 78% belasting op hun inkomen over enkele jaren als de beloftes op pensioenuitkeringen gestand gedaan moeten worden door de overheid (ook in Nederland is de belofte van het pensioenakkoord dat de AOW enorm verhoogd gaat worden natuurlijk een abjecte voorspiegeling van een irreële droom, het toont aan dat politici een schroefje los hebben als ze naar de toekomst moeten kijken en onplezierige dingen zien).

Amerika scoort op alle terreinen het beste, daarna het VK, Frankrijk en Nederland. De landen met weer stijgende vruchtbaarheid zijn nog niet totaal verdoemd.

Volgens Amlan Roy is het volstrekt onduidelijk dat de Eurozone uit elkaar moet klappen omdat de demografie van enkele landen volstrekt onhoudbaar is. Dat geldt in de eerste plaats voor Griekenland (het is een illusie te verwachten dat er op de Griekse leningen nog een cent wordt terugbetaald), maar ook voor Italië. Voor Spanje en Duitsland is het niet veel beter en zelfs Frankrijk, daar gaat het fout mee aflopen.
Nederland moet zo snel mogelijk een muntunie met Engeland aangaan, want de euro, dat is een hopeloze zaak als je naar de demografie en gedane pensioenbeloftes kijkt.

Nederland is overigens ook volkomen op het verkeerde pad qua uitgaven voor zorg. Ter vermijding van de puinhopen van paars is een zorgstelsel opgebouwd dat in de wereld qua onbetaalbaarheid zijn weerga niet kent. Daar zijn dringend hervormingen voor nodig, maar dat zit er met de PVV als opperbedrijfspoedel natuurlijk niet in. Fleur Agema, die de zorg in haar portefeuille heeft zitten, heeft al die sukkels van de VVD en CDA in haar zak, op haar kun je als onze enige echte Iron Lady bouwen, zo wist immers het Financieele Dagblad al te melden.

Amlan Roy: koerswinstverhouding in demografische glijvlucht maar misschien niet zo veel


Amlan Roy was vanmorgen bij ons en vol vuur stak hij in sneltreintempo in anderhalf uur zijn verhaal af, waarbij hij alle 70 plaatjes van zijn presentatie er door heen joeg.
Het meest populaire plaatje zo ongeveer is de ontwikkeling van de koerswinstverhouding in Amerika volgens de relatieve verhouding van bepaalde bevolkingscohorten. Als je dit gelooft, dan is onze pessimistische beleggingskaart nog iets te optimistisch (want de daling houdt langer aan).
De daling van de koerswinstverhouding komt doordat pensionerende babyboomers steeds fanatieker hun aandelen proberen te verkopen aan de steeds minder talrijk wordende spaarcohorten.

Amlan Roy denkt net als ik dat de daling van de koerswinstverhouding lager zal zijn, omdat mensen langer door blijven werken, langer door moeten sparen en daardoor pas op hogere leeftijd zich gaan ontdoen van hun overtollig aandelenbezit in ruil voor de noodzakelijke pensioenpegeltjes om met steeds meer zorgen te voorzien in de oude dagbehoeften.

Siegel denkt dat het niet zo'n vaart gaat lopen, omdat het buitenland op grote schaal aandelen gaat kopen. Het buitenland heeft immers geen andere keus dan Amerikaanse bezittingen op te potten zo lang Amerika een tekort op de lopende rekening heeft (dat is overigens echt per economische definitie onvermijdbaar). Het buitenland koos tot op heden om vastrentende waarden met lage rentes op steeds grotere schaal in te slaan, maar de voorkeur kan veranderen in meer kopen van aandelen. Nu je op goede (misschien zijn het wel veiligere beleggingen) aandelen als Exxon en McDonalds 3 tot 4% dividend kunt krijgen is dat toch heel wat leuker dan de 2% op 10-jaars staatsleningen.

Overigens is het verband van het plaatje voor de relatieve ontwikkeling van ouderen/ middelbaren met de beurs veel minder sterk in Europa, omdat de ouderen daar veel minder vol zitten met (Europese) aandelen en het van de hand doen van die dingen de beurs minder hard zal raken.

13 maart 2012

Te veel olie maakt oliedom


Er zijn maar weinig landen met veel olie en grondstoffen die boven gemiddeld scoren in de PISA schoolonderzoeken (alleen Noorwegen, Australië en Rusland), terwijl zelfs de VS ook middelmatig scoren.
Olie maakt lui, veroorzaakt de Dutch disease en maakt kennelijk dom. De mix olie plus fundamentalisme scoort helemaal slecht. Misschien scoort Santorum daarom wel zo goed in de oliestaten van de VS.
bron plaatje: http://www.oecd.org/dataoecd/43/9/49881940.pdf. (via Friedman in NYT)

LTRO 2: welke banken leenden veel van ECB



De tabellen van UBS geven aan hoe veel men van de ECB leende. Veel lenen= zwakte.
LTRO2 leidde tot sprong in Taget 2 saldi.

Target 2 zorg voor Bundesbank (Hein de Kort)


Weidmann (opperhoofd Bundesbank) merkt het maar eventjes fijntjes op in zijn open brief in het Financieele Dagblad: per Nederlander heeft men (via Target2) een vordering van € 10.140 via DNB op Europese banken (per Duitser slechts € 6.670). Maar verliezen hierop vindt hij doemdenken, het uiteenvallen van de Eurozone absurd. Maar er moet wel een plan komen hoe al die liquiditeitsteun van de Bundesbank c.s. ooit teruggetrokken kan worden (dat is een nachtmerriescenario).
De cartoon van Hein de kort geeft het commentaar dat je nog toe zou kunnen voegen.

12 maart 2012

Cees Smit geeft het weer eens op




Cees Smit luidt weer eens een keer de noodklok op IEX over de AEX, de Dow Jones Transport en in mindere mate ook de DAX. Voor zijn doen is hij eigenlijk niet zo pessimistisch. Zijn twindicator signalen staan op verkoop, maar je hebt weinig koersstijging nodig om die verkoopsignalen ongedaan te maken en die ziet hij kennelijk toch wel met behoorlijke kans komen.
Ik zie eerder een periode dat aandelenmarkten niet veel meer vooruitkomen, maar nog niet echt veel dalen.

Die twindicatorsignalen waren vaak goed, dus het kan geen kwaad er aandacht aan te schenken en te beredeneren waarom zo'n signaal de juiste trend aangeeft. Nu zou je kunnen zeggen dat het goede nieuws zo ongeveer wel bekend is (ECB die met triljarden smijt, de Grieken die zo succesvol hun staatsschuld laten omruilen, de FED die de rente tot 2015 op 0 probeert te houden, de Bank of Japan die in opdracht van de regering gedwongen wordt eindeloos extra staatsleningen te kopen (bij gebrek aan andere kopers) en vooral het goede macronieuws in Amerika (ISM, werkgelegenheidsgroei, huizenmarkt etc). Er kan slecht nieuws komen. De Spaanse beurs heeft er duidelijk geen zin meer in, de Spaanse rente gaat weer de verkeerde kant op, Rajoy krijgt billenkoek van van Rompuy bij gebrek aan wil het overheidstekort naar Europees droomniveau terug te brengen. Portugal wankelt. De FED komt bij nader inzien niet over de brug met QE3 en de ECB niet met LTRO3. Banken gaan door met deleveragen in Europa. In China groeien de valutareserves niet meer en in de hele wereld gaat het minder met de groei van de valutareserves, een teken dat het niet goed gaat met de liquiditeit in de wereld.

De grafieken worden van boven naar beneden slechter. De AEX moet eerst maar eens een nieuw high zetten voor het weer wat beter eruit gaan zien. De financials liggen er weer belabberd bij. De hoogtepunten worden steeds lager. Een verkerde trend. Kennelijk zit er nog een vuiltje bij de eurocrisis. De Dow Jones Transport zit helemaal in een verkeerde trend, kennelijk gaat het met de macro in Amerika toch niet zo heel goed.

Watlings visie op lange golven: de lange rente



Watling van Longview vindt dat obligaties een Kondratieffgolf volgen. Die mening delen wij (Ter Veer en ik) niet: de obligatiecyclus duurt wat langer, ongeveer 65 jaar, tegen ongeveer 54 jaar voor de Kondratieffgolf.
Maar ach, dat is de boodschap niet: we hebben een periode van ruim 30 jaar van dalende rentes achter de rug en nogal eens kwam er dan een zeer lange periode van stijgende rentes.
Je kunt natuurlijk gemakkelijk 5 jaar mis zitten, maar als langetermijnbelegger moet je niet veel meer van obligaties verwachten. De lange daling kan aflopen op een zelfde manier als de vorige keer: een periode van een jaar of acht tot tien met vlakke, zeer lage rentes zoals 1940-1951. Ook toen hadden overheden veel te veel schuld en had de Fed zich gecommitteerd de rente jaren zeer laag te houden, ook al had je af en toe zeer hoge inflatie (19% in 1947 en 9% in 1951). Dat komt bekend voor, maar deze keer zal het toch wel anders gaan: na 1951 steeg de rente heel langzaam tot 1970 om daarna te exploderen. Deze keer zit het er dik in dat de rente eerst even heel hard moet stijgen: als de periode van 10-jaarsrentes van 2% voorbij is, zit je in enkele jaren al op 5%+ denk ik. Het probleem is die zijwaartse periode van onduidelijke lengte: die hoeft niet op te treden, maar het kan wel en dan ben je zo maar weer 8 jaar verder met abominabel lage rentes.

Watling vergelijkt de rente met lange cycli van aandelen, grondstoffen. Die lopen niet parallel met elkaar. Dat is een euvel van de het zichtbaar maken van de Kondratieffgolf. Dat lukt haast niet, niet met inflatie of economische groei. Er zijn geen indicatoren die onomstotelijk aangeven hoe de Kondratieffgolf loopt. De reële aandelenkoersen geven voor ons het beste beeld van de Kondratieffgolf (het zegt iets over vertrouwen, de winstmarge,de waarde van het bedrijfsleven).

De lange aandelencyclus bekijken we anders dan Watling. Wij zien 1920-1929 als een extreme aberratie, overoptimisme van het toen belangrijke opkomende land (Amerika), net zo iets als Japan in de jaren 80 (toen opkomend land). De daling van 2007-2009 is volgens ons ook een aberratie van de lange trend. Die is gewoon omhoog, omdat het Westen niet meer zo belangrijk is en omdat de winsten sterk stijgen.

De cyclus van grondstoffen zit in een structurele hausse die nog lang niet afgelopen lijkt.

11 maart 2012

samenvatting financieel economisch nieuws afgelopen week


De Grieken kregen het voor elkaar om bijna iedereen "vrijwillig" te laten kiezen voor 53% kwijtschelden van de schuld en nog wat looptijdverlenging en een 15% deel in een beleggingspapiertje van de ESM dat echt iets waard is. De mokkende rest kan gedwongen worden ook op het riante aanbod in te gaan. Na het nodige vergaderen vond de ISDA het een restructuring credit event en de CDS-en zijn getriggerd en zo krijgen we toch nog wat chaos, al leek vrijdag niemand zich daar erg druk over te maken.

Na de PMI's van de industrie was het vorige week de beurt aan de PMI's van de dienstensector. Die vielen buiten Europa meestal mee, o.a. in de VS maar was met 41 om te huilen in Spanje. Dat deden de obligatiehouders dan ook maar en ze kozen ook vorige week weer voor Italië dat nog een beetje nagenoot van de mooie daling van het begrotingstekort tot 3,9%.

Het belangrijkste economische nieuws was de 227.000 werkgelegenheidsgroei in de VS over februari met opwaartse herzieningen in de vorige maanden, een hele toestroom aan mensen die weer werk zoeken waardoor de werkloosheid niet daalde. Het was een buitengewoon goede maand voor vrouwen om aan een baan te komen. De participatiegraad steeg 0,2%. Kortom, heel goede cijfers.
De initial claims voor werkloosheid steeg naar 362.000 maar dat vinden we tegenwoordig een goed cijfer.
Het handelstekort groeide naar $ 52,6 mijard en samen met tegenvallende consumptie was dat reden voor de brokers om de groei voor het eerste kwartaal omlaag te brengen van 2,5-3% naar 1,8-2%.
De economische groei zou nu heel erg laag zijn gezien de groei van de werkgelegenheid en het aantal gewerkte uren. Het lijkt plotseling helemaal mis met de productiviteitsstijging en de arbeidskosten per eenheid product stegen over het vierde kwartaal (grafiek uit WSJ) en dit gaat in het eerste kwartaal nog een streepje erger worden. Met 80% van de kostprijs van producten en diensten gaat het niet goed en de kerninflatie gaat omhoog, daar helpt het enorme output gap geen hemeltje lief aan. Geen wonder dat Bernanke c.s. streng aan hun officiële uitlekreporter Hilsenrath toefluisterden dat QE3 even van de baan is, al kan men misschien wel met iets anders nieuws voor de dag komen. Maar even geen Bernanke put dus.

In China knalde de inflatie omlaag van 4,5% naar 3,2% en de geldgroei herstelde een pietsje. Er blijven zorgelijke geluiden komen uit China over de groei (doel verlaagd van 8 naar 7,5%) en de yuan is de laatste tijd zwak tegen de dollar om meer naar Europa te kunnen exporteren. Het handelstekort van China was record negatief (door het Chinese nieuwjaar o.a.). In Japan zagen we ook een record handelstekort, maar de leading indicators stegen.

In Australië hielden de achterneven van John in Wagga Wagga het droog: tegen de verwachtingen in braken de dijken voor het tien meter extra gestegen water van de Murrumbidgee-rivier net niet.