9 juli 2010

update vierjaarscyclus


In het plaatje is mijn visie op de vierjaarscyclus te zien. We zitten in de eerste correctie van de beurs na het einde van de recessie. We zouden dicht bij het punt E kunnen zitten, misschien was dit afgelopen vrijdag bereikt.
Kenmerkend voor de fase EF is dat de beurs ineens omhoog gaat en snel zonder dat het zo duidelijk is dat de fundamentals verbeteren. Het is gewoon de realisatie dat er geen recessie kmt en dat de FED de liquiditeit niet eindeloos blijf terugnemen die de beurzen omhoogstuwt op basis van stijgende winsten in de toekomst.
De Coppock indicator zit ver boven 0 en dat geeft aan dat we ver weg zijn van de periode JL.

Er zijn bij deze analyse enkele caveats. De precieze plaatsing van de letters van de fases kan pas na enige tijd gedaan worden. D.w.z. men kan er over een jaar net iets anders over denken dan ik nu de letters geplaatst heb.
Een andere caveat is dat de vorige vierjaarscyclus veel te lang geduurd heefy en de huidige vierjaarscyclus daardoor ultrakort kan zijn. Dat kan gebeuren als er een totale paniek à la 1998 Aziëcrisis uitbreekt. Dan krijg je een korte hevige doorgaande bear markt. Maar dan moet al vrij snel (oktober?) duidelijk worden dat je in een nieuwe AB fase zit van krachtig koersherstel omdat de economie geen W aan het maken is maar een M: na wat groeiafzwakking een nieuwe groeispirt op basis van het eindelijk uitbodemene van de huizenmarkt, redelijke werkgelegenheidsgroei en aantrekkende autoverkopen.

8 juli 2010

Octopus Paul voorspelt



De Duitse inktvis heeft aan de hand van de keuze voor de juiste bak mosselen elke keer precies goed voorspeld of Duitsland zou winnen of verliezen. Na die zes keer gelooft de halve wereld de voorspellingen. Zaterdag gaat hij voorspellen of Nederland dan wel Spanje wint (dat wordt zoals gewoonlijk uitgebreid life uitgezonden op o.a. de Duitse tv). De Telegraaf legde de hand op een gefotoshopte foto waarin de inktvis voorspelt dat Nederland gaat winnen. In de NRC laten fokke en sukke de inktvis de voorspelling doen dat calls ASML goed zijn, eenkansrijke voorspelling.
Je kunt nu niet allen gokken wie de finale wint, maar ook of Paul de juiste winnar aanwijst (50% kans).
Voor inktvissen zijn de voorspellingen van Paul zeer gevaarlijk. Vele duitse restaurants hebben besloen dat de vriendjes van Paul als straf opgegeten moeten worden (kill the messenger)
Sommige mensen hebben Paul voorgedragen als de baas van Goldman Sachs: een goede voorspeller en voldoende tentakels.
Behavioral Finance haalt dit soort voorspellingen aan waarin men door bijgeloof ineens gaat geloven. Dat werkt natuurlijk niet. Het is een voorbeeld van data mining.

Voorlopig staat op Wikipedia heel wat meer over de cv van Paul vermeld dan over mij. Misschien moet ik wat meer respect tonen voor de prestaties van Paul in plaats van te denken aan recepten voor inktvisringen (in Argentinië is dit inderdaad gebeurd na de terechte voorspelling dat een grote voetbalnatie ten onder zou gaan). Overigens is Paul nu bekender dan wie ook in Oberhausen, de plek waar zijn aquarium is.
Wie met een pond begon te gokken op basis van de adviezen van Paul had nu 131 pond.

Naschrift:
op 26 oktober legde Octopus paul officieel het loodje. Of dat waar is wordt betwijfeld. Er zijn heel hardnekkige gruchten dat Octopus Paul het leven liet na zijn noodlottige voorspelling over het verlies van Duitsland. Hij zou dan volgens een filmmaker vervangen zijn door een andere inktvis, omdat hij de uitkomst van Spanje-Nederland moest voorspellen. Er komt kennelijk een documentaire/ crimi over het lot van Octopus Paul: wie vermoordde Octopus Paul?

GS: 25% kans double dip VS


De traditionele modellen voor de lans op een recessie laten een zeer kleine kans op recessie zien (1,6% meldt GS). Die traditionele modellen zijn te optimistisch omdat ze vrijwel helemaal gebaseerd zijn op de yield curve en de stijging van de werkloosheid.
De yield curve is nu kunstmatig steil omdat de korte rente op 0 geforceerd wordt. Dan geeft een steile yield curve geen waarschuwing voor een recessie, zoals japan tot zijn ellende heeft moeten constateren. Dus weg met de yield curve zegt GS en de kans op recessie stijgt hierdoor naar 8,6%.
Ook de daling van de werkloosheid is nu een te optimistsiche indicator. Je moet kijken naar de arbeidsparticipatie en die is prut. Dan wordt de kans op recessie 25%.
GS waartschuwt overigens wel dit soort cijfers niet al te absoluut als waar te nemen: de kansen veranderen immers sterk bij iets andere aannames.

Rogoff, de man van the new normal, stelt echter dat er geen double dip komt, wel een behoorlijke groeiafzwakking. Wat bijzonder is, is dat er geen 7% groei is zoals normaal zou zijn na zo'n diepe recessie.

Het blog The Big Picture gebruikt de ECRI index als voorspeller voor een recessie en dan zou de kans op recessie 52% zijn. Bianco denkt dat de ECRI een te hoge kans op recessie aangeeft (net als overigens ECRI ook zegt), omdat de daling te veel wordt veroorzaakt door de daling van de hypotheken om een huis te kopen.

Double dips zijn zeldzaam. Een echte dubbele recessie (W) had je de afgelopen 150 jaar alleen in 1980-1982, dus je hebt minstens iets als the new normal nodig om een dubbele recessie plausibel te maken.

De oude regel dat er pas een recessie komt als de werkloosheid van het diepepunt met 0,3% is gestegen in de VS lijkt me de beste regel om te bepalen of er een nieuwe recessie komt. De laatste maand daalde de werkloosheid tot het laagste niveau sinds het einde van de recessie in de VS, dus dit wijst voorlopig niet op een recessie of een double dip W scenario.

7 juli 2010

Duitsers zien in Japan een nieuw Wirtschaftswunder


Tijdens mijn vakantie verbaasde ik me over een paginagrote bladzijde in de Süddeutsche Zeitung over hoe goed Japan het doet in de ogen van Duitsland.
In Duitse ogen is er maar een uitweg uit de crisis: via superieure productiviteitsstijging komen tot grote exportgroei. Goed de kosten in de hand houden is de weg naar het walhalla. In Duitsland hebben we een heel goede stijging van de productiviteit gezien buiten de kredietcrisis: veel beter dan in Europese landen en zelfs beter dan in de VS. In de kredietcrisis heeft de VS een enorme sprong voorwaarts gemaakt met de productiviteit, terwijl Japan en Duitsland een flinke val in de productiviteit lieten zien. Maar nu zie je in Japan een spectaculair herstel van de productiviteit. Japan is daarmee volgens Duitsland op de goede weg, in tgenstelling tot de meeste Europese landen.
Japan doet het geweldig qua kosten, ze hebben zelfs deflatie door hoge productiviteit veroorzaakt. Dat is prachtig in Duitse ogen en zal een Wirtschaftswunder veroorzaken. In de krant schrokken ze eigenlijk van die conclusie, de groei zal wat minder zijn, maar ze stonden wel pal achter het advies in Japanse aandelen te beleggen.

De Duitse volksaard is daarmee heel goed geïllustreerd: Duitsland en daarmee de Eurozone gaat voor lage inflatie, eventuel deflatie, via goede productiviteitsstijging en lage loonstijging, waardoor de export de boel moet redden.
In Engeland geloven ze in het evangelie van Buiter dat je moet zorgen voor 4-6% inflatie om uit het probleem van de overheidsschulden te komen.
In de VS moet hoge economische groei het doen met een niet te lage inflatie.
In India mag de inflatie hoog zijn, maar de economische groei moet richting 10% gaan, zodat overheidsschuld als % van het BNP toch daalt ondanks torenhoge overheidstekorten.

6 juli 2010

momentum gevaarlijk


Momentumbeleggers hadden geen kruis des doods nodig om te signaleren dat er een heel gevaarlijke situatie zich aan het ontwikkelen was voor de beleggers in aandelen.
Het plaatje geeft de relatieve performance van de S&P500 ten opzichte van 10 jaars staatsleningen VS over een periode van 6 maanden.
Als aandelen staatsobligaties meer dan 4% underperformen dan wordt het meestal nog veel erger. Het is dan veiliger je aandelen te verkopen. Je kunt dan wachten tot aandelen het weer beter doen dan obligaties, waardoor je vaak heel wat risico vermijdt. Als je dapper bent, kun je weer in de markt stappen als eerst de underperformance meer dan 12% is geweest op het moment dat deze weer minder dan 12% wordt. Dan mis je minder van het herstel. Maar deze regel is niet onfeilbaar en dus niet zonder gevaar.
Op het ogenblik hebben aandelen het meer dan 12% slechter gedaan dan obligaties. Het is te hopen dat er snel een beursrally komt die de underperformance weer minder dan 12% maakt.
Normaal gesproken gebeurt dit als de markt er voldoende van overtuigd raakt dat er geen recessie komt. Die kans is behoorlijk (75%?). Maar als dit niet snel gebeurt wordt de kans op recessie groter, het vertrouwen zakt dan nog verder weg en de recessie ontstaat uit een self fulfilling prophecy.

angstdroom Nederland Duitsland finale

Op het blog van FT Alphaville maakt men zich ernstige zorgen: er kan net als in 1974 een finale Nederland Duitsland komen. Net als toen zijn nu de koersen sinds de start van het jaar bijna 10% lager. Daarna gingen de koersen meer dan 20 % omlaag. Dat ziet men nu weer gebeuren.
Sommige commentaren zeggen dat Spanje van Duitsland zal winnen.
In India vindt men volgens de Wall Street Journal dat het land met de beste keuken hoort te winnen. Dat betekent dat Duitsland en Nederland uitgeschakeld worden en uiteindelijk Spanje nipt zal winnen.
Op het blog FT Alphaville kwamen wel commentaren dat als Nederland deze keer wint de beurs niet 29% daalt maar 29% stijgt.
De hele discussie staat bij de theorie van Behavioral Finance bekend als de valkuil uit veel te weinig waarnemingen een trend te zien. Natuurlijk zegt de voetbalfinale niets over de beurs.

Het kruis des doods is gevormd



Het dark cross, of zoals Yardeni het noemt, het kruis des doods, is eind vorige week gevormd. Dat doet de chartisten op hol slaan.
Het ergste was Prechter (van de Elliot Wave) die voorspelde dat de Dow Jones nu naar 1000 gaat in het meest ge-emailde artikel in de New York Times van de afgelopen dagen.
Yardeni laat zien dat elke bear markt begeleid wordt door het kruis des doods. Het doodskruis wordt vaker gevormd, dus het is geen garantie voor een bear markt. In de eerste correctie na het herstel op de recessie treedt ook vaak een doodskruis op, maar dat wordt snel recht gezet (hopelijk nu dus ook). Het plaatje van Yardeni laat zien dat de huidige situatie zich ook voordeed in 2004-2006 zonder consequenties. Als het 50 daags gemiddelde echter meer dan zo'n procent of 3 onder het 40 weeks gemiddelde komt, dan was er na 1970 altijd een bear markt.
Het blog Bespoke berekende dat het veel uitmaakt of het 40 weeks gemiddelde stijgt of daalt. Als het 40 weeks gemiddelde daalt, dan is er 75%+ kans op verdere daling, als het 40 weeks gemiddelde stijgt is een en ander niet zo duidelijk.Op het ogenblik daalt het 40 weeks gemiddelde miniscuul. Dat betekent dat je op moet passen. De bangerikken, die de afgelopen tien jaar de grote winnaars waren, kijken even de kat uit de boom of verkopen een deel van hun aandelen.

5 juli 2010

vuvuzelamarkt ingestort


Het zit de vuvuzelaverkopers niet mee in Zuid Afrika. Eerst leken ze goed te lopen voor 100 tot 150 rand, maar toen werd de markt ineens overspoeld met Chinese vuvuzelas voor 30 rand.
Het wereldkampioenschap is tot overmaat van ramp zeer slecht verlopen voor de landen met veel supporters en dus vertrokken de meeste potentiële vuvuzelakopers. Landen met veel mensen zoals Zuid Afrika, Italië en Frankrijk kwamen de eerste ronde niet eens door. In de achtste finale sneuvelde de VS, het land met de meeste inwoners en Engeland.
In de kwart finale was het vooral Nederland dat honderden miljoenen fans van Brazilië in diepe rouw dompelde, omdat men onderschatte dat Nederland uitstekelenburg speelde en men het proza van Maarten Toonder niet kende (een Bommel kent zijn krachten niet). Sneijder spleitte als een repelsteeltje Melo.
Alleen Duitsland heeft van de grote landen goed stand gehouden.
Onder aanvoering van Amalia heeft ons koningshuis nu reclame gemaakt voor vuvuzelas, maar dat is te laat.
Vuvuzelas zijn als muziekinstrument te gebruiken, zoals ik in Osterwald hoorde bij het spelen van nummers van Brian Ferry.

Goudimport India waarschijnlijk 40% omlaag

Volgens een artikel in de WSJ zal India in 2010 40% minde goud importeren dan de 343 ton in 2009 (Bombay Bullion Association President Suresh). India was hiermee de grootste goudimporteur in de wereld. De goudprijs is gewoon te veel harder gestegen dan het inkomen van de mensen in India, een land met toch ver boven gemiddelde groei. 10 gram kost nu 19.000 rupee en vorig jaar juli 14.800. Op de huidige prijzen worden oude juwelen op behoorlijk grote schaal teruggebracht (10 maal zo veel als normaal). Pas op een prijs van 16.500 rupee zou de vraag volgens Hundia weer terugkomen. De import in de maand juni was 75% lager dan vorig jaar. Kommer en kwel voor juwelenmakers. Men ziet enige overschakeling op zilver, maar ook daar vindt men de boel aan de prijs (20% moet er van af).
Per saldo wint dat goud terugbrengen het nog niet van de speculanten, maar op zeker moment gaat dat beslist gebeuren. Dit hebben de gebroeders Hunt met hun zilverspeculatie moeten ondervinden na enorme verliezen te hebben geleden: de nieuwe productie hadden ze gecornered, maar tegen het omsmelten van zilveren oude voorwerpen en munten waren ze uiteindelijk niet opgewassen.

3 juli 2010

Goud ETF koopt maar bij


Het plaatje van Bianco laat zien dat hoe meer de goudprijs stijgt, hoe meer de particulieren goud kopen via het ETF goudfonds. Nu al heeft dit fonds meer goud in bezit dan de centrale bank van Frankrijk (en die heeft heel wat goud sinds De Gaulle goud van de VS eiste à $ 35 omdat hij niet mer geloofde in de waarde van de dollar).

Wanneer stopt die enorme aanwas van deze goud ETF?
Dat is moeilijk te zeggen. Nu al zit er meer dan $ 50 miljard aan waarde in de ETF. Dat is nog lang niet zo veel als de waarde van Shell of de beurswaarde van de grootste onderneming in de VS. Ik houd het erop dat de waarde van deze goud ETF die van de grootste Amerikaanse international ongeveer gaat evenaren of overtreffen.

Is de huidige prijs al een bubbel?
Het zou kunnen, maar de prijs kan nog veel verder omhoog als het hoogtepunt voor inflatie gecorrigeerd van 1979 weer bereikt wordt. Dat kan gemakkelijk als de trend van monetisering van schulden aanhoudt en diverse landen hun valuta kunstmatig laag houden. Hierdoor groeien hun valutareserves enorm.

Waarom stijgt de prijs van goud terwijl er weinig inflatie is en de dollar sterk?
De gangbare theorieën over wat de goudprijs beïnvloedt zijn de prullenbak in gegooid. De goudprijs reageert niet meer op de inflatieverwachting en de zwakte of sterkte van de dollar.
De goudprijs reageert nu op onzekerheid zoals de CDS spreads waartegen je staatsleningen kunt verzekeren tegen wanbetaling.
De goudprijs reageert nog sterker op de omvang van de brede geldhoeveelheid van de Vs (en de wereld). Kwantitatief verruimen doet de goudprijs de lucht in vliegen. Zeer sterk is daarom ook het verband van de groei van de wereldreserves aan valutareserves en de stijging van de goudprijs.

Dus (de angst voor) kwantitatief verruimen door centrale banken (geld drukken), hoge groei valutareserves China en andere landen, angst voor het instorten van de euro zijn momenteel de redenen waarom de goudprijs zo stijgt.

Wuppertal






De laatste pleisterplaats van onze rondreis. Ondanks dat er 350.000 mensen wonen in dit grote Enschede (textielindustrie was belangrijk, zie standbeeld weversmeisje)wijdt de Lonely Planet Germany geen woord aan Wuppertal (daarmee is het de grootste stad van Duitsland waar niets over in de lonely planet staat).

De Schwebebahn, de zweeftrein, is de grote attractie van de dubbelstad Elberfeld/Barmen. Al in 1901 legden ze hun metro aan via een elektrische trein die aan een spoor hangt boven de rivier de Wupper. De keizer opende de metro met de Kaiserwagen (zie plaatje), die nog steeds rondreist voor gezelschappen die het wat decadenter willen doen. De rijtuigen hebben wielen op het dak en hangen aan een 12 meter hoog hangspoor. Dat zou denk ik een betere oplossing voor de Amsterdamse metro geweest zijn (in ieder geval een toeristische attractie).
Wuppertal is best een leuke stad. Goedkoop (55 euro voor 3 sterren hotel plus kaart voor de treinen in de regio's en musea etc is te boeken; dit hotel had het meest uitgebreide ontbijt van onze reis: een 10 voor wat je allemaal in je muesli kon doen en een 10 voor de scrambled eggs plus bacon en worstjes etc.), met kleurige moslima's. Heel anders dan in Nederland waar ze liever in een soort tent lopen. Ook in Wuppertal natuurlijk keurige hoofddoekjes, maar niet zo saai.

JPM: geen double dip, maar wel lagere groei




De economen van JP Morgan hebben hun groeiverwachtingen voor de VS deze week naar beneden bijgesteld (ze waren een van de grootste optimisten, nu ongeveer consensus net als ik). Maar ze verdedigen met grote stelligheid dat er geen double dip komt (een nieuwe recessie in de komend jaar). Tot half 2011 gaat het wat minder dan aanvankelijk gedacht, maar men ziet wel 2,5%+ groei. Als dat waar is, dan zouden de beurskoersen flink horen te herstellen.

Ze geven twee goede redenen waarom er geen recessie komt:
1. de yield curve is heel steil, ook voor 30-10 jaar. Voor 10- 2 jaar of 3 maand rente is een en ander gecompliceerd omdat die rente op 0 gezet wordt voor een lange tijd (=geen signaal, net als bij Japan vanuit korte rente voor naderende recessie). Mijn ervaring is dat het verschil tussen 30 en 10 jaar rente een betere leading indicator is geweest voor groei en recessies dan 10 jaar-/- korte rente. JPM is het daar kenelijk mee eens (zie plaatje).
2.De rentelast van huishoudens is zeer tilbaar geworden, het laagste sinds 1998, toen bijna niemand zich druk maakte over te grote schuldenlasten van huishoudens. Dit komt vooral door de lage rente, maar ook door een flinke afbouw van de schulden. Die afbouw lijkt overigens nog wel even door te zetten. Maar die afbouw lijkt inderdaad niet de reden te kunnen worden voor een nieuwe recessie.

1 juli 2010

Mainz





Mainz heeft de sfeer van een grote stad, terwijl het niet zo groot is. Diverse kerken, waarbij een met ramen van Chagall.
Mainz is de stad van Gutenberg. Hij had tien jaar in het geheim oefenen nodig voordat hij een stabiel drukproces had ontdekt. In Azië had men al eerder verzonnen hoe je moest drukken, maar dat was niet erg praktisch (onze Laurens Jans Coster krijgt niet eens een voetnoot in Gutenbergs museum). Gutenbergs druksysteem voor de erste bijbels (hij drukte er ongeveer 50 aan het eind van de 15de eeuw; eentje is nu in het museum, gekocht voor 3,5 miljoen DM) ging in 42 lijnen(zie plaatje; in het museum mag je trachten deze bladzijde aaf te drukken). In het museum zijn er nogal wat incunabellen. De oude drukkerij van Gutenberg was al afgebroken voor Mainz werd plat gebombardeerd in de tweede wereldoorlog.

Dean Maki: het oude normaal wijst op 4%+ groei in de VS


Vandaag kwam Dean Maki langs, de Chief Economist US voor Barclays.
Hij blijft een zonnige kijk op de economische groei in de VS houden.

Investeringen in software & equipment groeiden harder in het tweede kwartaal dan in het eerste en de industriële productie ook. Daarom zal de groei in het tweede kwartaal hoger zijn (4,5%) [mijn commentaar: ondanks negatieve invloeden van voorraden, netto export, huizenbouw en consumptie] (autoverkopen vorige maand verkeerd verwerkt, dat wordt komende maand weer recht gezet).
Hij volgt braaf het script van the old normal (ik overigens ook, maar ik ben wat van de wijs gebracht door de negatieve bijstellingen door iedereen): investeringen in software & equipment moeten fors (20%+) groeien (door hoge winsten, record hoge cash en te lage investeringen vorig jaar (vorig jaar kon je wegkomen bij je aandeelhouders met voorzichtigheid, nu moet je laten zien dat je niet achterblijft bij de concurrentie en je je kapitaal efficiënt inzet (=iets beters ermee doen dan een 0% deposito)), werkgelegenheid groeit 1,4% op jaarbasis (door hogere investeringen en te hoge ontslagen vorig jaar).
Zelfs al worden er helemaal geen huizen meer gebouwd in de VS dan drukt dit de groei nog maar met 0,75%, niet genoeg voor een double dip recessie.

Hij blijft recht in de leer van the old normal: na het voorraadherstel komt het inkomensherstel dat de economische groei op 3%+ houdt. Als werkloosheid daalt, dan gaat men minder sparen (dan moet consumentenvertrouwen wel niet verder in elkaar ploffen, iets dat goed gaat aflopen omdat werkgelegenheidsgroei 250-300.000 vertrouwen zal genereren).

Deze hoge groei gaat inflatie veroorzaken. De Great Recession bracht de inflatie in de dienstensector ex huren nauwelijks terug. Nu het herstel zich gaat aandienen, gaat de diensteninflatie al helemaal niet meer terug. Auto’s zullen flink duurder worden omdat het oude door de vakbonden gedicteerde model (maak zo veel mogelijk auto’s en probeer die tegen elke prijs kwijt te raken) is vervangen door het marktmodel: maak zo veel mogelijk winst op je auto’s en maak je niet zo druk over de verkopen. De huren gaan stijgen omdat de huizenprijzen niet meer dalen, de leegstand ex foreclosures niet meer toeneemt. Goederendeflatie wordt minder door hogere importprijzen (zelfs computers worden duurder, hogere prijzen in China) en hogere grondstoffenprijzen.

De fiscale tegenwind zag hij beperkt tot 0,8% (vgl Goldman Sachs: 1-1,5%).
Deleverage (ontschulding) krijgt veel te veel aandacht en is nauwelijks van invloed op de groei van de consumptie en investeringen. Je kreeg met heel weinig kredietgroei een heel sterk economisch herstel na een recessie. Consumptie houdt wel verband met de waarde van je bezittingen en die is wat hersteld in het afgelopen jaar (veel hogere aandelenkoersen en obligatiekoersen, iets hogere huizenprijzen).