update vierjaarscyclus

In ons boek hebben we een pijl getrokken die naar we hoopten de lange trend van de S&P500 zou aangeven tot ongeveer 2018. Dat is tot op heden redelijk uitgegeven, maar de laatste twee jaar zijn we eerst duidelijk onder die lijn gekomen en daarna is er het afgelopen jaar weer enig herstel opgetreden.

In bovenstaand plaatje staat op een iets andere wijze die trend. De gecentreerde vierjaarstrend, de oranje lijn verlengd met de grijze stippellijn.
Af en toe komen de koersen ver boven en onder de trend. Van 2008 tot maart 2009 ging de S&P500 van behoorlijk boven trend tot zeer ver onder de trend (door de kredietcrisis).
Daarna trad een krachtig herstel op. Dat is in de grafiek aangegeven met AD (de eerste fase AB, de aarzeling BC en de tweede hausse CD). Op punt D zit je weer boven de trend.

Door de zeer sterk stijgende trend sinds 2010 was niet zo zichtbaar dat na april 2015 de koersen behoorlijk onder trend gingen.
In februari 2016 begon het herstel, na het dieptepunt van de olieprijs. In de zomer begon de aarzelingsfase tot de verkiezingen. Daarna kwam de tweede fase van de hausse. Deze lijkt nog niet afgelopen, de koersen lijken nog niet genoeg gestegen te zijn. Normaal duurt die fase ongeveer vijf maanden (maar dat kan maanden langer/korter duren) en we zijn nu bijna vier maanden na de verkiezing van Trump. De stijging gaat nu heel langzaam, zeer weinig volatiel en kan daardoor langer dan normaal duren (maar dan natuurlijk een grotere correctie)
Na dat punt D komt er een correctie van 10-20% als het volgens ons draaiboek van de vierjaarscyclus gaat. Rond D is er euforie, de slechte tijden zijn voorbij, men wordt optimistisch over de winsten, maar er gebeurt toch wat vervelends. Meestal is het dat de FED minder royaal wordt, er te veel rentestijging komt of iets anders vervelends maar niet desastreus (nu bijvoorbeeld iets van Trump).

Door de afzwakking van de koersen na april 2015 en een opkomend geloof in Secular Stagnation heb ik me laten verleiden een zwakkere trendmatige stijging in te tekenen, de gele stippellijn. Daarna ben ik daarvan wat teruggekomen en ga ik uit van de blauwe stippellijn (het gemiddelde van de oude grijze stippellijn en de gele secular stagnation stippellijn).

N.B. dit is een stilistische aanpak van de vierjaarscyclus, de werkelijkheid kan heel anders zijn!

update vierjaarscyclus

Het is een tijdje geleden dat ik een update maakte van de vierjaarscyclus http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2016/06/trend-s-nu-halve-kracht-omhoog.html . Speculatief had ik die laten aflopen in februari 2016. Door de winstdalingen als gevolg van de in elkaar geplofte olieprijs met bijbehorende val in de investeringscyclus (Juglar) waren we vrij ver onder de stijgende trend sinds 2009 gekomen.

Daarna volgde inderdaad enig herstel, maar een beetje zwak voor de start van een nieuwe vierjaarscyclus. Daarom ging ik twijfelen en ging uit van een zwakkere trend, in de grafiek aangegeven als de gele stippellijn pv.
Dat zou flink zwakker zijn dan de oude door Ter Veer en mij ondersteunde voorspelling in 2009. Dat is de grijze stippellijn die het hoogste ligt. Ik veronderstelde dat wat we gingen zien wel eens het gemiddelde van die twee lijnen zou zijn, zoals in het verleden al zo vaak het geval was (Ter Veer + Vermeulen/2).
Zo is het tot op heden inderdaad gegaan.

Ondertussen is Trump tot president gekozen en zijn de republikeinen de baas in het witte huis, senaat, congres en men levert 33 gouverneurs. Een republican sweep. Dat leidt tot verwachtingen voor grote fiscale stimulering en een eind aan deflatievrees.
Kan de S&P hierdoor veel verder omhoog? Dat zou goed kunnen. De stijging van de rente maakt de meer risicovolle investeringen weer aantrekkelijk. De vooruitzichten voor winstgroei zijn plotseling flink verbeterd. De wereldhandel groeit weer, door die investeringsgroei, herstel in Azië en de hogere olieprijzen.
Een en ander kan gaan als in 1987. Er is net als toen een winstherstel door hogere olieprijzen en allerlei andere redenen. Men begon ineens vertrouwen te krijgen dat aandelen een veel hogere waardering konden hebben, want de winststijging zou geweldig zijn. En het begon te stijgen en iedereen stapte aan boord. Al snel werd dat niet meer ondersteund door fundamentals en was er een crash nodig. Dat kan nu weer gebeuren, maar dat hoeft niet natuurlijk (want vermoedelijk minder stijging beurzen, doorgaand herstel van fundamentals)

vierjaarstrend S&P500

In ons boek gaven we in 2009 aan hoe we dachten dat de trend van de reële S&P zou zijn. Uitgaand van 2% inflatie krijg je de oranje lijn die overging in de grijze lijn.
De oranje lijn is een vierjaars gemiddelde van de S&P: van twee jaar voor het moment tot twee jaar na het moment.
De S&P steeg erg goed volgens die trend. dat ging tot de olieprijs zo ging dalen. Toen is de S&P niet meer gestegen en waren er twee lelijke correcties. De winsten stegen niet meer, ook de winst één jaar vooruit ging niet vooruit.
Sinds februari is er een mooi koersherstel. Vanaf mei is de winst een jaar vooruit weer gaan stijgen. Eerst kwam dit door herstel van de olieprijs, meer recentelijk door de algemene verbetering van de macro zoals zichtbaar in de ISM.
Door het zwakke winstherstel ga ik uit van een zwakkere structurele trend dan d oude.
Gerhard ter Veer zou altijd vast zijn blijven houden aan de oude trend. Nogal eens werd de werkelijkheid het gemiddelde van wat we zeiden. Dat is de derde lijn (GTV+PV)/2.
We zullen zien wat er gebeurt.

update vierjaarscyclus

Ten opzichte van het vierjaars gemiddelde zijn de koersen het afgelopen jaar flink gedaald. De lange trend is stevig omhoog en daarom was de koersschade niet heel groot.
De oranje/grijze lijn probeert aan te geven hoe hoog de koersen staan ten opzichte van de normale gecentreerde trend (koers gedeeld door het gemiddelde van twee jaar ervoor tot twee jaar erna). Het is natuurlijk een hachelijke zaak die trend voor de komende twee jaar te nemen via het doortrekken van de oude trend, maar bij gebrek aan beter is dat toch gedaan via de grijze stippellijn.
Ook dan is de correctie groot geweest. De top is dan eigenlijk niet hoog geweest, een teken dat de echte trend minder sterk is dan de doorgetrokken trend uit het nabije verleden.
Het zou kunnen zijn dat de neergang nu voorbij is, maar dan is de neergang wel heel erg zwak geweest. Het kan, maar velen geloven van niet. 

Als half februari het dieptepunt is van de vierjaarscyclus, kan de beurs veel meer omhoog dan iedereen (inclusief mezelf) denkt.

update vierjaarscyclus

Bovenstaand plaatje geeft de S&P500 aan gedeeld door het vierjaars voortschrijdend gemiddelde.
Dat is in de bull markt sinds 2009 behoorlijk hoog geworden.
In het grijs is  afgebeeld wat de S&P is  gedeeld door een schatting van het gecentreerde vierjaarsgemiddelde (twee jaar voor de datum tot twee jaar na de datum; ik veronderstel een doorgaande stijging van de stijging van de trend van de afgelopen jaren).

Tegenover de sterk stijgende trend zijn de koersen aan het afbrokkelen sinds eind 2014 en vooral na het stop zetten van aankopen in het kader van QE.
Er was een grote daling versus trend rond september en nu is er een tweede terugslag. Het lijkt erop dat de koersen aan momentum hebben verloren. Een normale daling van de vierjaarscyclus zou in twee flinke stappen zijn. Dan staan we vlak voor het begin van een nieuwe cyclus
De huidige daling kan doorgaan als de olieprijzen verder dalen omdat iedereen doorgaat met produceren en geld toegestopt krijgt van banken en beleggers om door te gaan met verliesgevend te produceren.
De vierjaarscyclus geeft aan dat een verdere daling mogelijk is, dat zelfs zwakke smoesjes zoals China aangegrepen kan worden voor een verdere correctie.

De grijze lijn is uiteraard speculatief. De trend gaat minder sterk worden in de komende twee jaar volgens onze beleggingskaart (uitgaand van een recessie in 2018 bijvoorbeeld).
Misschien gaan we op een lager niveau weer een stijgingstrend krijgen die redelijk is, een beetje zo'n lager niveau als het groeipad in het Nieuwe Normaal aangeeft.

update vierjaarscyclus

Ten opzichte van het vierjaars gemiddelde begint de daling van de top toch wel aanzienlijk te worden.
We zouden wel eens in het laatste stukje neergang kunnen zitten. Darna krijg je een flinke opgang.

Tja, wie gelooft de trend nog? Zo veel winstgroei per aandeel is er niet meer en koerswinstverhoudingen lijken niet veel hoger te worden.

Maar we zouden weer eens positief verrast kunnen worden, net als bij de winstgroei in 1988. Grondstoffenaandelen trekken bij, financials schudden hun goedkoopte af en bij tech/biotech geloven we weer in een gouden toekomst. Goudaandelen daardoor ook honderden procenten omhoog.

Ook ten opzichte van de omvang van de balans van de FED beginnen aandelen goedkoop te worden.

geen garantie uiteraard

update vierjaarscyclus

Ten opzichte van het vierjaars gemiddelde (niet gecentreerd, blauwe lijn) is de vaart er uit sinds de balans van de FED niet meer groeit. High was begin juli 2014. Op zich is dit zorgelijk, vooral als de low van oktober 2014 gebroken wordt.

De koersen van de S&P stijgen al een hele tijd ongeveer als de stippellijn aangeeft. Zorgen om Griekenland hebben de S&P iets onder die trend gebracht, maar niet noemenswaardig.

Vooralsnog houdt ik het op een doorgaande constante trend die afgebroken kan worden door een schok. De FED kan hiervoor zorgen, voor Griekenland is dat al moeilijker.

vierjaarcyclus trend S&P500

Het is bepaald geen vierjaarscyclus meer na 2009, maar er zijn wel vierjaartrends.
Misschien moet je een en ander in meerder stukken knippen. Van maart 2009 tot whatever it takes van Draghi en daarna (E in het plaatje).
De Fase FG kan lang duren, had drie correcties in de vorige cyclus.

de S&P gedeeld door het vierjaarsgemiddelde is aan het dalen, al lijken de koersen nog steeds volgens de trend van de laatste jaren aan het stijgen. Toch een beetje zorgelijk.

update vierjaarscyclus

De S&P zit al heel lang dicht rond de geschatte trend. In de vorige cyclus gebeurde dit ook (DG duurde heel lang). Deze keer lijkt het wel heel extreem.
On boek is gebaseerd op een top in 2018. Dat lijkt dan wel een heel extreem lange cyclus te worden.
Het gewone vierjaars momentum piekte in juli 2014, maar het is nog onzeker of dit de momentumpiek va de cyclus gaat worden.
De Amerikaanse cyclus is erg verstoord door de eurocrisis. Daardoor ontstond een flink dieptepunt. Eigenlijk kun je zeggen dat de opgang daardoor te veel verstoord is en half 2012 een nieuwe start betekende, whatever it takes. Dan zou je een heel korte cyclus 2009-2012 hebben gehad en nu een nieuwe 2012-? hebben. ? kan eind 2015 zijn als er iets à la 1987 gaat gebeuren op grond van euforie over QE van de ECB en BoJ. Kredietgroei kan exploderen in de VS dit jaar.

Als je dat zou gaan invoeren dan zit je nu nog steeds in fase FG. De betrekkelijk lange periode dat de beurzen met de trend mee stijgen, niet veel langzamer of sneller.

update vierjaarscyclus

De vierjaarscyclus begint een beetje momentum te verliezen. De S&P heeft moeite de trend vast te houden. Deflatie is niet goed. De reële trend van de S&P heeft daar uiteraard wel baat bij.

De S&P is terug op de stippellijn trend.
Het begint onderhand wel erg moeizaam te worden het een vierjaarscyclus te noemen. Na een grote inzinking van de economie kan een en ander wat langer duren, maar nu loopt een en ander wat uit de hand qua lengte. De centrale banken blijven maar niet toestaan dat er een bear markt komt. De Yellen put is bijzonder krachtig, nu aangevuld met een Kuroda put en en Draghi put. Het lijkt wel de force met de wijzen die toekijken op Luke Skywalker in Starwars.

update vierjaarscyclus

De S&P500 stijgt nog steeds zoals de doorgetrokken vierjaarstrend. De koersen zitten iets boven trend, maar dat kan in de fase GH nog meer worden.

Het lijkt er wel op dat de S&P moeite heeft verder boven het vierjaarsgemiddelde uit te stijgen.

Trailng earnings stijgen mooi, maar de winst een jaar vooruit daalt door lagere winsten voor oliemaatschappijen en een lagere ISM helpt ook niet

trend vierjaarcyclus sterk omhoog, wel vuiltje in winstgroei

Enige maanden geleden zei ik dat de winstverwachtingen 1 jaar vooruit in de VS harder aan het stijgen zijn. Nu is die trend doorbroken, omdat men de winsten van oliemaatschappijen met bakken naar beneden aan het zetten is. Ex energie gaat het nog steeds prima met de winsten vergeleken met de lage groei van het nominale BNP.

De trend van de vierjaarcyclus is zeer sterk omhoog (hier gemeten aan het vierjaarsgemiddelde van twee jaar voor het punt en twee jaar na het punt; voor de afgelopen twee jaar is de trend doorgetrokken).
Bijna niemand houdt dit als voorspelling aan, dat lijkt veel te optimistisch. Maar ook dit jar lijkt de S&P op weg te bewegen als voorspeld volgens onze kaart van de Kondratieffgolf. Een lage startwaardering, veel te sombere verwachtingen voor de toekomst, veel hogere winstgroei dan de nomianle groei van het BNP (zoals hoort bij een sterk bedrijfsleven, precies als Piketty aangeeft en bij uitermate royale centrale banken die een zeer lage rente forceren).

update vierjaarcyclus

Het wordt hoog tijd voor G. F en dan komt GH, de overdrijvingsfase van de beurs (laatste waarneming was S&P 1880).

Waar moet die explosie van optimisme vandaan komen? Men ziet doorgaande extreme monetaire stimulering via de ECB, BOJ, PBOC die de stabilisatie van de FED ruim opvangt. De economische groei en winstgroei is hoger dan gedacht. Duitsland herstelt. De lagere olieprijs zorgt voor 1% extra groei. Toch komt de ECB met (meer) QE. De VS krijgt escape velocity van 3%. Inflatie blijft te laag, al stijgt olieprijs wel straks. Opkomende landen herstellen. Rusland sluit vrede met Oekraïne op basis van de status quo. AQR is zo prachtig dat banken weer geld gaan uitlenen in Europa. De FED belooft de rente gaan verhogen in stapjes van 1/8% in plaats van ¼%.

Na de correctie van de S&P tot onder de trend zou je dan de sprong tot ver boven de trend moeten krijgen. Niemand voorspelt het, maar het zou kunnen.

update vierjaarscyclus

De vierjaarscyclus is verstoord door de eurocrisis. Hij duurt te lang. Een langere cyclus is vaker gebeurd na een zware economische inzinking zoals na 1982 en nu dus na 2009.

Omdat de structurele trend sterk omhoog is, moet je die eruit filteren voor de kortere vierjaarscyclus.

Je kunt dit doen door de waarde van de S&P500 te delen door het vierjaarsgemiddelde of door wat statistici meestal doen: delen door het gecentreerd gemiddelde van twee jaar voor het moment en twee jaar na het moment. dan moet je natuurlijk wel een veronderstelling maken voor de structurele stijging. dat is gedaan na het punt F. De oranje lijn van de werkelijkheid en de grijze lijn van de schatting vallen nog over elkaar heen.

Op moment van schrijven liggen de koersen iets boven trend, maar de eindstijging moet de koersen nog verder boven trend brengen. dat gaat gebeuren als de markt veel winststijging ziet en toch een langdurig laag blijvende rente van de FED.

 Hierboven de trends (gerealiseerd en verondersteld) en de absolute waarde van de S&P

update vierjaarscyclus: het duurt te lang

De indeling van de vierjaarscyclus gecorrigeerd voor de lange trend

De vierjaarscyclus is minder goed zichtbaar geworden door de sterk opgaande trend. Dat gebeurde ook in de periode 1992-2000. Je moet die structurele trend er uit filteren. Dat gebeurt via de oranje lijn, waarbij de S&P gedeeld wordt door het gemiddelde van de twee jaar ervoor en erna.
De afgelopen twee jaar heb je dan geen cijfers. Door te veronderstellen dat de trend van de laatste jaren doorzet krijg je de grijze lijn.

De vierjaarscyclus duurt deze keer te lang, zoals de vorige keren ook gebeurde na een gecombineerde terugslag van de juglar (golf van vaste investeringen), voorraadcyclus en schokken na 1982, 2000 en nu dus na 2009.

Net als in de periode 2003-2008 duurt de fase FG kennelijk heel lang. De stijging van de beurs lijkt ongeveer volgens trend te zijn en dat kan lang duren, er is geen correctie nodig voor overoptimisme of overpessimisme.
Er is nog geen waarschuwingssignaal voor een naderende recessie (ik hoop dat ik de signalen deze keer wat serieuzer neem dan in 2008).

update vierjaarscyclus

De indeling van de vierjaarscyclus gecorrigeerd voor de lange trend
 

De vierjaarscyclus is minder goed zichtbaar geworden door de sterk opgaande trend. Dat gebeurde ook in de periode 1992-2000. Je moet die structurele trend er uit filteren. Dat gebeurt via de oranje lijn, waarbij de S&P gedeeld wordt door het gemiddelde van de twee jaar ervoor en erna.

De afgelopen twee jaar heb je dan geen cijfers. Door te veronderstellen dat de trend van de laatste jaren doorzet krijg je de grijze lijn.
 

Het kan goed zijn dat G gezet is na teleurstelling van de aandelenhandelaren over de herverkiezing van Obama, maar het kan ook zijn dat G nog gezet moet worden. In het eerste geval kan er tamelijk een daling à la 1995 komen van de beurs versus de opgaande trend.
 

De vierjaarscyclus duurt deze keer te lang, zoals de vorige keren ook gebeurde na een gecombineerde terugslag van de juglar (golf van vaste investeringen), voorraadcyclus en schokken na 1982, 2000 en nu dus na 2009.

De oranje trend laat de S&P zien samen met het vierjaarsgemidelde (oranje lijn) en de gecentreerde vierjaars trend (gemiddelde van twee jaar ervoor en erna), met extrapolatie volgens de pijl.

 

update vierjaarscyclus: ISM moet herstellen anders..

De vierjaarscyclus is niet langer wat het geweest is, deze duurde de laatste twee keer veel langer. Als er een erg dieptepunt komt omdat zowel de voorraadgolf als de investeringsgolf als schokken optreden, dan kan de cyclus langer duren. Dat was zo na 1982, na 2003 en nu weer naar 2009.

De koerswinstverhouding (PE) zou eigenlijk 14 moeten zijn volgens de constante van Siegel, maar s dit niet. dat komt omdat de cyclus beter of slechter is dan normaal zoals aangegeven door de ISM en door extra andere zaken zoals euforie door de IT-bubbel of excessieve angst na de kredietcrisis. Die excessieve angst is snel weggeëbt vorig jaar (Whatever it takes etc).
De duikeling van de ISM gisteren maakt aandelen ineens overgewaardeerd. De ISM moet de komende maanden herstellen, anders hoort de S&P behoorlijk te dalen.
Die eventuele behoorlijke daling is normaal als de vierjaarscyclus zo lang geduurd heeft en past ook in de presidentscyclus die rond september het dieptepunt in de koersen ziet.

update vierjaarscyclus

De vierjaarscyclus is danig verstoord door 1. de inzinking in Europa die daar een flinke recessie veroorzaakte, terwijl in de VS de economie langzaam door groeide (maar wel de correctie DE in de grafiek veroorzaakte) en 2. de monetaire cyclus met aanzwellende monetaire cyclus met nieuwe middelen zoals quantitative easing.
De beurs is toch wel redelijk meegegaan met de fundamentals van stijgende verwachte winsten en de ISM. De ISM staat nu hoog en dat moet zorgen voor een stijging van de verwachte winsten.

In de juglarcyclus zijn we nog niet ver in de VS. We hebben de midcyclus inzinking achter de rug en het herstel moet zich nu ontvouwen in 2014-2018.

De monetaire cyclus via de balans van de FED lijkt op de fundamentele cyclus van verwachte winstgroei maal de ISM.
Bijna permanente monetaire stimulering heeft een cyclus veroorzaakt die ongekend sterk correleert met de omvang van de balans van de FED (rode lijn in grafiek hierboven)

update vierjaarscyclus

Het is enigszins onduidelijk of de vierjaarscyclus een ander patroon heeft gekregen door het niet simultaan lopen van de economische cyclus in Europa (daar komt men uit de recessie) en Amerika, dat niet in een recessie zat.
Bovendien is nu de opgaande lange trend van aandelen zeer sterk, waardoor de terugslagen van de vierjaarscyclus op die trend niet zo ernstig hoeven te zijn, net als in 1994-1995 en 1998.
Daarom is de S&P vergeleken met het vierjaarsgemiddelde, om de cyclische trend te kunnen zien, d.w.z. gecorrigeerd voor de sterk opgaande trend.

Op het ogenblik is het de vraag hoe lang de rerating nog door kan gaan.

Vergeleken met het vierjaarsgemiddelde zijn aandelen iets aan het dalen sinds mei (aankondiging einde QE). Voorlopig slaat het geruzie over de debt ceiling in de VS nog geen deuk in een pakje boter, maar dat kan natuurlijk veranderen als er steeds alleen maar besloten wordt het schuldenplafond voor enkele weken te verhogen, zoals  nu het plan lijkt. Dan gaat de onzekerheid niet weg. Maar het ligt meer voor de hand dat ze nog één keer het schuldenplafond kortstondig gaan verhogen en dan met een langduriger oplossing komen, waarna de koersen weer kunnen stijgen op de verbetrende macro en de gulheid van Yellen en Draghi en Kuroda.

update vierjaarscyclus

De vorige keer had ik nog een H? ingetekend. Er was een keurig verhaal voor H:
1. de FED ging morrelen aan het monetaire beleid, QE gaat ophouden en daardoor gaat men voorzichtiger worden met leverage en andere zaken zoals uitstroom gelden van Emerging Markets en obligaties .
2. De groei in China valt tegen met lagere grondstoffenprijzen en afromen liquiditeit.
3. Tegenvallende groei in de VS over het tweede en derde kwartaal
4. Terugkerend gedonder in Europa (Portugal, Griekenland, Cyprus, Spanje, Italië).


De markt wilde niet terug, omdat centrale banken probeerden royaler uit de hoek te komen (dat neutraliseerde 1), in China trekt men bij 7% de streep in het zand (neutraliseert 2), in de VS gelooft men toch sterker in het aantrekken van de groei na het zwakke tweede kwartaal (voorlopig zitten de macrozorgen even in de ijskast), in Europa kwam (ik denk terecht) meer geloof in herstel uit de recessie en het politieke gedonder lijkt weer af te nemen (maakt van 4 zelfs een positief punt).

Misschien dat H alsnog snel gezet moet worden, omdat de markt zo toe is aan een correctie en de presidentscyclus in de VS en China tegenwerkt. De winsten gaan niet jofel ex de financials, vooral niet bij kapitaalgoederen. De ISM moet nu echt gaan stijgen (o.a. de Phillyfed geeft hoop deze maand), anders worden de winstverwachtingen in de VS met behoorlijke kans problematisch. Er kan ergens (China, Europa, VS, elders) een schok vandaan komen. Bijvoorbeeld, als Detroit af kan komen van zijn hoge pensioen- en gezondheidszorglasten via faillissement, zullen velen gemeentes in de VS hetzelfde proberen te doen.
Maar H kan nog wel eventjes weg zijn omdat pas in juli er betere aanwijzingen zijn dat de Great Rotation uit obligaties in niet alleen geldmarktfondsen maar ook aandelen op gang lijkt te zijn gekomen.

De liquiditeitscyclus is negatief geworden voor obligaties (maximum ruim beleid is bereikt; obligaties reageren normaal gesproken op de verandering van de liquiditeit), maar niet voor aandelen (de liquiditeit is ver boven gemiddeld en daar reageren aandelen doorgaans op). Overigens zit de S&P in de toolbox en staat deze nu vergelijkbaar hoog als het moment waarop Bernanke de S&P voldoende opgelopen vond om onaardige dingen over QE te melden.

Op de wat langere termijn kunnen de koerswinstverhoudingen wel wat hoger worden: niet 14 maar de voor de kredietcrisis vertrouwde 16 keer de trailing earnings kan terugkomen of 18 minus de inflatie voor de jaar vooruit winsten.

De lage waarderingen van na de kredietcrisis waren te verklaren uit angsten voor staartrisico’s/ sterk geloof in zeer lage reële en nominale economische groei. De angst voor staartrisico’s ebt al een tijd weg en dat kan doorzetten. Het geloof in langdurige financiële repressie in de VS neemt af.

Voor hogere PE’s moet er waarschijnlijk wel economisch herstel komen in Europa, 3%+ groei in de VS en de groei in China moet 7%+ zijn voorlopig. Dat is heel goed mogelijk met een beetje geduld.